close

VUSLAT YOLCULUĞU 11

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

İmanı, aşkı ve muhabbeti anlatıyorduk. Fuzuli bir beytinde; “aşk imiş her ne varsa âlemde, meğer gerisi kîl-u kal imiş.” Yani laftan ibaretmiş, demiştir.

Aşkı anlatırken her şeyi, hem dünyayı, hem ahireti, hem insanı, hem onu yaratan rabbimizi, bununla beraber Allah’ın insan ve varlık üzerindeki muradını anlatıyoruz.

En son; “aşkı, aşkın sahibinden öğrenmek lazım, aşkı Allah’tan öğrenmek lazım” dedik. Daha doğrusu Allah’ın sevgisini, muhabbetini, aşkını anlamak lazım, dedik. Bununla beraber Allah’ın muhabbetini, sevgisini, aşkını anlamaya çalışırken tamamıyla anladığımızı zannetmeyelim; çünkü onu kendi üzerimizden ancak sonsuz bir deryadan bir damla misali anlayabiliriz. Yoksa yaratılmış bir mahlûk ne rabbini, ne de rabbinin aşkını anlayamaz, idrak edemez. Sadece kendisine ne kadar tecelli etmişse onun üzerinden kıyasla anlayabilir. Yani kendi üzerinden sonsuz bir deryadan bir damla misali anlayabilir.

Bazı şeyleri ne kadar tekrar tekrar söyleyip anlatsak da aslında yeteri kadar anlaşılmadığını görüyoruz. Allah’ın isimlerini, El Esmau’l Husna’yı anlattığımızda “herhalde anlaşılmıştır” diye düşünürken aslında anlattıklarımızın anlaşılmadığını gördük. Elbette ki anlayanlar anlamıştır; ama bunun en basit olan tarafı anlaşılmayınca “herhalde bir yerde eksik bıraktık” diye de düşünüyoruz.

Allah ayet-i kerimede; “El Esmau’l Husna Allah’a aittir”224 buyurur. En güzel isimler ona aittir. Bu isimleri böyle tek tek anlatırken bazen isimler sanki farklı farklı şeylermiş gibi ya da Allah’tan başka bir şeymiş gibi anlaşılıyor veya bazıları öyle anlıyor. Anlaşılması için bir örnek vereyim o zaman tam olarak anlaşılır inşallah. Anlattıklarımız, işin en basit olan tarafı, hatta izaha gerek olmayan tarafıdır diye düşündüğümüz taraftır.

Bütün isimler Allah’a aittir. Aynı şekilde Allah bu isimleri ile kuluna tecelli etmiştir. Kul, rabbini isimleri ile düşündüğünde neyi düşünmelidir?

Mesela; kendimizi düşünelim. Görüyor, işitiyor, biliyor, bununla beraber rahmet ediyor, ikram ediyor, affediyoruz. Allah’ın bütün isimleri böyle üzerimizde mevcuttur. Bu isimler bizden ayrı bir şey değildir; yani bu isimler bizim isimlerimiz, sıfatımız, özelliklerimizdir, yoksa başka bir şey değildir. “Allah” derken de isimlerini böyle anlamamız gerekir. Böyle anladığımızda; “Allah bu ismiyle bana muamele etti” dediğimizde ondaki o sıfatın böyle tecelli ettiğini anlamamız; yani esmayı Allah’tan bağımsız olarak görmememiz gerekir. Allah’a ait isimler ondaki özelliktir; yani Allah esmasını anlatırken bizlere; “ben böyleyim” demiştir. Bununla beraber insana da böyle tecelli etmiştir.

En son Allah’ın Zul Celali Vel İkram ismini anlamaya çalışmıştık. Onu birazdan daha geniş bir biçimde izah edeceğim inşallah. Allah’ın bu isminden sonra Allah’ın Fatır ismi gelir.

Allah Fatır’dır; fıtrat sahibi demektir. Bununla beraber Allah bütün varlığı bir fıtrat üzere yaratmıştır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; Fâtırıs semâvâti vel ard:225 “O, gökleri ve yeri bir fıtrat üzere yaratmıştır” buyurur. Allah, göklerde ve yerde her ne varsa bir fıtrat üzere yaratmış, her şeye fıtratını vermiştir. Başka bir ayet-i kerimede; Fataran nâs:226 “İnsanlar bir fıtrat üzeredir” buyrulur. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de; “Allah, insanı kendi fıtratı üzerine yarattı” buyurmuştur. Kendi fıtratı üzere yarattı hadisi; Allah, esması ile tecelli etti anlamına gelir.

Allah fıtrat sahibidir, Allah fatırdır. Allah’ın fıtratı; onun El Esmau’l Husna’sı, onun güzelliğidir. “Allah” dediğimizde, “El Esmau’l Husna” dediğimizde böyle anlamamız gerekir.

Allah bize bir ismiyle muamele ettiğinde bu muameleyi yapan Allah’tır. Bu ismi Allah’tan bağımsız olarak görmememiz gerekir. Allah bize ismiyle muamele ederken zatıyla muamele eder; çünkü isminin arkasında zatı vardır. Dolayısıyla kul her anda Allah’ın hem isimlerinin hem zatının tecellisiyle muhataptır. Allah bize muamele ederken bu böyledir. Yoksa bize sadece esmasıyla muamele etmiş değildir.

