İHSAN 1
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Daha önce hep beraber İmanı ve İslam’ı anlamaya çalıştık. İnşallah bu sohbetimizde de İhsanı anlamaya çalışacağız.
Sahabeler anlatır;
“Biz hep beraber bir yerde oturuyorduk, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bize sohbet ediyor, vaaz veriyordu. O sırada beyaz elbiseli bir adam geldi; ama üzerinde yolculuktan bir eser görünmüyordu ve hiçbirimiz de o adamı tanımıyorduk. Sonra o kişi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in karşısına dizi onun dizine değecek kadar yaklaşarak oturdu ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-İman nedir ya Resulullah, diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soru üzerine; Allah’a, meleklere, kitaplara, resullere, ahirete ve Allah'a likaya (kavuşmaya) iman’ı anlattı.
Sonra o yabancı; “İslam nedir” diye sorduğunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Allah'a hiçbir şeyi şirk koşmadan Allah'a âbd olman, namazı ikame etmen, zekâtı vermen ve farz olan ramazan orucunu tutmandır, diye cevap verdi.” Daha hac farz olmadığı için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz haccı söylemedi.
“O adam daha sonra; ‘İhsan nedir’ diye sorduğunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;
-İhsan; Allah’ı görüyormuşçasına ona âbd olmandır. Sen, Allah'ı görmüyorsan da Allah'ın seni gördüğünü, seni bildiğini bilmen, onun huzurunda olduğunu tatmandır.
O zat son olarak;
-Ya Resulullah, kıyamet ne zaman kopacak, diye sordu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu soru üzerine;
-Bu konuda kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir, diye cevap verdi.”
Bu; “sen kıyamet hakkında ne kadar biliyorsan ben de o kadar biliyorum” anlamına gelir. Bu arada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine sorulan kıyamet sorusu üzerine kıyametin bir kaç alametini saydı.
Sahabe anlatır;
“Yalnız bizim şaşırdığımız bir durum vardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her soruya cevap verdikten sonra o zat da; ‘doğru söylüyorsun ya Resulullah’ deyip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tasdik ediyordu. Biz de hem soruyor hem de tasdik ediyor, diye şaşırıyorduk. Sonra o zat, sorularını bitirince kalktı ve gitti. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ise o zat gidince bize;
-Onu bana getirin, buyurdu.
Biz de dışarı çıkıp adamı aramaya başladık; ama bulamadık. Sonra gelip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e;
-Bulamadık ya Resulullah, dedik. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;
-O soru soran zat Cebrail (a.s.)’dı, size dininizi öğretmeye gelmişti.”47
Demek ki dini öğrenmek için İmanı, İslamı ve İhsanı bilmek ve anlamak gerekiyormuş. Kıyametin ne zaman kopacağını da hiç bir zaman hiç kimsenin bilemeyeceğini anlamamız ve böyle iman etmemiz gerekiyormuş. Eğer İman, İslam ve İhsandan biri eksik olursa o zaman bu din Allah’ın dini olmaz.
Allah’ın buyurduğu din, Cebrail (a.s.)’ın getirdiği din, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in davet ettiği din; İman, İslam ve İhsandan ibarettir. Bunlardan biri eksik olursa dinin bir parçası yok demektir; çünkü bunların hepsi bir bütündür ve asla parçalanamaz, bölünemez.
İman ve İhsan, insanın iç âlemini ilgilendirir. İslam ise insanın dıştaki, ameldeki imanı ve ihsanıdır; çünkü insanın ameli, imanından, ihsanından, niyetinden kaynaklanır.
Sahabelerin rivayet ettiği bu hadis, hadis kitaplarında mevcuttur. Onun için biz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu üzere önce İmanı ve İslamı anlamak için sohbetler yaptık. Allah nasip etti, İman ve İslam sohbetlerini tamamladık. Şimdi ise sıra İhsanı anlamaya geldi. İnşallah hep beraber ihsanı anlamaya çalışacağız.
Mü’min ve Müslümanlar tarafından İslam denince genel olarak fıkıh, ihsan denince de tasavvuf anlaşılmıştır; oysaki İman, İslam ve İhsan bir bütündür. Bunlardan biri olmayınca dinin içi boş olur; yani o din, din olmaz. Nasıl ki herhangi bir aletin bir parçası olmadan o alet çalışmaz, işe yaramazsa dinde de İman, İslam ve İhsandan herhangi biri eksik olursa o din Allah’ın vahyettiği din olmaz.
Sadece iman etsek; ama ihlasımız ve amelimiz olmasa olur mu?
Elbette ki olmaz; çünkü iman eden birinin mutlaka ihlasının ve amelinin olması gerekir. Sadece amel olsa; ama iman ve ihlas olmasa yine olmaz. Onun için din de insan da bir bütündür. İnsan sadece dışıyla, görüntüsüyle kulluk yaparsa Allah bu kulluğu ondan kabul etmez. Sadece içiyle, kalbinde kulluk yaparsa ve ameline bu kulluğu yansıtmazsa da Allah bunu yine kabul etmez; çünkü kişinin içinde Allah'a âbd olmak varsa, o kişinin imanı ölü bir iman değilse, gerçekten imanı ve ihlası varsa bu mutlaka onun ibadetine, ameline yansır ve imanı o kişiyi harekete geçirir.
İhsan; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi Allah'ı görüyormuşçasına ona âbd olmaktır. Bu bir gönül bakışıdır; yani manevi bir bakıştır, yoksa baş gözüyle bakmak değildir, baş gözüyle herkes bakar; ama mesele bakmak değil, görmektir.
Peki, Allah'a nasıl bakılmalıdır?
Kul, Allah'ı bildiği ve tanıdığı kadarıyla Allah’a bakabilir. “Ben beni yaratan rabbimin huzurundayım” diyen biri Allah'ı ne kadar tanımışsa gönül itibariyle de huzurda olduğunu o kadar tadar. Allah’a bakabilmek için önce Allah'a iman etmek gerekir; çünkü biri Allah'ı her bir ismiyle tanıyıp anlamadıkça Allah'a bakmak isterken yarım yamalak bir iman ile bakmış olur, bu durumda onun baktığı da aslında Allah olmaz, kendi kendine ürettiği bir vehim olur.
Allah böyle bir bakışı kabul eder mi?
Allah ayet-i kerimede; Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:48 “Allah onların şirk koşmalarından münezzehtir.” Subhânallâhi ammâ yasifûn:49 “Allah onların vasıflandırmalarından münezzehtir” buyurur. Eğer sen, Allah'ın kendisini vasıflandırdığı vasıfla Allah’ı bilmez ve tanımazsan Allah'ı kendine göre vasıflandırmış olursun ki Allah bu tür vasıflandırmalar için ayetinde; “Allah bunlardan münezzehtir” buyurur. Yani “senin Allah’a yakıştırdığın bu vasıf aslında Allah’ta yoktur, Allah senin o hayal ettiklerinden, zannından münezzehtir ve Allah bunu kabul etmez” buyurur.
