VUSLAT YOLCULUĞU 3
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Biliyorsunuz sohbetlerimiz; Vuslat yolculuğu, Aşktan Öteye Yol Yok sohbetleridir. Aslında bunu hep beraber anlamışız; ama ben sadece bir daha hatırlatıyorum. Bu yüzden bunu bir hatırlatma olarak sayalım. Allah’ın ayet-i kerimede; “hatırlat, çünkü hatırlatma mü’minlere fayda verir”45 buyurduğu gibi biz de hatırlatıyoruz, hatırlatacağız inşallah.
Bir şeyi ilim ile, sonradan hâsıl olan bir bilgiyle bilmek başka bir şey, onun fıtratta var olması, Allah’ın onu fıtrata yazmış olması başka bir şeydir. Birine husuli ilim; hâsıl olan ilim, sonradan elde ettiğimiz ilim, diğerine ise huzuri ilim; bizde hazır olan ilim denir. Allah’a âşıklık, kendimizi bilmek, bizde hazır olan bir ilimdir. Örnek vermek gerekirse; insan kendini bilir, kendini bilmesi için ayrıca “ben varım” demesi gerekmez. İnsanın kendini bilmesi; huzuri ilim, hazır olan ilimdir. Aynı şekilde Allah’ı sevmek, Allah’a âşıklık da böyledir. Bunu Allah söylüyor.
İman fıtratta mevcuttur; çünkü ruhun kendisi iman, kendisi aşktır. Bu yüzden ruhta ayrıca imanın olması gerekmez. Kendisi rabbine, sahibine, kendisinden tecelli ettiği varlığa âşıktır; ama dünyaya geldikten sonra bir hikmet gereği bu âşıklığı unutuyoruz. Daha doğrusu Allah bunu perdeliyor ki onu, rabbimizi ve kendimizi arayıp bulalım.
Allah’ın bizi bu arayışa sokmasının bir hikmeti vardır. Hikmeti; kazandığımız bize ait olsun, emeğimizin, çabamızın, gayretimizin, cihadımızın karşılığı olsun, böylelikle Allah ile varlık olalım diyedir. Çabamız, gayretimiz olmadan kendimizi bulsak, bilsek varlık olmuş olmayız; çünkü bu, Allah’ın ikramı olmuş olur. Hz. Âdem (a.s.)’ın cennetten dünyaya gönderilmesinin sebebi de budur.
Mesele kıymet bilme meselesi değildir. Mesele tatma meselesidir; yani rabbini bilme, tanıma, anlama meselesidir. Kul, Allah’ın her bir ismini Allah ona tecelli edince anlar, tanır, o ismi almak için çaba ve gayret sarf eder; yani gönlünü açıp, gereğini yerine getirmeye çalışır ve kazanır. Bu, kulun kazancı olmuş olur ki kul işte o zaman var olmuş olur. Yoksa melekler gibi nurdan varlık olur, daha doğrusu nurdan değil aşktan varlık olur.
İnsan, meleklerin secde ettiği aşktan, Allah’ın tecellisinden ibaret bir varlıktır. Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli edip, meleklere, cinlere secde ettirdiği bir varlıktır; çünkü saf aşktır.
İnsan, kendini perdeler; yani kendi ruhumuzdan perdelenmişiz. Allah da bu perdeleri aralamamız için bize; “haydi! Çaba, gayret sarf et, ruhunu bul, bul ki o ruh senin olsun” der.
Bize nefhedilen ruh bir emanettir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede; “biz, emaneti göklere, yere, dağlara arz ettik, onlar bu emaneti yüklenmekten çekindiler; ama insan bunu yüklendi”46 buyurur. İnsan bunu yüklenebilecek, taşıyabilecek vasıftadır; çünkü Allah onu bu vasıfta yaratmıştır. Yoksa bu vasıfta olmazsa emaneti yüklenemez. İnsan, emaneti yüklenmişse Allah ona; “bu emaneti al, sırtında gezdir sonra bırak” dememiştir. Bu emaneti yüklenmemizin bir hikmeti vardır.
Peki, hikmeti nedir?
Allah’ın, insana yüklediği emanet, kuluna nefhettiği ruhudur. Bununla beraber Allah ayet-i kerimede; “Allah ona; ‘ol’ dedi, o da oluverdi”47 buyurur. Yani “sana nefhettiğim bu ruh emaneten duruyor, sen bu değilsin. Bu, sende şu anda emaneten vardır. Sen bir beşersin, bu emaneti, yükü sana yüklüyorum. Eğer sen kendi beşeri tarafını, nefsini, bedene ait arzularını, isteklerini bırakıp sana nefhettiğim ruh olursan Hz. İnsan olursun, o emanet, sana ait olur, sen o ruh olursun; ama senin o ruh olman gibi bir derdin, çaban, gayretin, cihadın olmaz, bedene ve nefse ait arzuları, istekleri bırakmaz, onlara sarılırsan bu emanetten mahrum kalırsın. Dolayısıyla senin üzerindeki muradım gerçekleşmemiş, emaneti almamış, emaneti kabul etmemiş, reddetmiş olursun” der. Yani bunun hikmeti; o emaneti üzerimizde taşıyarak Allah’ın nefhettiği ruh olmamız, Allah’a halife, ayna olmamızdır.
İnsanın beşeri tarafı tıpkı diğer mahlûkatlar gibidir. Hayvan demek; diri olan, Allah’ın Hayy ismiyle diri olan demektir. Eğer insan, Allah’ın kendisine nefhettiği emaneti almaz, almak için bir çaba, gayret sarf etmez, almak gibi bir derdi olmaz, bunu anlamazsa sadece hayvanlar gibi diri olmuş olur.
Mesela camilerde, hocalardan ya da büyüklerimizden mutlaka duymuşuzdur; “Allah, insana emaneti yüklemiştir” derler. “Peki, emanet nedir?” diye sorduğumuzda emanetin ne olduğunu bilmezler, gerçekten bilmezler. Allah, emaneti bize yükledi de neden yükledi? Biz eşek miyiz ki yükü alıp sırtımıza vurmuş! “Al bu yükü taşı mı” demiş! Bu emanetin bir hikmeti olmalıdır.