Mesela; birine rahmet ettiğimizde Allah’ın Rahim ismiyle ona muamele etmiş oluruz; ama ona muameleyi yapan biziz. O anda bizim gönlümüzdeki rahmet harekete geçtiğinden dolayı biz de ona öyle muamelede bulunuruz. Bu nedenle Allah’ın isimlerini de Allah ile beraber bilip, böyle iman etmemiz, böyle anlamamız gerekir. Yoksa bu isimler, Allah’tan, onun zatından bağımsız değildir.

Daha önce “Allah’ın zati tecellisi aşktır” demiştik. Bütün isimler aşktan tecelli eder. İnsan da böyledir. Peki, Allah’ın insanı kendi fıtratı üzere yaratışını nasıl anlamak gerekir?

Allah ayet-i kerimede; Nefahtu fîhi min rûhî:227 “Ona (Âdem’e, insana) ruhumdan nefhettim” buyurur. İşte bu, Allah’ın fıtratıdır. Bu; Allah bütün özelliklerinden insana verdiği anlamına gelir. Dikkat edilirse Allah; “nuruyla, isimleriyle tecelli etti” demedi; “ruhundan tecelli etti” buyurdu. Bu durumda insan, Allah’ın zati tecellisini, isimlerinin tecellisini taşır. Bunu böyle anlamazsak rabbimize olan yakınlığımızı, neden yeryüzünde ona halife ve ayna olduğumuzu, nasıl ayna olacağımızı, Allah’ın muradının üzerimizde nasıl gerçekleşeceğini anlayamayız. Bununla beraber aşkı ve muhabbeti de anlayamayız.

Evet, aşktan öteye yol yok, aşktan başka yol yok, dedik. Aşkı, sahibinden öğreniyoruz. Allah’ın; kullarını, varlığı, mahlûkatı nasıl sevdiğini, bütün varlık üzerinden, mahlûkat üzerinden, özellikle en önde insan üzerinden kendini nasıl sevdiğini, anlayacağız, anlamamız gerekir. Yoksa “Allah” demiş olmayız, “o, benim rabbimdir” demiş olmayız.

Allah, zul celali vel ikramdır; celal ve ikram sahibidir. Allah ikram etmek için celali ile tecelli eder. Allah’ın “celal” diye bir ismi yoktur. Celal, Allah’ın sıfatıdır. Allah kendini böyle vasıflandırmıştır; yani bu onun vasfıdır.

Allah’ın bir celali, bir de cemali vardır. İkisi birbirinin tersi gibi görünür; ama ikisi de aşktan, muhabbetten tecelli eder. Cemal sıfatı tecelli ettiğinde ikram olur, Celal sıfatı tecelli ettiğinde ise kul onu musibet, bela, dedikodu ve iftira; tek kelime ile sıkıntı olarak anlar. Hâlbuki ona öyle gelir.

Allah’ın, celaliyle beraber bir ikramı vardır; yani Allah ikram etmek için celaliyle tecelli eder. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “celal ve ikram sahibi”228 buyurur; yani Allah, kulunu sever, ona ikram etmeyi diler. Bununla beraber kulun bu ikramı alabilmesi için Celal sıfatının tecelli etmesi gerekir. Yoksa kul bunu anlayamaz, alamaz, bununla beraber âbdiyetini de gösteremez.

Allah’ın Celal sıfatı tecelli etmezse kulun böyle bir imkânı olmaz. Kulun, sevgisini ispatlamaya çalışırken, daha doğrusu Allah’ın sevgisini kazanmaya çalışırken; “ben senin kulunum, sen de benim rabbimsin, ben seni seviyorum, seni sevdiğim için sana boyun büküyor, bu sıkıntıyı yutuyor, teslim oluyorum. Sen beni temizlemeyi dilemişsin, beni kendine çekiyorsun. Seni seviyorum, senin bu muamelen bana ağır gelse de, nefsime ağır gelse de, ne kadar ağır gelirse gelsin ben seni sevdiğim için bu muameleni de seviyorum. Senin beni sevmeni seviyorum. Bu yüzden senin Celal sıfatının tecellisini seviyorum” demesi gerekir ki kazanabilsin.

Demek ki sıkıntı, musibet, bela, dedikodu, hastalık, iftira her ne olursa olsun her biri Allah’ın, kuluna; “kulum ben seni seviyorum, haydi sen de bana; ‘ben de seni seviyorum’ de, haydi kendi nefsinden kurtul, haydi nefsini temizle, tezkiye et, haydi şu kibrinden kurtul, haydi rabbine boyun bük” demesidir. Ama hayatı Allah ile beraber anlamazsak, daha doğrusu rabbimizi tanımaz, anlamazsak bu durumda bunu anlamamız da mümkün olmaz. Dolayısıyla musibet esnasında feryat eder, sıkıntı duyarız. Musibetin arkasındaki ikramı görmediğimiz için Allah’ın celalini görür, ikramını görmeyiz.

Allah ayet-i kerimede; “Allah zul celali vel ikramdır (celal ve ikram sahibidir)”229 buyurur; yani ikram etmek için celali tecelli eder, her tecellide de kuluna “seni seviyorum” der. Allah bunu öncelikle tabi ki en öndekilere; yani nebilerine, resullerine söyler. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah musibetin, belanın en büyüğünü bana, peygamberlere, sonra bize yakın olanlara verir” 230 buyurmuştur.

Peki, musibetin, belanın, dedikodunun, iftiranın en büyüğünün peygamberlere gelmesinin sebebi nedir?