Bu yüzden Allah’ı onun kendisini tanıttığı gibi tanımak ve Allah’ı kendimize göre vasıflandırmamak için önce Allah'ın El Esmau’l Husna’sını; yani Allah'ın isimlerini, vasıflarını anlamaya çalıştık. Yaklaşık iki sene boyunca yaptığımız “El Esmau’l Husna” sohbetleriyle rabbimizi kendini bize tanıttığı gibi tanımaya çalıştık. Allah’ın bu güzel isimleri sohbet olarak internet adresimizde kayıtlıdır. Eğer arkadaşların bu sohbetlere katılma imkânı olmamışsa bir imkânını bulup bu sohbetleri internet üzerinden izlemeleri dinlemeleri ve anlamaya çalışmaları gerekir. Aynı zamanda arkadaşların Esmau’l Husna’yı öğrenme imkânları artsın diye esma sohbetlerimizi kitaplar haline getirdik. Sohbetleri izleme ve dinleme imkânı olmayan arkadaşlarımız “El Esmau’l Husna” kitaplarını alıp okuyabilirler.
Öncelikle Allah’ı bilmemiz ve tanımamız lazım, sonra ise bildiğimiz ve tanıdığımız rabbimizin huzurunda durmaya, onun huzurunda olduğumuzu onun esmasıyla tatmaya çalışmamız lazım.
Allah’ın isimleriyle, Allah’ın huzurunda olduğunu tadan biri Allah'a nasıl bakar?
El Esmau’l Husna’nın, bütün güzelliklerin kendisine ait olduğu, kendisini yaratan rabbine bakar. Kendisine ve mahlûkata, imtihana, olaylara ve meselelere bakarken de Allah ile bakar, güzel bakar. İman etmiş bir kul, Allah emretmeden bir ağaçtan bir yaprak bile düşmediğini, hiç kimsenin kıpırdayamayacağını, bir yere gidemeyeceğini, konuşamayacağını, dileyemeyeceğini bilir.
İhsanın bir kulda olması için Allah’ın; “de ki: Size tek bir nasihatim var; nerde olursanız olun, ister tek başınıza olun ister başkalarıyla beraber olun, Allah'ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”50 ayeti kulda tecelli etmelidir. Kulun Allah ile arasında böyle bir beraberliğin ve yakınlığın olması gerekir. Bu, ihsandır; yani Allah'ın huzurunda olduğumuzu unutmamaktır.
İhsanın kelime manası aynı zamanda güzellik demektir. Onun için bundan yirmi sene önce Allah'a davet etmeye başlarken aslında ihsandan başlamıştık. Önce rabbimizi güzelliğinden bilelim ve gönlümüzün meyli, rağbeti rabbimize olsun, gerisini sonra yavaş yavaş öğrenelim diye ihsandan başlamıştık.
İhsanı, Allah'tan öğrenince Allah'ın aslında baştan sona söylediği tek şeyin güzellik olduğunu göreceğiz. Allah, kullarına baştan sona; “güzel olan benim ve sen de bir kul olarak benimle güzelsin. Bütün varlık benim güzelliğimin, esmamın tecellisidir. Sana ise irade vermiş, güzel olup olmama tercihini sana bırakmışım ve ben senden güzellik istiyorum, güzel olmanı istiyorum” demiştir.
Din, saf güzelliktir. Yoksa birilerinin böyle kendine göre; “Allah bizden şunu istiyor, bunu istiyor, bunun karşılığında cenneti alırız” deyip, kendini ve başkasını kandırmasını Allah kabul etmez. Allah; “güzel benim, güzel olan benim vahyimdir, en güzel söz, benim sözümdür.51 En güzel kullar, en güzel olanlar benim nebilerim ve resullerimdir. En güzel yapanlar, güzellikle onlara tabi olup onlar gibi yapanlardır. En güzel yer, Allah katındadır, en güzel yer cennettir. Güzel olanlar güzel yere layıktır,52 güzel olamayanlar da cehenneme yuvarlanır” der. Allah tercihi bütünüyle insana bırakmıştır. Onun için önce bakışımızı güzel yapmamız gerekir; çünkü Allah, “gözlerin hain bakışını bilir”53 buyurur.
Güzelliğin zıddı çirkinliktir, münkerdir, münker bakış, çirkin bakıştır. İçi güzel olan kişi güzel bakar, güzel görür, güzel anlar, güzel yorumlar, güzel yapar; ama birinin içi çirkinse, içi çöplüğe dönmüşse onun bakışı da çirkin olur ve neye bakarsa baksın baktığı her şeyde bir çirkinlik, bir kusur görür ve ona güzel dememek için hep bir bahane arar. Böyle biri en güzele bakarken bile bir çirkinlik arar. Hatta öyle ki Allah’a bakarken de böyle bakar. Bu yüzden Allah böylelerini anlatırken ayet-i kerimede; “onlar Allah hakkında bile su-i zanda bulundular”54 buyurur. Çirkin bakışlarından dolayı Allah hakkında bile su-i zanda, kötü bakışta, kötü fikirde, kötü düşüncede bulundular. El Esmau’l Husna’nın sahibi olan, bütün güzelliklere sahip olan Allah hakkında bile su-i zanda, kötü fikirde, kötü düşüncede bulundular. Allah böylelerine lanet eder.55 Allah’ın lanet etmesi, onları rahmetinden mahrum etmesidir.
Peki, Allah’ın rahmetine yakın olanlar kimlerdir?
Allah’ın rahmetine yakın olanlar güzel olanlardır, muhsinlerdir. Allah bu yüzden ayet-i kerimede; “muhsin olanlar, güzel olanlar benim rahmetime yakındır”56 buyurur. Onun için bütün kardeşlerimizi daha doğrusu bütün insanları güzel bakmaya, güzel görmeye, güzel anlamaya, güzel yer olan cennete davet ediyoruz. Güzel olmayanlar güzel yere lâyık olmaz. Herkese düşen, güzelliğini arttırmaya çalışmaktır. Güzel olan Allah'tır, ancak Allah'ın güzelliğiyle güzelleşirsek bizler de güzel oluruz.
Birkaç ayetle ihsanı, hüsnü, muhsini anlamaya çalışacağız, sonra ihsanı anlatmaya devam edeceğiz inşallah! Bundan sonra anlatacağımız şey sadece ihsan ve güzelliktir.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Allâhu lâ ilâhe illâ huv, lehul esmâul husnâ:57 “Allah odur ki kendisinden başka ilah olmayandır. En güzel isimler onundur.” İlah demek; sevilen, seven, sevilmeye layık olan, sevgisi kazanılmaya ve istenilmeye layık olan demektir. En güzel isimler onundur.
Neden Allah’tan başka ilah yoktur?
