close

VUSLAT YOLCULUĞU 9

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Aşkı, muhabbeti, imanı anlatıyorduk.

Allah’ın isimlerini anlatırken en son, Allah’ın Rakib ismine gelmiştik. Rakib; yakın, karib bununla beraber arkadaş gibi, arkadaştan daha yakın, bu nedenle koruyan, gözeten demektir. Allah’ın yakınlığı; korumak, gözetmek, kul yolu yürüsün diye ona yardım etmek, rahmet etmek, manevi olarak onu büyütmek içindir. Allah, muradı kulun üzerinde gerçekleşsin diye kuluna yakınlığıyla her türlü tecelliyi yapandır.

Allah, kuluna rakibdir. Mesele; kulun, Allah’a rakib olması, karib olması, Allah ile beraber olması, Allah’ın kendisini koruduğunu, gözettiğini bilmesidir. Bununla beraber Allah, kuluna yardım etmek, rahmet etmek ve muradı üzerinde gerçekleşsin diye ona muameleyi yapmak için kulunu gözetler. Allah her anda karibdir ve kuluna her anda yakınlığını gösterip tattırır; ama kul rakib olmayınca bunu anlayamaz.

Bütün Allah dostları karibdir, Allah’ın Rakib ismi üzerlerinde tecelli ettiğinden dolayı Allah’a yakın olmuş, karib olmayı kazanmışlardır. Bu yüzden Allah onlar için; “mukkarebun, yakın olanlar, karib olanlar”176 buyurmuştur.

İnsan kendini, kendisi için olanı en iyi şekilde anlayabilmek için bir örneğe ihtiyaç duyar. İnsan için en iyi örnek yine onun gibi bir beşerdir, bir insandır. Bu yüzden Allah peygamberler, nebiler, resuller gönderir. Kıyamete kadar da peygamber varisleri, hidayetçiler, imamlar gelir. Allah’ın tabiriyle diğer insanlar gibi biri, onların seviyesinden olan mürşidler gelip insanlara yolu gösterir. Mesele; Allah’ın gönderdiği hidayetçilerin iç âleminde tattığını tatmak, onları anlamaktır. Onları anlarsak Allah’ın bize nasıl özellikler verdiğini de anlarız.

Allah, kullarına muamele ederken mutlaka peygamberlere yaptığı muameleyi yapar; fakat bu muamele arasında derece farkı vardır, derece itibariyle kulları ile peygamberlerine yaptığı muamele aynı değildir; ama kul onların tattığından tadar. Kul, Allah’ın resullerinin tattığını tadarken onların gösterdiği tavrı göstermelidir. Bu yüzden onların imtihanlar karşısında gösterdikleri tavrı merak etmek lazım.

Mesela; ahirete gidip peygamberleri görsek onlardan neyi öğrenmek isteriz? Allah nasip ederse bir gün onlarla beraber olacağız inşallah. Zaten onlarla beraber olmak için çaba, gayret sarf ediyoruz. Peygamberlerle beraber olursak Allah’a kul olmaya çalışırken ki hangi hallerini merak ediyoruz, onlara ne soracağız?

Mesela Hz. Nuh (a.s.)’ı görsek ona neyi sorarız ya da ben ona neyi sorarım, cevap vereyim;

“Hani sen kavmini her davet edişinde seni taşlıyorlardı da taşlar senin üzerinde yığılıyordu, sonra Allah’ın tufandan kurtardığı o kadın seni tutup eve çekerek yaralarını tedavi ediyordu; ama sen yine kalkıp insanları davete devam ediyordun. İşte o anlarda sen ne hissediyordun? Sen gemiyi yaptığın sırada millet seninle dalga geçip alay ederken o anda ne hissediyordun? Siz gemiye bindiniz; ama oğlun ve hanımın gemiye binmedi. Onlar boğulurken sen onları seyrettin, işte o anda ne hissettin?” Ben sorsam bunları sorarım.

Hz. İbrahim (a.s.)’a da; “sen ateşe atıldığında daha düşmeden, havadayken ne hissettin, ne düşündün, aklından ne geçti, nasıl bir hal yaşadın” diye sorarım.

Hz. Musa (a.s.)’ı görsem ona; “Allah, Tuva’daki ağaçtan sana hitap edince o anda ne hissettin ya da ‘elindeki asanı yere at’ dediğinde asan yılana dönüşünce arkanı dönüp kaçmıştın, neden korktun da kaçtın? Sen Allah’ın huzurundaydın, o anda hangi hal ile kaçtın, neyi düşünüp kaçtın” diye sorarım. Soracağım başka bir soru da; “hani sen kavminle beraber Kızıl Deniz’e vardığında Allah, denizi senin asanla yardı da böylelikle karşıya geçtiniz. Sonra gittiğiniz yerde puta tapan bir kavim gördünüz ve senin arkandan gelenler sana; ‘bak bunların putu var, bize de bir put yap’ dediler. İşte o anda ne hissettin, nasıl bir hal aldın” diye sorarım.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i görsem örnek veriyorum tabi, ona kesinlikle Taif’i sorarım. “Taif’te taşlanırken o anda ne yaşadın, ne hissettin, bu nasıl bir şeydi? Bu taşlanma sana o kadar ağır gelmişti ki onu hiç unutmadın, o anda ne hissetmiştin” diye sorarım.

Hz. Âdem (a.s.)’ı görsem ona da; “Kabil, Habil’i öldürünce o anda ne hissettin, gönlün nasıl bir hal aldı” diye sorarım.

Peygamberlerin imtihanlar karşısındaki hallerini anlayınca kendimizi, kendi halimizi, Allah’ın bizi nasıl imtihana tabi tuttuğunu da anlarız. Allah onları böyle imtihana tabi tuttuysa bu imtihanlar bizi bekliyor, bu imtihanlara tabi tutulacağız demektir. Bu imtihanların aynı olması gerekmez, imtihanlar buna benzer imtihanlardır ve onları geçmemiz gerekir.