İman etsinler, saf iman olsunlar, sadece Allah’a âbd olsunlar, âbdliklerini ortaya koyup, kendi üzerlerinden şahitlik ettirsinler, insanlar da peygamberlere bakıp kulu görsün ve Allah’a âbd olurken ki her durum karşısında bir kulun nasıl; “ya rabbi! Seni seviyorum, ben senin âbdinim” dediğini görsün, kulluklarını halleriyle, sözleriyle, tavırlarıyla ortaya koysunlar diye sıkıntının en büyüğü nebilere ve resullere gelir. Bir de insanlar böyle bir kulu görecek ki o kul kendilerine örnek olsun ve insanlar; “demek ki böyle yapılması gerekir, böyle de yapılabiliyormuş” desinler diye sıkıntının en büyüğü nebilere ve resullere gelir.

Yoksa insanlar türlü türlü sıkıntılar içinde kulluğun yapılmasına; “zor, imkânsız” der; ama bunun için kulun önce Allah’a iman edip onu kabullenmesi gerekir. Kul, Allah’ı tanımadan imtihanı, hayatı, Allah’ın muradını, Allah’ın kendisinden ne istediğini anlamaz, daha doğrusu Allah’ın aşkını anlamaz. Allah’ın, kuluna olan aşkını, muhabbetini, sevgisini anlamadığı için muamelesini de anlamaz, anlayamaz.

Yirmi seneden fazladır hep Allah’ı anlatıyorum, başka bir şey anlatmıyorum. Hatta bu konuda bizi eleştirip; “sadece Allah’ı anlatıyor, biraz da insanı, insanlar arasındaki muameleyi, ilişkiyi anlatsa olmaz mı” diyenler bile oldu. Zaten sen Allah’ı anlattın mı beraberinde insanı da anlatmış olursun. Ben Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanı anlatıyorum. Allah’ı anlatıyorum ki halife olan insan; Allah’a nasıl halife olunur, ona nasıl ayna olunur onu öğrensin, dolayısıyla bütün varlığa, mahlûkata, insana, her şeye nasıl muamele edeceğini anlasın. İşte bizi eleştirenler bunu anlamadığı için eleştirir.

Bizim işimiz başkalarını, başka şeyleri anlatmak değildir; çünkü övülmeye layık olan, hamda layık olan sadece Allah’tır. Allah’ı över gibi başkalarını översek bu, Allah’a şirk olur. Başkalarını anlatırsak bu yine Allah’a şirk olur; çünkü birini anlatırken onu övmüş oluruz. Bu yüzden peygamberi bile övmenin, sevmenin bir sınırı vardır. Allah için, Allah’tan dolayı diyoruz.

Allah’ı anlatmak öyle kolay, öyle basit bir şey değildir. Samimi söylüyorum; şimdiye kadar Allah’ı böyle anlatan kaç kişi gördünüz, kaç kişinin kitabını okudunuz da ondan Allah’ı öğrendiniz, tanıdınız!

Allah’ı anlatan birinin mutlaka Allah’ı tanıması, daha doğrusu Allah’ın kendini ona tanıtmış olması gerekir; çünkü Allah’ı anlatıyor, bu başka bir şey değildir. Biri herhangi bir şeyi anlattığında yanlış yaparsa bir şey olmaz. “Bilmedim, anlamadım, burayı böyle yanlış anladım” deyip mazeret gösterebilir; çünkü yaratılmış bir şeyi veya bir emri anlatıyor. Hatta bir emirden içtihat edilip farklı bir görüş de ortaya çıkarabilir. Bu başka bir şey, Allah’ı anlatmak ise başka bir şeydir. Kendi putunu anlatanlar hariç, onlar zaten kendi putlarını anlatır.

Bu yüzden; “Allah’ı, onun kendini tanıttığı gibi tanımak, anlamak gerekir” diyoruz. Bu bir iman meselesi olduğu için yanlış bir kelime dahi söylenmemelidir. Bu iman meselesidir, başka bir şeye benzemez. Bu yüzden biri Allah hakkında yanlış bir kelime söylerse hiç kimse onu kurtaramaz. Bundan dolayı Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için; “o, Allah’ın resulü, Allah hakkında Allah’ın söylemediği bir sözü uydurup onu Allah’a isnad etseydi. Elbette onu kuvvetle yakalar, onun can damarını koparırdık”231 buyurur. “Resul öyle yapamaz” dedi Allah. Söyledim; kendi putunu anlatanlar hariç, hiçbir mü’min böyle yapamaz.

Yaratılışın gayesi; rabbimizi bilmek, tanımak, ona iman edip, âbd olmak, dolayısıyla ona âşık olmaktır. İmtihan; âşıklığı ispatlamaktır. Rabbimizi tanırsak ona âşık olma ve sevme imkânımız, dolayısıyla hayatı doğru anlama imkânımız olur.

Baktığımızda Allah’ın ikram etmek için celali ile tecelli ettiğini; yani önce kuluna ikram etmeyi dileyip sonra celaliyle tecelli ettiğini görürüz. Peki, Allah, kuluna neyi ikram etmeyi dilemiştir? -Sevmeyi, sevilmeyi; yani imanı ikram etmeyi dilemiştir.

“Bütün ameller imanı kemale erdirmek içindir” diyoruz. Kul biraz daha iman etsin, biraz daha sevsin, sevgiye biraz daha layık olsun, Allah’ın sevgisine biraz daha yaklaşsın diye Allah celali ile tecelli eder. Allah, kuluna sıkıntıyı, belayı, musibeti, hastalığı, dedikoduyu, iftirayı verince “kulum gel, bana yaklaş” demiş olur.