En güzel odur da ondan. En güzel isimler, en güzel vasıflar, en güzel sıfatlar onundur da ondan. En güzel isimler onunsa onun fiilleri de en güzel olandır; yani Allah en güzel muameleyi yapandır. Kul, rabbine ne kadar halife olursa, onun ismiyle ne kadar isimlenirse onun güzelliği de o kadar olur. Yani kulun güzel olması Allah’ın isimlerinin onda tecelli etmesine göredir.
Onun için ihsan; güzel olan, Esmau’l Husna’nın sahibi olan Allah’ın huzurunda olduğunu bilmek, anlamak ve tatmaktır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ihsan sorusuna “Allah’ı görüyormuşçasına ona âbd olmak; yani Allah’a olan âşıklığı Allah’ı görüyormuşçasına ortaya koymaya çalışmak” yerine başka bir cevap da verebilirdi; ama bu cevabı vermesinin nedeni; Allah’ın en güzel olması, kulun en güzele âşık olmasından dolayıdır; çünkü seven bir kul, rabbine âşık olan bir kul demektir. Demek ki âşık bir kul, maşukunun huzurunda kendisini gördüğünü bilerek yaşayanmış. Böyle biri ihsan sahibi, güzel olan bir kulmuş.
Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” Âlimul gaybi veş şehâdeh: “O, gizliyi de şehadeti de bilendir.” Görüneni de görünmeyeni de bilendir. Huver rahmânur rahîm:58 “O, rahman ve rahimdir.”
Allah ayetin devamında önceki ayeti bir daha tekrar eder; Huvallâhullezî lâ ilâhe illâ huv: “Allah odur ki ondan başka ilah yoktur.” El melikul kuddûsus selâmul mu’minul muheyminul azîzul cebbârul mutekebbir:59 “(O) Meliktir, kuddüstür, selamdır, mü’mindir, müheymindir, azizdir, cebbardır, mütekebbirdir.”
O, meliktir; mülkün sahibidir, mülkü idare edendir; yani seni de kâinatı da, bütün varlığı, bütün mahlûkatı da idare eden odur. O, kuddustür; her türlü noksanlıktan beridir, münezzehtir. O, selamdır; selamete erdirendir. Kullarına selamet yurdu olan cenneti hazırlayandır. O, mü’mindir; imanı ikram eden, ihsan edendir. Kendisinden emin olunan, güvenilmeye layık olan, güvenilen, aynı zamanda yarattığı kuluna güvenendir. O, müheymindir; kulunu koruyan ve gözetendir. Kuluna iman verdikten sonra onu öyle başıboş bırakmayandır. O, azizdir; bütün güç, kudret ve şeref kendisine ait olandır. O, cebbardır; istediğini zorla yaptıran, kulunu iman etmeye, Hz. İnsan olmaya mecbur bırakandır. Kul, kendine gelsin, ona dönsün ve tövbe edip iman etsin diye Cebbar ismiyle tecelli edip kuluna bir musibet vererek verdiği o musibetle kulunu iman etmeye zorlayandır. O, mütekebbirdir; büyüklük, azamet bir tek ona aittir. Büyük olan, azamet sahibi olan bir tek odur.
Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:60 “Allah, şirk koşanların şirk koştuklarından münezzehtir.” Yani Allah’ı; isimleri ve sıfatları ile bilmeden, anlamadan, kendi kendine Allah’a bir vasıf verenlerin vasıflandırmalarından, şirklerinden Allah münezzehtir.
Ayet devam eder; Huvallâhul hâlik: "O Allah, hâlıktır (yaratandır.)” El bâriul musavviru lehul esmâul husnâ: “Yoktan yaratandır, her şeye suretini, şeklini verendir. En güzel isimler onundur.” Yusebbihu lehu mâ fîs semâvâti vel ard: “Göklerde ve yerde her ne varsa hepsi onu (hamd ile) tesbih eder.” Ve huvel azîzul hakîm:61 “O, aziz ve hâkimdir.” Allah her neyi yaratmışsa onun bir hikmeti vardır, Allah her şeyde azizdir ve yarattıklarına şerefini bahşetmiştir. Senin de göklerdeki ve yerdeki her şeyin Allah’ı nasıl hamd ile tesbih ettiğini, övdüğünü görmen, neye bakarsan bak, baktığın her şeyi Allah’ın bir ayeti olarak okuman gerekir; çünkü o baktığın varlıkta mutlaka Allah’ın kudreti ve bir esması tecelli etmiştir.
Kulid’ûllâhe evid’ûr rahmân: “De ki: İster Allah diye ister Rahman diye (Allah’ı) davet edip dua edin.” Eyyen mâ ted’û fe lehul esmâul husnâ:62 “Bütün güzel isimler Allah’a aittir, hangisiyle dua etseniz olur.”
Ve lillâhil esmâul husnâ fed’uhu bihâ: “En güzel isimler Allah’ındır, (o isimlerle) onu davet edin, ona dua edin.” Ve zerûllezîne yulhıdûne fî esmâihî: “Onun isimlerinde sınırı aşanları (haddi aşanları, yolunu şaşıranları) bırakın.” Yani Allah’ın zatına yakışmayan, Allah’ın kendisini isimlendirmediği şekilde ona isim verenleri bırakın. Se yuczevne mâ kânû ya’melûn:63 “Onlar mutlaka yaptıklarının cezalarını çekecekler.” Onları bırakın, onlardan uzak durun, onlar mutlaka cezalarını çekecekler.
Demek ki en güzel Allah’mış ve en güzel isimler ona aitmiş. Birinin; “beni yaratan rabbim” dediğinde güzellikten başka bir şeyi hatırlamaması gerekir. Allah dediğinde aklına, fikrine, gönlüne güzellikten, hayırdan, ikramdan başka bir şey gelmemelidir, eğer geliyorsa o aklına gelen, Allah değildir, Allah hakkında o kişi su-i zanda bulunmuştur.
Bütün olaylarda, meselelerde, işlerde ve hayatımızın her anında Allah'ın bize yaptığı her muameleyi mutlaka Allah'tan bilip onu güzel görmemiz gerekir; çünkü o muamele ya bizatihi güzeldir ya da bizim güzel olmamız içindir ve Allah, güzelliği kazanmamız için o muameleyi yapıp bizi imtihana tabi tutmuştur. Muamele ne olursa olsun o, güzel olan Allah'tan gelmiştir ve Allah, güzelliğini ya hemen verir ya da ondan sonra verir. Eğer o nimetse güzellik hemen gelmiştir; ama musibetse bu sefer Allah’ın güzelliği o musibetin arkasından gelir. Allah verdiği musibetle bizi bizden, nefsimizden, şeytandan, dünyadan kurtarır ve bizi Hz. İnsan yapmak için, güzelliğiyle güzelleştirmek için o musibeti bize yaşatır. Demek ki en güzel olan ve en güzel yapan Allah’mış.
Güzel olarak başka neyi anlamak gerekir?