Allah dostları peygamberlerin gittiği yolda gidip kazanmak için çaba ve gayret gösterip, tavırlarını ortaya koyarak yolu yürümüşlerdir. Yoksa durup; “ya rabbi! Beni kendine dost yap, dost seç” deyip Allah’a dost olmamışlardır. Allah dilediğini zatına seçer;177 ama önce senin bunu seçmen gerekir. Sen, Allah’ı dost olarak seçtin mi, dost olarak kabul ettin mi, hangi muamelesini onun dostluğundan gördün ya da her muameleyi onun dostluğundan görüyor musun? Önemli olan budur. Yoksa oturup hiçbir şey yapmadan; “ya rabbi! Beni kendine dost yap” diyerek Allah’a dost olamazsın.

Ahirette bir de Allah dostlarını göreceğiz. Peki, Allah dostlarını görsek onlara ne soracağız? Mesela ben tarikatın ve tasavvufun önderlerini görsem ciddi ve samimi olarak; “siz bu kadar anlattınız, şu anda önümüzde bir sürü şey var ve kimse ne yaptığını da bilmiyor. Anlattıklarınızı öyle dallandırıp budaklandırdınız, bu yüzden sizin yazdıklarınızı okuyanların her biri bir daldan tutup bir şey anlatıyor. Aslında anlatanlar da söylediğinin ne olduğunu bilmiyor, anlamıyor. Böyle farklı farklı şeyler söylediniz. Anlattıklarınızı kestirmeden, özetle anlatsaydınız olmaz mıydı? Anlattıklarınızı ayetlerle anlatsaydınız hiç kimse itiraz edemezdi, bununla beraber herkes en güzel şekilde ne dediğinizi de anlardı. En güzelini Allah anlatmamış mıydı” diye sorarım.

Allah vuslat yolculuğunu, nefsin ve gönlün mertebelerini nasıl anlatmış birazdan izah edeceğim. Mesela onlara; “emmare, levvame, mülhime, mutmainne, raziye, merziyye ve kâmile adında nefsin yedi mertebesi vardır dediniz; ama millet bunun ne olduğunu anlamadı. Millet nefsin mertebelerini anlatırken aslında ne dediğini de bilmeden anlatıyor. Bahsettiğiniz şey bir şeydir. Böyle yediye bölünüp anlatılınca daha da zorlaştı. Bu yüzden başka türlü de anlatılabilirdi ya da konuşurken anlaşılmayan sözler söylediniz, daha sonra onu dinleyenler sizin ne söylediğinizi anlamaya çalıştı. Kimileri anlamaya çalıştı, kimileri de sizi küfürle itham etti.

Mesela; Hallac-ı Mansur’a kâfir ve müşrik dediler, Muhyiddin-i Arabi’ye de aynı şekilde kâfir ve müşrik dediler. Zaten o da; ben onlar anlasın diye değil, benimle beraber olanlar anlasın diye öyle söyledim, diyor. “Tamam, seninle beraber olanlar anlasın. Peki, diğer insanları nereye koyacaksın, ne yapacaksın” diye sorarım.

Elbette ki hepsinin bu soruya bir cevabı vardır. Mesela her biri; “sen biliyorsun ki bu bizim elimizde değildi, o anda öyle söyledik” diye cevap verir. Onlardan alacağımız cevap budur.

Mesela Mevlana; “ben her türlü hikâyeyle anlatıp izah ettim” der. Doğru, izah edip anlatmış, hem de her türlü misalle, hikâyeyle anlatmıştır. Bir de Mevlana’yı yanlış söz söylemekle itham edip; “Mevlana küfretmiş” diyerek onun hakkında ileri geri konuşanlar vardır. Evet, doğru, küfretmiştir; ama küfretmesinin bir sebebi vardır. Nedir sebebi? -Mevlana; “ben kendime hâkim olamadım; yani yüz türlü misal verip, çocuklara masal anlatır gibi insanlara hikâyeler anlattım, ama anlamadılar. Bu durumda onlara söylenecek başka laf kalmamıştı” der. Ben de kızınca eşek, köpek, hayvan, davar diyorum; ama ben ayeti söylüyorum yalnız, aradaki fark budur.

Şimdi işin özünü, özetini söyleyeceğim; ama anlaşılır şekilde söyleyeceğim inşallah.

Bütün tasavvuf ehli yolu, bir de seyri anlatırken; yani vuslat yolculuğunu anlatırken; “seyri ilallah, seyri meâllah, seyri fillah” derler. Bu özetle böyledir. Tasavvuf ehli bunları anlatırken; “seyri ilallah için; Allah’a seyir, seyri meâllah için; Allah ile beraber seyir, seyri fillah için de; Allah’ta seyir” demişlerdir.

İşte, kelime böyle kullanılınca büsbütün yanlış olur. Bu kelimeler böyle kullanılmaz. Bunun yerine şöyle söylenip, şöyle anlaşılması gerekir.

Ben; “aşk, zati tecellidir” dedim. Aşk, Allah’tan tecelli eder. “Allah” ismi zat ismidir. Zat ismi de “Allah” kelimesinin sondaki “h” harfine; yani “hu, o” zamirine gider. Örneğin; Kul huvallâhu ehad:178 “De ki: O Allah ehaddir” ayetinde “Allah” isminden sonra “o” zamiri vardır. Artık orada her şey biter, orada söz söylenmez, tasavvur edilmez, düşünülmez, tefekkür edilmez.

Evet, seyri ilallah; aşka seyir, aşka yolculuktur. Önce aşka yolculuk gerekir, Allah’a yolculuk değil. Allah, aşkıyla tecelli eder. Bu yüzden kulun aşka yolculuk yapması gerekir.

Peki, kul bu yolculuğu nasıl yapar, Allah yolu nasıl gösterir; yani bir yol mu var ki yürüyüp aşka varasın!

