close

14.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber “subhânallah” demeyi ve rabbimizi tesbih etmeyi, tahmid etmeyi, tekbir ve tevhid etmeyi öğreniyorduk.

Subhânallah dediğimizde “Allah her türlü noksanlıktan, eksiklikten beridir. Zatıyla, sıfatlarıyla, El Esmâu’l Husnâ’sıyla kemalat üzeredir. Efâliyle (fiilleriyle), takdiriyle, emriyle, hükmüyle, işiyle, davetiyle kâmildir, mükemmeldir, eksiksiz, kusursuz ve noksansızdır” demiş oluruz.

İman etmeye ve rabbimizi tesbih etmeye en baştan başlamamız gerekir ki sonrasını anlayabilelim. Allah’ın fiillerini, işlerini anlamadan onun isimlerini, sıfatlarını, zatını anlayıp tanımak ve ona vasıl olmak mümkün değildir.

Bütün peygamberler rablerini kâmil manada tesbih etmiş, hamd etmiş, tahmid etmiş, tekbir etmiş “Allah u ekber” demiş ve gerçek manada “lâ ilâhe illallah” deyip tevhid etmiştir. Peygamberlere tabi olanlar da bütün Allah dostları da hepsi Allah’a şahid olup şehadet etmiştir.

Nasıl?

Hepsi her muameleyi Allah’ın yaptığına, Allah’ın imtihanlara tabi tuttuğuna, kullarını kendine davet ettiğine, kendini tanıttığına, sevgiye, muhabbete, âşıklığa layık olduğunu kuluna gösterdiğine ve yaşatıp tattırdığına şahid olmuştur. Allah, kuluna bunları gösterdikten sonra kulunu kendine davet eder ve “hadi gel” der.

Zaten istesek de istemesek de rabbimize gideceğiz. Nasıl ki şimdiye kadar gelenlerin hepsi rabbine gitmişse biz de öyle rabbimize gideceğiz. Bütün mesele; Allah’ın huzurunda nasıl karşılandığımızdır. Allah bizi bir dost gibi, bir sevgili gibi mi karşılayacak, yoksa sahibinden kaçan, kaçak bir köle gibi mi karşılayacak! İşte bütün mesele budur. Ne zaman Allah’tan, Allah’ın emrinden, takdirinden hükmünden kaçsak bilelim ki rabbimizden kaçmış oluruz.

Peki, rabbimizden kaçmamızın sebebi nedir?

Bunun sebebi; rabbimizi tanımamamızdır, tanıdığımızı zannetsek de iman etmememizdir. Allah bütün kullarına, onun gönlüne, marifetine, duasına, tercihine göre kendisini tanıtır ve ona marifeti verir. Kendini efâliyle, esmâsıyla, sıfatlarıyla; yani subhânlığıyla, ekberliğiyle, hamda layık oluşuyla, kendisinden başka ilâh olmayışıyla, tevhid ile tanıtır. Allah, kendini tanıtınca ondan bu marifetini artık geri almaz. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Allah bir kuluna marifetini verdiğinde (kendini ona tanıttığında) o kul, rabbinden yüz çevirirse (yanlış yaparsa, eksik yaparsa, sanki unutmuş gibi düşünür, konuşur, hareket ederse) Allah bu marifeti ondan almaz ve Kıyamet günü ona verdiği marifetiyle (bu marifetle beraber) kulunu hesaba çeker” buyurmuştur.

İnşallah hepimiz daha önceki sohbetlerimizde rabbimizi anlamaya, tanımaya, El Esmâu’l Husnâ’sından marifete ermeye çalıştık. Madem öyle kendimize bakmamız ve “marifetimin gereğini yerine getiriyor muyum, getirmiyor muyum” diye tefekkür etmemiz gerekir. Sadece El Esmâu’l Husnâ sohbetleriyle rabbimizin isimlerini anlamaya çalışmamıştık, bir de Allah’ın âyetlerini öğrenmeye, anlamaya çalışmıştık. Bu yüzden “âyetlere iman etmiş miyim, etmemiş miyim, rabbimin vahyini hayatıma geçirmiş miyim, geçirmemiş miyim” diye kendimize bakmamız gerekir.

Sohbetlerimizde ayrıca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hâlini, ahlakını anlamaya, El Esmâu’l Husnâ’nın onda tecelli ettiğini, azim bir ahlak üzere olduğunu, âlemlere rahmet olarak gönderildiğini, Allah’a karşı ne kadar takvâ sahibi olduğunu, Allah’ın kullarına, mahlûkata nasıl muamele ettiğini, ümmetin de ona tabi olanlar olarak âlemlere rahmet olması gerektiğini öğrenmeye, anlamaya, iman etmeye çalışmıştık, dolayısıyla “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı bende ne kadar tecelli etmiş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar tabi olmuş, onun ahlakına ne kadar bürünmüşüm, ne kadar onun iman ettiği gibi iman etmeye, Allah’a teslim olduğu gibi teslim olmaya, Allah’a itaat ettiği gibi itaat etmeye çalışmışım” diye tefekkür etmemiz gerekir.

Unutmamamız lazım ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar tabi olmuşsak ona o kadar benzemiş, o kadar yakın olmuşuzdur. Aynı şekilde Allah’a, kendi hakikatimize de o kadar yakın olmuşuzdur.

Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve bütün peygamberleri önümüze örnek olarak koyup “sizin için örnek onlardır. Sizden onlar gibi kul olmanızı, onlar gibi iman etmenizi, onlar gibi Hz. İnsan olmanızı ve bana yeryüzünde halife olmanızı istiyorum” buyurmuştur. Allah’ın bizden istediği budur! Onun için herkesin “peygamberlere ne kadar benzemişim ve onlara ne kadar arkadaş olmuşum” diye kendine bakması lazım. Diğer türlü “ama onlar peygamberdi” ötekilerine “ama onlar sahabeydi” deyip onları sanki diğer insanlardan farklıymış gibi anlamak “Allah onlara torpil yaptı, bize de zulmetti” manasına gelir. Hâşâ, hiç böyle bir şey olabilir mi! Bu iman değildir. Eğer Allah, kuluna “peygambere tabi ol” buyuruyorsa o zaman onun gibi olabiliriz demektir.

Baktığımızda sahabeler Resulullah (s.a.v) Efendimiz’e tabi olup onun gibi yaparak kazanmıştır. Hepimiz biliyoruz ki sahabeler daha önce Yahudi’ydi, Hristiyandı, müşrikti ve her türlü yanlışı, zulmü yapmıştı; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e iman edip tabi olunca, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzediler ve gökteki yıldızlar oldular. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sahabem gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine tabi olursanız hidâyete erersiniz”226 buyurmuştur. Tabii, elbette ki sahabe olanlar; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bütünüyle kabul edip nefsini bırakanlar, nefsini temizleyip tezkiye edenler, kendini Allah’ın resulünden ayırmayanlar “ben oyum, o da benim” diyenler gökteki yıldızlar gibi olmuştur.