Biri “falanca şöyle yaptı, filanca böyle yaptı, böyle böyle sıkıntılarım var” deyip feryat ederse işi hiç anlamamış, Allah ile hiçbir bağı yok, “rabbim Allah’tır” diyememiştir. Bu kişi; “şu yaptı, bu yaptı” dediğinde onların her birini de Allah’a şirk koşar, hatta bunu günde yüz defa, bin defa da yapar. Sormak lazım; “doğrudur, bunlar böyle oldu, şu şöyle yaptı. Peki, Allah ne yapıyor? Yani senin iman ettiğin Allah senin işine, insanların işlerine müdahalede bulunmuyor mu? Sen de Yahudiler, Hristiyanlar gibi mi iman etmişsin! Sen Müslüman değil misin! Allah imanı böyle mi anlattı, kendini böyle mi anlattı!”

Allah ayet-i kerimede; “o, her anda bir şe’endedir (her anda her şeyi yapandır)”232 “o, hallâktır”233 “o, fââldir”234 “nerde olursan ol o seninle beraberdir”235 “ne yana dönersen dön Allah’ın vechi ordadır”236 buyurdu. Yani muameleyi sana yapan, seni kendine çeken Allah’tır, dedi. Bunu Allah söylüyor.

Allah başka bir ayet-i kerimede; “ey iman edenler, ey iman ettiğini iddia edenler! İman edin” buyurur. Neye iman edin? “Allah’a, resullerine, resulüne indirdiği kitaba ve daha önce indirdiği kitaplara iman edin.”237 Allah imana davet ediyor. “Ben iman ettim” demekle iman etmiş olmazsın; çünkü iman bu değildir. Sen; “ben iman ettim” dediysen Allah seni kabul etmiş ve İslam dairesinin içine girmişsin demektir. Bundan sonra Allah sana; “haydi gel, gel ve yaklaş” der.

Kul, Allah’ın emrettiği gibi, istediği gibi, sevdiği gibi iman ederse; elini kaldırıp “ya rabbi! Sana teslim oldum” diyerek Allah’a teslim olur ve muamele ne olursa olsun her muamele karşısında; “ya rabbi! Seni seviyorum” der. Çünkü Allah’ın, kuluna yaptığı her muamele aslında kuluna; “kulum ben seni seviyorum, haydi gel, yaklaş” demesidir. Kul, iman edip kul olmayı kabul etmişse Allah’a “ben de seni seviyorum” demelidir.

Bu durumda kulun ne yapması gerekir?

Allah ayet-i kerimede; “Allah ölümü ve hayatı yarattı ki hanginiz daha güzel yaparsınız diye”238 buyurur. Yani “hayatı yaşarken ölüme hazırlan, kazandıklarınla geleceksin, bu yüzden güzel yap” dedi Allah. Kula düşen de güzel yapmaktır. Güzel yapmak; Allah’ın sevdiği gibi yapmaktır.

Ellezîne izâ esâbethum musîbetun, kâlû innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn:239 “Onlara bir musibet geldiğinde; ‘Biz Allah’a aidiz (ondan geldik), dönüşümüz de onadır’ derler.” İnnâ lillâh, Allah’tan geldik, Allah’a aidiz, Allah içiniz demektir; yani “ben Allah’ın kuluyum, Allah içinim, Allah’a âşığım, Allah da bana âşıklığını, kulluğunu, âbdliğini göster demiştir, ben de ona aidim, onun âşığıyım, ona olan âşıklığımı göstereceğim” demektir.

Neden?

“Çünkü dönüşüm Allah’adır, ben ona gidiyorum. En son zaten ona gideceğim; ama ben ona şimdiden gidiyorum, döndüm rabbime ve ona gidiyorum. Ondan geldim, tekrar ona gidiyorum.” Başka bir şey yok! Mü’minler her musibet karşısında böyle söyler, dedi Allah. Mü’minse böyle söyleyecek. Yani mü’minse; “Allah’tan geldim, dönüşüm onadır, ona gidiyorum. Senden dönmedim ya rabbi! Sana geliyorum” demelidir. Musibet her ne olursa olsun, bela her ne olursa olsun, sorun ve sıkıntı her ne olursa olsun kul bunu böyle söylerse bir adım daha ileri atıp; “seni seviyorum” diyerek Allah’a biraz daha yaklaşır.

Yoksa ayetleri okuyup ya da dinleyip, anlamadan anlamış gibi yapıp “tamam ben anladım” deriz veya “bu ayet bizim için değil herhalde başka bir şey anlatıyor” deyip anlamadan o ayeti reddederiz. Kıyamet günü Allah bize; “ayetlerimi dinlemeden, anlamadan üzerinde düşünüp tefekkür etmeden, akletmeden, onu inkâr ettiniz öyle mi? Eğer değilse bu yaptığınız neydi”240 diye hesap sorar. Allah Kıyamet günü böyle yapanlara böyle söyleyecek, dedi. “Dinlemeden, anlamadan onu yok saydınız, inkâr edip örttünüz. Eğer bu böyle değilse yaptığınız neydi, söyleyin bakayım” dedi Allah. Zaten öyle yapıyoruz; dinlemeden, anlamadan “bu gereksizdir” diyoruz. Bakın, böyle söylemekle o ayeti yok saydık, üzerini örttük, üstünü kapattık.