Allah’ın “yap” ve “yapma” dediği her ne varsa bu yolculuk için sana lazım ve gerekli olan bunlardır. Dolayısıyla bununla aşka yolculuk, imana yolculuk yaparsın. Önce yolculuğu aşka yapman gerekir. Bu aşkı kazanabilmek için her çaban, her gayretin, her ibadetin, yaptığın her hayır, her güzel iş aşka yolculuktur. Öğrendiğin her bilgi, okuduğun her ayet, bu yolculuğu yapman için sana lazım ve gereklidir. Bu yüzden önce aşka yolculuk gerekir ve buna; “seyri ilallah” denir.

Bizim bütün sohbetlerimiz bu yolculuğu yaptırır. Anlaşılsın diye anlatıyoruz ve siz anladıkça bu yolculuğu yapmış olursunuz. Bu yolculuk gönül yolculuğudur. Anladıkça, bununla beraber onun hikmetine erdikçe, o anladığınız bilginiz sizde imana dönüştükçe bu yolculuğu yapmış olursunuz, yapınca da kazandığınızı anlarsınız. Bu aşka varabilesiniz diye bu yolculuğu hepinize tekrar tekrar, binlerce sefer yaptırmışızdır. Bu yüzden hepiniz bu yolu en iyi şekilde biliyorsunuz. Bu yolculuğu bilmeyenler, anlamayanlar; kabul etmeyenler, dinlemeyenlerdir. Ne yaptığımızı, nasıl bir çaba ve gayret sarf ettiğimizi, bu yolculuğu nasıl yaptırdığımızı biliyoruz. Bu yolculuk yapılsın diye; yani aşka yolculuk, imana yolculuk yapılsın diye bir kelimeyi bazen yüzlerce, bazen binlerce defa söyleyip onu her taraftan izah etmişizdir.

Bütün peygamber ve peygamber varisleri de böyle yapmıştır; yani insanları “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, sadece Allah’a âbd olun”179 deyip davet etmişlerdir. Zaten lâ ilâhe illallah demek; “ya rabbi! Seni seviyorum, ilah sensin, senden başka sevilen yok, sevilmeye layık olan sensin, ben seni seviyorum” demektir. Bu nedenle; bütün yaptıklarımı, söylediklerimi, anlattıklarımı toplayıp iki kelimeyle izah etseniz bu izah; “lâ ilâhe illallah” olur, dedim. Yolculuğu da la ilahe illallah ile yapıyoruz, zaten başka türlü yolculuk yapılmaz.

Yolculuğun yapılabilmesi için amelin de beraber olması gerekir; çünkü sadece bilgi yetmez. Allah’ın “yap” dediği her ne varsa yapıp “yapma” dediği her ne varsa onu da yapmayacaksın ki bu yolculuğu yapıp aşka varabilesin.

Dikkat edilirse “Allah’a yolculuk” değil “aşka yolculuk” dedim. Tasavvuf ehli de “seyri ilallah” değil de “seyri muhabbetullah” deseydi daha anlaşılır olurdu.

Allah önce imanı, aşkı, muhabbeti kazanmamızı ister, dolayısıyla yolu da gösterir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, “lâ ilâhe illallah” demeye, bu yolculuğu yapmaya; yani “ya rabbi! Seni seviyorum” demeye davet etmiştir.

Allah’a “seni seviyorum” demeyi dinden ayırıp buna tasavvuf demek, tarikat demek doğru değildir. Bu, Allah’ın emri İslam’dır ve herkes bununla mükelleftir, dolayısıyla buna ayrıca başka bir isim vermek doğru değildir. Daveti yapan Allah’tır ve Allah bu daveti, peygamberiyle Kıyamete kadar da peygamber varisleriyle yapar.

Bu yüzden “tasavvuf ve tarikat olmasa da olur” demek; “iman olmasa da, aşk olmasa da olur.” Yani “lâ ilâhe illallah’ı dilimizle söylememiz yeterlidir, yaşamasak da olur. Allah’ı sevmesek, Allah’a âşık olmasak da olur, Allah’a inanmamız yeterlidir; çünkü inanmak imandır” demek olur. Çünkü tasavvuf ve tarikat İslam’ın içindedir, bu şekilde isimlendirilmiş diye İslam’dan ayrı, bağımsız değildir. Bu yüzden işin özünü, özetini, hakikatini Allah’tan, resulünden öğrenip yolu onunla beraber anlamak gerekir.

Evet, bu seyri ilallahtır; yani aşka, sevmeye seyir, sevmeye, imana yolculuktur. Kabul edip karar verdiğin andan itibaren yolculuğun başlamalıdır. Bunun için yürümen, yürüyebilmen için de anlaman gerekir. Bu yüzden Allah’ın ilk emri “oku”180 dur. Oku, anla, bütün varlığı ayet olarak oku, rabbini anlamaya, tanımaya çalış. Rabbini tanı ki sevesin. Bununla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir örnek vereyim;

Bedevinin biri;

-Ya Resulullah! Benim kafam fazla çalışmaz, aklım da almaz. Kısaca bir kaç kelimeyle kendini bana tanıt ki hiç unutmayayım, der.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-Benim sermayem marifetullah, kazancım muhabbetullah, dinimin aslı da akıldır, buyurur.

Önce aklını kullanman gerekir. Elindeki sermayen marifetullah; yani Allah’ı bilmek, tanımaktır. Allah’ı tanımak için Allah’ın ayetlerini, her varlığı, her şeyi ayet olarak okuman lazım. Böylelikle marifete sahip olursun. Bunun karşılığında kazancın Allah’ı sevmek ve muhabbet olur. İşin özü, özeti budur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle beyan etti.

Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeyi Allah’a taşıdıysa peygamber varisi de seni Allah’a taşır. Seyri ilallah ile bu yolculuğu yapıp, o muhabbete, Allah’ın zati tecellisi olan aşka vardıysan, daha doğrusu seni oraya mürşidin taşıdıysa bundan sonra seyri meâllah ile; yani Allah ile seyir değil, aşk ile seyirle, Allah’ın tecellisi olan aşkla artık seyretmen, yürümen, koşman, uçman gerekir. Artık sen aşk ile gidiyorsun, bu zahiri bir yolculuğa benzemez; çünkü sen arşa yolculuk yapıyorsun. İnsan uçacak olsa yüz bin sene de gitse birinci göğe varamaz; ama onun, insanın arşa varması gerekir. İş özetle anlaşılsın diye söylüyorum. Bu sefer seyri ilallahtan sonra aşk ile yolculuk yaparsın.

Bu yolculuğu tamamladıktan sonra ne olur?

Seyri fillah ile yolculuk yapmaya devam edersin. Seyri fillah için Allah’ta seyir demişlerdir; ama bu çok yanlış bir kelimedir, böyle bir kelime kullanılmaz.

Ben böyle söyleyenlerin yanlış yaptığını söylüyorum; ama siz söylemeyin; çünkü haddinizi aşmış olursunuz. Onların yanlış yaptığını söylemeniz doğru olmaz. Eğer onlardan daha güzelini yaptıysanız böyle konuşma hakkınız olur. Ben böyle konuşuyorsam daha güzelini yaptığımı iddia ettiğim için böyle konuşuyorum.

Evet, seyri fillah; Allah’ta seyir değil aşkta seyir demektir. Aşk ile seyri yaptığın için sonra öyle bir hal alırsın ki artık aşk olmuş olursun. Mesela bu aşamada; “Allah zatıyla ve sıfatıyla kuluna tecelli eder” denilse doğrudur. Allah’ın zatıyla ve sıfatıyla tecelli ettiği yer burasıdır ve Allah, kuluna zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği için dolayısıyla kul aşk olur.

Tasavvuf, yolculuk, tarikat bundan ibarettir. Bunu böyle anlamadıysak hiçbir şey anlamadık demektir. Bununla beraber din, iman, islam, ihsan bundan ibarettir. Söyledim, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz dini üç kelimeyle özetlemiştir; marifetullah, muhabbetullah, akıl.

İstisnalar kaideyi bozmaz, burası herkesin kafasının karıştığı yerdir. Nefis mertebeleri, kalp mertebeleri hakkında da dervişin kafası karışmış durumdadır. Nefsin de, kalbin de yedi mertebesi vardır. Bu mertebeler de az önce anlattığım gibi geçilir, bunlar zaten nefsin halleridir. Bu yüzden biraz önce söylediğim gibi bu seyri anlamak yeterlidir.

Allah ayet-i kerimede; “de ki: İşte benim yolum. Benim yolum basiret üzeredir. Basiret üzere sizi Allah’a davet ediyorum (sizi Allah’ı görmeye davet ediyorum). Ben ve bana tabi olanlar böyleyiz ve ben müşriklerden değilim”181 buyurur. Bu yolculuk; Allah’a, Allah’ın tecellisine, aşka, muhabbete, aşka yolculuğa, bununla beraber aşk ile yolculuğa, aşk olmaya davettir. Bundan sonra biri tasavvufu anlamak isterse bu kelimelerle anlaması yeterlidir. Bunun böyle anlaşılması gerekir, başka tarafa da çekilmemesi lazımdır. Bu da bizim yolumuzdur.

Nefsin mertebelerini bir de Allah’tan öğrenelim. Allah’ın, yolculuğu nasıl tarif ettiğini, nasıl davet ettiğini bir de ondan öğrenmemiz gerekir. Bunu Kur’an’ın bütününden anlamamız lazım. Fatiha, Kur’an’ın özetiyse bu durumda özetle nefsin ve kalbin yedi mertebesini de buradan anlamak gerekir. Bununla beraber seyri ilallah, seyri meâllah ve seyri fillah dedikleri bu yolculuğu da; yani bu aşka seyri, aşkla seyri, aşkta seyri de en kestirme yoldan Fatiha ile anlamamız gerekir. Burası çok önemlidir; ayete dayanmayan her şey batıldır. Çünkü Allah anlatmamışsa yanlıştır.

Allah, nefsin yedi mertebesini Fatiha’yla anlatır, buna nerden başlamamız gerekir?

“Allah, insanı en güzel surette, ahsen-i takvim kıvamında, kâmil manada yarattı.”182 Yani Allah, insanı fıtrat itibariyle böyle yaratıp ona her şeyi vermiştir. Bir de ona; “ben senin rabbin değil miyim” diye sormuş, o da; “kâlû belâ şehidnâ”183 deyip buna şahit olmuştur. “Sonra Allah onu en aşağıya, esfeli sâfilîne indirmiştir.”184 İnsan zahiri olarak dünyaya gelince hiçbir şey bilmez, manevi olarak da bütünüyle perdelenmiştir.

Bu durumda “gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn”185 ayeti nefsin en aşağı mertebesi olan emmare mertebesini anlatır; çünkü en son delalet gelir. Kul burada delalettedir, yolunu kaybetmiş ve şaşırmıştır. Bütün insanlar böyledir; yani yolunu kaybetmiş ve şaşırmış haldedir. Bu nedenle Allah ayet-i kerimede; “Allah’tan yol göstericisi olmadan kendi nefsinin hevasına uyandan daha delalette kim vardır”186 buyurur. Bu yol göstericinin Allah’tan olması gerekir, Allah buraya bu sınırı koymuştur. Kulun yol göstericisi Allah’tan değilse kul delalette olur. Aynı şekilde Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “daha önce sen iman nedir, kitap nedir bilmezdin. (Allah) Seni delalette bulup hidayete erdirmedi mi”187 buyurur. Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisine kitap, iman gelmeden önce delalette, en aşağı mertebedeymiş.