Allah, insanı rûhundan nefhedip yaratmış ve melekleri de insana secde ettirmişse o zaman kulun bu şerefi taşıması gerekir. Eğer bu şerefi taşımıyorsa, kul olamamış, Allah’a yeryüzünde halife olamamış, insan olamamış demektir. İnsanın nefsinde bütün hayvanların hâli vardır, o da nefsinde var olan hayvan hâllerinden birini tercih etmiştir. Allah âyet-i kerimede rabbini dinlemeyenler için “onlar hayvanlar gibidir, hatta (idrakten daha yoksun ve) yolca daha şaşkındırlar”227 buyuruyor ya, işte o da hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağı olmuştur.

Evet, Allah bir kula marifet verince, ilim, bilgi, hikmet verince ondan mutlaka bunun hesabını sorar. Öyle “ben bilgiliyim, ben anladım, ben biliyorum” demek hiç kimseyi kurtarmaz. Eğer kendisindeki marifeti, ilmi kullanıp onunla rabbine yaklaşmamışsa bilgisi onun hiçbir işine yaramamış, sadece sırtına yük olmuştur, o da sırtına ilim yükü, bilgi yükü, marifet yükü almıştır.

Eğer ilmi, marifeti insanda imana, ahlaka, amele dönüşmediyse bu insan için büyük bir vebaldir. Hem bildi hem yapmadıysa cezası kat kat olur; çünkü cehalet mazerettir. Biri “ben bilmiyorum” ya da “bu kadar anladım” diyebilir; ama Allah bir kula marifetini verdiyse, ona kendini tanıttıysa, onu ona tanıttıysa bunun hesabını o kuldan sorar. Bu nedenle herkesin “acaba ilmim bende amele, ahlaka dönmüş mü, dönmemiş mi” diye kendine bakması gerekir.

Biri rabbini kabul ettiyse, tanıdıysa rabbini tesbih eder ve “benim rabbim subhândır; her işi kusursuz, noksansız, eksiksizdir” der. Ama rabbini tanımamışsa şeytan ona bin bir türlü vesvese verir, o da bu vesveselerin peşinden gidip “Allah şuna niye şöyle muamele etti” der. Demekte de kendince haklıdır; çünkü rabbini bilmiyor, tanımamış, anlamamıştır. Bu vesveseyi şeytan onun nefsine verir, o da bu vesveseyle konuşur, hüküm verir, Allah’ın hükmünü, takdirini beğenmez. Sanki dünya bir günlük hayat değilmiş, imtihan yeri değilmiş de ebediymiş gibi dünyaya muamelede bulunur, bunun sonucunda “şu niye söyle oldu, bu niye böyle oldu” der.

Hâlbuki Allah dünya için “bir günlük hayat”228 buyurmuştur. Daha önceki sohbetlerimizde bir günün ne olduğunu söylemiştim. Sabahtan öğleye kadar çocukluk, ergenlik dönemi, öğleden ikindiye kadar olgunluk dönemi, ikindiden sonrası da yaşlılık dönemidir; yani hepsi bir gündür.

Baktığımızda şimdiye kadar milyarlarca insan gelip gitmiştir. O zamandan şimdiye kadar hiç kimse burada kalmadı. Zalimler de mazlumlar da gelip gittiler. Doğru yapanlar, güzel yapanlar, hakta olanlar rabbine iman edip Allah’a yeryüzünde halife olanlar, dost olanlar da gelip gitti, düşmanlık yapanlar da gelip gittiler.

Kim Allah’a düşmanlık yapar ya da yapabilir? -Hiç kimse Allah’a düşmanlık yapamaz. İnsan ancak kendi kendine düşmanlık yapar, Allah’ın kendisine verdiği şerefi, halifeliği kabul etmez, onu reddeder, kendi kendine hayal kurar, hayale kapılır; ama ölünce perde kendisine açılır. O zaman da pişmanlık kendisine hiçbir fayda vermez.

Evet, rabbimizi nasıl tesbih edeceğimizi anlamaya çalışıyorduk.

Rabbini tesbih etmek yerine nefsini tesbih edenler; yani “ben hata yapmam, eksik yapmam, yanlış yapmam, bende hata yok, kusur yok, eksik yok” diyenler aslında “subhâni (subhân benim)” demiştir. Böyleleri bir de “ben şöyle iyiyim, şöyle doğruyum” derler. Bunu söyleyince de “hamd bana mahsustur” demiş ve nefislerine hamd etmiş olurlar. Aynı şekilde kendilerini büyük görür, kibirlenir ve “ben büyüğüm” derler. Bu defa da “ekber benim” demiş olurlar. Son olarak bunların toplamında ise “ilâh benim” demiş olurlar. Kısacası kendilerini tesbih eder, tahmid eder, tekbir eder, tevhid ederler. Allah’ı tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid etmezler.

Peki, Allah bunu kabul eder mi? -Hayır; çünkü bu nefis ilâhlık iddia eden bir nefistir. O da bu nefsini kabul eder, nefsiyle beraber olur ve ona “ben” der. Böylelikle rabbini, ahiretini, insanlığını, halifeliğini kaybeder. Şeytanın gösterdiği yolda gider, vehme, hayale kapılır ve hakikati örter.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlar uykudadır ölünce uyanırlar”229 buyurmuştur. İnsan ölünce mülkün sahibi kimmiş, subhân olan, ekber olan, hamda layık olan, âlemlerin rabbi, kendisinden başka ilâh olmayan kimmiş anlar. Her şeyini kaybedince aslında kendisine ait hiçbir şey olmadığını, dünyanın bir günlük hayat olduğunu anlar; çünkü artık günün sonuna gelmiş ve Allah ona “hadi gel” demiştir.

İnsan bunları yok sayıp inkâr ederken bile bile işine gelmediği için inkâr eder. Allah, hiç kimseye iyice anlamadan, öğrenmeden azap etmez. Allah âyet-i kerimede “Biz, bir resul göndermedikçe (kimseye) azap edici değiliz.”230 Biz insana iyice öğretmeden, kavratmadan, hiç azap eder miyiz,231 buyurmuştur.

Kuluna öğretmeden onu sorumlu tutmak Allah’a yakışır mı! Böyle bir şey mümkün değildir. Allah herkese öğretir. Kulun “ben öğrenmek istemiyorum” demesi müstesnadır. Burada da öğrenmeyi kendisi reddetmiştir.

Allah, kuluna öğretirken önce onun; yani insanın kim olduğunu öğretmekle başlar. Allah, insanı insana tanıtır ve ona insanın kim olduğunu öğretir. Bu yüzden kul “ya rabbi! Ben kimim” diye sorarsa Allah âyetleri ile ona cevap vermiş ve kim olduğunu ona apaçık bir şekilde tanıtmıştır.

Peki, Allah, insanı nasıl tanıtmıştır?