Söyledim; hayat bir yolculuktur. Bu yolculuk; aşka yolculuk, aşkla yolculuk, aşkta yolculuktur. Başka da bir şey değildir! Allah, hangi ayeti okursan oku seni aşka, aşkı kazanmaya davet eder. Her neyi söylediyse; “ben bunu böyle seviyorum, sen de beni seviyor musun? Senin için lazım olan budur, bunu böyle gör, böyle anla, bu durumda bir de böyle yap” demiş olur. Başka bir şey yok! Allah her defasında kuluna; “senin için hayır budur, senin için güzel budur. Şurası yanlıştır, şurası sınırdır, bu sınırı geçme” der.

Bu yüzden; “Kur’an aşk kitabıdır, aşka davet kitabıdır, maşuka davet kitabıdır, bununla beraber hesap kitabıdır” dedim. Bu durumda; aşkını ispatladın mı ispatlamadın mı, Allah’ın o aşka davetine icabet ettin mi etmedin mi, Allah’ın sevgisine karşılık verdin mi vermedin mi, buna karşılık “ben de seni seviyorum” dedin mi demedin mi, diye kendine bakman gerekir.

Evet, Zul celali vel ikram ismi; ikram etmek için celali ile tecelli eden, muameleyi yapan demektir. Belki bu bizim en büyük iman sorunumuzdur, daha doğrusu bütün ümmetin, insanlığın iman sorunudur.

Allah ayet-i kerimede; “şeytan, insana; ‘küfret’ der. O da küfredince; ‘ben senden uzağım, muhakkak ki ben âlemlerin rabbinden korkarım’ der”241 buyurur. Allah, iblisin bize yapacağı hileyi öğretiyor; yani “kulum bak, İblis sana ‘küfret, hakikati ört, görmezden gel, yok say’ der. Sen sakın böyle yapmayasın” buyurur.

Hakikat nedir?

Hak Allah’tır, hakikat; Allah’ın kelamıdır. Allah söylüyor. Mülk Allah’ındır, Allah, kulu kazansın diye onu imtihana tabi tutar; ama kul isyan eder. Kullar birbirlerine isyan eder. Kullar birbirlerine isyan ederken aslında birbirlerine isyan etmezler; Allah’a olan isyanları insanlar üzerinden dışarıya çıkar. Allah’a isyan, itiraz etmemesi gerektiğini bilir ve; “ben insana itiraz ettim, insan yanlış yapıyor” der. Peki, bu insan, Allah’ın kulu değil midir! Allah müsaade etmese bu insan böyle yapabilir mi! Allah; “bu bir imtihandır”242 demedi mi! Evet, Allah; “bu, imanı kazanma imtihanıdır” dedi.

Yani Allah’ın resulü senin için yeterli bir örnek değil midir? Neden böyle peygamberlik taslıyorsun! “Peygamber bilmiyor, ben biliyorum, bence, bana göre” diyorsun! Allah’ın önüne koyduğu örneği niye örnek alıp gerekeni yaparak kulluğunu yapmıyorsun! Hiçbir peygamber insanların kendisine yaptıklarından dolayı itiraz etti mi, “bu insanlar niye böyle yapıyor” dedi mi? -Hayır, demedi; çünkü onlar hayatın bir imtihan olduğunu biliyorlardı. Onlar biliyor da biz bilmiyor muyuz? Duymuşuz; ama işimize gelmiyor. Zaten sorun da burdadır.

Söyledim; bilmek, okumak başka, iman etmek başka, bilgimizin imana dönüşmesi başka bir şeydir. Bunu tatmak gerekir; çünkü tadılmadan iman olmaz. Bilgi ne zaman imana dönüşürse, ayetler bilgiden öte gönle inip imana dönüşürse bu tadılır.

Allah ayet-i kerimede; “nerede olursanız olun Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”243 buyurur. Unutuyor muyuz? -Unutuyoruz. O halde bu ayet bizde imana dönüşmemiştir. Bilgi var; ama ayet imana dönüşmemiştir. Aynı şekilde; “ne yana dönersen dön, Allah’ın vechi ordadır”244 başka bir ayette ise “Allah size şah damarınızdan daha yakındır”245 buyurur. Bu ayetler de bizde imana dönüşmemiştir. Allah; “ona (insana) ruhumdan nefhettiğim zaman”246 buyurmuştur; ama biz ruhu tatmıyoruz. Çünkü bu ayet bizde imana dönüşmemiştir; sadece bilgisi mevcuttur ve bilgi de iman değildir.

Allah zul celali vel ikramdır.

Allah’ın isimlerini anlatıyoruz, anlattığımız bu isimlerin bizde imana dönüşmesi gerekir. İmana dönüşünce aşk olur, muhabbet olur, Allah’a âşıklığı bütün şiddetiyle tadar, “rabbimiz Allah’tır” deriz, başka bir şey de diyemeyiz. Yoksa bir avuç toprağa minnet ederiz.

Demek ki insanlığın sorunu, bizim kendi sorunumuz, aile sorunumuz, memleket sorunu, sorun her ne olursa olsun, asıl sorun; Allah’a, Allah’ın vahyine, resulüne iman etmeme sorunudur. Başka da hiçbir yerde hiçbir sorun yoktur; çünkü kul her anda Allah ile muhataptır.

Allah’ın zul celali vel ikram sahibi olduğuna iman ederek celalinden önce ikramını görüp, o ikramı alabilmek için “rabbim Allah’tır” deyip, Allah’ın; “kulum ben seni seviyorum, haydi gel yaklaş” demesine biz de; “geldim ya rabbi, geliyorum ya rabbi! Ben de seni seviyorum ya rabbi” diyeceğiz ve dedirteceğiz inşallah.

