İHSAN 4
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hz. Ebubekir için anlatılan bir rivayet vardır. Mutlaka aranızdan daha önce duyanlar olmuştur; Mekke fethedildikten sonra müşrikler Müslüman olmak için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna gelirler. Gelenler arasında Hz. Ebubekir’in babası da vardır. Babasının gözleri artık görmediği için Hz. Ebubekir onun elinden tutar ve onu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna getirir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kelime-i şehadeti söyler ve ondan da tekrarlamasını ister. Hz. Ebubekir’in babası da aynen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in dediği gibi yapar ve kelime-i şehadeti tekrarlar. Bu durum karşısında Hz. Ebubekir dayanamaz ağlamaya başlar. Onun bu halini gören Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Ebubekir’e; “ya Ebubekir, mutluluktan mı ağlıyorsun” diye sorar. Hz. Ebubekir de; “hayır, ya Resulullah! Siz vaktiyle amcanız Ebu Talib için ‘ya rabbi ona hidayeti ihsan eyle’ diye dua etmiştiniz, ben de o sırada ‘ya rabbi benim babama da hidayeti ikram et’ diye içimden geçirmiştim; ama sizin amcanız iman etmedi, benim babam iman etti. Allah sizin duanızı değil de benim duamı kabul etti. Buna ağlıyorum, keşke benim babam iman etmeseydi de sizin amcanız iman etseydi. Sizin amcanız iman etseydi de benim babam cehenneme gitseydi. Keşke sizin duanız kabul olsaydı da benim duam kabul olmasaydı” diye cevap verir.
Anlaşılması için bunu izah edeyim. Öyle ki iyice anlaşılsın, neyin ne olduğu bilinsin.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra mü’minler karşı karşıya gelmiş, daha doğrusu grup grup olmuşlardır. Her biri “bizim söylediğimiz doğrudur” deyip kendi sözlerini sanki dinmiş gibi insanlara takdim etmiştir. Bunların adına da genel olarak “Sünni ve Şii” denmiştir. Bu genel olanıdır, aslında onlar da kendi içlerinde gruplara ayrılmıştır.
Sünnilerle, Şiiler yüzyıllar boyunca birbirlerine karşı suçlamalarda bulunmuş, birbirlerini eleştirmiş, yermiş, küçümsemiş, çekiştirmiştir. Sünniler Şiileri, Şiiler ise Sünnileri hep yanlış yapmakla itham etmiştir. Hâlbuki iki taraf da mü’min ve Müslümandır; ama her iki taraf da aşırı gitmiştir. Aşırı gidenler aslında iman etmeyenlerdir. İman etmemişler, bunun yanı sıra zahire göre hüküm verip aşırıya gitmiş, haddi aşmış, birçok uydurma hadis ve hikâyeler anlatmışlardır. Biz de o zamanda yaşamadığımız için bu uydurma hikâyeleri dinliyor, “herhalde doğrudur” deyip kabul ediyor, bu uydurmaları doğru zannediyoruz. Oysaki hakikat öyle değildir. Sünniler ve Şiiler o kadar çok yanlış yapmışlar, o kadar büyük iftiralar atmışlardır ki kitaplar neredeyse bunlarla doludur. Bunlar kendilerine bir de mü’min, Müslüman diyenlerdir. Hâlbuki mü’min; Allah’ı sevendir.
Sahabelerin her biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i canından çok seviyordu. O halde biri eğer mü’minse, Allah’ı ve resulünü seviyorsa o zaman sahabeyi de sevmesi lazım; çünkü Allah onları övmüş, ayet-i kerimede; “hicret edenlerden, imanda önde gidenlerden, Allah razı olmuştur, onların yeri cennettir.181 Bedir’e katılanlardan, ağacın altında biat edenlerden Allah razı olmuştur”182 buyurmuştur. Bunların hepsi sahabedir. Bu durumda biz sahabelerden birini onların içinden çıkarıp; “yok, bu cehennemliktir, şu cennetliktir” diyebilir miyiz? -Elbette ki diyemeyiz. Hatta bazıları sınırı o kadar aşmış ki en büyük sahabe için bile laf edip onun yanlış yaptığını söylemiştir. Böylelerine; “sen orda mıydın? Allah onları övmüş, sen onlar hakkında böyle konuşamazsın” demek lazım.