Kulun buradan çıkıp, yolculuğu yukarı doğru yapması gerekir. Bir adım atıp ileriye, gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn ayetinde geçen gazab kısmına gelir. Kul burada yolunu kaybetmiştir. Bu kısımda aslında rabbiyle muhatap olur ve rabbini ya, kabul eder ya da etmez. Buradan yukarıya doğru küçük bir adım atmıştır; ama hâlâ aynı ayet içindedir, aynı bölümdedir, daha oradan çıkamamıştır. Kul, bu bölümde Hz. İbrahim (a.s.) gibi göğe, Ay’a, Güneş’e ve yıldızlara bakarak rabbini aramaya başlar. Bu, emmare nefsindeki birinin halidir, böyle biri yolculuğa daha yeni başlamıştır, daha delalettedir.

Kul bir adım daha atıp ileri geldiğinde; Sırâtallezîne en’amte aleyhim:188 “Kendisine nimet verdiğin kulların yolu” ayetine gelir. Kul burada bu yolu gösterecek hidayetçiyi aramaya başlar. Elbette ki ararken insanlardan arar, herkesi dinlemeye ve anlamaya çalışır. Allah’ın kendisine nimet verdiği kulları fıtrat itibariyle anlar, bilir, tanır; çünkü ruhu, fıtratı onları sever. Kul onlarla beraber olup; “ben de onların kazandığını kazanmak istiyorum” dediğinde bir adım atar ve nefsin levvame mertebesine çıkar; ama hatası, kusuru, yanlış fikirleri, düşünceleri vardır, hâlâ şirkten kurtulamamıştır. Kul yola girip, Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber olunca yolculuk başlamadığı halde beraber olmak bile onu gazaba uğramaktan, delalette kalmaktan kurtarır.

Kul bu manevi yolculukta bir adım daha atıp, Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber yürümeye başladığında sırâtallezîne en’amte aleyhim ayetinden bir önceki ayet olan “ihdinâs sırâtel mustakîm”189 ayetine gelir ve Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber sırat-el mustakime girer. İşte burada yolculuk başlar. Burası nefsin mülhime makamıdır. Kul artık ilham almaya başlar. Yolculuk yapar ve Allah’ın nimet verdiği kimselerin kazandığını kazanmak için çaba ve gayret sarf eder. Bununla beraber hidayetçiye uyar, yolu yürür. Burası mülhime makamıdır.

Allah Fatiha’yı niye aşağıdan değil de yukarıdan anlattı? -Çünkü kulunu cennetten aşağıya; yani yukarıdan aşağıya indirmişti. Kulun da Fatiha’yı yukarıdan aşağı anlaması gerekir ki aşağıdan yukarı çıkabilsin.

Bundan sonra İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:190 “Yalnız sana âbd oluyor, yalnız seni istiyoruz (yalnız seni seviyoruz)” ayeti gelir. Bu ayet Fatiha’da tam ortadaki ayettir ve kul burada itminan bulur. Kul “iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” derse itminana erer, kazanır, o sınırı geçer; yani kula kul olmaktan, varlığa, mahlûkata, dünyaya, arzulara, isteklere, nefse, şeytana kul olmaktan kurtulur. İşte bu kul, itminandaki kuldur.

Bak, Allah ne kadar güzel anlatmış, nasıl güzel tarif etmiş. Allah bunu günde farz namazlarla yirmi sefer, sünnetlerle beraber kırk sefer kuluna söylettirip; “kulum yolu unutma, nerden geldiğini, nereye gideceğini unutma, ne yapman gerektiğini iyice anla” der. Biz ise anlamıyoruz, okumadık ki anlayalım!

Aslında yol iki bölümdür; itminana kadar ve itminandan sonrası.

İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn’den sonra Mâliki yevmid dîn:191 “O din gününün malikidir” ayeti gelir. Kulun yolculuğu burada devam eder. Allah din gününün malikidir. Kul artık hesabını görür. Maliki yevmiddin derken Allah sadece Kıyamet gününde hesap gören değildir; kulun hesabı burada görülür, görülmesi gerekir. Kulun, “mâliki yevmid dîn” ayetini burada tanıması, kendi hesabıyla burada karşılaşması gerekir. Yolculuk esnasında kulun hesabı görülür. Allah ayet-i kerimede; “hesap görücü olarak Allah yeter”192 buyurur. O da hesabını Allah’a, Allah’ın vahyine, Allah’ın peygamberine gördürür. Onlara göre hesap görür, hesabı, Allah ile görür. Mâliki yevmid dîn ayetiyle kul öyle bir hesap verir ki onda hesaptan eser kalmaz. O dehşet halinde, değil onda herhangi bir şey orda kendisi bile kalmaz, kul bütünüyle Allah’a teslim olur. Kulun bu teslimiyeti ona rızayı getirir ve kul, Allah’tan razı olur. Kul, Allah’tan razı olunca Allah da ondan razı olur.

Bundan önceki ayet de “errahmânir rahîm”193 ayetidir. Kul, Allah’ı artık rahman ve rahim olarak tanır. Allah; “ben senin rahman ve rahim rabbinim” deyip kendini ona rahman ve rahim olarak tanıtır; çünkü Allah ondan razı olmuştur.

Bir önceki ayet de; “el hamdu lillâhi rabbil âlemin”194 ayetidir. Kul bu ayetle cennete varır. Allah ayet-i kerimede; “cennete gidenlerin son sözü; el hamdu lillâhi rabbil âlemindir”195 buyurur. Bu yüzden kul bunu söylediğinde cennete varır, gönlü cennet olur, Allah’ın tecellisine gark olur, o kul, Allah’tan, Allah da ondan razı olur ve o kulun gönlü cennete döner. Çünkü “el hamdu lillâhi rabbil âlemin” demiş ve bunu da cennetin tam ortasından söylemiştir. Bakın, Allah seyri, vuslat yolculuğunu, kendisine varan yolu nasıl anlatmış!