Allah ayet-i kerimede; “Allah fâtırdır” başka bir ayette ise; “Allah hâlıktır”247 buyurur. Hâlık; yaratan, fâtır ise; bir fıtrat üzere yaratan demektir. Allah bütün varlığa tecelli etmiştir, dolayısıyla bütün varlık, fıtratını, hakikatini Allah’tan alır. İnsanın fıtratı, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhudur. Dolayısıyla fıtrat; Allah’ın fıtratıdır, Allah’ın tecellisidir. Kulun buradan Allah’a olan yakınlığını tatması gerekir, kendini bağımsız bir varlık olarak düşünmemesi gerekir.

Allah’ın isimlerini böyle anlar, gönül perdemizi biraz aralarsak neredeyse eriyeceğimizi ya da neredeyse yanacağımızı ya da neredeyse dağılıp toz duman olacağımızı görürüz. Perdeyi böyle biraz aralarsak bunu hemen anlarız. Perdeyi aralamak; önce bunu tefekkür etmek demektir. Tefekkür edince perdeyi aralarız, anlamaya çalışınca da bu bizim duamız olur ve Allah bize anlatır, öğretir.

Allah ğaniydir; zengin olandır. Zengin denince zenginliği kendimize göre anlarız; ama öyle değildir. Allah kendisi ile ğaniydir, hiçbir şeye muhtaç olmadığı, dilediği her şeyi yarattığı için ğaniydir. Allah bunu böyle söylediyse kulun da bunu kendi üzerinden anlaması gerekir; yani Allah bize “kulum sen de ğaniy ol” der.

Nasıl?

Allah, kuluna; “hani sana tecelli ettim ya, kendi ruhumdan sana nefhettim ya, sen başka şeylerle değil benimle ğaniy ol, sen benimle zenginsin. Eğer ben senin gönlüne tecelli etmişsem, bununla beraber ruhumdan nefhedip seni yaratmışsam ve ben seni seviyorsam sen de beni sev, buna karşılık ver, bununla beraber hiçbir şeye ihtiyacın olmasın. Sen benim rızamı, sevgimi alırsan bana ait ne varsa hepsi senindir” der. “Allah sana verecek ve seni razı edecek”248 demek; dile benden ne dilersen demektir. Hatta Allah senin istemediğini de senin istemeyi bilmediğin şeyi de sana verir. Allah zaten böyle yapar, yapıyor da.

Kulun, Allah ile zengin olması, ğaniy olması gerekir. Bu tek bir şeyle; imanla, Allah’ın sevgisini kazanmakla mümkündür. Bu yüzden “aşka yolculuk” dedik. Zengin mi olmak istiyorsun, hiçbir şeye ihtiyacın olmasın mı istiyorsun, rabbinden her istediğin olsun mu istiyorsun, yapman gereken şey; Allah’ı sevmek ve Allah’ın sevgisini kazanmaktır.

Allah ayet-i kerimede; “ben cinleri ve insanları bana âbd olsunlar diye yarattım”249 buyurur. Âbd olmak sevmektir; yani senin yaratılış gayen budur. Gerisi hepsi araçtır. Bütün bu araçları bu sevgiyi kazanmak için kullanman gerekir. İbadetler de araçtır. Onu da bu sevgiyi kazanmak için kullanman gerekir.

Seven sevdiğinin sevgisini ister. Birinin sevdiği Allah ise onun kazanamadığı bir şey olur mu! İnsan kazanmayı ister, bununla beraber topraktan kazandıkları ile övünür, başkalarına karşı onunla kibirlenir. Oysaki o, Allah ile ğaniy, Allah ile zengindir. İnsan böyledir; ama insan, rabbini, rabbi ile olan zenginliğini unutursa zenginliği başka yerde arar. İnsan, rabbinin kendisine verdiği şerefi, güzelliği unutursa şerefi de güzelliği de başka yerde arar. Bütün bunları kazanmanın tek bir yolu vardır. O da; aşka yolculuktur ve bu yolculuğu yaparken kazanmayı bilmektir.

Kazanç olarak imandan başka; yani Allah’ın sevgisinden başka, Allah’ı sevmekten başka kazanacağımız hiçbir şey yoktur. Her şey bize ya Allah’ı, onun sevgisini kazandırır ya da bizi Allah’tan, onun sevgisinden uzaklaştırır, dolayısıyla Allah ile aramıza bir perde olarak girer.

Allah ayet-i kerimede; “Allah şekurdur”250 buyurur; yani şükreden, teşekkür edendir. Demek ki Allah bir de teşekkür ediyormuş. Bununla beraber şükrün karşılığını verendir. Allah hem teşekkür eder hem de şükrün karşılığını verir. Bununla beraber şükrün kıymetini bilen, şükre değer verendir. Allah ayet-i kerimede; “and olsun ki nimetlerime şükrederseniz onu artırırım, şükretmezseniz azabım şiddetli olur”251 buyurur.

“Şükrederseniz nimetimi” artırırım demek ne demektir?

İkramı Allah’tan görmen lazım, sadece zahiri olarak nimet gördüğünü değil bir de onun arkasında ikram olan celal sıfatı tecelli edince de Allah’a şükretmen lazım; çünkü nimet olarak onu da alman lazım ve aldığında şükretmen; yani Allah’a teşekkür etmen lazım.