Aslında böyle yapanlar sahabeleri kendileri gibi gördüğü için böyle yapıyor, hatta sahabeleri kendisi kadar bile görmeyip; “o benden daha aşağıdır, Allah’ın resulüne karşı böyle yanlış yaptı” diyor. Bunu bir de büyük sahabeler için söylüyor. Sahabelere böyle bakış olmaz, dengeyi kurmak, doğru bakmak gerekir.
Sahabelere söz söylemek için mesela ne demişlerdir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in amcası Ebu Talib için “iman etmedi” demişlerdir. Bu, yanlış bir hükümdür. Yanlış bir hüküm olduğunu nerden anlamamız gerekir? -Hanımından anlamamız gerekir. Kadın olsun, erkek olsun biri iman ettiğinde eğer eşi müşrikse onunla nikâhı düşer. Bir mü’min bir müşrikle evlenemez. Allah bunu haram kılmıştır;183 ama baktığımızda Ebu Talib’in hanımı iman ettiği halde Ebu Talib’in yanındadır, hiçbir sorun da yoktur. Bu durumda Ebu Talib iman etmiş olmasaydı hanımının ondan ayrılması gerekmez miydi! İman edip etmediğiyle ilgili gerekçeyi söylüyorum.
Bir de şöyle düşünmek lazım; Ebu Talib, bütün hayatı boyunca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanında durmuş, ona hayatı pahasına yardım etmiştir. Müşrikler onu ve bütün mü’minleri şehirden çıkarınca, o da onlarla beraber çıkmıştır; yani her ne olursa olsun Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraberdir, ona böyle bir sevgisi vardır. Bir de Ebu Talib bunları yaparken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in peygamber olduğunu biliyordu. İman etmeseydi bunları yapmazdı, yapamazdı.
Peki, kim onun iman etmediğini söylüyor?
Sünniler, ehl-i sünnet vel cemaat dediğimiz insanlar. Bunu yaparken de karşı tarafı küçümseme adına yapıyorlar. Yarın Kıyamet günü onun iman etmediğini söyleyenler Ebu Talib’i gördüğünde Ebu Talib onlara; “siz benim için böyle söylediniz. İnsanların benim için su-i zanda bulunmalarına sebep oldunuz” derse onlar ne cevap verebilirler? Tabi bunu önce kim yaptıysa sorumlu olan odur.
Bir konuda hiçbir bilgimiz yoksa bu durumda hüsn-ü zanla bakmamız gerekir. O, hep Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanındaydı, ona hep yardım etti ve destek oldu. Bunun bir karşılığının olması gerekmez mi! “Ebu Talib bu yardımları onun amcası olduğu için yaptı” denilse bile doğru olmaz; çünkü Ebu Leheb de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in amcasıydı; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yardım etmedi. Üstelik amcası olduğu halde onun en azılı düşmanlarından biriydi. Demek ki Ebu Talib akrabalık bağından dolayı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yardım etmemiştir.
Bu yüzden Ebu Talib için “iman etmedi” demek doğru değildir. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i kabul etmeseydi ona yardım etmezdi. Biz de hüsn-ü zanla bakıyor “inşallah iman etmişti” diyoruz. Hüsn-ü zanla bakınca bir şey kaybetmeyiz; ama su-i zanla baktığımızda bunun hesabını veremeyiz.
Nasıl ki Sünniler, Şiileri küçümsemek için böyle uydurma rivayetler anlatmışsa aynı şekilde Şiiler de yalan, yanlış şeyler demiş, sahabelerin yanlış yaptığını söylemişlerdir. Sahabe iman konusunda nasıl yanlış yapar!
Mesela Şiiler; “işte hilafet, Hz. Ali’nin hakkıydı da diğerleri hilafeti Hz. Ali’ye vermeyerek yanlış yaptı” demişlerdir. Aklımızı sonuna kadar kullanmamız gerekir; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu hakkı Hz. Ali’ye verir de sahabeler bunu kabul etmeyerek hep beraber nasıl bu yanlışı yapar! Onlar dünyaya dönüp bakamazlardı, onlar rabbini tercih edip her şeylerini Allah yolunda kurban etmişti. Başka biri halife olacak diye bütün sahabeler toptan nasıl o yanlışı yapar ya da Hz. Ali’nin kendisi buna nasıl göz yumar, nasıl böyle bir şey olur! Hz. Ali, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onu istediği halde başkasının halife olmasına göz yumarsa zulme rıza göstermiş, emri yerine getirmemiş olur. Şiiler böyle söyleyerek en büyük hakareti aslında Hz. Ali’ye kendileri yapmış oldular.
