VUSLAT YOLCULUĞU 6
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber aşkı anlamaya çalışıyorduk. Nebilerin, resullerin aşkını anlamaya, bir kaç kelimeyle de olsa sahabenin aşkını anlamaya çalıştık. Bir de aşkın sahibinin aşkını anlamak gerekir.
Aşkın sahibi Allah’tır. Onun aşkı hakiki, sonsuz, sınırsız ve benzersizdir, herhangi bir şekilde bir şeye benzetilemez, bütün aşk ve muhabbet ondandır. Bize düşen; bize ait olan tarafı anlamaktır. Allah, ismiyle kula tecelli etmişse kulun bu tecelliyi üzerinde yaşaması, sonsuz bir deryadan bir damla misali rabbinin sevgisini, aşkını, muhabbetini anlaması gerekir.
Aşk, şiddetli muhabbet demektir. Gerçek manada seven, gerçek aşka sahip olan elbette ki Allah’tır. Onun bütün isimleri aşktan, muhabbettendir. Bu yüzden aşk, zati tecellidir ve bütün isimler bu aşktan, zati tecelliden meydana gelir.
Allah’ın insana, varlığa, mahlûkata olan sevgisine bakmadan bunu anlamak mümkün değildir. Bunu anlayabilmek için bakmamız ve anlamaya çalışmamız gerekir. Bunu anladıkça, tattıkça Allah’ın sevgisine karşılık verme imkânımız olur.
İnsan, olmayan bir şeyi yaratamaz; çünkü insan yaratma vasfına sahip değildir. İnsan ancak Allah’ın yarattığı bir şeyi alıp kullanarak başka bir hale getirir veya ondan o haliyle istifade eder, dolayısıyla kendini bu şekilde ortaya koyar; çünkü olmayan bir şeyi yoktan yaratan sadece Allah’tır. Bu yüzden hiçbir şekilde “ben şunu şöyle düşündüm, şu şöyle oldu” demememiz gerekir; çünkü böyle bir şey yoktur, bu hayalidir.
Mesela; “ben Allah’a inanıyorum” denilir. Bu, hayal kurmaktır; çünkü inanmak kelimesi Arapçada geçmez. Arapçada geçen kelimeler “iman” veya “yakîn” kelimeleridir. İnanç yakine dönüşmezse zan olur. Allah da ayet-i kerimede; “zan ilimden hiçbir şeydir”117 buyurmuştur. Yani yakine dönüşmeyen inanç senin tahminin ve zannındır. Zan, doğru yolda kullanılıp imana, yakîne dönüşmeden hiçbir şey olmaz, sadece zan olarak kalır; ilimden bir şey olmaz. Zan ancak yakîne, imana dönüşünce hakiki ve gerçek olur.
İnsan, Allah’ın verdiği sevgiyi, muhabbeti, aşkı istediği şekilde kullanabilir. Allah bu sevgiyi kullanma hakkını, tercihini insana vermiştir. İnsan Allah’ın kendisine verdiği bu sevgiyle isterse Allah’ı, melekleri ahireti veya güzel şeyleri, isterse de şeytanı, şeytani şeyleri, dünyayı sever. Neyi severse sevsin kullandığı bu sevgi Allah’ın kendisine verdiği sevgi ve muhabbettir.
Allah’ın insana nefhettiği ruh, bütün isimleri ile beraber aşktan ibarettir ve bu aşk, muhabbet tıpkı güneşin ışık vermesi gibi sürekli Allah’tan tecelli eder. Nasıl ki penceremizi kapattığımızda güneş ışığı içeri girmiyorsa aynı şekilde gönül perdemizi ruhumuza kapattığımızda da bu aşkı ve muhabbeti anlayamayız, tadamayız. Yine o sevgi gönlümüze sızar; ama o sevgiyi farklı şekilde kullanırız, hakikisini tadamayız. Hakikisini tadabilmek için ruhumuzun üzerindeki nefis perdesini aradan çekmemiz gerekir ki o aşkı, muhabbeti bütün şiddetiyle tadabilelim.
Bir gün Abdulkadir Geylani Hazretleri Allah’a; “ya rabbi! Aşk nedir” diye sorar. Allah da ona; “aşk benim, âşık benim, maşuk benim. Bana âşık ol” buyurur.
Aşkın da maşukun da Allah olduğunu anladık. Sevilenin, âşık olunanın Allah olması gerektiğini de biliyoruz. Bundan sonra Allah’ın nasıl âşık olduğunu; yani âşıklığı anlayacağız. Bir de Allah’ın sevgisini, nasıl sevdiğini anlamaya çalışacağız inşallah. Kimden? -Elbette ki Allah’tan anlayacağız. Yoksa kendi kendimize hayal kurmuş oluruz. Bize düşen; Allah’ı, Allah’ın kendini tanıttığı gibi tanımaktır. Böyle tanırsak Allah’ı doğru tanımış oluruz.
Bu yüzden Allah’ın isimlerini anlatırken aslında bir de kulu üzerindeki tecellisini, Allah’ın sevgisini, âşıklığını; kulun da rabbine, rabbinin güzelliğine, en güzel isimlerine, vasıflarına âşık olması gerektiğini anlattık. Allah’ın nasıl sevdiğini Allah’ın hangi ismine bakarsak bakalım görürüz.
Allah rabdir. Bu isim nüzul sırasına göre birinci isimdir. Rab; terbiye eden, mürebbi ve hem zahiri hem de manevi olarak büyüten, olgunlaştıran, yarattığını her ne için yaratmışsa onun üzerindeki muradı gerçekleşsin diye ona muamelede bulunan demektir. Allah, kuluna rabliğini yapıp kulunu eğitirken ona aynı zamanda okutur, talim ettirir.
Neyi talim ettirip okutur?