Allah ayet-i kerimede; Lekad halaknâl insâne fî ahseni takvim:64 “Hakikat şu ki biz insanı en güzel şekilde (en güzel kıvamda) yarattık” buyurur. Demek ki Allah insanı en güzel kıvamda, en güzel şekilde yaratmıştır. Allah başka bir ayet-i kerimede; Nefahtu fîhi min rûhî:65 “Ben ona ruhumdan nefhettim” buyurur. O halde Allah’ın, insanı en güzel kıvamda yaratması insana ruhundan nefhetmesi demekmiş.
Ruhta Allah'ın El Esmau’l Husna’sının tecellisi vardır. İnsan varlık ve hakikat itibariyle Allah'ın kendisine nefhettiği ruhtur. Allah'ın isimleri onda kıvamında tecelli etmiştir; çünkü Allah Rabb isminin tecellisiyle kulunu terkip etmiş ve onu en güzel kıvama getirmiştir.
Evet, ayet devam eder; Summe radednâhu esfele sâfilîn:66 “Sonra onu en aşağıya indirdik.” En aşağıya indirdik demek ne demektir? -Allah her şeye kaderini koymuştur. İnsana da Allah’a âbd olma, Hz. İnsan olma, Allah'a halife olma, ayna olma kaderini koymuş, bunları takdir etmiştir. Yani Allah’ın, insanı en güzel kıvamda yarattıktan sonra onu en aşağıya indirmesi; Kendisine Hz. insan olarak, halife olarak yarattığı kulunu dünyaya gönderip onu sıfırdan yetiştirmesi, onun Allah’a kul olması, esmayı kazanması için en başından başlaması demektir; çünkü kulun Allah’a ayna olması, ona halife olması insanın kaderidir, Allah’ın kulları için takdiridir. Allah, bu kaderi, bu takdiri kulunun içine koyduktan sonra onu dünyaya, en aşağıya; yani başlangıç noktasına indirmiş ve ona; “haydi şimdi en baştan başla ve bana halife ol” demiştir. En aşağıya indirdik demek bu demektir.
Bu ayet ilk inen ayettir; İkra’ bismi rabbikellezî halak:67 “Seni yaratan rabbinin adıyla (adına, adını) oku!” İnsan, yaratan rabbinin adını nerde okuyacak? -Kendisinde okuyacak, kendisini ve insanı ayet olarak okuyacak. Nasıl ki Allah'ın inzal ettiği, indirdiği ayetler varsa aynı şekilde afakta ve enfüste de her ne varsa Allah hepsi için “ayet”68 demiştir; yani bütün varlık ayettir, ayet olmayan hiç bir şey yoktur.
Ayet demek delil demektir, ayetler Allah'a ve Allah'ın El Esmau’l Husna’sına delildir. Ayet bir de Allah'ın güzelliğinin üzerinde gösterildiği ayna demektir. Nasıl ki Allah bir çekirdeğe bir ağacı sığdırmışsa o çekirdek toprağa düştüğünde büyüyüp filizleniyor ağaç olup meyve veriyorsa insan da aynen böyledir. Summe radednâhu esfele sâfilîn: “Sonra onu en aşağıya indirdik.” Allah, insanı çekirdek halinde ama Hz. İnsan olma çekirdeği halinde en aşağıya, dünyaya indirmiştir. Arapçada “denî” kelimesi “aşağı” demektir. Allah insanı en aşağıya indirdikten sonra ona “gel büyü, sana irade vermişim, bu tercih sana aittir” demiştir. Eğer insan, kâmil insan olmaya karar vermez, güzel olmayı kabul etmezse yeşermeyen bir çekirdek gibi çürür gider.
Ayet devam eder; İllellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “İman edip salih amel işleyenler müstesna!” Allah herkesi aşağı indirmiştir, aşağıda kalmayan hiç kimse yoktur; çünkü Allah, insanı en aşağı indirmiştir. Nasıl ki Allah Asr Suresi’nde; “bütün insanlar hüsrandadır. İman edenler, salih amel işleyenler, hakkı ve sabrı tavsiye edenler müstesna” demişse burada da aynı şekilde; “iman edip, salih amel işleyenler müstesna” der. İman edip salih amel işleyenlerin istisna olması onlar aşağıda kalmayacaklar, demektir.
Peki, iman edip salih amel işleyenler neyi kazanır?
Fe lehum ecrun gayru memnun:69 “Onlara bitmesi ve tükenmesi olmayan bir karşılık vardır.” Akla ve hayale gelmeyen bir karşılık vardır. Yani Allah’ın güzelliğinin tecellisi, ebedi cennet vardır. İman edip salih amel işlemeyenler ise aşağıda kalır. Bir tek iman yetmez bir de salih amel işlemek gerekir. Aşağıda kalmayanlar imanı ve salih ameli nispetinde Hz. İnsan olmaya, Allah ile güzelleşmeye doğru yol alır.
Ve men ahsenu minallâhi sıbgaten: “Allah’tan daha güzel rengi kim verebilir?” Allah’ın rengi; Allah’ın güzelliğinin tecellisi demektir. Eğer biri Allah’ın boyasıyla boyanmaz, rengi ile renklenmez, Allah’ın isimlerinin güzelliği ile güzelleşmezse güzelliği bulamaz. Güzellik Allah’a aittir, güzelliğini Allah’tan alan güzel olur, alamayanlar ise kaybeder. Güzelliği alamadıkları için de en aşağıda; yani esfeli safilinde kalırlar ve ebediyen kaybederler. Ve nahnu lehu âbidûn:70 “Ve (onlar derler ki) biz ona âbd olanlarız.” Demek ki Allah’ın güzelliği ile güzelleşmek için ona âbd olmak gerekiyormuş.
İhsan sahipleri kimlerdir, muhsinler kimlerdir, Allah onu beyan eder.
Selâmun alâ nûhın fîl âlemin:71 “Bütün âlemlerden Nuh’a selam olsun." İnnâ kezâlike neczîl muhsinîn:72“İşte biz güzelleri (güzel olanları) böyle mükâfatlandırırız.” Hz. Nuh, Allah ile güzel olmuş, muhsin olmuştur.
Fe lemmâ belega meahus sa’ye: “Ne zaman ki (İsmail) büyüdü, yürüme ve koşma çağına geldi.” Kâle yâ buneyye innî erâ fîl menâmi ennî ezbehuk: “(İbrahim, İsmail’e) Dedi ki: Yavrucuğum! Ben rüyamda seni kestiğimi görüyorum (kurban ettiğimi görüyorum).” Fanzur mâzâ terâ: “Bak sen ne göreceksin?” Kâle: “(İsmail) Dedi ki.” yâ ebetif’al mâ tu’meru: “Babacığım! Emrolunduğun şeyi yap.” Allah sana neyi emretmişse onu yap. Se tecidunî inşâallâhu mines sâbirîn:73 “İnşallah beni sabredenlerden bulursun” dedi.
