11.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizi tesbih etmeye ve tesbihin, tahmidin (hamdin), tekbirin ve tevhidin nasıl olması gerektiğini, “lâ ilâhe illallah” derken neyi söylediğimizi anlamaya çalışıyorduk.
İnsanın; mü’minlerin de mü’min olmayanların da hayatı tamamen tesbihten, tahmidden, tekbirden ve tevhidden ibarettir.
Nasıl?
Mü’min; Allah’ı tesbih eder, Allah’a hamd eder, Allah’ı tekbir eder, tevhid eder. Mü’min olmayanlar da hayatını yaşarken nefsini tesbih eder, temize çıkarır, nefsini över, övgüye layık görür. Nefsini tekbir eder; yani büyüklenir, kibirlenir. Tevhidi de kendi nefsine yapar ve “benim nefsimden başka ilâh yoktur” der.
Biri “her şeyi ben biliyorum, kararı, hükmü ben veriyorum, kimin mü’min, kimin Müslüman olduğuna ben karar veriyorum, kimin cennetlik, kimin cehennemlik olduğunu ben biliyorum” dediğinde kendi nefsini tevhid etmiş ve ilâhlık iddia etmiştir. Böyle biri halis muhlis müşriktir, kâfirdir, münafıktır. İstediği kadar ibadet yapsın, istediği kadar ilmi, bilgisi olsun ya da insanlar ona âlim desin, şeyh desin, veli desin, mürşid desin, hiç fark etmez, bu böyledir!
Herkes Allah’ın kuludur ve herkes öncelikle Allah’a karşı sorumludur, bununla beraber herkesin sorumluluğu Allah’a aittir. Bu yüzden hiç kimse hiçbir kul hakkında hüküm veremez. Allah bu hakkı hiç kimseye tanımamıştır, tanımaz!
Hâl böyleyken nefsimiz insanlar hakkında hüküm veriyor. Neden? -Kendini ilâh olarak görüyor da ondan! Eğer kendini ilâh olarak görmeseydi, rabbine karşı böyle saygısız olamazdı! Bu saygısızlığının tek bir sebebi vardır; o da Allah’a iman etmemesi, marifet sahibi olmaması, Allah’ı tanımaması ve Allah’ı tanımak yerine nefsini tanıması, nefsini bilmesidir.
Peki, mü’min olup olmadığımız nasıl anlaşılır?
Önümüzde bir ölçü vardır ve bu ölçü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Aynı şekilde peygamberler, peygamberlerle beraber olanlar ve Allah’ın övdükleridir. Biz de kendimize dönüp Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi yapıp yapmadığımıza bakacağız. Eğer hâlimiz, insanlara olan bakışımız, muamelemiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzel ahlakına ve sahabelerin yaptıklarına uyuyorsa iman etmişiz ve mü’miniz demektir; ama onlar gibi yapmıyor, nefsimizin istediği gibi yapıyorsak o zaman da imanımızda bir sorun vardır.
Bir kul, Allah’ı sevmedikçe mü’min olmaz. Eğer mü’minse; yani Allah’a iman etmişse mutlaka takvâ sahibidir, kulluğunu, acziyetini, Allah’a muhtaçlığını bilir, ilâhlık yapmaya kalkışmaz, rabbine karşı fikir beyan etmez, “ben, bence, bana göre” demez; çünkü Allah’a karşı edeplidir, hayâlıdır, rabbinden utanır, rabbine karşı hürmet sahibidir, haşyet sahibidir.
Namaz baştan sona Allah’a hürmettir. Kul namazdayken rabbinin huzurunda durur, rabbini tekbir eder, hamd eder, tesbih eder, onun huzurunda eğilir ve “senden başkasının önünde eğilmem ya rabbi!” der. Rabbine hürmet eder, secdeye varır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kulun, rabbine en yakın olduğu an secde anıdır”166 demiş, Allah da âyet-i kerimede “(sadece Rabbine itaat ederek O’na) Secde et ve (O’na) yaklaş!”167 buyurmuştur. Bu yüzden o kul da secde anındayken rabbine yaklaşır, yakın olur, rabbine olan saygısı, edebi, hayâsı, hürmeti secdedeyken en zirveye çıkar.
Bununla beraber nasıl ki Allah’a hürmet etmesi gerekiyorsa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, Kur’ân’a, peygamberlere ve bütün kitaplara hürmet eder, sonrasında Allah’ın bütün kullarına hürmet eder.
Muhabbet insanın gönlündeki hâldir. Muhabbet gibi haşyet de edep de hayâ da bu şekilde insanın içindedir; ama hürmet, insanın muhabbetinin, haşyetinin, edebinin, hayâsının dışarıya aksedip amele dönüşmesidir. Birinin haşyeti, edebi, hayâsı amele dönüşmemişse bu durumda onda haşyet, edep, hayâ yoktur. Kulda ne kadar edep varsa dışarıya o kadar hürmet olarak akseder. İnsanın insana hürmeti; imanın, haşyetin, edebin, hayânın meyvesidir. Kul elbette ki bütün mahlûkata da hürmet etmelidir; ama öncelikle insana hürmet etmelidir.