Allah insan için “sen rûhumdan nefhettiğim, melekleri kendisine secde ettirdiğim, yeryüzündeki halifemsin. Bana veli olasın, dost olasın, iman edesin, maşukunu bilesin, önce âşık olasın, sevesin sonra da sevilmeye layık olup maşuk olasın diye yarattığım, yerde, gökte ve ikisi arasında ne varsa hizmetine verdiğim varlıksın” buyurmuş, insanı böyle tanıtmıştır. Kulun, bunu asla unutmaması gerekir; ama insan kendini Allah’ın tanıttığı gibi değil de sadece dünyaya göre tanımaya çalışırsa; Allah’ın ona ebedi bir hayat hazırladığını ve onu âbd olsun, halife olsun, yakın olsun, dost olsun, veli olsun, mukarrebun olsun (Allah’a yakın olan kul olsun) diye yarattığı bir varlık olduğunu unutursa, kendine bakarken vehmine; ete, kemiğe, mala, mülke, mevkiye bakar sonra da “sen kimsin” sorusuna bu vehmine göre kıyas yapıp cevap verir ve “ben falancanın oğluyum, falan işte çalışıyorum, falan işleri yaptım” der. Oysaki sen bu değilsin, bunların seninle hiç alakası yoktur.

Allah seni sana tanıtmış ve sana kim olduğunu vahyedip öğretmiştir. Sen de ya Allah’ın seni koyduğu yerde durursun ya da “ben bunu kabul etmiyorum, kim olduğuma, ne olduğuma ben karar veririm” deyip kendi kendine bir karar verir, hükümde bulunur, o hâlde olmaya çalışırsın.

Bütün peygamberlerin, sahabelerin ve Allah dostlarının hepsi Allah’ın kendisine verdiği şerefi kabul etmiştir. İnsan da Allah’a nasıl halife olacaksa öyle yapmaya çalışınca, resulüne tabi olunca, Allah’ın emrettiği, sevdiği, razı olduğu gibi yapmaya çalışınca o makama layık olmuş ve Allah’ın kendisine verdiği şerefi kabul etmiş olur.

Kul bunları yapıp Allah’ın verdiği şerefe layık olunca yeni bir şey olmaz. O zaten öyledir, o makamdadır. İstisnasız herkes iç âleminde öyledir; ama kendisi bunu perdelemiş, kabul etmemiş, reddetmiş ve “ben etten kemikten ibaret bir varlığım” demiştir. Hâlbuki sen o değilsin! “Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir”232 buyurdu Allah. Mü’minler Allah’ın velisidir. Eğer mü’minsek, Allah’a iman etmişsek, onu kabul etmişsek bu durumda Allah bizim velimizdir, biz de Allah’ın velisiyiz.

Allah’ın veliliğini, dostluğunu nasıl kabul ederiz?

Allah dostları hayatlarını nasıl yaşamışsa, bakışları, anlayışları, konuşmaları, hayatı yaşarken imtihanlar karşısındaki tavırları, kullukları, ibadetleri, insanlara muameleleri nasılsa biz de öyle olmaya ve öyle yapmaya çalıştığımızda Allah’ın veliliğini kabul etmiş oluruz.

“Sen benim velimsin ben de senin velinim” buyurdu Allah. Allah’ın velileri de böyle söyleyip Allah’ı tercih edenlerdir, gönüllerinde Allah’ın sevgisinden başka bir şey bulunmayanlardır. Her şeyi yerli yerine koyup her bir kişiyi ve her bir şeyi ne kadar sevmeleri gerektiğini bilen ve o kadar sevenlerdir.

İnsan, varlığı gerektiği kadar severken Allah’a olan muhabbeti bütün gönlünü, her bir zerresini kaplayacak kadar büyük, sınırsız ve şiddetli olmalıdır; ama bunun için marifete sahip olmak şarttır; çünkü kul, Allah’ı tanıdıysa, marifetullaha erdiyse rabbini sevme, iman etme imkânı olur; yani Allah’a olan imanı, marifeti Allah’ı tanıyabildiği, anlayabildiği kadardır.

Herkesin Allah’ı tanıma bilgisi, marifeti birbirinden farklıdır. Biri Allah’ı bir tanır, diğeri on tanır, öbürü elli tanır, bir başkası da yetmiş tanır. Herkesin tanıması birbirinden farklıdır. Zaten kul manevi olarak yolu yürüdüğünde kulluğunu yapıp rabbine yakın olmaya, yaklaşmaya, onun sevgisini kazanmaya, sevdiği, razı olduğu gibi yapmaya çalışırken Allah kendini ona tanıtır, onun da marifeti günden güne artar.

Marifete sahip olmak için başlangıç itibariyle yapılması gereken şey önce tövbe edip rabbimize dönmek ve “sana döndüm ya rabbi!” demektir. Allah, bize akıl vermiş, gönül vermiş, irade vermiş, fıtrat vermiş ve dünyaya gelmeden önce bizi kendine şahid kılıp bizden söz almıştır. E lestu birabbikum: “(Ben) Sizin Rabbiniz değil miyim?” Biz de bu hitaba karşılık belâ, şehidnâ: “Evet! Şahidiz (ki Sen bizim Rabbimizsin)” dedik.

Allah âyetin devamında bu sözü neden aldığını da beyan ediyor. “Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık). Yahut, ‘daha önceden babalarımız (Allah’a) şirk koşmuştu, biz ise onlardan sonra gelen bir nesildik (bilmeden onların doğru yolda olduğunu zannedip onlara uyduk). Şimdi bâtıl işleyenler yüzünden bizi helâk mı edeceksin?’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık).”233 Allah bu âyetle bize “senden öncekiler aklını kullanmamış olabilir; ama senin gönlünde bu mevcuttur. Sen rabbini gördün, onun tecellisine mazhar oldun, bunu hatırla ve unutma” buyuruyor.

Kul bir şeyi yaşamamışsa, anlatacağın şey onun gönlünde mevcut değilse istediğin kadar ona anlat, anlattığından hiçbir şey anlayamaz; ama rabbine şahid olmak kulun gönlünde mevcut olduğu için kul iman etmeye hazırdır; çünkü rabbiyle beraber olmayı yaşamış, subhân olan, ekber olan, övgüye, hamda layık olan Allah’ın huzurundan gelmiştir. Allah ona her gün tecelli edip kendini tanıtmış ve ona marifetini vermiştir. Eğer Allah, kuluna marifetini vermeseydi, kul burada onu tanıyamazdı; yani kul görmeseydi, şahid olmasaydı, müşahade etmeseydi burada da onu tanıyamazdı. Tanıması yalnızca bir hayalden ibaret kalırdı ve bu hayali de hiçbir işe yaramaz, onda imana dönüşmezdi.

Ve alleme âdemel esmâe kullehâ:234 “Ve (Allah) Âdem’e (ve her biri bir Âdem olan insana) bütün isimleri (El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirip) öğretti.” Allah, insana tecelli edip yaratmış ve kendine halife kılmış ya işte insanın Allah’a halife olabilmesi için onun vasfını, isimlerini taşıması gerekir. Bu yüzden Allah, isimlerini insana talim ettirmiştir.