Kendini, isimlerini, aşkını, muhabbetini, sevgisini talim ettirip okutur. İman etmek, Allah’a âbd olmak zaten budur. Allah bu talimi; kulunu sevdiği için, kulu kendisine ayna olup, güzelliğini üzerinde göstererek Allah’ın sevgisine layık olsun diye, bununla beraber kul kendi iradesiyle Allah’a ayna olmayı tercih edip bu sevgiye layık olsun diye yapar.
İnsanı Allah’ın sevgisine layık kılan onun tercihidir. Diğer varlıklar; yani irade sahibi olmayan varlıklar iradesiz bir şekilde Allah’ı sever. Hepsi Allah’a âşıktır, zaten bütün varlıklarıyla, her zerreleriyle semah edip rablerini hamd ile tesbih ederler. Allah’ın insandan özel olarak istediği, onu halife yapan, meleklerin, cinlerin, bütün varlığın secde ettiği varlık vasfına sahip kılan şey; insanın kendi iradesiyle rabbini tercih etmesidir. İnsan başka şeyler de tercih edebilir. Mesela; dünyayı, nefsini, nefsinin arzu ve isteklerini, mevkiyi, makamı tercih edebilir. İnsanın önünde bunlar gibi bir sürü tercih vardır ve hepsi de insanı sevgi bağı ile çeker; ama Allah “senin beni sevmeyi bütün sevgilere tercih etmen gerekir” demiştir. Böyle demesinin sebebi; “senin rabbin benim” demesinden dolayıdır.
Bununla beraber Allah; E lestu birabbikum: “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” dediğinde Kâlû belâ, şehidnâ:118 “Evet, şahit olduk ki sen bizim rabbimizsin” deyip ona söz vermiş ve Allah’ın rabliğini kabul etmiştik. Yani; “senin beni terbiye etmeni kabul ediyorum, sen bana neyi öğretirsen, beni nasıl terbiye eder, nasıl edeplendirirsen onu kabul ediyorum. Kendime göre veya insanlara, birilerine göre ‘bu edeptir, bu terbiyedir, bu doğrudur, bu güzeldir’ demem. Senin güzel dediğine güzel, çirkin dediğine çirkin, doğru dediğine doğru, yanlış dediğine de yanlış derim” deyip onun rabliğini kabul etmiştik.
Niye kabul etmiştik?
Çünkü elest meclisinde hep beraber buna şahit olduk, gördük ve anladık. “Sen bizim rabbimizsin, biz buna şahidiz” derken rabbimizin bizi nasıl sevdiğini gördük ve bunu bütün şiddetiyle tattık. Kabul etmemizin sebebi budur.
Evet, Allah sever, bununla beraber terbiye eder, büyütür, öğretir, talim ettirip olgunlaştırır. Kul büyüdükçe, anladıkça ve tanıdıkça rabbine yakın olur, dolayısıyla tanıdıkça, anladıkça marifete, sevgiye sahip olur; yani Allah’ı sever. Allah’a yakınlık iman iledir; yani Allah’ı sevmekle ölçülür. Kulun imanı, sevgisi de marifetiyle, bilgisiyle ölçülür.
Allah rabdir, büyütür. Bununla beraber Allah rabliğini kuluna sevgisiyle, muhabbetiyle, aşkıyla yapar. Hepimiz böyle bir terbiyeden, eğitimden geçmiş; yani rabbimizin rabliğini mutlaka üzerimizde görmüş ve buna şahit olmuşuzdur. Allah hiç olmadık yerde bize bir şey öğretir. Mesela; okulda, anne ve babamızın üzerinden, bazen bir çocuktan, bir takvim yaprağından, herhangi bir kitaptan veya dışarıda herhangi birinin yaptığı bir şeyden öğretir, dolayısıyla okudukça, yaşadıkça öğreniriz; ama Allah ayet-i kerimede; “Allah’ın ismiyle oku”119 buyurur. Yani Allah; “her neyi okursan oku, bil ki sana muameleyi ben yapıyorum” der. Bu yüzden her şeyi Allah’ın ismiyle okumamız gerekir.
Her şey bir ayettir. İster güzel şeyleri, ister kötü ve yanlış şeyleri öğrenelim, bunların her biri bir ilimdir. İkisini de öğreten Allah’tır. Allah nefse ilmin hem hayrını hem de şerrini ilham etmiştir. Bu da Allah’ın özel rabliğinin tecellisidir, öğretmesidir. Bundan dolayı nefis, dışarıda bir yanlış gördüğünde onun yanlış olduğunu, doğruyu gördüğünde de onun doğru olduğunu bilir; çünkü Allah ona ilham etmiştir. İlham etmiştir demek; Allah’ın ona bu özelliği vermesi demektir. Bu özellik; doğruyu yanlıştan, hakkı batıldan, güzeli çirkinden ayırt etme özelliğidir.
Allah ayet-i kerimede; “onlar sözün bütününü dinlerler; ama en güzeline tabi olurlar”120 buyurur. Bu ayete göre her sözü; yani doğruyu da, yanlışı da dinleyip öğrenmek lazımmış; ama tabi olurken sözün yanlışına değil en güzeline tabi olmamız gerekir. Evet, yanlışı da öğrenmeliyiz; ama tabi olurken en güzeline tabi olmalıyız.
Allah rahman ve rahimdir, bütün kullarına, mahlûkata, varlığa rahmetiyle muamele eder; çünkü seviyor. Sevmezsen rahmetle muamele edemezsin. Bu yüzden Allah’ın rahmeti sevgisinden tecelli eder. İşte kul da Allah’ın isimlerinin tecellisiyle varlıkta durduğu ve o isimler onda her an tecelli etmeye devam ettiği için istese de istemese de herhangi bir varlığın sıkıntıda olduğunu gördüğünde ona rahmet eder. Bu, kulun elindeki bir şey değildir. Bu rahmet ve rab tecellisi kulda sürekli olarak vardır.