Peki, Allah kime teşekkür eder?

Allah teşekkürü, kendisine teşekkür edene yapar. Şükrü de kendisine şükredene yapar; çünkü o, teşekküre layıktır, gerisi layık değildir. Ayet-i kerimede; “Allah’ın huzuruna geldiğinizde Allah’ın rızasını gözeterek yaptığınız işlerden başka hiçbir işiniz şükre, teşekküre layık değildir”252 buyrulur. Mesele; Allah’ın rızasını, sevgisini, yakınlığını gözeterek işi yapmaktır. Böyle yaparsak işimiz şükre, teşekküre layık olmuş olur. Allah bir kuluna; “kulum sana teşekkür ederim” deyip teşekkür ederse acaba Allah onu nasıl şereflendirir, ona nasıl bir şeref bahşetmiş olur! Bu akla hayale gelmez.

Fatiha; Kur’an demek, Kur’an’ın özeti demektir. Birileri; “bu adam da sürekli Fatiha’dan bahsediyor” diyebilir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Fatiha, Kur’an’ın anası, Kur’an’ın beyni, Kur’an’ın iiliğidir”253 buyurur. Fatiha, Kur’an’ın beyni ise, iliği ise, kapısı ise o halde bizim de beynimiz, iliğimiz, kapımızdır. Başka nereye gidelim! Tabi ki kapıya gideceğiz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah, Fatiha’yı kuluyla arasında bölmüştür, bölüştürmüştür, taksim etmiştir. İlk üç ayeti Allah’a ait, son üç ayeti kula ait, ortadaki “iyyâke na’budu ve iyyâke nestain” ayeti de hem Allah’a hem de kula aittir”254 buyurur. Fatiha aslında Kur’an demektir. Allah, kuluyla arasında Fatiha’yı böyle bölüştürmüştür, ortadaki ayet ise hem Allah’a hem kula aittir. İşte iş orda birleşir; çünkü kul Fatiha’nın ortasındaki ayeti okuyunca: “iyyâke na’budu ve iyyâke nestain” deyince, aşk olur! Kul orada Allah’a vasıl olur.

İlk üç ayet Allah’a nasıl aittir?

“Elhamdulillâhi rabbil âlemîn” ayetini okurken “kulun böyle söylemesi gerekir” denir. Doğrudur, Allah zaten “öyle söyle” demiştir; ama “elhamdulillâhi rabbil âlemîn” ayeti Allah’a aittir ve bunu Allah söyler. “Er rahmânir rahîm” ayetini de “Mâliki yevmid dîn” ayetini de Allah söyler. “İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn”255 ayetini ise kul, Allah’a söyler; yani bir yanda kul vardır, bir de kendisine âbd olduğu rabbi vardır.

Bundan sonraki ayetler de kula aittir. İhdinâs sırâtel mustakîm: “Bizi sırat-el mustakime hidayet et.” Sırâtellezîne en’amte aleyhim: “Kendisine nimet verdiğin (kulların) yoluna (hidayet et).” Ğayril mağdûbi aleyhim ve led dâllîn:256 “Gazaba uğrayanların, delalette kalanların yoluna değil (ya rabbi)” diye bunu da kul söyler. Bu ayetler de kula aittir.

İlk üç ayeti Allah nasıl söyler.

“Elhamdulillâhi rabbil âlemin” Allah; “hamd, övme ve övülme âlemlerin rabbi olan bana aittir” buyurur. Allah kendine hamd eder; yani sen hamd etmişsin ne, etmemişsin ne! O, kendine hamd eder. Bütün varlık bir araya gelip hepsi beraber “elhamdulillâhi rabbil âlemin” derse ve hepsinin hamdı bir araya gelse bu, Allah’ın kendisine yaptığı hamdın yanında sonsuz bir deryadan bir damla bile olmaz. Sen rabbinin kendisine hamd ettiği gibi rabbini hamd ettiğinde şereflenesin diye Allah sana bu hamdı yaptırır, sana bu hamd ile şeref verip seni şereflendirir; yani Allah sana; “haydi benim kendime hamdım gibi bir de sen hamd et. Hani sen benim halifemsin ya, hani beni temsil ediyorsun ya, sana tecelli etmişim ya, sen o küçücük halinle bunu yap, hamdı ben kendime yapmış gibi bunu senden kabul ederim” der.

“Allah şekurdur.”257 Şükrü kendisine yapan yine odur. Allah, kuluna şükretmeyi yaptırıyorsa bu; şerefi ona vermek, kulunu şereflendirmek içindir. Allah’ın Şekur isminin peşinden Allah’ın Halim ismi gelir. “Allah Halimdir.”258

Mesela, Allah’ın isimlerini anlatırken herkes benim bir bilgi ile konuşmadığımı, bakıp öyle konuştuğumu, bilir. Öyle konuşmak zorundayım. Yoksa bir kelime yanlış söylersem bundan daha felaket bir şey olamaz. Elbette ki sonsuz bir deryadan anladığım kadarıyla ve karşımdakinin anlayacağı kadarıyla konuşuyorum.

Belki biraz daha anlaşılsın diye kendi halimden bir örnek vereyim;

Mesela, Allah’ın Ğaniy ismini anlatmaya çalışırken hiçbir şeye ihtiyacımın olmadığını bütün şiddetiyle tadıyorum. Şekur ismini anlatırken içimden sadece feryat etmek geliyor. Daha doğrusu içimdeki feryadı bastırmak zorunda kalıyorum. Allah’ın, kuluna “kulum sana teşekkür ediyorum” demesi karşılığında sadece o feryadı bastırmaya çalışıyorum.