Allah’ın talim ettirdiği isimler burada açığa çıkar. İnsanda rahmet vardır, peki bu rahmet kendi kendine mi gelmiştir! Mesela; bir çocukta rahmet vardır, başka bir çocukta hayâ vardır. Çocuk işitir, görür, bilir, ister; yani irade eder. Ondaki vasıflar nereden geldi, kendi kendine mi oldu? -Hayır, hepsi Allah’ın isimleridir, Allah bu isimleriyle ona tecelli etmiştir. İnsan büyüdükçe kendisinde mevcut olan bu güzel isimler açığa, meydana çıkar ve insan o isimleri kendinde hazır bulur. O zaten Hz. İnsandır, Allah’ın halifesidir ve zaten hepsi insanın içinde mevcuttur. İnsana düşen; sadece kendini ve başkalarını kirletmemek ve biri kirlendiyse onu temizlemektir.

Peki, insanı neyle temizleyeceğiz?

Elbette ki Allah’ın vahyi ile, resulü ile, resulünün ahlakı ile temizleyecek, ondaki yanlış bilgiyi alıp hakikisini vereceğiz. Bu temizlemenin mutlaka Kur’ân ile olması gerekir. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı Kur’ân’sa o zaman sünnet sadece Kur’an’ın yaşanması ile, âyetlerin bizde ahlaka, amele dönüşmesi ile mümkün olur. Bunun için herkes kendine bakmalı ve “acaba ne kadar Kur’ân olmuşum, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına ne kadar bürünmüş, Allah’a ne kadar kul olmuş, ne kadar iman etmiş, Allah’a ne kadar yakın olmuşum, Allah’ın güzelliği, El Esmâu’l Husnâ’sı bende ne kadar tecelli etmiş” diye tefekkür etmelidir.

Evet, herkes kendine bakmalıdır. Hiç kimse kimseye yardım edemez, kimse kimseyi kurtaramaz. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Fatıma (r.a.) Annemize “kızım Fatıma! Sakın babam peygamberdir, diye bana güvenmeyesin, nefsini Allah’ın elinden satın al”235 buyurmuştur.

Nefsini Allah’ın elinden satın almak ne demektir?

Allah âyet-i kerimede “Biz (Allah’ın, rûhundan nefhedip kendisine halife olarak kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışma) emaneti(ni) göklere, yere ve dağlara teklif ettik de onlar bunu yüklenmekten çekindiler, (bu sorumluluk karşısında haşyet ve) korkuya kapıldılar; ama insan onu yüklendi. Çünkü o (nefsine karşı) çok zalim, (Rabbine karşı ise) çok cahildir (O’nun vahyine ve resulüne her anda itaat edip boyun bükmeye muktedirdir)”236 buyurmuştur. Bu emanet, Allah’ın nefhettiği rûhtur; yani insanın kendisidir, hakikatidir. Gökler, yer, dağlar, kimse onu taşıyamamış, yüklenmeye cesaret edememiş; ama insan onu yüklenmiş ve “ben bu emaneti; yani bana nefhedeceğin rûhu kabul ediyorum” demiştir.

Âdem, kelime manası itibari ile yokluk demektir. Her birimiz Âdem olarak “ben bu şerefi kabul ediyorum. Sana halife olurum, yakın olurum, âşık olurum, maşuk olurum, aşktan, rahmetten, senin güzelliğinden ibaret bir varlık olur, bu emaneti taşırım ve onu kirletmem, lekelemem, yok saymam, ona ihanet etmem” dedik.

Allah bu emaneti, Allah’ın nefhettiği rûh olalım, o olup hakiki bir varlık olalım diye bize vermiştir. Bütün peygamberler ve peygamberlere gerçek manada tabi olanlar Allah’ın kendilerine nefhettiği rûh oldular, Hz. İnsan oldular. Kabul etmeyenler ya da biraz kabul edenler, işine gelince kabul edip, gelmeyince kabul etmeyenler ise Allah’ın kendilerine nefhettiği rûh olamadı ve emanete sahip çıkamadılar.

Her insan kendi tercihini yapar. Sonuçta Allah her bir kula “gel” deyince herkes, yüklendiği emanete sadakat mı gösterdi yoksa ihanet mi etti? Sadıklardan mı yoksa hainlerden mi oldu? Rabbini mi yoksa şeytanı, nefsini mi dinledi? Kim olduğunu bilip Allah’ın nefhettiği rûh olmayı kabul etti mi, etmedi mi, diye kendi emanetinin hesabını verecek.

Bu tercihi insan yapar, Allah ona bu tercih hakkını vermiştir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “de ki: Hak Rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”237 İman da bellidir küfür de bellidir, dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun. “(O artık, ona ikram ettiğimiz maddi ve manevi tüm nimetlerimize) İster şükreder (mü’min olur) ister inkâr eder (kâfir olur).”238 Şükür de bellidir nankörlük de bellidir. Dileyen şükretsin, dileyen nankörlük yapsın, nimeti yok saysın, kabul etmesin, “bu nimeti Allah bana ikram etmiş” demesin, buyurmuştur.

Biraz önce söylediklerimin hepsi âyetti. Allah, âyetleriyle insana kim olduğunu, nereden geldiğini, bu âleme neye geldiğini ve ne yapması gerektiğini söylemiştir. Yetmez, bir de önüne peygamber koymuş, “işte, senin böyle olmanı, onun gibi bir kul olmanı istiyorum” buyurmuştur.

O hâlde peygamberlere ne kadar benziyoruz diye hepimiz bakacağız. Allah peygamberlerin hayatlarından bize örnek verirken onların yaşadıklarına benzer imtihanlarla karşı karşıya geldiğimizde biz de onların gösterdiği tavrı gösterelim diye örnek vermiştir. Mesela; Hz. Eyyûb (a.s.) hasta oldu, sağlığı gitti; ama devamlı sabretti, itiraz etmedi, isyan etmedi. Malı, evladı, ailesi gitti yine isyan etmedi, itiraz etmedi “hepsi sana aittir ya rabbi” dedi ve hepsinde de rabbine teslim oldu. Bakacağız, bizim de başımıza bu musibetlerin benzeri veya küçük bir şey gelince Hz. Eyyûb (a.s.) gibi sabredebiliyor muyuz yoksa sabredemiyor muyuz?

Aynı şekilde Hz. Yûsuf (a.s.)’ı kardeşleri kuyuya attı sonra kuyudan çıkarılıp köle diye satıldı, sonra iftiraya uğrayıp zindana atıldı ve yıllarca orada kaldı. Hz. Yûsuf (a.s.) bunları yaşarken isyan etti mi, itiraz etti mi? Hatta “neden, niçin bunları yaşadım” dedi mi? -Hayır, aksine “Allah’ın benim üzerimde bir muradı vardır ve bunlar olması gerekenlerdir” dedi. Biz de kendimize bakalım sıkıntılara uğrayınca Hz. Yûsuf (a.s.)’ın söylediğini söyleyebiliyor muyuz?