Bu nedenle biraz önce; “geçmişteki Allah dostlarıyla görüşürsek onlara niye böyle söylemediniz deyip, böyle böyle söyleyeceğim” demiştim. Allah mutlaka onlara bu imkânı vermişti. Peki, neden her kafadan bir ses çıktı? Biri; “benim yolum şöyledir” öteki; “benim yolum kestirmedir” diğeri de; “en kestirme yol bizim yoldur” dedi. Niye, Allah yolu anlatmasını bilmiyor muydu! Beş yüz sene önce, bin sene önce konuşmuşsunuz ve sesiniz ta buraya kadar geliyor ve biz de buradan sizi dinliyoruz. Öyle değil mi! Bu sesin gelmesinin de bir sebebi vardır; bu ses onlardan çıkmamıştır. Onların gönlü aşkla dolu olduğu için o sesi taşıyan aşktır.

Mesela Allah dostları kendi zamanlarında bir şiir söylemişlerdir ve şiirleri buraya kadar gelmiştir; ama öyle sözler söylemişlerdir ki bu zamandaki insanlar onları dinleyince anlamıyor, kendine göre yorum yapıyor. Mesela; Yunus Emre “ete kemiğe büründüm, Yunus diye göründüm” demiştir. Haydi, gel de çık işin içinden, gel de bunu düzelt! Doğru söylemiş, aslında bu sözüyle; “ben aşk oldum, Allah’ın tecellisi oldum” demiştir. Doğrudur; ama o söz öyle söylenince buradan anlaşılmıyor. Bu söz aşk ile söylendiği için yüzlerce sene öncesinden sesi buraya kadar gelmiş ve daha da gelmeye devam eder; çünkü bu söz aşk ile söylenmiştir.

Peki, neden böyle yaptınız diye sormak gerekmiyor mu? Sorulsa alacağımız cevap “aşk insanı sarhoş eder. ‘Yunus sevdiğini söyleme derler, ya ben söylemeyeyim öleyim mi?’ İçimden geldi ben de söyledim, kendimi tutamadım söyledim, öyle anlasınlar” der.

Biraz önce Fatiha’yı; yani yolculuğu anlattım. Allah yolculuğu anlatıyor; “bir adım atıp, Sırat-el mustakime, Allah’ın kendisine nimet verdiği kulların yoluna gir. ‘İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn’ deyince bak o Allah dostlarını nasıl anlayacaksın!” diyor.

Bir de bakıyorsun koca koca âlimler birbirlerini küfürle itham ediyor. Onların birbirlerini küfürle itham etmeleri bize ağır geliyor, daha doğrusu anlamamaları bize ağır geliyor. “Ya rabbi! Bunlara böyle biraz ikramda bulun, onlara biraz aşktan ikram et ki anlasınlar ve böyle edebe aykırı şeyler söylemesinler!” diyoruz.

Aşka yolculuk, aşka yürüyüş, bununla beraber o aşkı kazanıp aşk ile yürüyüş, bir de aşk olup aşkta yürüyüş… İşte bütün bunları kazanabilmek, yolu yürüyebilmek için aklımızı sonuna kadar kullanmamız gerekir.

Anlaşılmamak gerçekten zor şeymiş! Bir de Allah, kendisine halife olsun diye yarattığı halde kendini bir şey zannedip, kendinden habersiz, ne olduğuna, kim olduğuna bakmadan başka şeyler peşinden koşanlara ne demeli!

“Gönlümüzü açıp dinleyelim” dedik. Dinlediğinizde anlayacaksınız. Sadece anlamayacaksınız, bir de Fatiha’yı vuslat yolculuğuna, hayat yolculuğuna göre yaşayacaksınız. Bu yolculuğa vuslat yolculuğu değil hayat yolculuğu demek daha doğru olur; çünkü hayata bunun için gelmişiz ve bu yol, hayatımızın yoludur.

Yok efendim tasavvufmuş, tarikatmış yok öyle! Herkes Allah’ın kuludur ve herkes Allah’a dostluğa davetlidir; ama Allah’ın bir âdeti vardır. Allah Fatiha’da; “sırâtallezîne en’amte aleyhim” dedi. Yani önce Allah’ın nimet verdikleriyle beraber yola gireceksin ki sonra “ihdinâs sırâtel mustakîm” ayetine dâhil olasın. Çünkü Allah “ihdinâs sırâtel mustakîmi” onlarla beraber olmak diye anlattı; yani Allah’ın nimet verdiği kullarla birlikte olmadan yol gidilmez.

Seyri ilallah; yani aşka seyir, durarak yapılmaz. Allah yolunda yaptığın her iş, her çaba ve her gayret aşka seyirdir; yani seyri ilallahtır. Allah, kullarını kendisine nimet verdiği kullarla beraber davet etmiştir. Bu durumda onlarla beraber olunca, bir cemaat içinde olunca bu yolculuğu onlarla beraber yapmış oluruz. Sahabe, seyri ilallahı yaparken peygamber ne dediyse öyle yapmıştır. Sahabelerin yolculuğu peygamberledir; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gel dediyse gelecek, git dediyse gidecek, kalk dediyse kalkacak, hadi namaza dediyse namaza, hadi savaşa dediyse savaşa onunla beraber gidecekler ki bu yolculuğu onunla yapmış olabilsinler.

Mürşid-i Kâmile tabi olanlar için de aynı şey geçerlidir. Kim ne derse, ne düşünürse düşünsün bu böyledir. Mürşid, dervişe; “sen şurayı süpür” derse derviş orayı süpürecek, “git şurada oturup konuş” derse gidip orada konuşacak, “git şurada şu işi yap” derse orada da o işi yapacak; yani mürşid hangi işi verirse versin derviş onu yapacak; çünkü yolculuğu işin başındaki yaptırır.

Allah ayet-i kerimede mü’minleri tarif ederken; “onlar, peygamber bir iş üzerindeyken mazeretsiz işleri olmadan izin istemezler. İzin isteyenler münafıklardır” buyurur. İzin isteyenler; yani kaçanlar ikiyüzlü münafıklardır, yolu gitmek istemeyenlerdir, derdi Allah’ın rızası, sevgisi, aşkı, muhabbeti, olmayanlardır. Bununla beraber ayetin devamında “işi olanlara izin ver”196 dedi Allah. Gerçekten işinin olması, onun sana izin vermesi başka bir şeydir; işten, işi yapmaktan kaçmak, gerekeni yapmaktan kaçmak ise başka bir şeydir.