Fe lemmâ eslemâ: “Ne zamanki ikisi teslim oldu.” Ve tellehu lil cebîn: “(İbrahim) Onu yanı üzere yatırdı.” Ve nâdeynâhu en yâ ibrâhîm: “Biz ona: ‘Ey İbrahim!’ diye nida ettik.” Kad saddakter ru’yâ: “Gerçekten sen gördüğünü (sana emredileni tasdik ettin, gereğini) yerine getirdin.” İnnâ kezâlike neczîl muhsinîn:74 “İşte biz güzel yapanları (güzel olanları) böyle mükâfatlandırırız.”
Allah bir kulundan bir şey isterken onu almak için değil, ona daha fazlasını, daha güzelini vermek için ister. Eğer Allah bir kula; “malını ver” diyorsa ona ebediyen cenneti vermek ve rızasını kazandırmak için ondan malını vermesini ister. “Canını ver” diyorsa da canını almak için değil, hakiki varlığından ona tecelli etmek ve onu güzelleştirmek için canını vermesini ister. Allah neyi isterse istesin, Allah yolunda ne verilirse verilsin o sadece Allah'ın güzelliğiyle güzelleşmek içindir ve Allah, kullarını güzelleşsinler diye imtihana tabi tutar.
Hz. İbrahim (a.s.) ve Hz. İsmail (a.s.) güzel yaptı. Biri canını, öteki ise evladını kurban etti. Allah da onlar için; “işte güzel yapanlar böyle yapar. Biz de böyle güzel yapanların ne canını ne de evladını alırız. Zaten almak için değil vermek için istemiştik” buyurur.
Ayet devam eder; İnne hâzâ le huvel belâul mubîn:75 “Muhakkak ki bu, (onlar için) apaçık bir imtihandı.” Yani biz onlara vermek için onları imtihana tabi tuttuk. Onlar da sadakatlerini ispatladılar.
Selâmun alâ mûsâ ve hârûn: “Musa'ya ve Harun'a selam olsun.” İnnâ kezâlike neczîl muhsinîn: “Biz muhsinleri (güzel olanları) böyle mükâfatlandırırız.” Allah'ın selamını hak edenleri Allah mükâfatlandırır; çünkü Allah “kuluma selam olsun” demiştir. İnne humâ min ibâdinâl mu’minîn:76 “İkisi de bizim mü’min kullarımızdandı.” Yani güzel olana âşık olan kullarımızdı. İman sevmek demekti ya onlar da en güzeli seviyor; çünkü en güzelin güzelliğiyle güzelleşiyorlardı.
Selâmun alâ ilyâsîn: “İlyas'a selam olsun.” İnnâ kezâlike neczîl muhsinîn: “Biz güzel olanları (güzel yapanları) böyle mükâfatlandırırız.” İnnehu min ibâdinâl mu’minîn:77 “Gerçekten o, bizim mü’min kullarımızdandı.” Allah, mü’minlere “güzel” der, “onlara selam olsun” der.
Ve lâ tufsidû: “Fesat çıkarmayın.” Fîl ardı ba'de ıslâhıhâ: “Islah olduktan sonra yeryüzünde (bozgunculuk yapmayın).” Bu bozgunculuk genel olarak yeryüzünde yapılan bozgunculuktur. Bir de insanlar arasında bozgunculuk yapmak vardır. Allah, kullarına; “sen topraktansın, kendi nefsini ıslah ettikten, güzellikler kazandıktan, güzel olduktan sonra onu bozma, bozgunculuk yapma. Islah olduktan sonra onu fesada verme ve o güzelliğini bozma” der. Ved'ûhu havfen ve tamaâ: “Korku ve ümitle ona dua et (ondan iste).” Allah’tan isterken korku ve ümit arasında ol. İnne rahmetallâhi karîbun minel muhsinîn:78 “Allah'ın rahmeti muhsinlere yakındır.” Güzel olanlara, güzellik yapanlara, güzel konuşanlara, güzel düşünenlere, güzel yapmaya çalışanlara Allah’ın rahmeti yakındır. Yanlış yapanlara, yanlış düşünenlere, yanlış konuşanlara ise Allah'ın rahmeti yakın değildir. Bunlar, Allah'ın rahmetinden, güzel olan Allah'tan uzaklaşmıştır.
İnnallâhe meallezînettekav: “Muhakkak ki Allah takva sahipleriyle beraberdir.” Allah'a karşı sorumluluğunu yerine getirmeye çalışan, Allah'a âbd olmaya çalışanlarla Allah beraberdir. Vellezîne hum muhsinûn:79 “Çünkü onlar güzel (muhsin) olanlardır.” Allah'a karşı sorumluluğunu yerine getirmeye çalışanlarla Allah beraberdir; çünkü onlar güzeldir, Allah'ın güzelliğiyle beraberdir. Rablerini güzel olarak bilmiş, tanımış, iman etmişler, bu yüzden güzel olanla beraberdirler. Onlar güzel olmaya, güzel yapmaya çalıştıkları için Allah da onlarla beraberdir.
Ve enfikû fî sebîlillâh: “Allah yolunda infak edin.” Ve lâ tulkû bi eydîkum ilet tehlukeh: “Kendi elinizle kendinizi tehlikeye atmayın.” Yani sen Allah yolunda infak etmezsen kendi elinle kendini tehlikeye atmış olursun. Ve ahsinû: “Güzel olun.” Güzellik yapın. Allah buradaki güzelliği Allah yolunda infak etmek olarak anlatmış, infak etmek güzelliğin gereğidir, güzel olanların işidir, demiştir. İnnallâhe yuhıbbul muhsinîn:80 “Allah güzel olanları (güzellik yapanları) sever.”
Fe âtâhumullâhu sevâbed dunyâ ve husne sevâbil âhireh: “Allah onlara (muhsinlere) hem dünyada hem de ahirette güzellik verir.” Hem dünyada ödül olarak kendinden güzellik verir hem de ahirette güzel olan cennet yerini ve güzelliğini verir. Vallâhu yuhibbul muhsinîn:81 “Çünkü Allah muhsinleri (güzel yapanları) sever.”
Allah başka kimlere güzel der?
Ellezîne yunfikûne fîs serrâi ved darrâi: “O kimseler ki hem genişlikte hem de darlık zamanında infak ederler.” Vel kâzımînel gayz: “(Onlar aynı zamanda) kızdıklarında öfkelerini yutanlardır.” Mesela birine kızarlar; ama Allah için o öfkelerini ve kızgınlıklarını yutarlar. Vel âfîne anin nâs: “İnsanları affederler.” İnsanların yaptıkları kusurları, yanlışları affederler. Vallâhu yuhibbul muhsinîn:82 “Muhakkak ki Allah muhsinleri sever.”
Hem genişlikte hem darlıkta infak edenleri, öfkelerini yutanları ve insanların yanlışlarını, kusurlarını affedenleri Allah sever; çünkü onlar güzeldirler. Allah böyle güzel olanları sever. Yoksa; “haydi şeriatı kuralım, haydi asıp keselim, insanları öldürüp cehenneme gönderelim, falanca münafıktır, falanca kâfirdir” demekle kimse güzel olmaz. Eğer böyle yaparsan kötü bir bakışa, kötü bir gönüle sahipsin, senin gönlün çöplüğe dönmüş ve sen, Allah’ın güzelliğinden nasibini almamışsın demektir.