Hz. Yakûb (a.s.) da evladını kaybetti ve yıllarca evladının hasretini çekti, hiç isyan etti mi? -Hayır. Feryad etti; ama isyan etmedi.

Allah Hz. İbrâhîm (a.s.)’a “evladını kurban et”239 dediğinde, o da bunun gereğini yerine getirdi. Tabii ki Allah buna müsaade etmedi. Zaten bütün mesele gereğini yapabilmektir. Aynı şekilde ateşe atılırken itiraz etti mi? -Hayır. Tam tersine “hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl: Vekil olarak Allah bana yeter. Allah nasıl dilerse benim için hayır odur, doğru odur, rahmet odur. Ben rabbimin benim hakkımdaki hükmüne itiraz etmem, isyan etmem. Ona ‘böyle yapma’ demek bana yakışmaz. Benim rabbim ne yaptığını ve ne yapacağını bilir!” dedi.

Hz. Yûnus (a.s.) da kavmini terk edince, balığın karnında “lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn:240 Senden başka İlâh yoktur. Sen Subhân’sın (her türlü noksanlıktan münezzehsin). Ben gerçekten (senin emrini beklemeden kavmimi terk ederek) zalimlerden oldum!” demiştir.

Hepimiz kendimize dönüp bakalım: Acaba biz de Hz. Yûnus (a.s.)’ın söylediğini söyleyebiliyor muyuz? Yoksa yanlış yapınca, eksik yapınca, “bu niye böyle oldu, Allah falancaya niye öyle muamele etti de bana böyle muamele etti” mi diyoruz. Eğer böyle söylüyorsak bilelim ki peygamberlere tabi olmamış, iman etmemişiz.

Sadece kendi peygamberimize iman edince, peygamberlere iman etmiş olmayız. Bütün peygamberlere iman etmemiz şarttır. Birini dahi kabul etmezsek kâfir oluruz.

Neden?

Çünkü peygamberleri kabul ederken onların yaşadıklarını, Allah’ın her birine yaptığı muameleyi de kabul etmiş ve “hangi peygamberin karşılaştığı imtihanın benzeriyle karşılaşırsam onun yaptığı gibi yapmayı ve gösterdiği tavrı göstermeyi kabul ediyorum. Öyle bir imtihana tabi tutulduğumda ben de o peygamber gibi yapacağım” demiş oluruz. Böyle deyip gerekeni yapmadıkça peygamberlere iman etmiş olmayız; çünkü peygamberin gösterdiği tavrı kabul etmeyince aslında onu kabul etmemiş ve onun hâlini, ahlakını sevmemiş oluruz.

Bu yüzden dil ile “onlar peygamberdir, biz onların yaptıklarını seviyoruz” demekle, peygamberleri sevmek olmaz. Bu sevgi uzak bir sevgidir. Peygamberleri uzak bir sevgiyle değil, yakın bir sevgiyle sevmemiz lazım. Yakın bir sevgi de; peygamberlerin hâlini sevmek ve onlarınkine benzer bir muameleyle karşılaşınca onların gösterdiği tavrı göstermeyi sevmektir. Ancak böyle olursa rabbimize âbd olmuş, kul olmuş oluruz.

Bizimle beraber yürüyen kardeşlerimiz bilirler. Yıllarca El Esmâu’l Husnâ’yı anlamaya çalıştık. Hatta önce tefsiri, Kur’ân’ı anlamaya, onun peşinden ise El Esmâu’l Husnâ’yı, Allah’ın 99 ismini tek tek saatlerce anlamaya ve talim etmeye çalıştık. Bu nedenle aslında hepimizin Allah hakkında bir bilgisi vardır. Allah’ın her bir isminin nasıl tecelli ettiğini, aynı zamanda Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak isimlerin bir kulda nasıl tecelli etmesi gerektiğini okuduğumuz ve anlamaya çalıştığımız kadarıyla biliyoruz. Eğer unutanlar varsa El Esmâu’l Hûsna cep kitapçığını alıp Allah’ın isimlerinin bizde nasıl teceli etmesi gerektiğine, onunla nasıl halife olacağımıza ve her bir ismin hangi âyette geçtiğine bakıp bir daha anlamaya çalışmaları gerekir.

Allah’ın isimlerini ders edinip kendimizi tanımaya, anlamaya çalışalım; çünkü Allah’ın güzel isimlerinin her biri bizde mevcuttur. Allah bizden bu isimleri açığa çıkarıp üzerimizde göstermemizi istiyor ve bize “sana rahmet vermişim üzerinde göster, rahmet etmen gerektiği yerde rahmet et. Sana kerimlik vermişim üzerinde göster, kullarıma ikram etmen gerektiği yerde onlara ikram et. Sana af vermiş, mağfiret vermişim gerektiği yerde sana yapanları affet, mağfiret et. Sana En Nasîr ismini vermişim, kullarıma yardım et. El Hâdî ismini vermişim, kullarıma hidâyet et. Sana El Alîm ismini vermişim öğren ve kullarıma öğret” buyuruyor. Allah’ın her bir ismi bu şekilde üzerimizde tecelli etmiştir. Bu isimler öyle biz doğunca kendi kendimize olan şeyler değildir. Hepsi manevidir ve rûha ait tecellilerdir. Allah bize rûhundan nefh etmiş ya, işte onların hepsi Allah’taki güzelliğin bizde tecelli etmesidir. Allah bize “sana tecelli ettiğim güzellik ol” buyuruyor. Ne zaman rabbimizin emrettiği ve sevdiği gibi yaptık o zaman, rabbimize âbd olmuş, kul olmuş oluruz.

Her şey onun yarattığı kuludur, mahlûkudur. Âbd kelimesi; seven ve sevdiğinin sevgisini kazanmak için onun sevgisinin peşinden koşan demektir. Biz âbd kelimesini Türkçeye çevirirken kul diyoruz; ama kul kelimesi âbd kelimesini karşılamaz. Bu yüzden konuştuğumda kul derken mutlaka peşinden âbd kelimesini söylüyorum.

Âbd; âşık demektir, maşuk demektir. Maşuku onu sevmese o âşık olamaz. Allah ona sevgisini, rahmetini, ikramını göstermese âbd onu sevemez. Seven Allah’tır, o seviyor ve sevgisi için de “sadece karşılık ver” diyor. Hepsi budur.

Tek bir isim hariç bütün isimler, El Esmâu’l Husnâ kul için tecelli eder. Bu isim Allah’ın Vedûd (seven ve sevilmeyi isteyen) ismidir. Sadece Allah’ın Vedûd ismi hem kul için hem de Allah içindir.

Nasıl?

Allah rahmet eder; ama rahmet istemez. İkram eder; ama ikramı istemez. Affeder; ama affedilmeyi istemez. Sever; fakat sevilmeyi, sevgisine karşılık verilmesini ister, “ben sevilmeye layığım” der. İnsana “sen beni sev” demez, “ben seni seviyorum, sen de gönlünü bana çevir, seni sevdiğime şahid ol, şehadet et” buyurur.