Kul kendi kendini perdelemiş olsa bile; “Allah kişi ile kalbi arasına girer”121 ve kişi arkada kalır. Kul onu perdeler, örter; ama Allah yine de kişi ile kalbi arasına girip, oraya tecelli ederek; “kulum şunu şöyle yapma, bunu böyle yapman lazım” deyip ona hakikati bir daha öğretir. Kul bu sefer bu ilhamı direkt Allah’tan alır. Kişi ile kalbi arasına girmek demek bu demektir. Allah, kuluna hakkı, hakikati, hayrı bildirmek, ona vahyedip kendine döndürmek, dolayısıyla kulunun doğru anlaması ve esmasının kulun üzerinde tecelli etmesi için böyle yapar.
İnsan istesin veya istemesin, rahmete layık birini gördüğünde mutlaka gönlündeki rahmet dalgalanır; çünkü bu rahmet Allah’tan gelir. Peki, insan bir taşa rahmet edebilir mi? -Edemez; çünkü taşta rahmete layık bir şey olduğunu görmez. Görse taşa da rahmet eder. Kul, insana veya hayvana rahmet edebilir; ama bir ağaca, bir yaprağa rahmet edemez; çünkü taşta olduğu gibi ağaç ve yaprakta da rahmete layık bir şey görmez. Bütün bunlarda rahmete layık bir şey görse ondaki rahmet dalgalanır. Demek ki rahmetin dalgalanması kulun görmesine bağlıymış.
Kul, varlık üzerindeki rahmeti göremezse bu onun için büyük bir kayıp, büyük bir eksiklik olur. Allah ayet-i kerimede; “yedi gökte, yerde ve ikisi arasında ne varsa hepsi rabbini hamd ile tesbih eder”122 deyip her şeyin diri olduğunu beyan ettiyse böyle iman etmek zorundayız. Eğer imanımızla bakarsak bunu görürüz; ama bırakın bir ağaca ve taşa rahmet etmeyi, birbirimize bile rahmet etmekten sakınıyor, kaçınıyoruz, bunu bile beceremiyoruz. Biri bizden bir rahmet dilenince ona rahmet etmemek için çaba ve gayret sarf ediyoruz.
Allah bize rahmet etme tecellisini her anda, sürekli vermiş; ama biz onu kabul etmeyip, şeytanın verdiği vesveseyi Allah’ın tecellisine tercih ediyoruz. Rahmet etmek yerine bin türlü bahane üreterek ya onu görmezden geliyor, yok sayıyor ya da ona zulmediyoruz.
Evet, taşa rahmet etmek lazım, dedik. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Uhud Dağı için; “Uhud herhangi dağlardan bir dağdır; ama Uhud bizi sever biz de Uhud’u severiz”123 buyurur. Dağı seviyor, sevmese bunu söyler mi! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Uhud Dağı’na sığınırken kim bilir o anda Uhud Dağ’ı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne söyledi, onun için nasıl feryat etti! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz mutlaka Uhud’un farklı bir halini görmüş, yaşamış ki Uhud’a karşı böyle özel bir sevgi taşıyordu. Uhud Dağı böyle olduğu gibi aynı zamanda bütün varlık ve mahlûkat da böyledir.
Mesela kendim yaşadığım bir örnek vereyim;
Bütün varlık Allah’ın zikredildiği yerde olmayı, “Allah” diyen kullarla beraber olmayı sever ve ister; hem de bütün şiddetiyle ister. Medreseyi yaparken birçok inşaat malzemesi getirip kullandık; ama malzemenin bir kısmı arttı. Fazla kalan malzemeyi getirip medrese duvarının dışına bıraktık. Bu arada medresenin dışına bıraktığımız fazla malzemeler üzüldüler. Peki, niçin? -Medresenin yapımında yer almadıkları için üzüldüler. Sonra ne yaptığımızı söyleyeyim; fazla kalan malzemeleri medresenin dışına koyduk ve onları getirip medrese inşaatında kullanamadığımız için gidip onlardan özür diledim; çünkü onlara medresede sizin için yer olacak diye umut vermiştik. Sonra; “siz burada bekleyin, gerektiğinde sizi de kullanacağız. Burada olmasa bile medrese gibi bir yerde ya da herhangi bir kardeşimizin evinde sizi kullanacağız” dedik.
Şimdi bu durumda kim beni anlayabilir! Gerçekten beni nasıl anlayacağınızı merak ediyorum. Gidip taşlardan, fayanslardan, çimentolardan özür diliyorum. Onlar bizi tanıyor biz de onları tanıyor, onların aşkını, muhabbetini biliyoruz.
İnsanın sevdiği herhangi bir şey değildir. Sevdiği varlık üzerindeki muhabbettir, sevgidir. Allah, kulunun kendisini sevmesini, kendisini hamd edip övmesini, sevgisini ve muhabbetini dile getirmesini sever. Zaten insan da bundan başka bir şey değildir; çünkü insan, Allah’ın tecellisinden başka bir şey değildir. Bu durumda insanın sevdiği yine sevgidir. Bu yüzden; “aşktan başka yol yok, aşktan başka bir şey yok, aşktan öteye yol yok” diyoruz.
Herhangi bir ağaçtan bir yaprak koparılsa sanki içimizden bir şey kopmuş gibi hissederiz. Mecburiyetten koparmak başka bir şeydir. Mesela; ağaç daha bir gürleşsin diye onu budamak başka bir şeydir; ama hiç gerekmediği halde ağaçtan herhangi bir yaprak koparıldığında sanki bizim içimizden bir şey koparılmış gibi hissederiz. Bu yüzden bütün varlığın hakkını teslim etmek lazım; çünkü varlık, rabbini hamd ile tesbih eder.
Allah ayet-i kerimede; “insanın kalbi katılaştı; taş gibi, hatta taştan daha katı (oldu). Hâlbuki öyle taşlar var ki yarılır içinden su kaynar. Öyle taşlar da var ki yarılır içinde ırmaklar akar. Öyleleri de var ki Allah’ın haşyetinden yukarıdan aşağı yuvarlanır”124 buyurdu.
Taşın yarılıp içinden su fışkırtmasının sebebi nedir?