Allah’ın Halim ismini söyleyince Allah’ın hilminin, halimliğinin karşısında içimden başımı secdeye koyayım da kaldırmayayım diyorum. Manevi olarak bunu zaten yapıyorum; ama zahiri olarak da; Allah’ın, kuluna olan o yumuşak muamelesi karşısında, hilmi ile muamelesi karşısında başımı secdeden kaldırmayayım, diyorum.

Allah, kulunun hatasını, kusurunu, günahını mağfiret ettiğinde ona bu günahı sormak bir kenarda kalsın, onu yok sayar, kuluna bile o günahını hatırlatmaz. O bile hatırlasın istemez. Hatırlarsa mahcup olacak ya, “kulum hatırlamasın, huzurumda bunu hatırlamamalı” der. Tabiri caizse; “aramızda bunun lafımı olur? Seni nasıl sevdiğimi bilmiyor musun” der. Allah’ın bu muamelesi karşısında gel de başını secdeden kaldır bakayım, gel de secdede ölme!

Sonra Allah ne der? -“Yaptıkların hiç önemli değil, sen geldin ya, bu yeter. Sen gelmek için çırpındın ya, sen de ‘ben seni seviyorum’ dedin ya, gerisini bırak, gerisini boşver” der.

Allah, kullarının aciz olduğunu, zayıf olduğunu, düşeceğini de bilir; ama kulunun kendisini seveceğini, âşık olacağını da bilir; çünkü onu bu vasıfta yaratmıştır.

Evet, Allah biliyor ki bir tek onu seviyoruz. Sevdiğimizi onun için seviyoruz, onda Allah’ın güzelliği göründüğü için onu seviyoruz. Bir göz ki bütün varlıkta Allah’ın güzelliğini görmüyorsa kör olması onun için daha hayırlıdır. Bir kulak ki Allah’ın güzelliğini, emrini, vahyini işitmiyorsa sağır olması onun için daha hayırlıdır ve eğer bir gönül ki Allah’ın aşkıyla, muhabbetiyle doldurulmadıysa, dolmadıysa o gönül sahibi insan değil hayvan olsaydı, eşek olsaydı, köpek olsaydı o kişi için daha hayırlı olurdu.

Allah bizi ayet-i kerimede buyurduğu gibi; “onlar hayvanlar gibidir; işitmezler, görmezler, anlamazlar”259 dediklerinden eylemesin inşallah! Allah bizi âşıklardan, aşkına, muhabbetine gark olanlardan eylesin inşallah! Bu aşkı, muhabbeti kazanmak için çabasını, gayretini sarf edenlerden eylesin inşallah! “Rabbim Allah’tır” diyenlerden eylesin inşallah! Nefsini rab edinenlerden, ilah edinenlerden eylemesin inşallah! Allah’ın hakkını takdir edenlerden eylesin inşallah! Allah’a ait olan, layık olan sevgiyi Allah’a verenlerden eylesin inşallah! Allah bizi “ben” diyenlerden, benlik davasında bulunanlardan eylemesin inşallah! “Ben biliyorum” zannında bulunanlardan eylemesin inşallah! “Her şeyin hakikatini, hakkını Allah bilir” diyenlerden eylesin inşallah! Bizi Allah ile bilenlerden eylesin inşallah! Onunla görenlerden, onunla işitenlerden eylesin inşallah! Onunla tutup, onunla yürüyenlerden eylesin inşallah! Allah bizi kendisi ile sevenlerden eylesin inşallah!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Araf /180 ↩
  2. Fatır /1 ↩
  3. Rum /30 ↩
  4. Hicr /29 ↩
  5. Rahmân /27,78 ↩
  6. Rahmân /27, 78 ↩
  7. Münâvi, Feyzü’l Kadir, 1: 519; el Müstedrek, 3/343; müsned, 1/172; Sünenu İbn-i Mâce, II /1321, 1331, 1335 ↩
  8. Hâkka /44-46 ↩
  9. Rahmân /29 ↩
  10. Hicr /86, Yâsîn /81 ↩
  11. Burûc /16 ↩
  12. Hadîd /4 ↩
  13. Bakara /115 ↩
  14. Nisa /136 ↩
  15. Mülk /2 ↩
  16. Bakara /156 ↩
  17. Neml /84 ↩
  18. Haşr /16 ↩
  19. Mülk /2 ↩
  20. Sebe /46 ↩
  21. Bakara /115 ↩
  22. Kaf /16 ↩
  23. Sâd /72, Hicr /29 ↩
  24. Fâtır /1, Haşr /24 ↩
  25. Duhâ /5 ↩
  26. Zâriyât /56 ↩
  27. Teğabun /17 ↩
  28. İbrâhîm /7 ↩
  29. Leyl /19-20 ↩
  30. Müslim 395 /41; Tirmizî, Tefsir 15. sûre 3. HD; Dârimi, Fednilu'l-Kur'ân 12 ↩
  31. Müslim C.3, S.l2; Sahmu Müslim. K. Salat 38 ve Dört Ashâb-ı Sünen ↩
  32. Fatiha /2-4 ↩
  33. Fatiha /5-7 ↩
  34. Teğabun /17 ↩
  35. Hacc /59, Ali İmrân /155, Mâide /101 ↩
  36. Arâf /179 ↩