Vuslat yolcusu işi yapmaktan kaçarsa birinci seyri yapmamış olur. Bu yüzden birinci seyir olan seyri ilallahın yapılabilmesi için dervişin, mürşidiyle beraber hareket etmesi, onun sözünden çıkmaması, tek kelimeyle; gözünü, gönlünü mürşidinden ayırmaması gerekir. Vuslat yolcusu böyle yaptığında çok kısa bir sürede bu seyri tamamlar. Bununla beraber onun karşısında fikir beyan etmemesi, onu canından çok sevmesi, onun önüne geçmemesi gerekir.197 Sesini onun sesinden daha fazla yükseltmemesi gerekir;198 yani derviş “ben biliyorum” dememelidir. Bunların hepsi Allah’ın emridir.

Vuslat yolcusu bunu yaptığında bu seyri hızla tamamlanır. Zaten bu seyir tamamlandığında artık o aşktan sarhoş olmuştur. Aşktan sarhoştur çünkü âşıktır; ama ayık ve kendindedir. İşte asıl olması gereken hal bu haldir.

İnsanın olduğu yerde aşktan sarhoş varlıkların olması gerekirdi; ama öyle değil tam tersi olmuştur, hepsi ayık, hepsi kendinde, daha doğrusu hepsi kendine göre hareket eden ve gönül sarhoşlukları olmayan varlıklar olmuştur. Gönül sarhoşlukları yoktur derken iman sarhoşlukları yoktur.

Sahabeler aşktan sarhoştu, ölüme gitmek için birbirleriyle yarışırdı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “sahabem” dediklerinin hepsi böyle aşktan sarhoştu. Daha önce anlatmıştım; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeyi cihada davet edince bir babanın iki evladından büyüğü; “savaşa ben gideceğim” deyince küçüğü de; “sen gitme, ben gideceğim, benim gitmem lazım. Sen evin büyüğüsün, o yüzden burada kal” demişti.

Babaları da;

-İkiniz duracaksınız, ben gideceğim; çünkü ailenin reisi benim, diye karşılık vermişti.

Evlatları;

-“Sen yaşlısın, savaşta olmaman lazım” deyip babalarıyla anlaşamadılar ve bunu; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gidip soralım” dediler ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gidip durumlarını anlattılar.

Evlatlardan küçüğü;

-Abim büyüğümüzdür, büyüğümüz kalsın, gelmek benim hakkımdır, dedi.

Evlatlardan büyüğü de;

-Gelmek benim hakkımdır, küçüğü burada kalsın, dedi.

Babaları da;

-Ya Resulullah! Ben çocuklarıma; her şeyim sizin olsun, malım mülküm, bütün sermayem sizin olsun ama işin içinde cennet var, ben cenneti size veremem, ben cennete gitmek istiyorum ve bu benim hakkımdır, dedim. Onların büyüğü, reisi, babası benim, bu benim hakkımdır, ben onlara her şeyi veririm ama bunu veremem, diye cevap verdi.

Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-Doğru söylüyor, hak onundur, buyurdu.

Mesele savaşa gitmek değil mesele; canını Allah yolunda kurban etmekmiş. İşte âşık budur. Sahabenin her biri böyle âşıktı.

Allah’a ve resulüne âşık olan sahabeden bir kadının da; eşi, evladı ve kardeşi Uhud Savaşı’na gitmişti. Savaş kaybedilince müşrikler de “Muhammed öldü” diye bağırdılar. Bu sözü o işitince o da savaş meydanına gitti. Bu kadın sahabe, telaşla şehit olanların arasında dolaştığında onu tanıyanlar kocasını, kardeşini ve evladını aradığını zannedip ona; “eşin buradadır” dediler. O ise dönüp bakmadı bile ve aramaya devam etti. Sonra; “kardeşin ve evladın buradadır” dediler o yine dönüp bakmayarak aramaya devam etti. Kadın telaşla; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nerede” diye sorunca ona; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sağdır” deyip yerini gösterdiler. Kadın kendini kaybetmiş bir halde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i görünce ona; “her şeyimiz sana feda olsun. Sana bir şey olmasın gerisi önemli değildir, kim şehit olursa olsun bu önemli değildir, yeter ki sana bir şey olmasın” dedi.

Akıl bunu almaz, bu, aklın alabileceği bir şey değildir. Bu, akıllı bir insanın söyleyeceği bir şey değildir. Ancak böyle bir aşka, böyle bir imana sahip olmak gerekir ki Allah’tan, resulünden başka bir şey göremeyesin. Bu sahabe kadın tabiri caizse canını kurban etmişti. Sadece o değil onun gibi sahabenin içinde daha yüzlercesi vardır.

Şu andaki insanlara göre onlar akıllı değildi; ama asıl akıllı olanlar onlardı; çünkü Allah’a göre akıllı olanlar onlardı. Şimdi böyle bir hale, böyle bir aşığa bakanlar; “bunlar akıllı değil, bunlar delidir” diye düşünür; ama bu yanlış bir düşüncedir. Onlar deli değildi, onlar mü’mindi, onlar Allah’a âşıktı.

Allah ayet-i kerimede; “(onlar senin için mecnun mu, deli mi, diyorlar?) Sen Allah’ın nimeti sayesinde mecnun değilsin”199 buyurur. Allah’ın nimeti; Allah’ın vahyettiğidir, kulunu kendine davetidir. Bununla beraber imandır, aşktır; ama aşığa bakınca âşık deli gibi görünür.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hira’ya gittiğinde müşrikler onun için; “Muhammed, rabbine âşık olmuş”200 dediler. Bak önce doğru kelimeyi kullanmışlar; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları rabbine davet edince durum değişti ve ona “mecnun” dediler. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları âşıklığa davet ettiği için böyle söylediler ve bu davet onların işlerine gelmedi. Hâlbuki öncesinde biliyorlardı, “Muhammed, rabbine âşık olmuş” demişlerdi. O yüzden bari “mecnun” değil de “âşık” deseydiler!