Emanet, Allah’ın insana nefhettiği ruhtur ve bu ruh, aşktan ibarettir. Bu aşk, Allah’ın aşkıdır, Allah’ın zati tecellisidir. Bu zati tecellide aynı zamanda Allah’ın isimleri vardır. Bütün isimler bu zati tecellide mevcuttur. Bu yüzden insanda olan özellik, insanda olan aşk başka hiçbir mahlûkatta, hiçbir varlıkta yoktur.
İnsan dışında hiçbir varlık yeryüzünde Allah’a halife değildir, Allah’ı temsil edemez. İnsanın Allah’ı temsil etmesinin sebebi; kendisine nefhedilen ruhtur. Bu ruhun taşıdığı Allah’ın isimlerinden, sıfatlarından dolayı insan, rabbini temsil eder, bu yüzden insan secdeye layık olmuştur.
İnsan bu aşkı, muhabbeti sahibine yönlendirmezse; yani ruh, Allah’ın yoluna girmez, Allah’a koşmaz, Allah’a doğru semah etmezse bu durumda onu boğmuş oluruz; çünkü ruh, sahibini ister, rabbini ister, zaten ruhun başka bir şeyle mutlu olması da mümkün değildir.
Ruhun, Allah’a gidebilmesi için beşeri tarafın da onunla beraber gitmesi, ruhun arzusuna, isteğine, aşkına, muhabbetine tabi olması gerekir. Ya beden ruha tabi olur ya da beden, ruhu kendisine tabi ettirip; “benimle gel” der.
Misal olarak; bedenin bir binek gibi olduğunu, insanın da o bineğe bindiğini farz edelim. Bu durumda insanın bineği kullanması mı gerekir, yoksa bineği serbest bırakıp; “binek nereye istiyorsa oraya gitsin” demesi mi gerekir? Eğer bineğin kendisi istediği gibi hareket ediyorsa bu durumda o binek, insanı kullanmış olur. Her ne kadar bineğin üzerindeki insan olsa da o insanı istediği gibi hareket ettiren bineğin kendisidir; çünkü insanın, bineği kullanması gerekirken binek istediği yere gidiyor, istediği şeyi yapıyor, dolayısıyla üzerinde insan olduğu için o insanı da binek hareket ettiriyor, demektir. İnsandaki asıl binici; yani insanı hareket ettirmesi gereken ruhtur ve ruh o beden bineğinin üzerindedir.
Aslında yetkinin Hz. İnsana ait olması, bedenin de ona uyması gerekir; yani bineğin, kendi sahibine uyması gerekir, yoksa tam tersi olur. Tam tersinde sahibi bineğe uyar, binek nereye giderse sahibi de oraya gider, binek neyi isterse sahibi de onu ister. Aslında bineğin istedikleri sahibin istedikleri değildir. Sadece binek; “ben seni tanımıyorum, senin isteklerini tanımıyorum, önemli olan benim isteklerimdir” der. Bu durumda binek azar, üzerindeki sahibini yok sayar. Bu azgınlık tabirini kullanan Allah’tır.
Allah ayet-i kerimede insan için; “azgınlık yaptı, azdı”48 buyurur. İnsan bu azgınlığı ne zaman anlar? -Kul topraktan olduğunu, Allah’ın muradının ise kulunun Allah’a âbd olması, âşık olması, Allah’ı sevmesi olduğunu, sahibini araması, bilip bulması gerektiğini anladığında bunu anlar.
Allah, kuluna akıl vermiştir, kulun da bu akılla ruh ve bedenin istekleri arasında hüküm vermesi gerekir. Kulun aklı yoksa dini de yoktur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “aklı olmayanın dini yoktur”49 buyurur. Burada kulun aklının devreye girmesi gerekir. Aklını kaybeden birini Allah dinden sorumlu tutmaz. Çünkü bedene ait istekler ile ruha ait istekler arasında tercihi yapacak olan akıldır. Allah bu yüzden ayet-i kerimede; “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan sağır ve dilsizlerdir (insanlardır)”50 buyurur.
İnsan, aklını kullanırsa nerede duracağını, ne yapması gerektiğini, kim olduğunu hatırlar, binekle biniciyi birbirinden ayırt eder; çünkü ikisi birbirine o kadar yakın, o kadar bir olmuştur ki insanın bir anda bunu birbirinden ayırt etmesi mümkün değildir. Böyle bir durumda insan; “ben” der, nefsini kasteder, öteki âlemde ruhtan bir şeyler hisseder; ama ne olduğunu bile anlayamaz. Hissettiği bu şeylere; sevmek, aşk, muhabbet diye kendine göre farklı isimler verir; ama gerçekte ne olduğunu anlamaz. Anlaması hiçbir zaman da mümkün değildir; çünkü ruhunun ve nefsinin istekleri birleşmiştir. O vehmi olan varlık, benlik, ona elbise olmuş ve bu elbise de ona tabiri caizse katran gibi yapışmıştır.
İnsan bir Mürşid-i kâmille karşı karşıya geldiğinde işte o zaman düğüm çözülür, iş o zaman anlaşılır. İnsan daha önce aklıyla bir şeyler bilmiş, öğrenmiş, bir şeyler yapmaya çalışmıştır ve onun bu çabası, gayreti aynı zamanda onun duası olmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kul bildiğiyle amel ederse Allah ona bilmediklerini öğretir”51 buyurur. Allah’ın va’di vardır. Allah’ın kuluna bir şey öğretmesi için kulun biraz kıpırdaması gerekir; ama kulun öğrenmek, anlamak gibi bir derdi yoksa hiçbir zaman öğrenemez, anlayamaz.
İnsan ne zaman bir Mürşid-i Kâmille karşı karşıya gelirse ruhu hemen orada feryat ederek sesini yükseltir, avazı çıktığı kadar bağırıp; “benim aradığım, istediğim budur, buradadır” der. Mürşid de ona; “gerekeni yapman lazım” der. İnsan da ya ruhunu dinler ve mürşide tabi olur ya da bedene, bineğine tabi olur, dolayısıyla aklı da bineğe tabi olmuş olur.