Çünkü taş kendini yarmazsa su onu yaramaz. Taş kendi iradesiyle kendini parçalayarak; “insanlar benden su istiyor, Allah beni insanın hizmetine vermiş, bununla beraber su benim yanıma kadar dayanmışsa bu durumda benim kendimi parçalayıp yolu açmam gerekir” deyip kendini yarar. Yarılıp içinden su fışkırtmasının sebebi budur. Bu yüzden Allah ayette; “taş kendini yarar ve onun içinden su akar” buyurur.
Öylesi taşlar da var ki yukarıdan aşağıya yuvarlanır. Eğer dağın tepesindeyse; “ben fazla yukarı çıkmışım, sanki kibirlenmiş gibi oluyorum, yukarıdayım, ötekilerine yukarıdan bakıyorum” der. Aslında taş kibirlenmez; ama Allah taşı böyle tarif ediyor. Bu yüzden taş; “benim aşağı inmem lazım” deyip Allah’a olan haşyetinden dolayı yukarıdan aşağı yuvarlanır. Gel de şimdi o taşı sevme! Bunu göreceksin ve onu sevmeyeceksin, böyle bir şey olur mu! Sevemiyorsak göremediğimiz ve anlayamadığımız içindir. Biz taşı anlarsak o da bizi anlar, biz onu tanırsak o da bizi tanır. Bu bütün varlık için böyledir.
Bütün varlık aşktan ibarettir. Sevenler, sevmeyi ve sevilmeyi sever. Allah da sevmeyi ve sevilmeyi sever. Kul da sevmeyi ve sevilmeyi sever. Bütün varlık sevmeyi ve sevilmeyi sever. İşte aşk budur! Aşkın sahibi Allah’tır ve bu aşk Allah’tan tecelli eder.
Peki, gerisi nedir?
Gerisi kabuktur, gerisi gölgedir. Zaten başka bir şey de yoktur. Kendimizi hiç kandırmayalım. Kendimize ciddi ciddi bakıp; neyi ve kimi sevdiğimizi, niye sevdiğimizi, sevince ne kazandığımızı anlamaya çalışalım.
Evet, Allah sevmeyi ve sevilmeyi sever. Allah’ın istediği de budur, kulluk da budur. Bütün hayat ve imtihanlar da baştan sona bundan ibarettir, bunu anlatır.
Allah rahman ve rahimdir; Allah bütün varlığa, bütün mahlûkata rahmetiyle muamele eder; ama Allah bu muameleyi yaparken insana göre değil kendine göre yapar. İş insana kalsa bütün arzularının, isteklerinin yerine getirilmesi için duada bulunur ve “bu benim için rahmettir” der; ama Allah böyle söylemez. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “eğer Allah rızkı bol bol indirseydi insanlar azardı”125 buyurur. İnsan azınca da kaybeder. Nimet, rızık; ikramdır ama insan nimeti alınca onunla azar, dolayısıyla haddini, sınırı aşıp imtihanı kaybeder.
İşte, Allah rahmetinden dolayı o nimeti, rızkı kısar ve sadece kulun kaldırabileceği kadar; yani kula fayda verdiği kadarıyla rızkını verir. Nimet ona zarar verecekse bu nimeti ona vermez veya onu kısar, kul da; “Allah niye o nimeti bana vermedi” deyip feryat eder. Allah, kuluna rahmet ettiği için o nimeti kuluna vermez; çünkü nimeti verse kulun ne olacağını, nasıl olacağını bilir. Allah kulunu ondan daha iyi bilir.
Bu yüzden rabbimizin bize olan muamelesinden dolayı ona güvenmemiz gerekir. Rabbimiz bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, o muamele hayırdır; çünkü Allah, rahmetiyle, bize olan sevgisiyle, muhabbetiyle muamele eder. Bizim de Allah’ı böyle tanımamız gerekmez mi! Rabbimizi böyle tanırsak ona nasıl itiraz ederiz! Yoksa biz Allah’tan daha iyi bildiğimizi mi zannediyoruz! Yani biz, kendimizi Allah’ın bizi sevmesinden daha mı çok seviyoruz! Öyle mi zannediyoruz! Öyle zannediyorsak hiçbir şey anlamamışız, dolayısıyla bu zannımızla kendimizi Allah’tan daha büyük görmüşüz. Bu; çok çirkin bir hal, çok çirkin bir tavırdır.
Allah maliktir; malikül mülktür, mülkün sahibidir, mâliki yevmiddindir (din gününün sahibidir). Bununla beraber mülkünün de melikidir; yani mülkünün hem maliki (sahibi), hem de melikidir (idarecisidir). Allah’ın mülkü olmayan hiçbir şey yoktur. Allah'ın, mülkünde melik olmadığı da hiçbir şey yoktur. Bütün varlık böyledir; ama Allah emaneten, imtihan olsun diye kuluna isimleriyle tecelli edip mülk vermiş, sonra melik ismiyle tecelli edip; “haydi bu mülkü idare et” demiştir.
Kimin gibi idare et demiştir?
Benim gibi idare et, dedi Allah; yani “sen benim halifemsin, beni temsil ediyorsun, haydi, benim gibi yap da göreyim seni. Öyle ki sevgime layık ol, ben nasıl yapıyorsam sen de öyle yap” dedi. Allah’ın bütün isimleri böyledir.
Allah; mülkünün malikidir, melikidir. Allah’ın bütün mülkü onun nurunun tecellisinden ibarettir. İnsanın önce kendisine bakması gerekir. İnsan da Allah’ın mülküdür. Bununla beraber Allah, insana isimleriyle tecelli edip ona mülk teslim etmiştir. İnsanın vücudu, bedeni de Allah’ın mülküdür.