Mesela Bakırköy’de, Elazığ’da akıl hastaneleri vardır. Gayemiz kimseye hakaret etmek değildir. Oraya gidip biraz kontrol etseniz doktorların da akıl hastalarıyla beraber psikolojilerinin bozulduğunu göreceksiniz. Doktorlar da akıl hastaları gibi olmuştur. Tabi bunun bir sebebi vardır. Onların içinde onlar gibi düşünmezsen dayanamazsın, onları idare edemezsin. Orada onların o halini görmek dayanılmaz bir hal alır ve bir süre sonra; “ben de bunlardanım” deyip orayı ancak öyle idare edersin. Böyle yapınca da akıl hastalarıyla artık güzel güzel anlaşır, dertlerini dinler, onlara yardım edebilirsin. Doktorlar böyle yaparak hastaların seviyesine inmiştir. Aslında deli değildirler kendi istekleriyle bunu tercih etmişlerdir.

Bir, kendinde olan insan vardır, bir de kendinde olmayan insanlar vardır; ama bakıldığında halleri tam tersidir. Kendinde olduğunu zannedenler, iddia edenler aslında kendinde olmayanlardır. Bunlar kendinden uzaklaşmış, rüyadaymış gibi bir hayal âleminde yaşarlar. Nerden geldiğini, ne yapması gerektiğini, nasıl yapması gerektiğini unutmuş vaziyettedirler; yani aslında kendinde değildiler.

Âşık ise kendindedir, rabbiyle, kendi kendisiyle beraberdir. Neye geldiğini bilir ve bunun farkındadır. Aşka koşması, aşk ile koşması, aşk olması gerektiğini anlamıştır. Dışarıdan bakanlar ise onlar için; “bunlar kendinde değil” der; ama aslında kendinde olanlar bunlardır.

Rakib; beraber olan, koruyan ve gözeten demekti. Allah, kuluyla beraber olursa kula başka bir şey gerekmez.

Allah’ın Rakib isminden sonra Hallak ismi gelir. Hallak; tekrar tekrar yaratan, yarattığını başka bir yaratışla tekrar yaratan, o yaratılışı yok edip yeni bir yaratılışla onu bir daha yaratan demektir. Mesela; biri önce kâfirdir, delalettedir, sonra Allah onu başka bir yaratılışla tekrar yaratır ve bir de bakarsın ki o, mü’min olmuş, gönlü cehennemken cennet olmuş, şeytana arkadaşken, dostken, Allah’a dost olmuş. İşte Allah bunu Hallak ismiyle yapar; ama bu işi yaparken kulun tercihine göre yapar. Allah, kuluna; “sen tercih et, ben yaparım, bu benim işimdir. Sen bunu yapamazsın, sen sadece sana söylediğimi yap” der.

Bir kul, Allah’a; “ben senin ne söylediğini bilmiyorum” derse Allah da ona; “kulum, ben sana o kadar anlatıp al sana senin gibi bir mürşid demedim mi! Bak senin gibi, sana ne söylediyse sen de öyle yap ve kazan” der. Bu durumda biri hâlâ; “benim de aklım var, ben de biliyorum” derse ona; “sen biliyorsun, senin aklın varsa sen böylesin ve böyle de kalacaksın, tercih senindir” denir.

Ya tercihimizi yapar, Fatiha’da söylediğim gibi en aşağıdan başlayıp en yukarıya doğru gelerek Allah’ın gösterdiği yolu gider, gönlümüzü cennete dönderir ve o gönül cennetimizde Allah’ın cemalini müşahede ederek “elhamdu lillâhi rabbil âlemîn” deriz ya da olduğumuz yerde kalırız. Gelmek istemeyenlere; “yerin iyidir, orada kal” denir.

Allah ayet-i kerimede; İnnâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn:201 “Hepiniz Allah’tan geldiniz, dönüşünüz de sadece onadır” buyurur. İstesen de istemesen de Allah’a döneceksin. Ya rezil rüsva olmuş bir halde zebaniler seni yaka paça huzura götürecek ya da kendi iradenle aşk ile gideceksin. Aşka yolculuğu yapıp, sonra aşkla uçup, aşk olup aşk ile huzura gideceksin.

Aşk olarak Allah’ın huzuruna gidene hesap olur mu! Ona ait bir şey yok ki onun hesabı olsun! Böyle birinin gelmiş ve geçmiş günahları affolur. Ona hesap yok, olmayana hesap mı olur!

Allah bizi anlamak isteyenlerden, anlamaya çalışanlardan eylesin. Allah bizi aşka yolculuk yapanlardan, aşk ile yolculuk yapanlardan, aşk olanlardan eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Vâkıa /11, Mutaffifin /21 ↩
  2. Şura /13 ↩
  3. İhlas /1 ↩
  4. Enbiyâ /25 ↩
  5. Alak /1 ↩
  6. Yûsuf /108 ↩
  7. Tîn /4 ↩
  8. Arâf /172 ↩
  9. Tîn /5 ↩
  10. Fâtiha /7 ↩
  11. Kasas /50 ↩
  12. Şura /52, Duhâ /7 ↩
  13. Fâtiha /6 ↩
  14. Fâtiha /5 ↩
  15. Fâtiha /4 ↩
  16. Fâtiha /3 ↩
  17. Ahzâb /39 ↩
  18. Fâtiha /2 ↩
  19. Fâtiha /1 ↩
  20. Yûnus /10 ↩
  21. Nûr /62 ↩
  22. Hucurât /1, Tevbe /120, Ahzâb /36 ↩
  23. Hucurât /2 ↩
  24. Kalem /2, Tûr /29 ↩
  25. El-Munkizu Mina'd-Dalâl: S. 50 ↩
  26. Bakara /156 ↩