Derviş, mürşidini dinleyip, mürşidiyle beraber olunca mürşid, dervişe nasıl bir muamelede bulunur?
Daha önce söylemiştim; Mürşid-i Kâmilin, kendisiyle beraber olana, kendisine tabi olana yaptığı ilk muamele; dervişin ruhuyla nefsini birbirinden ayırmaktır. Mürşid, dervişin ruhuyla nefsini birbirinden ayırınca derviş kendini çift kişilikli zanneder, öyle hisseder; çünkü bir tarafı muhabbete gark olmuş halde Allah’ı isteyip feryat ederken öteki tarafı ise çok ters ve farklı şeyleri, dünyaya ait şeyleri ister. Derviş de bir ruh tarafına geçer, bir nefis tarafına geçer. O bile, kendini o anda anlayamayıp; “bana ne oluyor” der. Evet, derviş çift kişilikli olmuştur. Aslında olması gereken zaten böyledir. Bu kişilik tam olarak normal bir kişiliktir. Derviş daha önce ruhunu nefsin çamurunda boğduğu için kendini tek zannetmişti. Anormal olan hali, kendini tek kişilik olarak zannetmesiydi.
Derviş şimdi yola girmiş, nefisle olan savaşı şimdi başlamıştır. Hangisi hangisini bertaraf eder, örter, hükümsüz bırakırsa o kazanır. Bedenin, nefsin yanında olan taraf savaşı kazanırsa kişi bu savaşın sonucunda halis muhlis bir kâfir, bir müşrik olur; ama bu savaşı ruh tarafı kazanırsa bu sefer de kişi Allah’a halis muhlis dost olur.
İnsanlar genel olarak arada kalır, işi tam beceremez, yapmaya çalışır, biraz ruh tarafında, biraz nefis tarafında durur, dolayısıyla arada gidip gelir. Savaşırken bu normal bir durumdur; yani bu durum yolu yürürken, cihat ederken, kazanmaya çalışırken normaldir; ama bu her zaman için normal bir durum değildir; çünkü kişinin mutlaka bu savaşı bitirmesi gerekir. Kul şiddetli bir muhabbetle rahatlıkla nefis tarafını yenebilir; çünkü şiddetli bir muhabbet güçtür, kuvvettir.
Kul yolu yürüdükçe kendini, kendindeki özellikleri, meziyetleri tanımaya, kendi açıklarını, zaaflarını, neyi nasıl yaparsa hangi tarafta durduğunu anlamaya başlar. Yolu yürüdükçe büyür, kendisine ait bilgisi, dolayısıyla Allah’a ait olan marifeti artar; çünkü rabbini kendi üzerinden bilmesi, görmesi, tanıması, anlaması, sevmesi gerekir. Hep beraber kendimizi yokladığımızda ve diğer insanlara baktığımızda bunu hemen anlar, görürüz.
İnsanın, Allah’ın ona peygamber ve kitap gönderdiğini unutmaması gerekir. Bu yüzden Allah’ın ona söylediği her şeyi en ince ayrıntısına kadar anlamaya çalışması, ayetler üzerinde tefekkür etmesi gerekir. Tefekkür edince o ayetler ona açılır, Allah ona öğretir ve bu onun duası olur.
Allah zikirle ilgili ayetlerinde; “beni zikret”52 “beni çokça zikret”53 “ayaktayken, otururken, yan üzereyken beni zikret”54 “namazdan önce zikret, namazı kılıp bitirdikten sonra zikret”55 “Allah’ı zikir en büyüktür”56 buyurur. Allah’ın bu ayetlerde bize anlattığı bir şey vardır. Eğer Allah zikri bu kadar ısrarla söylemişse o halde zikir bize lazımdır ve kul böyle olmalıdır; çünkü neyi zikredersek gönlümüz ona açılır.
Gönül tıpkı bir ayna gibidir. Her baktığımız, dinlediğimiz, düşündüğümüz, düşlediğimiz her şey oraya akseder. Mesela; bir gün boyunca bir sürü şeye bakar ve düşünürüz, bu düşüncelerimiz bir ayna gibi gönlümüze akseder. Herhangi bir şeye bakıp geçmek başka, ona bakıp, onu anlamaya çalışmak, ona meyletmek başka bir şeydir.
Mesela şimdi herhangi bir kardeşimize baktığımızda gönlünde yüz tane şey olduğunu, şu anda da hepsinin gönlünde o baktıkları şeyin durduğunu görüyoruz. Kardeşimiz her neye bakmışsa o baktığı şey put gibi gönlünde durmuştur. Gönlündekinin mutlaka temizlenmesi gerekir. Peki, gönüle yansıyan bu meşguliyetler neyle temizlenir? -Elbette ki zikirle temizlenir. Kardeşimiz bütün gönlüyle Allah’a dönüp; “Allah” derse, namaza durup, secde ederse rabbini bir daha zikreder, tesbih ederse bir süre sonra gönlünün o put gibi duran bütün meşguliyetlerden temizlendiğini görür. Bunu her gün yapmamız gerekir.
Böyle bir kardeşimiz Allah’ı zikretmez o meşguliyetleri gönlünden temizlemezse ne olur? -Bu sefer gönlü hurdalığa döner, çöplüğe döner. Örnek vermek gerekirse; birinin gönlü araba hurdalığına döner; ama ilginç bir şeydir ki gönlü eski araba değil yeni araba hurdalığına döner. Aslında o hurdalıkta nefse ait yüz türlü, farklı farklı şeyler; paralar, dükkânlar, hanlar, hamamlar vardır. Tabi başka şeyler de vardır. O hurdalıkta var olan şeylerin hepsini söylemiyorum, siz zaten anladınız.
Bu durumda ne yapmak lazım?