Mülkü sadece mal ve gayrimenkul olarak anlamayalım. İnsanın bedeni, dili, kulağı, gözü, eli, ayağı veya gönlü insanın mülküdür. Allah, insana bu mülkü teslim edip; “haydi, bu mülkü idare et. Şimdi mülkünde melik sensin, sana tercih etme hakkı veriyorum, bununla beraber sana bu mülkü kullanma gücü de veriyorum, bunu doğru kullan. Tabi önce kendini doğru kullan; yani sen kendini idare etmeyi beceremezsen neyi idare edebilirsin” der.
Allah gönle bakar; çünkü bütün bu saltanat, mülk, gönülden, gönlün arşından idare edilir. Gönül bu idareyi yaparken ya bu idareyi Allah ile, Allah’ın kendisine nefhettiği ruhla yapar ya da vehmi bir zanla, bir benlikle “ben, bence, bana göre” diyerek insanlara bakıp örfe, modaya veya duruma göre yapar. Biri; “ben, bence, bana göre” deyip, idareyi böyle yaparsa bunu ruhunun önüne koymuş olur. Dolayısıyla tercihini de dünyaya, hayale, vehme ve zanna göre yapmış olur. Bu durumda kul artık varlık olmaktan çıkıp zanla, hayalle yaşar ve bir hayal âleminin içinde bocalar durur.
Kul, Allah ile beraber olmazsa nefsiyle, vehmiyle, zannıyla, hayaliyle beraber olur, sadece hayal kurar ve ölünce ona perde açılır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “bugün gözün keskin görür, senin için perdeleri biz açtık”126 buyurur. Yani Allah; “bak kulum, bir bak da gör bakayım, bak ters tarafa bakmışsın. Kendine bakmamışsın, bana bakmamışsın, anlamaya çalışmamışsın. Bir avuç toprağa minnet edip tenezzül etmişsin. Oysaki bunun yerine benim rızamı kazanabilirdin” der.
Allah, mülkünde melikliğini yaparken bunu mutlaka sevgisiyle yapar. Kullarına mülkü teslim ederken yine sevgisinden dolayı onu ya az verir, ya çok verir ya da sınırsız verir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah dilediğine rızkı kısar, dilediğine genişletir, dilediğine de hesapsız verir”127 buyurur. Allah, sevgisinden dolayı böyle yapar. O, kuluna ne zaman rızık vereceğini, ne zaman alacağını da bilir; ama bizim birçok konuda aklımız buna ermez.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “hastalanmayan vücutta, kaybolmayan malda hayır yoktur”128 buyurur. Allah’ın, kuluna ikram etmesi ayrı, alması ayrı bir hayırdır; çünkü bu bir imtihandır. Allah böyle yaparak kuluna öğretir, dostlarını ve düşmanlarını ona gösterir; bununla beraber neyi, kimi ne kadar sevmesi gerektiğini ona öğretir. Dünyanın, dünyayı sevenlerin aslında ne kadar kötü bir durumda olduklarını, insan olmadıklarını ona gösterip bunu ona tattırır. İnsan, “dostum” dediklerinin aslında dost olmadıklarını, sevilmeye layık bir tek Allah, Allah’ı sevenler ve mü’minler olduğunu anlayıp tadar. İnsanın bunu tatması gerekir; ama insan gözünü kapatıp bakmayınca yüz sefer iflas etse de bunu göremez, yüz sefer hastalansa da bunu anlayamaz; çünkü insan bakmadığı bir şeyi göremez.
Allah kerimdir, ekremdir. Kullarını kerim yapar, bir de kendisi kerimdir. Sevdiği için ikramda bulunur ki kul ikrama nail olsun, bu ikramla onu kazansın. Ekrem; bir de Kerim ismiyle kuluna tecelli edip kulu kerim kılan demektir. Allah, kulunu neden kerim kılar? -Rabbinin güzelliğini, kerimliğini üzerinde göstersin, o da sevsin, sevip kerim olsun diye kulunu kerim kılar.
Allah ilahtır; sevendir, sevilendir, sevilmesi gerekendir, âbd olunandır, mabuddur, kendisine secde edilendir.
Allah vekildir; güvenilendir, güvenilmesi gerekendir; çünkü seviyor. İnsan kendisini sevene güvenmez mi? -Elbette ki güvenir hem de tam güvenir. Sevdiğimizin sevgisi tamsa bu durumda sevdiğimize tam olarak güvenir, ondan emin oluruz. Eğer bir de bu, bizi yaratan rabbimizse ona, onun sevgisine nasıl güvenilmez! Ona güvenemiyorsak bu durumda bizim kendi sevgimizde, imanımızda bir sorun var demektir. Rabbimizin sevgisini görsek, onu tanısak bizi ne kadar sevdiğini görüp anlar, iman eder, dolayısıyla Allah’a bütünüyle tevekkül ederiz.
Hz. İbrahim (a.s.) gibi ateşe atılsak bile; Hasbunallahu ve ni’mel vekil: “Allah bana vekildir, o ne güzel vekildir.” Yani “o ne kadar güzel yapıyor, nasıl güzel yapıyor! Beni ateşe atıyorlar, bakalım rabbim ne yapacak! İsterse hiçbir şey yapmasın, bu önemli değildir” deriz.
Hz. İbrahim (a.s.), kulları Allah’ın emriyle Allah’a davet ettiğinden dolayı Allah onun o davetini sever. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “rabbim Allah’tır deyip salih amel işleyen, ben Allah’a teslim oldum diyenden daha güzel sözlü kim vardır”129 buyurur. Rabbi Hz. İbrahim’in sözünü seviyor ya, bu ona yeter. Bu yüzden; “kulları bana böyle muamele ediyor ve Allah da seyrediyor, olsun nasıl istiyorsa öyle yapsın. O beni seyrederken beni seviyor ya önemli olan budur. Kullarının bana ne yaptığını görüyor, hiçbir şey yapmasa da olsun, bu hiç fark etmez, hiç önemli değildir. Onun beni görmesi, beni seyretmesi bile bana yeterlidir” der. Hz. İbrahim (a.s.)’ın böyle söylediğini nerden biliyorum? -Onun gönlünden söylüyorum da ondan. Onun gönlünü bilmesem böyle söyleyemem; bilmeyenler böyle konuşamaz.