Bu yüzden böyle söylemek yanlıştır. Bize düşen; onların hesabını değil kendi hesabımızı görmektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabeyi nasıl sevdiğini, bununla beraber sahabenin de Resulullah (s.a.v) Efendimizi nasıl sevdiğini görmemiz gerekir. Onlar Allah yolunda canlarını ölümüne feda etmişlerdir. Allah ayet-i kerimede; “mü’minlere canlarını peygamberden önce tutmak yaraşmaz”184 buyurmuştur. Zaten bu mü’minin imanıdır, peygamberin canını kendi canından üstün tutması onun elindeki bir şey değildir. Sahabeler de bunu en güzel şekilde yapmış ve yaşamıştır.
Bununla beraber Allah başka bir ayet-i kerimede; “onlar bir ümmetti geldi geçti. Onların yaptıkları onlara, sizin yaptıklarınız sizedir”185 buyurur. Allah bu ayetle; “siz kendinize bakın” diyor. Bu yüzden devamlı; “örnek alınacak konuda onları örnek alacağız, yanlış olan konuda da onlardan ibret alacağız” diyoruz. İbret alırken de onları hesaba çekmek adına değil kendimiz için, doğruyu yapmak için ibret alacağız. Şu anda da aynı şey geçerlidir.
Bir de sahabeler gibi yapmamız lazım dediğimiz de bazıları çıkıp; “onlar dünde kaldı, bizim bugüne bakmamız lazım” diyor. Hâlbuki dünle bugün arasında ne fark vardır! Allah için ne dün, ne bugün, ne de yarın vardır. Zaman ve mekân bizim için geçerlidir. Allah için zaman ve mekân söz konusu değildir. Nasıl ki onlar o zamanda kulluklarını yaptılarsa şimdi de bizim bu zamanda onlara bakarak kulluğumuzu yapmamız gerekir.
Bu yüzden sahabenin yaptığını yapmadan sadece “geçmiştekiler şöyle yaptı, böyle yaptı” demekle hiç bir şey kazanamayız. “Şu anda biz ne yapıyoruz, onlar gibi yapıyor muyuz” deyip kazanmaya bakmamız gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sahabeyi, onların imanlarını, hayatlarını, işlerini, Allah’a teslim oluşlarını her anda örnek almamız gerekir. Sahabenin bir kısmı yanlış yapmış olabilir. Onlar insan değil mi, tabi ki yanlış yapacaklar. Yanlışları da bizim için ibrettir. Yanlışlarını ibret olarak alalım; ama onların yanlışlarına bakarken onları hesaba çekmeyelim. Zaten onları hesaba çekmek için değil yanlışlarından ders çıkarmak için ibret almamız gerekir, diyoruz. Yoksa onların yanlışını söylemek; “şöyle, şöyle yanlış yaptılar” demek edebe aykırıdır.
Evet, kulluğumuzu yapabilmemiz için bize hem örnek, hem de ibret lazımdır. Allah da zaten ayetlerinde peygamberleri anlatırken hem peygamberlerle beraber olanları, hem de onlara karşı olanları anlatır. Böyle anlatmasının sebebi; güzel yapanların bize örnek olması, yanlış yapanların da ibret olmasıdır. Bu her zaman için böyledir. Her birimize düşen de; kendimize bakmak “ben ne yapıyorum, ne kadar iman etmişim, Allah’a ne kadar teslim olmuşum, her şeyi Allah’a kurban edebilecek bir imana sahip miyim, imanım var mıdır, yok mudur, imanıma şirki karıştırıyor muyum, karıştırmıyor muyum, Allah’ı zikredebiliyor muyum edemiyor muyum” deyip kendimize bakmamızdır. Sahabeler zamanıyla şimdiki zaman aynıdır, hiçbir şey değişmemiştir; çünkü kulluk aynıdır ve hiçbir zaman değişmez.