Bu çöplüğü temizlemek lazım. Bu çöplük, zikirden, secdeden başka bir şeyle temizlenmez. Allah günde beş vakit huzura davet ederken; “gel şu gönlünü boşalt, orayı temizle, temizle ki ruhtan gelenler oraya tecelli etsin, aksetsin, gönlüne aşk ve muhabbet gelsin” der. Gönlünün bir tarafında aşk ve muhabbet, öteki tarafında ise çöplük vardır ve bu ikisi birbirine karışmış durumdadır. Böyle bir haldeyken ne kadar muhabbet alabilirsin ki; yani Allah oraya ne kadar tecelli eder ki!
Söyledim; aşk, Allah’ın zati tecellisidir dolayısıyla kutsidir, mukaddestir. Öyle çöplüğe, çöplük gibi bir yere gelmez; yani tecelli etmez. Kul biraz “Allah” deyip gönlünden bir köşe açtığında, o köşeye de biraz muhabbet geldiğinde kul; “tamamdır, gönlüme muhabbet geldi” diyebilir. Hâlbuki o gelen muhabbet değildir, sevgi değildir, Allah’tan gelen, ruhtan gelen tecelli değildir, gelen; sadece o tecellinin gölgesidir, o tecellinin gölgesi gönle aksetmiştir. Muhabbetin gönlümüze gelmesi için gönlümüzü temizlememiz, temizleyip Allah’ın aşkını, muhabbetini, gönlümüze öyle davet etmemiz gerekir.
İnsan ne yapması gerektiğini bilmek için kendini tanımalıdır. Kendini tanıyınca kendini mutlaka anlar ve bilir. İnsan bir şeyle üç gün, beş gün, on gün, yirmi gün meşgul olup; “benim şu şeyim olsun” derse bir süre sonra artık onu düşünmesine gerek kalmadığını, o meşguliyetinin artık kendiliğinden geldiğini görür. Sabah uyanır uyanmaz aklına ilk gelen de o olur; çünkü o meşguliyeti artık gönlünde mevcuttur, onu oraya kulun kendisi koymuştur. Bu sefer de onunla meşgul olmaya başlar ve artık onu kovsa da o düşünce, o fikir ondan gitmez; çünkü o meşguliyet gönlünde yeşerir, büyür, kök salar. Bir düşünce, meşguliyet gönle kök salarsa onu oradan sökmek bayağı zor olur.
Oysaki kula düşen; Allah’ın güzelliğinden başka hiçbir şeyin gönlünde kök salmasına müsaade etmemekti. Kulun bu müsaadeyi vermemesi, başka şeylerin gönlünde barınmaması için de Allah’ı zikretmesi, tesbih etmesi, hamd etmesi, tekbir edip, secde etmesi, Allah’ın ayetlerini okuyup üzerinde tefekkür etmesi, Allah’ın hesabını yapıp güzel yapmaya, kazanmaya çalışması gerekirdi; çünkü bunların hepsi kulu hem bir yandan temizler hem de beraberinde ruhtan olan tarafının perdelerini açar. Bunu biraz düşündüğümüzde böyle olduğunu hemen anlarız.
Allah hayal değildir, hayali değildir. İnsan da, Allah’ın nefhettiği ruh da hayal değildir, gerçektir. “Ben Allah’a inanıyorum” demek iman değildir; çünkü iman hayal değildir. Hayal olan, inanmaktır.
Yakîn başka bir şey, inanmak başka bir şeydir. Yakîn demek; ikna olmuş, bununla beraber mukim olmuş; yani o ikna olduğu onda mevcut, görünür, tadılır olan demektir.
Kendimizi anlayınca ne yapmamız gerektiğini de anlarız. Kendi üzerimizde böyle birçok deneme yapabiliriz. Allah belli zamanlarda bir gün içinde günde beş sefer; “huzuruma gel” dediyse, bir sene içinde bir ay boyunca; “oruç tut” dediyse, haftada bir; “Cuma’ya, toplantıya gel” dediyse, hayatında en azından bir sefer “hacca gel” dediyse, senede bir sefer “malının zekâtını ver” dediyse hepsi kulun dengede kalabilmesi içindir.
Allah ayet-i kerimede; “yaratan, yarattığını bilmez mi?”57 buyurur. Yaratılan için ne lazımsa onu bilen bir tek Allah’tır, başka kimse de onu bilemez. Bu yüzden; “ben biliyorum” diyenler yalan söylemiştir, söylediği Allah’ın söylediğine ters düşerse yalan söylemiştir. Zaten biri Allah’ın doğru demediği bir şeye doğru, yanlış demediği bir şeye de yanlış derse kendini Allah’a şirk koşmuş olur.
Vuslat yolculuğu, gönül yolculuğu, seyir demek; ruhumuzla aramızdaki perdeyi aralamak, gönlümüzle ruhumuz arasında yaptığımız yolculuk demektir. Mürşid-i kâmil bu yolculuğu gönlümüzden ruhumuza yaptırır. Dolayısıyla bu yol, Allah’a giden yoldur, sırat-el mustakim yoludur. Kul gönlünden özel olarak gider; çünkü o gönül kendisine aittir, kendisidir. Bu yolu bir tek onun mürşidi bilir. O ise ne yolu, ne de gitmesini bilir. Hatta dünyadaki bütün ilimlere sahip olsa yine de o yolu bilmez, o yolda bir adım dahi atamaz. Bu yüzden bir Mürşid-i Kâmil tarafından o yolda götürülmesi gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “kul ile Allah arasında nurdan ve zulmetten olmak üzere yetmiş bin perde vardır. Her bir perdenin arası bin senelik yoldur”58 buyurur. Yani birinin bin sene ömrü olsa ve sürekli o yolu gidecek olsa ancak bir tane perdeyi aşabilir. Geriye altmış dokuz bin dokuz yüz doksan dokuz perde kalır. Bu da; kul tek başına o bin senede ancak bir kaç adım gidebilir, demektir. Bu yüzden kulun bu yolda tek başına gitmesi mümkün değildir, yolu bilen biri tarafından götürülmesi gerekir.