Allah vekildir; güvenilendir, güvenilmesi gerekendir. Allah, kuluna da güvenir; çünkü ona ne verdiğini bilir. Allah Vekil ismiyle kuluna tecelli ederek bu imkânı ona tanıyıp; “kulum! Ben sana güveniyorum” der.
Mü’min; emin olandır, emin olunandır; ama iman ederse, severse emin olunan kişi olur. Sevmeyene güvenilmez. Kulu böyle anlamak gerekir.
Allah’ın kulları; kul olmayı, sevmeyi kabul edip sevilmeyi isteyenlerdir. Diğerleri neyi seviyorsa onun kuludur. Allah bu tercihi kullarına verip; “sen bilirsin, ister beni sever, bana âbd olursun, ister başka bir şeyi sever ona âbd olursun” der.
Allah ayet-i kerimede; En lâ ta’budûş şeytân:130 “Ben size şeytana âbd olmayın demedim mi” buyurur. Demek ki insan şeytana da âbd olabiliyormuş.
Allah, insanı kendisine âbd olsun diye yaratmıştır; ama insan, Allah’a âbd olmayı bırakıp şeytana, dünyaya, paraya, mevkiye, makama, nefsinin arzusuna, isteğine âbd olabilir, tercih insanındır. Allah kendisine âbd olanlara güvenir. Âbd olmayana da şeytan güvenir ve onun için; “bu benim kulumdur, benden başka tarafa gidemez, benim söylediğimi yapar, neyi emretsem, ondan neyi istesem yapıp yerine getirir” der; çünkü şeytanın kulu olmuş ve şeytanın kendisinden istediğini sevmiştir. Şeytan kendisine kul olanlara; “küfret, bağır, çağır, gıybet yap, iftira at, laf söyle, vur, öldür, kibirlen, büyüklen, karşındakini küçümse” der. Onlar da bunları yapar; çünkü şeytanın âbdi yani köpeğidirler.
Allah ayet-i kerimede; “senden önce hiçbir resul yoktur ki biz onu ‘Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, sadece bana (Allah’a) âbd olun’ diye vahyedip göndermemiş olalım”131 buyurur. Allah gönderdiği bütün resullere bunu vahyettiğini söyledi; yani “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, hiçbir şeyi Allah’ın önüne koymayın, hiçbir şeyi Allah’ı sever gibi sevmeyin. Sevgide hiçbir şeyi Allah’a şirk koşmayın ve yalnız Allah’a âbd olun. Allah’ı sevin, Allah’ı sevmeyi sevin. Allah için cihad etmeyi, o sevgiyi kazanmayı sevin. Allah’ın sizi sevmesini sevin, sevgisini isteyin ve bu sevgiyi kazanmak için çaba, gayret sarf edin” dedi. Allah bütün nebilerini ve resullerini bunun için göndermiştir.
Bununla beraber bütün Mürşid-i kâmillerin söylediği söz de “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve yalnız Allah’a âbd olun” sözüdür. Allah bütün varlığı, insanlığı, hayatı, imtihanı kazanmayı ve kaybetmeyi iki cümle ile özetler; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve sadece Allah’a âbd olun. Yoksa “biz çok ibadet yaptık, şunu şöyle yaptık, bunu böyle yaptık” demekle kulluk olmaz. Sen uyuyorsun! Böyle bir durumda Allah’ın muradı senin üzerinde hiç gerçekleşir mi!
Allah senin sevgini ister. Senden aşk ister, âşıklık ister. Allah’ın sevgisini kazanman için senden âbdiyet ister. Koşmanı, çaba, gayret sarf etmeni, tavrını ortaya koymanı ister. Yoksa Allah’a karşı “ben” deyip; “ben şunu istiyorum, bunu istiyorum, sıkıldım, bunaldım, daraldım, şöyle oldum, böyle oldum, sen niye şunu şöyle yapmadın, şunu niye bana vermedin” deyip kulluğunu unutup ilahlık taslamanı kabul etmez. Böyle yapmak nefsin ilahlık taslamasıdır. Bununla beraber bunu sana yaptıran da şeytandır.
İlk kıyası Hz. Âdem için Allah’a; “onu çamurdan, beni ateşten yarattın”132 diyerek İblis yapmıştır. Hiç kimse kendini bir başkasıyla kıyaslayamaz. Sen rabbinle muhatapsın, rabbinin senden istediği bir şey vardır. Eğer “Allah şuna şunu verdi, buna niye bunu verdi, şuna böyle muamele etti, bana niye böyle yaptı” dersen iblisin durumuna düşersin. Sen böyle yapmakla kıyas yapıyorsun, Allah senden bu kıyası kabul etmez. Kıyas yapacaksan; “peygamberler ve peygamberlerle beraber olanlar böyle yapıp kazandı. Benim de onlar gibi yapıp kazanmam lazım” deyip kıyası hayırda yapman gerekir. Böyle yapman gerekirken ters tarafta, iblisin yanında durup kıyas yapıyorsun.
Allah ğafurdur, ğaffardır; mağfiret eder, günahını hiç işlememiş gibi kabul edip siler. Neden? -Çünkü kulunun yanlış yapacağını, düşeceğini bilir. Yaratan yarattığını bilmez mi?
Bu durumda Allah ne der?
“Kulum, senin gücünü biliyorum. Seni başka tarafa çekenler seni düşürür, onu da biliyorum, düşebilirsin. Düştüğünde yerde kalma, hemen ayağa kalk. Kalktığın gibi hemen bana dön, senin işin benimledir. Bir de şeytan seni kandırıp; ‘sen düşmüşsün, yerden kalkma, niye kalkıyorsun, zaten düşmüşsün’ diyebilir. Sen şeytanı dinleme, şeytana âbd olma, ben ğafur ve ğaffarım. Ben afuvvum, tevvabım, senin dönüşünü kabul ederim; çünkü ben seni seviyorum. Seni sevmek için, seni seveyim diye yaratmışım. Sen de beni sevesin, bu sevgime karşılık veresin diye seni yaratmışım, başka bir şey için değil” der.