Fe bimâ nakdihim mîsâkahum leannâhum: “(Allah’a) Verdiği sözleri bozduklarından dolayı biz de onları lanetledik.” Onlar, Allah’a hangi sözü vermişlerdi? -Allah Kur’an’da neyi vahyetmişse ona uyacaklarına dair söz vermişlerdi. “Ben iman ettim” diyen herkes de her bir ayet için Allah’a; “bu vahyini alıp iman edeceğim, ahlaka ve amele dönüştüreceğim” diye söz vermiştir. Kim bu sözünü bozarsa sözünü bozduğundan dolayı Allah da ona lanet eder. Ve cealnâ kulûbehum kâsiyeh: “Onların kalpleri de kas katı kesilmiştir.” Onlar, sevmeyi ve merhamet etmeyi bilmezler. Yuharrifûnel kelime an mevâdîh: “Kelimeleri yerinden oynatarak tahrif ederler.” Kelimeleri yerinden oynatarak Allah’ın ayetlerini tahrif ederler.
Allah’ın ayetlerini nasıl tahrif ederler?
Allah’ın ayetinin yarısını okur, yarısını okumazlar ya da manayı bağlamından koparıp öyle söylerler. Kelimeyi bağlamından kopararak bütünlük içinde anlamaya çalışmak yerine bir parçasını alıp “bak Allah böyle söylemiş” derler. Böyle yapanlara Allah lanet eder. Böyle yapanlar rabbinin vahyinin ne demek istediğini anlamaya çalışmak yerine vahyi kendi fikrine uydurmaya çalışıp; “bakın Allah da böyle söylemiş” derler. Böylelerine; “sen de bunu bile bile yaptığını biliyorsun, Allah da biliyor. Bu durumda sen Allah’ı nasıl kandırmaya çalışıyorsun” diye söylemek gerekir.
Ve nesû hazzan mimmâ zukkirû bih: “Onlara anlatılan o hakikatlerden (Allah’ın anlattığı hakikatlerden) pay almayı unuttular.” Neyden pay almayı unuttular? -Allah’ın güzelliğinden pay almayı unuttular. Ve lâ tezâlu tettaliu alâ hâınetin minhum illâ kalîlen minhum: “Pek azı müstesna, sen onlardan sadece hainlik görürsün.” Onlar haindir; çünkü hainlik yapan hainliğini bile bile yapar. “Allah ayette pek azı müstesna” dedi; yani onlara bilmeden öyle takılmış olanlar da vardır. Fa’fu anhum: “Onları affet.” Vasfah: “Aldırış etme.” Onları öyle ciddiye alma. İnnallâhe yuhıbbul muhsinîn:83 “Çünkü Allah güzel olanları (güzel yapanları) sever.” Demek ki güzel yapmak neymiş? -Hainleri bile affetmek, ciddiye almayıp aldırmamak, Allah’a verdiği sözü bozanları ciddiye almamak, Allah’ın; “nasibini al” dediği güzellikten nasibini almayanları da affetmek, ciddiye almamakmış; yani “onları ciddiye alma, onlara düşmanlık yapma, onları affet” dedi Allah.
Leyse alâllezîne âmenû ve amilûs sâlihât cunâhun fîmâ taimû: “O iman edip salih amel işleyenler için daha önceden yaptıklarından dolayı bir günah (bir zorluk, bir korku, bir endişe) yoktur.” İza mettekav ve amenu ve amilussalihat: “Allah'a karşı sorumluluğunu yerine getirmek için bir daha iman edip, bir daha salih amel işlediklerinden dolayı.” Summettekav ve âmenû summettekav ve ahsenû: “Sonra (onlar) bir daha Allah'a karşı sorumluluğunu yerine getirmek için bir daha iman eder, bir daha salih amel işler ve güzel olurlar.” Artık bütünüyle güzel olmuşlardır. Vallâhu yuhibbul muhsinîn:84 “Muhakkak ki Allah güzel olanları sever.”
Allah, iman etmeyi ve salih amel işlemeyi üç defa peş peşe tekrar edip ardından “Allah'a karşı sorumluluklarını yerine getirmek için Allah'ın güzelliğiyle güzelleşirler” dedi. “İşte Allah, güzel olanları sever, bunlar için geçmişte yaptıklarından dolayı herhangi bir günah, herhangi bir hesap da yoktur” dedi. Allah bu ayetle böyle olanlar için; “Allah onların geçmiş ve gelecek günahlarını affetmiştir” demiştir. Bunu Allah söylüyor.
Vellezîne câhedû fînâ le nehdiyennehum subulenâ: “Bizim uğrumuzda cehd edenlere (çaba, gayret sarf edenlere) mutlaka yollarımızı açarız.” Bizim uğrumuzda, bizim yolumuzda iman etmek, anlamak ve tanımak için, sırat-el mustakimi bulmak için çaba, gayret sarf edenlere mutlaka yollarımızı açarız, dedi Allah. Ve innallâhe le meal muhsinîn:85 “Çünkü Allah güzel yapmak isteyenlerle beraberdir.” Allah hakkı, hakikati bulmak isteyenlerle beraberdir, onlara yolunu açar ve gösterir.
Ve men yuslim vechehu ilâllâh: “Kim varlığını Allah'a teslim ederse.” Ve huve muhsinun: “O (Allah) güzel olduğu için.” Allah'ın güzelliğini sevdiği, âşık olduğu için kendini Allah'a teslim ederse. Fe kadistemseke bil urvetil vuskâ: “En sağlam kulpa sarılmıştır.” Ve ilâllâhi âkibetul umûr:86 “Bütün işlerin sonu Allah'a varır.”
Ve kulle insânin elzemnâhu tâirahu fî unukıhî: “Biz her insanın boynuna amelini (amel kitabını) asmışız.” Her insanın kaderini, kendi takdir ettiğini, kendi kazandığını boynuna asmışız. Boynuna asmışız demek; onun güzelliği veya çirkinliği o her neyi kazanmışsa onun üzerindedir, demektir. Ve nuhricu lehu yevmel kıyâmeti kitâbâ: “Biz onu (o boynundakini) Kıyamet günü bir kitap olarak açarız.” Yelkâhu menşûrâ:87 “Açılmış, okunan (bir kitap) olarak açarız.” Bu onun kendi kazandığı, boynundaki, üzerindeki amel kitabı olmuş olur.