Allah, kullarına rahmetiyle muamele eder. Kulun yapamayacağı bir şeyi ondan istemez, taşımayacağı yükü ona yüklemez. Allah ayet-i kerimede; “Allah, sizin bir yerden bir yere gitmeniz, yükünüzü, ağırlıklarınızı taşımanız için binekler yaratmıştır; daha bilmediğiniz binekler de yaratır”59 buyurur. Bu zahiri olarak böyledir. Aynı şey maneviyat için de geçerlidir. Bütün ibadetlerimiz aslında bizi taşıyan birer binektir, buraktır. Namaz, miracın burağıdır. Namazla miraca çıkamadıysak bu durumda namazımız olmamış, namazımız miraç olmamıştır.
Mali olan bütün ibadetler Allah ile aramızdaki perdeleri açar.60 Bu perdeleri verdiklerimizle açarız. Allah’ın Kerim, Rezzak, Vehhab, Rahman ve Rahim ismine bu yolculuğu biz yaparız, bizim yapmamız gerekir. Elbette ki her birinden ne kazanacağımızı, nereye yolculuk yaptığımızı bilmiyoruz.
İnsan her anda böyle bir yolculuk halindedir; ya, Allah’a koşar ya da cehenneme, şeytana koşar; çünkü fikrinden, niyetinden, düşüncesinden, yaptıklarından dolayı sürekli bir koşuşturması, bir yolculuğu vardır. Bu yolculuğu yaparken ya kendine, dolayısıyla Allah’a yaklaşır; ya da kendinden uzaklaşıp şeytana yaklaşır; ama bunlardan hiçbirinin farkında da değildir.
İnsan kendi kendine en dış taraftan bakıp; “şunu şöyle düşündüm, bunu böyle yaptım, şurada şöyle şöyle haklıyım, burada şunlar şöyle yanlış yaptı, aslında böyle böyle yapmaları gerekirdi” der. Hayal budur işte, hayal âlemi budur. Bunun arkasında olan gerçektir; yani biraz önce anlattıklarım gerçektir. İnsanların hayatı işte böyle hayalle, vehimle, zanla geçer. Allah ayet-i kerimede; “zan ilimden hiçbir şeydir”61 buyurur.
Gönlümüze Allah dışında her ne hâkim olursa olsun; yani gönlümüzde kovamadığımız, çıkaramadığımız, kurtulamadığımız her ne olursa olsun bilelim ki o, bizi rabbimizden alıkoyar, bilelim ki o, bizimle ruhumuz arasına, Allah arasına girer; çünkü Allah ruha tecelli eder.
Ruh, sahibiyle muhataptır ve vahyi, tecelliyi sürekli alan da odur; ama ruhun öne doğru, gönle doğru gelmesi için ona yol açmamız gerekir. Yol açmazsak kendimizden perdelenmiş oluruz.
Örnek vermek gerekirse; evimizin perdesini kapattığımızda evin içi karardığı gibi biz de ruhumuzun gönle doğru gelmesi için ona yol açmazsak, yolu kapatırsak gönlümüz kararır; yani güneş var ama perdeyi biz çekiyoruz. İşte fikirlerimiz, düşüncelerimiz, daha doğrusu Allah’tan başka olan sevgilerimiz, sevdiklerimiz, aşklarımız, muhabbetlerimiz ruhumuzla gönlümüz arasına perdeleri böyle çeker, böylelikle ruhumuzdan gelen aşkı, muhabbeti alamayız. Bu yüzden, halimiz ne olursa olsun buna hiçbir zaman müsaade etmememiz gerekir. Bu durum veli için de geçerlidir; o da başka bir tarafa baktığında bir şeylerin gönlüne girdiğini, ruhunun perdelendiğini görür. Son nefese kadar bu böyledir.
Bir şeyi gönle alınca onu çıkarmak, ondan kurtulmak gerçekten zordur ve buna da şahit oluyoruz. Bir de insanın gönlüne aldığı şeyden kurtulmama isteği vardır; bu, kurtulmaktan daha zordur. İnsan o gönlüne aldığı şeyden kurtulunca sanki bir şeyi eksilirmiş gibi, bir şeyi kaybedermiş gibi bir zanna kapılır. Bu yüzden bu istekten kurtulamaz. Hâlbuki bu istekten kurtulsa gönlündeki o sevgiden de kurtulur. Bu nedenle kurtulmama isteğinden vazgeçmek gerçekten zordur; ama her ne kadar zor olsa da bu isteğin Allah ile aramıza girdiğini bilelim. Allah, şirki kabul etmez; yani kendisine sevgide ortağı kabul etmez.
Beden, arzu ve isteklerle doludur, istesen de ondan kurtulamazsın. Hava soğuk olunca üşür, sıcak olunca terlersin, acıkınca yemek yeme ihtiyacı, dışarıda kalınca barınma ihtiyacı hissedersin; yani her türlü arzu ve isteğin vardır ve sen bunu bütün şiddetinle tadarsın. Bu isteklerden kurtulmak imkânsız denecek kadar zordur; ama mutlaka bu işin bir sırrının olması gerekir.
Peki, işin sırrı nedir?
Bütün bunlardan kurtulmak, bu isteklerin Allah ile aramıza girmemesi için bütün bu arzuları, istekleri Allah’a bağlamak gerekir. Kısacası; bu mecazi olan, bedene ait, dünyaya ait sevgileri hakiki sevgiye dönüştürmeye çalışmak; yani mecazi aşkı hakiki aşka dönüştürmek, mecazi olan bütün sevgileri hakikisiyle değiştirmek gerekir. Bu da ancak niyetle olur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “ameller niyete göredir”62 buyurur. Niyet düzgün olunca her şey düzelir, ortalık aydınlanır. Elbette ki, tehlikeli olan bu sevgiler helal olanlarıdır. Haramı orda bırakın onlar zaten tehlikelidir.
Mesela; evini ve işini sevenlerin nasıl bir niyet etmesi gerekir?