Bir yanlış yapıldığında bu yanlış Allah’a bir zarar verir mi?
Hâşâ! Kimin yanlışı Allah’a bir zarar verebilir! Yanlış yapmakla ancak insan kendi kendine zarar verir. Bir de günahıyla kibirlenip; “ben yanlış yapmışım, Allah beni nasıl affetsin” der. Niye sen nesin, kendini ne zannediyorsun! Sen nesin ki senin günahından ne çıksın! Böyle biri kendini büyük gördüğü için günahını da büyük görür. Bu yüzden günahını Allah ile arasına koyup; “ben büyük günahlar işledim” der. Demek sen çok büyüksün ki o kadar çok büyük günahlar işlemişsin!
Sahabe anlatır; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazını kılıp mescitten ayrılacağı esnada bir sahabe Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına varır ve;
-Ya Resulullah! Ben öyle bir günah işledim ki hiç kimse onu işlememiştir. Bu günah hiç affedilecek bir günah değildir, der.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz biraz yürüdükten sonra o zat bir daha aynı şeyi söyler. Biraz daha yürüdükten sonra bir daha aynı şeyi söyleyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona dönüp;
-Şimdi sen biraz önce namaz kılmadın mı, diye sorar.
Sahabe;
-Evet, kıldım ya Resulullah, der.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;
-Tamam, Allah’ın huzurunda durunca tövbe ettin, Allah da affetti, buyurur.133
Yani; Allah’ın affedemeyeceği ne günah işledin! Senin günahın nedir! Rabbine döndün ya, bitti artık onu sil; çünkü rabbine döndün. Artık yoluna devam et ve böyle şeylerle uğraşma! Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “Allah bütün günahları affeder”134 buyurur.
Evet, Allah ğafurdur, ğaffardır, tevvabtır, afuvvdur; affeder, mağfiret eder, tövbesini, kulunun kendisine dönmesini kabul eder Neden? -Çünkü kulunu seviyor.
Sevdiğimiz biri bir yanlış yapsa mesela; bize doğru gelmek için yolda yürürken ayağı kayıp yere düşse, sonra da kalkıp; “ayağım takıldı, düştüm” dese ve bizi sevdiği için bize doğru gelmeye devam etse bu durumda ona kızar mıyız? -Elbette ki kızmayız, hatta yerden kalkması için ona yardım ederiz. İşte, kul da bir yanlış yaptığında, ayağı takılıp yere düştüğünde Allah ona; “kalk, bana gelmeye devam et” der. Şeytan ise; “sen düştün, burada kal” der. Bu yüzden kulun ayağa kalkıp, Allah’a gitmeye devam etmesi gerekir. Kulları kötü duruma düşüren asıl hal şeytana uyup ayağa kalkmaması, Allah’a gitmeye devam etmemesidir.
Allah bizden de aynı tavrı bekler. Allah bizi affeder, bu nedenle bizim de kendimizi affetmemiz lazım.
Kendimizi niçin affedemediğimizi bilen var mı?
Ben söyleyeyim; Allah’ın Ğafur, Ğaffar, Tevvab ve Afuvv isimleri biz de tecelli etmediği için kendimizi affedemiyoruz. Bu isimler bizde tecelli etse kendimizi affedeceğiz; ama affedemiyoruz. Demek ki bir yerlerde eksiklik var. Gönlümüzden kendimizi affetmeyişimizi atıyoruz; ama yine geliyor. Çünkü kendimizi gerçekten affedemiyoruz. Sadece “tövbe” deyip kendimizi perdeliyoruz. Bu isimler bizde kâmil manada tecelli etmiş olsa böyle olmaz.
Kendini affedemeyen başkasını affedemez. Biri bir tane yanlış yapsa, yüz tane de güzelliği varsa affedemeyen biri o kişinin bir yanlışından dolayı o yüz tane güzelliği kurban eder; çünkü affı, mağfireti yoktur. Kişinin affı, mağfireti olmayınca kendisine karşı da affı ve mağfireti olmaz.
İnsanın affı ve mağfireti olmayınca bu isimlerde şirke düşer; çünkü insanda hangi ismin tecellisi olmazsa o isimde şirke düşer, dolayısıyla Allah’a şirk koşmuş olur. Allah’ın isimleri o kişinin üzerinde tecelli etmediği için Allah’a ters düşer, dolayısıyla Allah’ın affettiğini affetmez.
Evet, demek ki Allah’ın affetmesinin sebebi sevgisinden dolayıymış.
Allah e’âladır. E’âla; yüce, yüceler yücesi, yüceliği anlaşılmayan, anlaşılamayan demektir. Allah’ın yüceliği anlaşılmayınca kuluna olan sevgisi de, aşkı da, muhabbeti de anlaşılmaz. Bunun nasıl olduğunu akıl almaz, idrak etmez. Neden? -Allah’ın ’âla oluşundan, yüce oluşundan dolayı.
Allah’ın sevgisi de böyledir. Allah’ın yüceliği kısmen anlaşılmış olsa sonsuz bir deryadan bir damla misali sevgisi de, muhabbeti de anlaşılır. Bunu anlayan biri sarhoş olur. Bu muhabbet şarabından bir yudum içen bir daha kendine gelemez artık bu sarhoşluğu geçmez. Zahiri olarak nasıl görünürse görünsün manevi olarak muhabbet halinde, semah halinde, sarhoş haldedir.
Allah ayet-i kerimede; “rableri onlara pak bir şarap içirir”135 buyurur. Bu pak şarap; aşk şarabı, muhabbet şarabıdır ve bu şarap buradadır. Öbür tarafta; yani cennette zaten bu şarap vardır. Bu şarap sarhoş etmez, aklı gidermez. Bu şarap manevi olarak sarhoş eder, içeni aşkın sarhoşu yapar ve bu şarap burada da vardır. Böyle anlatıyorsam, burada sizleri bu aşk şarabını içmeye davet ediyorum da ondan.