Zaten onun sevgisi senin gönlüne aksedince senden geri yansır, geri yansıyınca da sen onu sevdiğini zannedersin. Oysaki aslında Allah senin gönlünde kendini sevmiştir. Tabii, buna sen müsaade ettin, sen onu tercih ettin. Allah seni sevince ve sen de onun sevgisine karşılık verince ise onun güzelliği bu defa senin üzerinde açığa çıkar, tecelli eder.

Kul, Allah’a halife olurken, dost olurken, yakın olurken, hak tecelli ederken kul her zaman için kuldur, bundan başka bir şey değildir! Sadece hâli değişmiş, artık âşık olmuş, aşktan ibaret olmuştur. Yoksa hâşâ Allah’ta herhangi bir değişiklik olmaz. Değişen yaratılandır, mahlûktur. İnsan değişir, büyür, nûrlanır ya da kararır.

Evet, insanın önce Allah’ın takdirini, hükmünü, emrini ve kendi gönlündeki değişiklikleri kabul etmesi gerekir. Nasıl ki zahiri olarak yaz oluyor, kış oluyor, gece oluyor, gündüz oluyor, sıcak oluyor, soğuk oluyor, aydınlık oluyor, karanlık oluyorsa insanın gönlü de öyledir, o da sürekli bu şekilde değişir.

Aynı şey veliler için de geçerlidir. Onların da hâli değişir; ama onların gönüllerindeki değişiklik farklıdır.

Bu değişiklik nasıldır?

Kendilerini Allah’a bir yakın hissederler, bir uzak hissederler. Bu onların gönüllerindeki gece ile gündüz, kış ile yaz gibidir; yani bir ısınır, bir donarlar.

Nasıl ki zahiri hayatta gece gündüz, yaz kış varsa, gönülde de durum böyledir. O yüzden kulun buna hazır olması ve gönül hâli için “hâlim hep böyle kalır” dememesi lazım. Hâli hiçbir zaman öyle kalmaz. Geceyse mutlaka gündüz olacak, gündüzse mutlaka gece gelecek. Sen yolculuk yapasın, nefsini tezkiye edesin, rabbine yürüyebilesin, koşabilesin, rabbinin huzurunda durabilesin ve onu bir an bile unutmayasın diye hayat böyle yaşanır. Hep aynı olsan unutursun, bir çaban, gayretin olmaz.

Allah, kul için neyin hayırlı olduğunu bilmez mi! “(Hiç) Yaratan (yarattığını) bilmez mi?”241 buyurdu Allah. Yaratan, yarattığını her hâliyle bilir, öncesini de sonrasını da bugün ne yaptığını da yarın ne yapacağını da bilir ve muameleyi ona göre yapar. Hangi muameleyi yaparsa yapsın her muamelesi mutlaka onun muhabbetinden ve rahmetindendir; çünkü o rahman ve rahimdir, ilâhtır. İlâh; seven, sevdiğini isteyen, sevilmeye layık olan, aşkla, muhabbetle pişiren ve aşkla doğrultan demektir. Bizim de rabbimizi ilâh olarak kabul edip onun aşkıyla doğrulmamız ve ona âbd olmamız gerekir.

Evet, rabbimizi tesbih etmeye devam edelim.

Allah âyet-i kerimelerde “yedi gök, yer ve bunların içinde bulunan herkes O’nu tesbih eder. O’nu hamd ile tesbih etmeyen hiçbir şey yoktur.”242 “Sen şimdi Rabbini hamd ile tesbih et ve secde ed(erek her anda emrimize tabi ol)anlardan ol!”243 “Melekler rabbini hamd ile tesbih eder”244 buyurmuştur.

Allah “subhânallah: Allah subhândır” buyurur ve kendini tesbih eder. Aynı şekilde bizi de tesbih etmeye davet eder. Allah, bize “sen benim halifemsin, sen de beni tesbih et. Beni kendi gönlünde, kendi üzerinde tesbih et. Beni imanınla, ahlakınla, amelinle, işlerinle tesbih et. Her halükârda güzel yap, doğru yap. Rabbinin hangi işi olursa olsun, beğensen de beğenmesen de onun tesbihe layık olduğuna, en güzel olduğuna iman et” buyuruyor.

Allah sana hangi muamelede bulunursa bulunsun nefsin o muameleyi beğense de beğenmese de, şeytan sana bin bir türlü vesvese verse de rabbinin yaptığı o muamele en güzelidir ve tesbihe layıktır. Sen de ya rabbini kabul edersin ya da şeytanı, nefsini ve şeytanın, nefsine verdiği vesveseyi kabul edersin.

Allah subhândır. Kendisinden başka ilâh olmayandır, her türlü hamda, övgüye layık olandır, âlemlerin rabbidir. İnsan da onun kuludur, âbdidir, sevdiğidir, rûhundan nefhedip, kendinden varlık vererek varlıkta durdurduğu ve zatıyla, sıfatıyla tecelli edip bütün güzelliğini verdiğidir.

Kul kendindeki güzelliği görürse Allah’ın güzelliğini, subhânlığını takdir eder, yoksa takdir edemez, düşünmekle, hayal etmekle de bu marifete eremez. Örnek vermek gerekirse; bir kulda ne kadar rahmet varsa Allah’ın rahmetini, rahmanlığını, rahimliğini ona göre anlar. Eğer rahmeti sadece kendine ise, yalnızca kendine rahmet ediyorsa, Allah’ın rahmetini anlayamaz. Rahmeti biraz daha genişlerse ve anasına, babasına, evladına, eşine, çocuklara, etrafındakilere rahmet ederse Allah’ın rahmetini biraz daha anlar. Bütün mü’minlere, Müslümanlara rahmeti genişlerse, onları da kapsarsa biraz daha anlar. Bütün insanlara rahmet ederse, gönlündeki rahmet hepsi için geçerli olursa biraz daha anlar. Bütün canlılara diyelim -çünkü canlı olmayan hiçbir şey yoktur ve tabii ki canlılar da safha safhadır- bütün canlılara, hayvanlara, mahlûkata rahmet ederse bu defa rabbini biraz daha anlar.

Yetmez, sonra yerin, göğün, ikisi arasında bulunanların, en büyüğünden en küçüğüne kadar her şeyin; Allah’ın kulu olduğuna şehadet eder, hepsinin rabbini hamd ile tesbih ettiğine, hepsinin rabbine nasıl boyun büktüğüne, nasıl her konuda “işittik ve itaat ettik” dediğine, feryad ettiğine, rabbini zikrettiğine şahid olur, bunu görürse ve rahmeti hepsini kapsarsa o zaman rabbini biraz daha anlamış olur. Yine de Allah’ın rahmetini bütünüyle anlayamaz sadece sonsuz bir deryadan bir damla kadar anlayabilir ve asla “anladım” diyemez! Yoksa o küçücük, bir tas kadar olan gönlüyle “ben Râhman’ı anladım” derse olmaz.