“Bu evde misafirleri böyle ağırlayayım, şu köşede ibadet yapayım, şurada tefekkür yapayım, şurada şöyle bir hizmette bulunayım da Allah’ın rızasını kazanayım” deyip niyetini bu şekilde düzeltmesi gerekir. İşi için de aynı şekilde; “bu iş yerinde şunu kazanayım, Allah yolunda şunu şöyle infak edeyim, Allah’ın rızasını kazanmak için Allah’ın kullarına böyle yardım edeyim” deyip, Allah’ın rızasını kazanma niyetiyle işini ibadete dönüştürmesi gerekir. Kişinin böyle bir niyeti yoksa aynı şeyleri yapmış olsa bile hiçbir zaman bu yaptığı ibadet olmaz; çünkü ameller niyete göredir. Niyet neyse amel de ona göre ölçülür, değerlendirilir.
Mesela bir arabanız olduğunda ne yapmanız gerekir?
Allah’ın rızasını kazanmak için Allah’ın kullarına hizmet etmeniz ya da birilerini taşırken aynı şekilde Allah’ın rızasını gözetip; “senin için ya rabbi” demeniz, bu tefekkürü yapmanız, gönlünüzde her ne varsa, her neyin sevgisi, arzusu, isteği varsa hepsinde de niyeti bu şekilde değiştirip düzeltmeniz gerekir.
Bir de insanın insana; yani kadının erkeğe, erkeğin kadına duyduğu mecazi aşk vardır, dedik. Bu mecazi aşk da hakiki aşka dönüşür, dönüşmelidir. Zaten hakiki aşka dönüşsün diye Allah bu mecazi aşkı kuluna yaşatır. Bu aşkı hakiki aşka dönüştüren insanın kendisidir. Bu yüzden mecazi aşkımızı hakikiye dönüştürmeyi öğrenmemiz gerekir.
Bugün bir şeyi sevdiğimizde üç ay sonra o şeyin sevgisi tamamlanır, bu sefer de o şeyi sevmeyiz. Bir de bakarız ki bu sevgi başka bir sevgiyle değişmiştir. Bu sevgilerin sürekli böyle değişeceğini unutmayalım. Mesela; on sene önce başka şeyleri severdik, şimdi ise başka şeyleri seviyoruz, hatta o sevdiklerimiz devre dışı kalmıştır. Sevgiler sürekli değiştiğine göre bizim de bunu sürekli değiştirmemiz gerekir. Her neyin sevgisi gönlümüze doğru yaklaşırsa Allah’ın rızasını, niyetini gözetip, onu hemen değiştirmemiz gerekir. Böyle yapmazsak mecazi sevgilere boğuluruz. Bu mecazi sevgiler nefsimizi güçlendirir, kuvvetlendirir, bir süre sonra nefsimize güç yetiremez, gücümüzü kaybederiz.
Peki, mecazi aşk nasıl hakiki aşka dönüşür?
İnsandaki bu mecazi aşk hakiki aşka dönüşürken insan sevdiğini sevmeye devam eder. Bunda bir sorun olmaz; çünkü bakarken sadece bakışını değiştirmiştir. Peki, bakışını nasıl değiştirmiştir? -Daha önce Allah’tan habersiz sevdiği için gönlündeki sevgisi, muhabbeti ona akmıştı. Bu sefer düşünür, tefekkür eder, onu bir hesapla sevmeye başlar. Bakarken; “Allah bunu yaratmıştır, onu sevebilmem için onda mutlaka bir güzelliğin olması gerekir” der. Allah birinin gönlündeki sevgiyi böyle yönlendirmişse muhakkak ki bir muradı vardır.
İnsandaki güzellik, Allah’ın isimlerinin tecellisidir. Bu tecelli ister zahire aksetsin, isterse içeriden dışarıya aksetsin bu fark etmez, bütün insanlar için bu böyledir. Karşındakine bakınca aslında gördüğün, sevdiğin çamur değildir, Allah’ın o kuldaki güzelliğidir.
İnsandaki ruh bedenden ayrılırsa o sevdiğin kişiyi sevemezsin. O, ruhu çekilen kişi en sevdiğin dahi olsa, annen olsa, baban olsa bir gece bile tek başına onun yanında kalamazsın, korkarsın. Hani çok seviyordun! Demek ki sevdiğin o değildir, sevdiğin; o kişinin ruhunun dışarıya aksetmesidir, Allah’ın tecellisidir. Dolayısıyla birini severken aslında Allah’ın isimlerinin tecellisinden birini sever, hangi ismi sevdiğini de bilmezsin. Bu çok farklı bir şeydir. Allah’ın hikmeti böyledir! İşte böyle baktığımızda bir şeyler görmeye başlarız.
Doğru baktığında görürsün ki sevdiğinin üzerinde tecelli eden, Allah’ın isimlerinin güzelliğidir. Aslında onun üzerinde Allah’ın iki, üç ismini seviyormuşsun. Bu sefer ona bakarken farklı bakar, onu farklı seversin. Böyle olunca bu mecazi sevgi, aşk on kat daha artar; ama bu mecazi sevgi bu sefer hakikiye dönüşür. Artık sevdiğini sadece kendi nefsin için sevmez, bir de Allah için seversin; çünkü onda gördüğün başka şeydir. Görüşün, bakışın değiştiği için bu sefer onda farklı bir şey, ayrı bir şey görürsün ve onu artık Allah için seversin. Daha doğrusu onun üzerindeki Allah’ın ismini, güzelliğini, yaratmasını seversin. Mecazi sevgin ve aşkın, hakiki sevgi ve aşka böyle dönüşür. Mecazi aşk, insanı zorlar dolayısıyla sen de oraya takılır, kurtulamazsın. Kurtulabilmen için yapman gereken şey budur.
“Aşktan Öteye Yol Yok” diyoruz ya, mutlaka aşkın da bir başlangıcı ve bir sonu vardır; ama aşkın sonundan sonra bir yol yoktur. Ateş nasıl ki zahiri şeyleri yakıp, kül edip bitiriyorsa manevi aşk da aynı şekilde manevi olan her ne varsa hepsini yakıp kül eder, yok eder. İnsandaki varlığı da yok eder.