Genel olarak cemaatlere baktığımızda bu hali onlarda görüyoruz, hatta bir takım âlimler çıkıp sahabeler hakkında; “bunlar doğru yapmış, ötekiler yanlış yapmış” diyor. Böyle söylemek hiç kimsenin işi değildir. Elimizde Allah’ın kitabı Kur’an vardır. Allah kitabında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in teslimiyetini, imanını, peygamberi, peygamberinin halini anlatıp her türlü örneği verir. Bu durumda Allah’ın kitabını okumamız, kendimizi peygamberimizin ölçüsüne vurmamız gerekmez mi!
Birilerini övmek hamddır. Hamd da âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur. Biri hakkında “şöyle iyiydi, şöyle güzeldi” demek bize bir şey kazandırmaz. Biri güzel yapmışsa onun güzelliğini örnek almak gerekir; çünkü o kişi dünyaya gelip gitmiştir, artık Allah’ın huzurundadır. Yanlış yapmışsa hesabını Allah’a verir, bu da bizi ilgilendirmez. Bizim kendimize bakmamız, örnek alınması gerekeni örnek, ibret alınması gerekeni ibret olarak almamız, hayatımızı doğru yaşamamız, sırat-el mustakimde Allah’a koşmamız, kazanmamız; yani Hz. insan olmamız gerekir.
İşimiz de, derdimiz de bu olmalıdır. Zaten kendi nefsimize baktığımızda; nefsimizin bize nasıl itiraz ettiğini, şeytanın bizi yoldan nasıl çıkarmaya çalıştığını, bizi nasıl saptırmaya, başka tarafa döndürmeye çalıştığını görürüz. Bu kadar düşmanımız varken, onlarla savaşmamız gerekirken başkalarının nefsiyle olan savaşını anlatmamız doğru değildir.
Evet, hepsini bileceğiz, öğreneceğiz, hem örnek, hem de ibret alacağız ama Allah yolunda kendimiz koşacağız; çünkü kazanabilmemiz için koşmamız, yaşadığımız zamanda, yaşadığımız mekânda, yaşadığımız insanlarla beraber kul olmaya çalışıp, kul olmaya davet etmemiz gerekir.
Övgüye layık olan bir tek Allah’tır. Peygamberi ve onlarla beraber olanları da överken kulluklarıyla, imanlarıyla, Allah’a teslimiyetleriyle, haşyetleriyle, Hz. insan oluşlarıyla överiz; ama bu övgü kuru bir övgü olmamalıdır. Onların kazandığını kazanabilmek için onları, onların bu hallerini örnek almamız lazımdır.
Bu yüzden Fatiha Suresi’nde; İhdinâs sırâtel mustakîm, Sırâtallezîne en’amte aleyhim:186 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et. O yol ki nimet verdiğin kullarının yoludur.” “Fatiha’da anlattığın kendisine nimet verdiğin kullarla beraber sırat-el mustakimde yürüyüp onların kazandığı nimeti kazanmayı bize de ihsan et, ikram et ya rabbi” diyoruz. Böyle deyip o kullarla beraber yürümek lazım ki kazanabilelim. Başka türlü kendimizi kandırmış, kibirlenmiş, kendimizi müstağni görmüş, “ben bana yeterim” demiş oluruz. Kendi kendimize yettiğimizi zannedersek olduğumuz gibi kalırız. Allah ayetlerinde bu kadar örnek gösterip anlatıyorsa “örneğe uy, ona tabi ol, kendisine nimet verdiğim kullarımla beraber ol. Yoksa gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn187 ayetinde söylediğim gibi gazaba uğrar, delalete kalırsın” buyurur.
Allah hepimizi sahabeleri tanıyanlardan, hayatı sahabeler gibi olanlardan eylesin. Allah ve resulü yolunda sahabelerin yaptığı gibi canıyla, malıyla hizmet edenlerden eylesin. Allah bizi sahabeler hakkında su-i zanda bulunanlardan eylemesin. Allah bizi sırat-el mustakime girip Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber olanlardan, onlarla beraber kendisine yürüyenlerden eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