Ve kul li ibâdî: “Kullarıma de ki.” Yekûlûlletî hiye ahsen: “Sözün en güzelini söylesinler.” En güzel söz neyse onu söylesinler. İnneş şeytâne yenzegu beynehum: “Şeytan onların aralarını bozmak ister.” Bu; eğer kullar sözün en güzelini söylemezlerse araları bozulur, demektir. İnneş şeytâne kâne lil insâni aduvven mubînâ:88 “Muhakkak ki şeytan, insanın açıkça düşmanıdır.” Şeytanın düşman olduğu açıkça ortadadır. Allah; “kullarıma söyle: Eğer benim kulum bunu kabul ederse güzel konuşsun, en güzel söz neyse onu söylesin” dedi. Eğer güzel konuşmaz, en güzel sözü söylemezse apaçık düşman olan şeytan onların arasını bozar, onları birbirine düşürür. Onun için güzel konuşmayanlar, en güzel sözü söylemeyenler Allah'a itaat etmemiş, Allah'ı dinlememiş, şeytanı dinlemiştir. İnsanların arasını konuşarak bozanlar şeytana tabi olmuştur.
Peki, en güzel söz nedir?
En güzel söz Allah'ın sözüdür. Onun için Allah ayet-i kerimede; “rabbim Allah'tır diyenden, Allah'a davet edenden, ben Allah'a teslim oldum diyenden daha güzel sözlü kim vardır”89 buyurur. Allah'ın, kullarından bütün isteği güzel yapmaları, güzel konuşmaları, güzellik yapmalarıdır; dolayısıyla güzel olmalarıdır. Güzel yapanlar, güzel konuşanlar, güzel düşünenler Allah'ın güzelliği ile El Esmau’l Husnası ile güzel olurlar. Onun için güzel olanlar peygamberler ve resullerdir. Biraz önce okuduğum bütün ayetleri böyle anlamak gerekir.
SADAKALLAHUL AZİM
Ben peygamberler ve resullerle ilgili sadece birkaç tane ayet okudum. Allah; “onlara selam olsun; çünkü onlar, bizim güzel kullarımızdan, mü’min kullarımızdandır” buyurdu. Yani mü’min olarak, Allah’a âşık olarak güzeldiler. Bu yüzden “onlara selam olsun” dedi Allah. Eğer bir kul da peygamberine tabi olur, onun iman ettiği gibi iman eder ve güzel olursa Allah aynı şekilde ona da; “onlara selam olsun dediğim gibi sana da selam olsun, derim. Onun için buna layık ol, güzel ol, iman et, güzellik yap, güzel konuş, güzel bak, güzel düşün” der. Allah bu misalleri vermekle bize güzel olmamız gerektiğini öğretir; çünkü güzel bakan güzeli görür, güzelliği görür.
Müslüman ve mü’min olduğumuzu iddia ediyorsak örnek ve ölçü olarak kendimize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i almamız gerekir. Bununla ilgili sahabelerin anlattığı bir örnek vereyim; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle beraber bir yere giderken yolda ölmüş bir köpek leşi görür. O köpek leşinden gelen kokudan dolayı sahabeler yolu değiştirmek isteyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yoluna devam eder ve ölen köpeğin önüne geldiğinde; ‘Allah onda ne güzel diş yaratmış’ buyurur.”
Köpek leşinde güzellik görmek, işte peygamberin bakışı, Allah ile güzel olanın, güzel görenin bakışı böyledir. Hâlbuki bir insan o kokan köpek leşinden daha mı kötüdür ki biz ona bakarken güzellikle bakamıyoruz! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bize nasıl bakmamız gerektiğini öğretiyor. Ona tabi olmuşsak güzel bakıp güzelliği görmemiz gerekir. Bir insanda yüz tane halden doksan dokuz tanesi kötü olsa bile onda Allah'ın güzelliğinden bir güzellik vardır; yani daha onu kaybetmemiştir. Bir güzellik değil, yüz tane halinden en az yarısı güzeldir ve onu daha kaybetmemiştir. Onda o güzelliği görüp onu sevmek, sevip ona sarılmak, onunla kardeş olmak, ona yardım etmek gerekir. Ondaki güzelliğe bakıp onu sevmezsen ona yardım edemezsin.
Onun için şeytanın bakışıyla bakıp, hata, kusur ve yanlış görenler, yanlışa ve çirkine odaklı bir bakışla bakanlar hiç kimseye yardım edemez ve herkesi cehenneme göndermeye çalışır. Böylelerine; “peki, kim cennetliktir” diye sorulduğunda ise bir de “ben cennetliğim” der. Tabi o cennetlik olduğu için kendisi gibi olmayanların hepsi de ona göre cehennemliktir! Bu bakış, şeytani bir bakış, benlikle, kibirle bakılan bir bakıştır.
Onun için her zaman söylüyoruz; bütün insanlara bakarken mutlaka onlardaki güzelliği görmemiz lazım. Eğer kardeşlerimiz bize tabi olduğunu, uyduğunu söylüyorlarsa böyle bir bakışla insanlara bakmalıdır. Kendi bakışımı söyleyeyim ve bunu Allah'a yeminle söylüyorum; “biz baktığımızda bütün cemaatleri cennete lâyık görüyoruz. Kıyamet günü Allah hesaplarını görürse her biri kendine göre bir şeyler yapmaya çalışmış, bu yüzden hepsi cennete gider” diyoruz. Cemaatte olması da şart değildir, herhangi bir cemaatte olmasa da güzel yapmaya çalışanların Allah'ın rahmetiyle cennete gideceklerini düşünüyoruz; çünkü Allah, kullarını cennete göndermek için bahane arar. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah size rahmet etmeyi diler”90 buyurur. Allah’ın dileği rahmet etmektir. Allah kullarının cehennemden kurtulmasını ve cennete gitmesini diler; çünkü o, rahman ve rahimdir.
Cehenneme gidenler kendini, insanlığını, insan olmayı kaybetmiş olanlardır. Allah bir de ayet-i kerimede; “nasıl ki dünyadayken malca ve mevkice sizi birbirinizden üstün kıldıysak bilmiş olun ki ahiretteki dereceler daha yüksektir”91 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bir hadis-i şerifinde cennetteki dereceleri anlatırken; “cennette bin derece vardır. Bir kul birinden bir derece üstün olsa aralarında yerle gök kadar fark olur”92 buyurur. Allah başka bir ayete bu konuyla ilgili olarak; “yarışan cennet için yarışsın”93 buyurur. Cennete girmeye yarışmak için de güzel olmak, gönlün cennet olması, amelin cennetliklerin ameli; yani güzellikler olması gerekir.
Evet, bakışımız böyle olmalıdır. Hiçbir insana; “şu, şu kelimeyi kullandı kâfir oldu; bu, bunu kullandı münafık oldu; bu, burada bu ayeti şöyle yorumladı, o yüzden kâfir oldu” demiyoruz. Bir kere insana böyle bakmıyor, güzel bakıyoruz; ama herkes rabbini anlasın diye hakkı ve hakikati de olduğu gibi ortaya koyuyoruz. İnsana bakarken bir müşrik gözüyle, münafık gözüyle bakmıyor, bir mü’min olarak bakıyoruz. Biri; “ben Allah'a ve resulüne iman etmişim” dediyse ondaki güzellikleri görmeye çalışarak onu mü’min olarak kabul ediyor, etmeye çalışıyoruz. “İnşallah Allah onun bu yanlış halini, şu güzelliğinin hatırına verir” diyoruz. Sözde Allah yolunda olan; ama batağa, şirke ve nifaka batmış birine baktığımızda onda bir güzellik görünüyorsa; “inşallah bu güzelliğinin hürmetine Allah onu affeder, ona kazanma imkânı verir, onu uyarır ve ona rahmetiyle muamele eder” diyoruz.