Kul, Allah’a aklını, ilmini, gönlünü, her şeyini teslim eder; ama Allah “bu yetmez” der. Kulun bunların yanında bir de varlığını Allah’a teslim etmesi gerekir. İnsan, herhangi bir isteğinin Allah’ın rızasının önüne geçmesinin şirk olduğunu bilmelidir. O istek her ne olursa olsun, bu fark etmez, insanın o istekten kurtulup onu Allah’a kurban etmesi gerekir. Kurban etmek; onu yok etmek ya da öldürmek demek değildir. Kulun, bu kurbanı gönlünden yapıp gönlünden çıkarması gerekir.
Allah, insandan varlığını ister, dedik.
Bu bir yolculuktur, insan bunu kendisi beceremez. Benim daha önce söylediklerim insanın becermesi gereken şeylerdi. İnsan bunu çabasıyla, gayretiyle, cihadıyla yapar. Böyle yapınca da rabbini istediğini ortaya koymuş olur. Bundan ötesi Allah’ın muamelesidir, bu muameleyi Allah yapar. Allah ihsan etmek, ikram etmek için Zulcelal-i Vel İkram ismiyle tecelli edip ikram eder. Önce Allah’ın celali tecelli eder, peşinden ikramı gelir, sonra bir daha celali tecelli eder ve bir daha ikram gelir; yani tabiri caizse birini alıp yerden yere vurur, dağdan aşağı yuvarlar, yetmez aşağı iner, bir daha gerekeni yaparsın deyip Allah, kula celaliyle tecelli eder sonra ikramda bulunur.
Allah’ın Zulcelal-i Vel İkram ismi böyle peş peşe tecelli edince kul artık mest olur ve elini kaldırıp; “teslim oldum ya rabbi! Sen ne dediysen odur” der ve kıpırdayamaz hale gelir. Gücü vardır; ama kıpırdamaya cesaret edemez. Allah onu ateşe koyar, o da istese bir adım atıp ateşten çıkabilir ama çıkmaz ve Allah’a; “tamam, bekliyorum” der. Yunus Emre’nin söylediği gibi “hamdım, yandım, piştim” diyen bir hale gelir. Sonra Allah onu ateşten çıkardığında o istese de artık kıpırdayamaz, artık onun işi bitmiştir ve o her şeyi görmüştür.
Allah bütün bunları aşktan dolayı, kulunu sevdiğinden dolayı, kulu tamamen aşk olsun diye yapar. Allah onu bu aşk ateşinde yakıp pişirirken aynı zamanda zahiri aşkta da yakıp pişirir. Zahiri aşk derken; musibetle, belayla, farklı bir muameleyle onu pişirir, yakar. Öyle ki kulun varlığından, benliğinden eser kalmasın, saf aşk olsun diye Allah onu pişirir. Saf aşk olmak demek, Allah’ın zati tecellisi demektir. Ruh kulda bütünüyle tecelli eder, bir de Allah, ruha tecelli eder. Böyle olunca o, Hz. İnsan olur, Âdem olur, meleklerin ve cinlerin secde ettiği varlık olur.
Bu bir yolculuktur. Herkesin bilmesi gerekir ki bizimle gelenler bu yolculuğu mutlaka yapar. Biz onlara bu yolculuğu yaptırırız; ama izah etmeye çalışırken söyledim; vuslat yolcusunun sorunlar, sıkıntılar karşısında “ah” bile dememesi gerekir; çünkü derse o “ah” demesi itiraz sayılır, Allah’ın yaptığını beğenmemek sayılır.
Biz birilerini beğenmeyebiliriz; ama bu beğenmeme sorunu, Allah’ın nazarıyla nazar etmediğimiz içindir. Mesela her bir kardeşimizin Allah ile farklı bir hali, farklı bir düşüncesi, fikri ve zikri vardır. Allah’ın da onlar üzerinde ayrı, hiçbirine benzemeyen farklı bir muradı vardır.
Allah her bir kulunu ayrı ayrı sever ama insan karşısındakine; “benim istediğim gibi olsun” der. Senin istediğin gibi olmaz, Allah’ın istediği gibi olması lazım. Senin bu fikrin, bu düşüncen yanlıştır, bu bakışın bakış değildir. Sen böyle yaparsan tevhidi nerede bulacaksın! Tevhidin nerede! Hani “lâ ilâhe illallah” demiştin! Allah onu yaratmıştır, dolayısıyla onu zahiri olarak da manevi olarak da öyle sever. Her an onu yok edip tecelli ederek yeniden yaratır. Allah her an onun gönlüne tecelli edip ona vahyederek ona yolu gösterir; yani böyle yaparak onu kendisine davet eder. Sen niye onu beğenmiyorsun! Senin beğenmediğin o kul değildir, sen Allah’ı beğenmiyorsun ama bundan haberin bile yok; çünkü kendini görmekten başka kimseyi göremiyorsun.
Derviş bunu anlamadıkça derviş olmaz, yolu gidemez; çünkü vuslat yoluna başlarken yolun başında da sonunda da; “lâ ilâhe illallah” demesi gerekir. İnsanların hatalarına takılanlar daha “lâ ilâhe illallah” diyememiştir! Kim ne derse desin, ne düşünürse düşünsün bizim, bunu anlayabilmemiz için Allah’ın muradına bakmamız gerekir.
Allah’a göre baktığımızda ne görürüz?
Bir an miraçta, Allah’ın huzurunda olduğumuzu düşünüp Allah’ın, kullarına nasıl nazar ettiğine bir bakalım; yani düşünüp hayal edelim. Allah, kuluna nasıl nazar eder? -Allah, kullarını yaratmıştır ve kullarını varlıkta tutan odur ve her bir kulunun üzerinde onun muradı vardır. Allah her bir kulunu kendisine âbd olsun diye yaratmıştır. Bu durumda hangisine dokunabilirsin? -Tabi ki hiçbirine dokunamazsın.