Söyledim, bu şaraptan bir yudum içecek olsak ömür boyu bize yeter. Gönül itibari ile bir yudum aşk şarabı, manevi sarhoşluk hali ömür boyu aşkla, muhabbetle semah etmemiz, önümüze gelecek her engeli aşmamız için yeterlidir. Nasıl bir sıkıntı, sorun olursa olsun onu geçmemiz için, o engeli aşmamız, “rabbim Allah’tır” deyip hiçbir engel tanımadan rabbimize koşmamız için bu bir yudum şarap bize yeterlidir. Genişliği yerle gök kadar olan cennete koşmamız, bununla beraber Allah’a firar etmemiz için, mallarımızla ve canlarımızla Allah yolunda cihad edebilmemiz için bu aşk ve muhabbet şarabından bir yudum içmek bizim için yeterlidir.
Bunu görmeyen, bilmeyen, anlamayan biri serabı su sanır. Bu seraptan içer ve kendi kendine hayal kurar. Hayal kurmuş! Bakıyorsun çamura bulanmış, çamurun içindedir; ama “ben aşktan dönüyorum” diyor. Eğer sen aşktan dönüyorsan senin arşta dönmem gerekir, arşta! Ama sen yerde sürünüyorsun! Bir avuç toprağa, dünyalık şeylere minnet etmişsin, çamurun içindesin. Sen önce oradan çık, sonra aşktan, muhabbetten, Allah’ın rızasından, dostluğundan, yakınlığından bahset; yani sen daha o çamurdan çıkamamışsın bir de kalkmış aşktan, muhabbetten bahsediyorsun, ayıp olmuyor mu!
Sohbetimizin başında bahsettiğimiz gibi inşaatı yaparken fazla kalan o taşlardan, çimentolardan, fayanslardan, karolardan, mermerlerden tek tek özür dilemek zorunda kaldım. Taşlara böyle bakıyorsak kim bilir insana nasıl bakıyor, insanı nasıl seviyor, insanı nasıl ciddiye alıyoruz! Anlayasınız diye bunu söylüyorum. Biri birini kırdığında, birini incittiğinde, ona bir laf söylediğinde kim bilir nasıl inciniyoruz! Anlattıklarımı buna göre anlayın artık. Sonsuz bir deryadan bir damla misali ben böyle inciniyorsam, ben böyle isem kim bilir rabbimiz nasıldır, onu nasıl anlamamız gerekir! Hadi gel de ölme!
Allah’ın birkaç ismini nüzul sırasına göre saydım. Allah’ın her bir ismini böyle anlamaya çalıştığımızda göreceğimiz şey; Allah’ın sevdiği, Allah’ın aşk olduğu, âşık olduğu, maşuk olduğudur.
Maşuğu biliyoruz, bir de âşıklığı anlamak gerekir. Âşıklığı Allah’tan, aşkın sahibinden anlayınca Allah’a olan yakınlığımızı anlar ve tadarız; ama biz Allah’a yakın olmayı değil de nefsimize, nefsimizin arzularına, isteklerine, dünyaya yakın olmayı tercih edersek işte o zaman asıl yakın olmamız gereken rabbimizi kaybederiz!
Peygamberler, peygamberlerle beraber olanlar, peygamber varisleri işte buna davet eder. Hepsinin davet ettiği neydi? “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın, sadece Allah’a âbd olun.”136 Allah son sözü söylüyor, son söz! Hepsini özetleyip toptan iki kelime ile söylüyor; yani Allah bize “sen bunu anlamadıysan hiçbir şey anlamadın ya da bir şey anlamak istemiyorsun. Dini, imanı götürüp bir şeylere boğma! Niye boğmaya çalışıyorsun, niye üstüne bir sürü bilgi döküp boğuyorsun” diyor.
Bilgi; hakikate yol almak, yürümek içindir. Hakikati anlayabilmek için hakikate bir yolculuk yapman gerekir. Bu yolculuğu da okumakla yaparsın. Okuyup bu hakikate yolculuk yapman için Allah’ın ilk emri “oku”dur; ama sen okumayıp “hakikati anladım, ben aşktayım. Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmuyorum ve sadece Allah’a âbd oluyorum” diyorsun! Sen daha şirkin ne olduğunu bile bilmiyorsun, haydi şirkin ne olduğunu söyle bakayım? Yüz binlerce şirk vardır, şirk yolu vardır. Her seferinde birine sapıp gidiyorsun, sonra da “ben şirk işlemiyorum, şirk koşmuyorum” diyorsun! Sen yolu yürümemişsin, sen okumadın! Allah’ın okuttuğu gibi Allah’ın ismine, ismiyle ismini okumadın! Sen okumadan oraya nasıl vardın! Sen oraya varma hayali kurmuşsun, sonra da; “ben oradayım” diyorsun.
Sen âbd olmanın ne olduğunu bilmiyorsun. Âbd olmanın Allah’a âşıklık olduğunu, onun sevgisini kazanmak, sevgisine karşılık vermek için çaba, gayret sarf edip onun yolunda cihad etmek olduğunu anlamamışsın. Senin böyle bir cihadın yok! Cihadı bırak, senin bu cihadı yapacak gücün yok bir kere! Hâlbuki senin bunu kazanman, kazanabilmek için yolu yürümen, yolu yürümek için de bir güç sahibinden güç alman gerekir.
Allah hepimizi gerçek manada aşkı, âşıklığı, maşuğu anlayanlardan eylesin. Gerçek aşığın, aşkın, maşuğun, Allah olduğunu anlayanlardan eylesin. Allah’a halife olanlardan, ayna olanlardan, rabbini temsil edenlerden, âşık olanlardan, aşk olanlardan, maşuk olanlardan eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