Hiç kimseye karşı gönlümüzde bir kin, bir ağırlık, bir nefret bırakmayalım, bırakmamamız gerekir; çünkü bu bir mü’mine yakışmaz. Allah cennete gidenler için ayet-i kerimede; “onların kalbinden her türlü kini çekip çıkardık”94 buyurur. Allah bu ayette “ğil” kelimesini kullanır. Bu; “mü’minin kalbinde insanlara karşı hiçbir ağırlık bırakmayacağım ve hepsini sileceğim” demektir. Eğer biri bu dünyadayken gönlündeki ağırlığı, kini, nefreti, hasedi silerse zaten o cennete lâyık olmuştur. Demek ki Allah cennete gidenlerin gönlünden o ağırlığı siliyormuş.
Allah ayet-i kerimede; “onlar (kendisine karşı yanlış yapan) insanları affederler”95 buyurur. İnsan beşerdir, yanlış yapabilir, nefsine ve şeytana uyabilir. O yüzden; “sen affet dedin ya, ben de affediyorum ya rabbi, benim işim seninledir. Hiç kimse bana beni kaybettiremez, yeter ki sen iste ben affederim ya rabbi” dememiz gerekir. Yanlış yapanlara iyilik ve güzellik yaptığımızda Allah'a bir kat daha yaklaşırız. Bu durumda yanlış yapanlar bizim için velinimettir. Yeter ki biz güzel yapalım, güzel olmak isteyelim, en güzel olana; yani Allah'a yakın olmak isteyelim. Çünkü yakın olanlar Allah’la güzelleşir.
Bu, elbette ki zor bir şeydir. Bu, gerçekten iman gerektiren, aşk gerektiren bir şeydir; çünkü bu, aşığın maşuğu için yaptığı fedakârlıktır. Bu; “ya rabbi! Ben senin için her şeyi yutarım, senin için her şeye katlanırım” demektir. Bu, aynı zamanda imanın ispatıdır, sadakatidir; kulun, rabbine karşı sadık olduğunu, sıddık olduğunu ortaya koymasıdır. Bu halde olmayanlar Allah’a kenarından, köşesinden kulluk yapmaya çalışanlardır.96
İşin başını da sonunu da söylüyoruz. Biri adım atmaya başladıysa ona mü’min diyor, onu mü’min olarak kabul ediyoruz; ama “dur, bu kadarı senin için yeterlidir” demiyor, “önünde bir yol var, rabbine var, rabbine vasıl ol. Rabbin seni kendisine davet ediyor, onun bu davetine icabet et” diyoruz. Ben bu sohbetleri zaten bu yüzden yapıyorum. İnsanlar, rablerine yakın olsun, yakınlıkları daha da artsın, kâmil bir kul olsun, Allah’a dost ve halife olup Allah’ın güzelliğiyle güzelleşsinler diye bunları anlatıyorum.
Eğer kazanma imkânı varsa neden kazanmayalım! Allah'a neden en yakın olmayalım! Mü’minlerin, Allah’a en yakın olmak için yaptığı yarış; insanların kendi arasındaki yarışı ya da yakınlığı gibi değildir. Herkes Allah'a yaklaşır, Allah'a yakın olurken kendisiyle, nefsiyle, dünyayla yarışır ve yarışı başkasıyla değil kendi kendisiyle yapar.
Herkesin Allah'a vasıl olduğu bir makam vardır. Bu makam, Allah'ın onu ilk yarattığı yerdir. Allah ayet-i kerimede vefat edip huzuruna gelenler için; “and olsun seni yarattığım ilk günkü gibi tek başına huzuruma geldin”97 buyurur. Sen vefat ettiğinde ilk yaratıldığın yere gidersin ve Allah seni orada huzuruna kabul eder. Mesele; ölmeden evvel ölmek, o ilk yaratılan yere varmaktır. Oraya varanlar Allah'a vasıl olmuştur. O makam zaten sana aittir, ister gider, ister gitmezsin; yani senin yarışın başkasıyla değil, kendinledir ve bu yarışta güzel yapanlar da, yanlış yapanlar da senin için nimettir.
İmtihan senin için bir nimet, bir kazanma imkânıdır. Zaten imtihan, kazanma imkânı demektir. Güzel yapanları seversen, Allah'a yaklaşırsın. Güzelliği sevdiğinde onu sevdiğin için o güzellik sana da akseder. Güzel yapanı Allah'tan bildiğinde, güzelliğe vesile olanı, kardeşini sevdiğinde Allah'a bir daha yaklaşırsın. Kardeşin yanlış yaptığında; “senin hatırına bunu yutuyorum ya rabbi” deyince bir daha kazanır, Allah'a bir daha yaklaşırsın. Sana yanlış yaptığı halde, yanlış yapan için Allah’a “ya rabbi, senin için bir de buna güzellik ve iyilik yapıyorum” dediğinde Allah'a bir daha yaklaşırsın.
Hayatımızın her anına böyle baktığımızda hiç kimse bizi Allah'tan ayıramaz ve uzaklaştıramaz. Yeter ki biz Allah'a gitmeye niyetli olalım, samimi olup kendimizi kandırmayalım. Yoksa; “nefsim şunu şöyle söyledi, ben buna kızdım, buna küstüm, bu niye böyle söyledi” dersek kul olmamış oluruz. Kulluk iddiasında da hiç bulunmayalım, bir kere samimi değiliz; çünkü samimiyet böyle olmaz.
İhsan sahibi olmak; Allah'ın huzurunda olduğumuzu tatmak, onu unutmamaktır. Allah’ın huzurunda olduğunu tadanlar başka tarafa bakamaz, her anda rabbinin hesabını yapar. Mü’min, muhsin ve muttaki budur, Allah'a yakın olanlar, mukarrebun olanlar bunlardır. Eğer Allah'ın kulları arasında böyle güzeller olursa etrafa sadece güzellik saçarlar. Onlarla beraber olanlar da o güzelliği görür ve severler. Dolayısıyla mü’mini, imanı, onun üzerinden de Allah'ı sevmiş olurlar; çünkü mü’min, Allah'ın güzelliğini yansıtır.
Allah hepimizi muhsinlerden eylesin! En güzeli, Allah'ı, tanıyanlardan eylesin! Allah’ı El Esmau’l Husna’sından tanıyanlardan eylesin! Allah'ın isimleri ile isimlenenlerden, güzelliği ile güzel olanlardan, Allah'ın güzelliğini isteyenlerden eylesin!
Allah hepinizden razı olsun.