Allah sana neyi söylemişse onu yapman gerekir. Allah neyi emrettiğini, neyi vahyettiğini bilir. Sadece onun vahyettiğini söylemen, özel bir emri varsa o emrini de yapman gerekir. Yoksa haddini aşıp Allah’ın işine karışmaman, rabbine karşı saygısızlık yapmaman, birileri hakkında hüküm verip, birilerini cennete, birilerini de cehenneme göndermemen gerekir. Allah neyi söylemişse sen de onu söyle; ama Allah’ın işine karışma, kul ile Allah arasına girme, girip hüküm verme.
Aşktan, muhabbetten mest olmak, sarhoş olmak gerekir. Aşktan, muhabbetten sarhoş olmak demek; Allah’ı görmekten, Allah ile olmaktan, Allah’ı zikretmekten başka bir şeyleri görememek, başka şeylerle meşgul olamamak demektir. Örnek vermek gerekirse; hemen hemen herkes aşkı tatmıştır. Biri âşık olsa, o âşık olduğu kişiyi yüz kişinin arasına koysalar, o yüz kişinin hepsi görünse; ama o âşık olduğu kişinin sadece eli görünse âşık olan, gözünü o elden ayırmaz, oradaki hiç kimseyi göremez, sadece o eli görür; çünkü ona âşıktır ve onu seviyor.
Kul da Allah’a âşıksa bir tek Allah’ın kudret elini görür. Allah’ın, işi nasıl yaptığını, nasıl yarattığını, nasıl tecelli ettiğini, nasıl ikram ettiğini, nasıl muamele ettiğini, kullarını kendine nasıl çekip, davet ettiğini görür ve anlar. Bu yüzden kulun, Allah’ın kudret elini görmesi gerekir; göremiyorsa o kul âşık olamamıştır.
Mesela ben dünyayı nasıl düşünüyordum, onu söyleyeyim;
Dünya, Allah’ın, kullarını misafir ettiği yerdir, Allah’ın misafirhanesidir. Rızkı o verir, varlıkta o durdurur, her türlü ikramı o yapar. Dünyada bir tane Beytullah olsa bile aslında dünyanın hepsi Beytullah’tır, Allah’ın evidir, kulları da onun misafiridir. Bana göre; beş, on kişinin bir yerde “Allah” diye zikir yapması, beş, on kişinin bir yerde semah etmesi, beş on kişinin başka bir yerde “lâ ilâhe illallah” demesi, beş, on kişinin de farklı bir yerde ilahi söylemesi gerekirdi ve nereye bakarsak bakalım böyle bir manzarayla karşı karşıya olmamız gerektiğini düşünüyordum; ama durum hiç böyle değildir. Durum böyle değilse o halde bir sorun vardır; çünkü sarhoşluk halimiz, aşk halimiz hiç yoktur ve Allah’tan başka her şeyle bir meşguliyetimiz vardır.
Halbuki Kâbe’ye gittiğimizde herkesin tesbih halinde, zikir halinde, dua halinde olduğunu, dolayısıyla oranın aşka ve muhabbete gark olduğunu görüyoruz. Hac, hayatın provasıdır, Allah orada hayatın eğitimini yaptırır; yani “yeryüzünde böyle olmanız gerekir, şimdi eve gidince de böyle olun” der. Tabi hacca turist gibi gidip geldiğimiz için bunu anlamamışız; ama oranın cennetten bir köşe olduğunu biliyoruz. Herkes “Allah” dediği, rabbini tesbih ettiği, hamd ettiği, şükrettiği, dua ettiği için orada cennetin kokusu gelir. Orada gönül itibariyle her biri bir telden çalanlar da vardır; ama Allah onları da öyle seviyor; çünkü her biri Allah katında özeldir. Allah birinin fıtratına neyi yüklemişse onu öyle görmek ister. Onlarda görülen insanların sevmediği bir şey olabilir; ama Allah onları öyle sever. Sen de ya, Allah’ın sevdiği gibi sever, Allah ile seversin ya da nefsinle ilahlık iddia edersin ve bu şirk olur.
Çok iyi bildiğim bir şey var o da; aşkın, insanı öldürdüğüdür. Farkındayım ki artık kendimi kontrol edemiyorum. Tabiri caizse bu aşk her an böyle patlamaya hazır bir volkan gibi duruyor ve beni zorluyor. Bunun güzel bir şey olduğunu zannetmeyin, insanı boğuyor; yani ölsen ölemiyorsun, kalsan kalamıyorsun, hiçbir şeye akıl sır erdiremiyorsun. Bir bakıyorsun bütün varlıkla, her zerreyle bir anda zikrettiriyor, bir bakıyorsun sıfıra indirmiş, hiçbir şey değilsin. İster yukarı çık, ister aşağı in, fark etmiyor. Ne feryadın işe yarıyor, kâr ediyor, ne de susman! Sonra dönüp bakıyorsun “acaba insan denen bu varlık nedir, nasıl bir şeydir bu böyle” diyorsun.
Allah, kâinatı insan için, insanı da kendisi için yaratmış, diyoruz. Allah ayet-i kerimede; “insanları ve cinleri bana âbd olsun diye yarattım”63 buyurur. İnsan âbd olmuşsa, Allah onu kendisi için yaratmışsa o halde onun söz söyleme hakkı yoktur; çünkü insan, Allah’a aittir, Allah içindir. Allah, kulunu kendisi için yaratmışsa onunla muhatap olur. Bu bir oyun değildir. Ne olduğunu kimse bilemez. Allah her şeyi, iradesini onun elinden alır. Ne kendisi, ne de iradesi vardır; ama bununla beraber böyle buralarda da sürünür. Konuşma hakkı da yok, Allah ona neyi isterse onu söyletir.
Allah bizi kendini tanıyanlardan, anlayanlardan eylesin inşallah! Allah bizi muradını üzerinde gerçekleştirdiği kullarından eylesin inşallah! Allah bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun Allah’ın muamelesini sevenlerden eylesin inşallah!
Allah hepinizden razı olsun.