Eğer “ben rabbimin rahmetini anladım” diyorsan yanlış yapıyorsun! Bu biraz ayıp olmuyor mu! Kendini ne kadar da büyük gördün, nasıl da kibirlendin, nasıl “ben onunla Allah’ı tanıdım, bildim” diyebildin! Allah’ı ihata etmeden onu nasıl tanırsın! “Ben Allah’ı tanıdım” deyince Allah’ı ihata ettiğini söylemiş olursun. Hâşâ, sen onu nasıl ihata ettin! O senin rabbindir! Sen böyle bir şeyi nasıl düşünebiliyorsun, nasıl “ben Allah’ı tanıdım” diyebiliyorsun! Bunun yerine “ben kendi gönlüm kadar, onun kendisini bana tanıttığı kadar tanıdım, marifete sahip oldum” diyebilirsin.

Ne zaman bu marifetini ciddiye aldın ve buna şükrettin Allah da nimetini artırır. “Hatırlayın ki Rabbiniz size, ‘eğer şükrederseniz muhakkak size (olan nimetimi) arttırırım ve eğer nankörlük ederseniz hiç şüphesiz azabım çok şiddetlidir!’ diye duyurmuştu”245 buyurdu Allah. Şükretmezsen azabı şiddetlidir; ama şükredersen marifetini arttırır ve kendini biraz daha tanıtır, bir daha tanıtır sonra bir daha tanıtır, bir daha tanıtır ve bu tanıtma devam eder. Sen de tanıdıkça onu tesbih edebilir, “subhânallah” diyebilir, “Allah u ekber” diyebilir, “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” diyebilir, sonuç itibariyle “lâ ilâhe illallah” diyebilirsin.

Lâ ilâhe demeden illallah diyemezsin. Nefsin yüz türlü ilâhlık iddia eder, ilâhlık iddia eden nefsini, nefsinin ilâhlığını yok etmeden “illallah: İlâh bir tek Allah’tır” diyemezsin. Hiç kimse diyemez! Bu yüzden nefsini tezkiye etmen, temizlemen, nefsinin küfründen, nefis putundan kurtulman şarttır.

Nefis bir yerden değil, yüz yerden birden baş kaldırır ve “ilâh benim” der. Sen onu hayatını yaşarken susturmazsan son nefeste de susturamazsın, sonra son nefeste nefsin imanını boğar ve öbür tarafa imansız gidersin.

İnsanlar ölünce biz onların imanla gittiklerini zannediyor ve onları götürüp Müslümanların mezarlığına defnediyoruz; ama durum herkes için öyle değildir. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben Müslümanım, mü’minim, diyen biri öldüğünde onun namazını kılıyor, onun için dua ediyor ve onu götürüp mü’minlerin, Müslümanların mezarlığına defnediyorsunuz ve o ölenin öbür tarafa imanla gittiğini zannediyorsunuz; ama öyle değildir. Bunu bir tek Allah bilir” buyurmuştur.

Eğer burada, hayatı yaşarken imanı vardıysa ahirete de imanla gitmiştir; fakat imanı yokken “benim imanın var” diye zannettiyse olmayan şeyi beraberinde götüremez.

İman; Allah’ı her şeyden, canından da çok sevmek ve ondan başka ilâh tanımamaktır. Allah’tan başka ilâh tanımamak da nefsi öldürmek demektir; yani onu konuşturmamak, Allah’ın vahyinin yanında ona konuşma hakkı vermemektir. Allah’ın huzurunda, Allah’ın âyetleri, vahyi karşısında fikir beyan ettirmemek, “ben biliyorum” dedirtmemektir. Nefse düşman olmaktır, düşman olup onu yenmek ve ona boyun büktürmektir.

Nefis bazen boyun bükmüş gibi, itaat etmiş, teslim olmuş, hatta “ben sana yardım ediyorum” demiş gibi görünür. Oysaki yalandır. Yalan söylüyor! Nefis iki yüzlü münafıktır! Gerçekte ise onun altında fırsat kollar “ben sana ne yapacağımı biliyorum. Sen biraz gaflete düş, biraz unut o zaman görürsün” deyip sessizce siner, sen ise nefsinin sana itaat ettiğini sanıp “nefsim terbiye olmuş, artık hiç itiraz etmiyor, ne söylesem yapıyor” dersin. Oysaki hakikatte öyle değildir, münafık ve iki yüzlüdür. Yalancı ya, tavrını gördüğü için diğer yüzünü o anda sana göstermez; ama biraz gevşedin mi, biraz unuttun mu, biraz güvendin mi bir de bakarsın ki başkaldırır ve onun nasıl bir canavar olduğunu, ona nasıl da güç yettiremediğini görürsün. Nefsin “ilâh benim” der ve ona “sus” diyemezsin, Allah’a küfreder sen bir şey yapamazsın! Hani temizlenmişti, hani iman etmişti, hani Allah’a teslim olmuştu! Şimdi durdur bakayım onu nasıl durduruyorsun! İşte, bu duruma düşmemek için nefsimizi tanımamız şarttır.

Hz. Yûsuf (a.s.), “ben nefsimi temize çıkarmıyorum; çünkü Rabbimin merhamet ettiği hariç nefis sürekli kötülüğü emreder”246 buyurmuştu, dolayısıyla nefse güven yoktur, ona güvenmememiz gerekir.

Biri “ben” dediyse bu kaybetmesi için kendisine yeterlidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kişinin ‘ben’ demesi (onun benliği) günah olarak ona yeter” buyurmuştur. Bu yüzden insanın kaybetmesi için “ben” demesi yeterlidir.

Neden?

Çünkü insan “ben” deyince kendini, nefsini Allah’a şirk koşmuş olur! Şirk koşmamak için onu kabul etmemen, kabul etmeyip “benim bana ait bir varlığım yoktur. Benim varlığım Allah’a aittir. Benim sahibim Allah’tır, benim ilâhım Allah’tır, benim subhânım Allah’tır. Övdüğüm, Hamid’im Allah’tır. Ekber’im Allah’tır, Allah u ekber! Lâ ilâhe illallah, benim ilâhım bir tek Allah’tır” demen şarttır.

Nefis konuşabilir, itiraz edebilir. Sana düşen; onu kabul etmemek, “seni tanımıyorum. Ha köpek havlamış ha sen konuşmuşsun. Sen her türlü rezilliğe müstahaksın” demektir. “Falanca benim hakkımda böyle söyledi, diğeri şöyle söyledi. Bana niye böyle söylediler” dersen eğer, nefsini, ilâhını korumuş olursun. Allah’a laf söyleseler öyle yapmazsın; ama nefsine laf söylediklerinde hemen “niye bana böyle söylediler” diyorsun!

Mademki yol yürüyoruz o zaman bu ilâhlık iddia eden, “ben, bence, bana göre, ben biliyorum” diyen, rabbinin kendisinden ne istediğine bakmayan, aklını, ilmini, benliğini, bencilliğini Allah’a şirk koşan bu nefisten kurtulmamız lazım. Yoksa bizi öbür tarafa imansız gönderir. Nefis aradan kalkmadıkça, temizlenmedikçe Allah ile aramızdaki perdeleri aralayıp huzura varmamız, onu gerçek manada tanımamız, sevmemiz, iman edip âşık olmamız mümkün değildir.

Onun için “ben bilmiyorum, Allah biliyor. Rabbim benim için neyi takdir etmişse, neyi istiyor ve neyi seviyorsa ben de onu istiyorum. Ben rabbimin takdiri, vahyi, emri karşısında fikir beyan etmiyorum. Allah bana neyi emretmişse sadece onu yapmaya, istemeye ve onun peşinden koşmaya çalışırım. İstediğimi bana verip vermemesi onun takdiridir. O bana çaba, gayret sarf et, vesileye sarıl dediği için ben çabamı gösteriyorum, yoksa takdir onundur” dememiz lazım.

Evet, biz çabamızı gösteririz, verip vermeyeceğini Allah bilir. İsterse bizi süründürür, isterse alır tahta oturtur, isterse bir daha “hadi sürün” der. Allah bize nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, biz “ben kulum, rabbim nasıl istiyorsa öyle yaparım ve rabbimin huzurunda fikir beyan etmem” diyelim.

Nasıl ki şeytan, insanı nûrdan karanlıklara davet ediyorsa ve onun davetine icabet etmememiz gerekiyorsa, aynı şekilde şeytana uyanlar da bilerek ya da bilmeyerek bizi karanlığa davet ettiğinde onları reddedelim ve “sen beni karanlığa davet edemezsin. Sen benim ilâhım değilsin. Benim ilâhım Allah’tır. Onun beni davet ettiği benim için nûrdur, rahmettir, hidâyettir” diyelim.

Herkesin hatası, kusuru, eksiği, yanlışı vardır. Sonuçta çamurun içindeyiz, düşüyor, kalkıyoruz, biraz koşuyor, biraz yürüyor, biraz da yuvarlanıyoruz. Bu çamurda bizim birbirimize yardım etmemiz ve birbirimize destek olmamız lazım. Sonra bu ömür biter ve Allah bize “bitti, artık vaktin geldi, seninki bu kadar, haydi gel” der. Allah bize böyle dediğinde huzura giderken gönlümüz rahat olsun. Huzura aşk ile, muhabbet ile, rabbimize itiraz etmemiş, isyan etmemiş, onun kullarına zulmetmemiş, haksızlık etmemiş, hakaret etmemiş olarak gidelim. Hiç kimseyle hesabımız olmasın, kimse bize hesap sormasın. Kimse bize “arkamdan etimi yedin, bana hakaret ettin, haksızlık ettin, bana yanlış dedin, eksik dedin. Sen benim gönlümü gördün mü, içimi gördün mü! Neye dayanarak böyle söyledin! Neden bana iftira attın” demesin.

Eğer bir şeyi görmediysen ve görmediğin hâlde konuşuyorsan iftira atmış olursun. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya hayır söyleyin ya da susun”247 buyurmuştur. Biri hakkında konuşacaksan onun hayrını, güzelliklerini söyle! Güzelliklerini söyleyince ona dua etmiş, yanlışını söyleyince de beddua etmiş olursun. Niye kardeşine beddua ediyorsun! Niye insana beddua ediyorsun! Şayet bir yanlış, bir eksik gördüysen onu insana şikâyet etme. Kardeşin için Allah’tan hidâyet iste, rahmet iste, ikram iste, iman iste, yardım iste. Bunları İsteyince Allah’a yakın olursun, Allah’ın rahmeti, ikramı sana tecelli eder. Düşersen, Allah seni de kaldırır; ama insanların düşmesine sebep olur, düşenlere tekme atarsan kendi akıbetin de öyle olur; çünkü herkese yaptığının karşılığı vardır.

Bu yüzden kim ne yaparsa kendine yapar. Eğer Allah’ın bizi sevmesini istiyorsak insanları sevmemiz, Allah’ın bizi övmesini istiyorsak bizim de övmemiz, Allah’ın bize rahmet etmesini istiyorsak bizim de rahmet etmemiz, Allah’ın bize ikram etmesini istiyorsak bizim de ikram etmemiz, Allah’ın hatalarımızı, kusurlarımızı, günahlarımızı, yanlışlarımızı affetmesini, mağfiret etmesini istiyorsak bizim de insanların hatalarını, kusurlarını, günahlarını, yanlışlarını affetmemiz lazım.

Aynı şekilde Allah’ın ayıplarımızı yüzümüze vurmasını istemiyorsak bizim de insanların ayıplarını yüzlerine vurmamamız, bir de ne önlerinden ne arkalarından kimseyi utandırmamamız lazım. Öyle ki rabbimiz de bizi utandırmasın.

Dediğim gibi: İnsan her ne yaparsa kendine yapar. Biz de yaptıklarımıza dikkat edelim ve kendimize zulmetmeyelim, kendi kendimizin zalimi olmayalım.

Evet, hep beraber rabbimizi tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid etmeyi anlamaya çalıştık.

Allah bizi zalimlerden eylemesin inşallah. Allah bizi kendine rahmet edenlerden, ikram edenlerden, kendi kendine hidâyet olanlardan, kendi kendini af ve mağfiret edenlerden ve affa, mağfirete layık olanlardan eylesin. Allah bizi kendi kendisinden hayâ edenlerden, Allah’tan hayâ edenlerden, kullarından hayâ edenlerden eylesin. Allah bizi hürmet edenlerden, rabbine, peygamberine, kitabına, mü’minlere; ailesine, bütün kullara ve bütün mahlûkata karşı hürmetli olanlardan ve hürmet edilmeye layık olanlardan eylesin. Allah bizi âyet-i kerimede “işte onlar, (sıkıntılara) sabretmelerine karşılık (âhirette) köşklerle mükâfatlandırılırlar ve orada selam ve hürmetle karşılanırlar”248 buyurduğu kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Beyhakî, El-Medhal, S. 233 ↩
  2. Furkân /44 ↩
  3. Mu'minûn /113 ↩
  4. Acluni, Keşfü’l-Hafâ, C. II, S. 312 ↩
  5. İsrâ /15 ↩
  6. Fussilet /53 ↩
  7. Bakara /257 ↩
  8. A'râf /172-173 ↩
  9. Bakara /31 ↩
  10. Buhârî, Vesâye 11; Tefsîr (26/2) ↩
  11. Ahzâb /72 ↩
  12. Kehf /29 ↩
  13. İnsân /3 ↩
  14. Sâffât /102 ↩
  15. Enbiyâ /87 ↩
  16. Mulk /14 ↩
  17. İsrâ /44 ↩
  18. Hicr /98 ↩
  19. Şûrâ /5 ↩
  20. İbrâhîm /7 ↩
  21. Yûsuf /53 ↩
  22. Sahîh-i Buhârî, Edeb, 31 (H. No: 6018) ↩
  23. Furkân /75 ↩