Hürmet; birini hem sevmek hem ona karşı edepli, hayâlı olmak hem ona kıymet, değer vermek, onun şerefini bilmek hem de bu şerefini takdir etmektir. Onun bir gönül taşıdığını, Allah’ın ona rûhundan nefhettiğini, gönlüne tecelli ettiğini, şah damarından daha yakın olduğunu, nerede olursa olsun her anda onunla beraber olduğunu bilmek, buna iman etmek ve ona muameleyi böyle yapmaktır.
Kul bir insana hürmet ettiğinde hürmeti onun gönlüne yapar; çünkü gönül, Rahmân’ın arşı, Allah’ın tecelligâhıdır, beytullahtır. Biri insana, kendi evindekilere, ailesine, eşine, çocuğuna, arkadaşına, kardeşine, yakınına, komşusuna, iş arkadaşına hürmet etmiyorsa uzaktakine hiç hürmet edemez. Aynı şekilde içinde bulunduğu topluluğa, cemaate hürmet etmiyorsa başka cemaattekilere hürmet edemez. Bir cemaattekiler birbirlerine karşı hürmet etmiyorsa bilin ki hiçbiri rabbini, İslam’ı anlamamıştır.
Hürmet aynı zamanda güzel ahlaktır. Din, güzel ahlaktan, rabbine, resulüne, ona indirilene, insana ve bütün varlığa hürmetten ibarettir.
Peki, kul hürmet edince ne olur?
Hürmet edince hürmetli insan olur. Allah âyet-i kerimede cennete gidenler için “işte onlar, (sıkıntılara) sabretmelerine karşılık (âhirette) köşklerle mükâfatlandırılırlar ve orada selam ve hürmetle karşılanırlar”168 buyurmuştur. Cennetin kapısındakiler, melekler, onları selam ve hürmetle karşılarlar.
Sıkıntılara sabreden bir kul ölünce selam ve hürmetle karşılanır. Ne kadar? -Tabii ki ne kadar hürmet sahibi olduysa, insanlara ne kadar selam olduysa, selamet olduysa, aşk oldu, muhabbet olduysa, insanlardan ne kadar hayâ ettiyse, onlara karşı ne kadar edepli olduysa o kadar selam ve hürmetle karşılanır.
İnsana hürmet, Allah’ın insana verdiği kıymeti, değeri, şerefi bilmek, herhangi bir muamelede bulunurken ona Allah’ın kıymet verdiği bir kul olarak davranmak ve insana rahmet etmektir.
Bilmemiz lazım ki rahmet sadece mazluma yapılmaz, zalime de bir devlet başkanına da mevki makam sahibine de yapılır. Herkese rahmet etmek gerekir. Mesela; Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i âlemlere rahmet olarak göndermiş, o da tüm âlemlere rahmet olmuştur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sadece mazluma ya da çaresiz olanlara, fakire, fukaraya, ezilene değil, bütün âlemlere rahmettir.
Peki, insana nasıl rahmet etmemiz gerekir?
Bir kul, rabbini bilmiyor, ebedi hayatını kazanmaya çalışmıyorsa, nefsi ona binmişse, onu binek olarak kullanıyorsa, nefsi ve şeytan onu eziyor demektir. Nefis de şeytan da ona binmiştir, dolayısıyla o kul zavallıdır, garibandır, rahmete muhtaçtır. Aynı şekilde biri kendine zulmediyorsa; yani nefsi ona zulmediyor, şeytan ona zulmediyorsa, vehim, zan, hayal olarak her neyi düşünüyor ve bu düşündüğü şeylerin zulmü altında eziliyorsa ona rahmet etmemiz gerekir. Bu şekilde baktığımızda rahmet etmeyeceğimiz hiç kimse kalmaz. Biz de herkese rahmet edersek, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmuş olur ve rahmet oluruz. İnsana rahmet edince onu hürmete layık görmüş oluruz.
Hürmet etmek aynı zamanda; karşımızdakinin sevinmesi ile sevinmek, üzülmesiyle üzülmek, onun gönlünü ciddiye almak ve gönlü kırılmasın diye dikkat etmek demektir. Karşımızdakinin gönlü kırılmışsa “acaba gönlünü nasıl yapar, nasıl tamir ederim” diye bir derdimiz olmalıdır. İşte, böyle olanlar insandır, Hz. İnsandır.
Allah bizi insan olarak yaratmıştır; ama insanlar Hz. İnsan olmak yerine manevi olarak hem kendini hem de birbirini öldürüyor ve cinayet işliyorlar?
Nasıl?
Biri insana Allah’ın vahyinin, emrinin dışında bir şey söylerse onu Allah’tan başka bir tarafa davet etmiş ve onu manevi olarak öldürmüş olur. Bunu kim adına yaparsa yapsın onu öldürmüştür. Kendisi din adına konuşur; ama sevgisiz, saygısız, hayâsız ve hürmetsizdir. Allah’a hürmeti olmadığı için insana da hürmeti yoktur. Bu yüzden insanı kırar, küfürle itham eder, tabir-i caizse öldürmeye çalışır, onun gönlünü öldürür, böylelikle cinayet işler. Şimdi böyle birinden mü’min olur mu, Müslüman olur mu, âlim olur mu? -Olmaz.
Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup insanlara rahmet olmadıysa, selamet olmadıysa, hürmetli olmadıysa o kişi insan değildir, mü’min değildir. Mü’min olamamış, Allah’a teslim olamamış, rabbine karşı hürmetli olamamıştır.
Hangi insanla muhatap olursak olalım Allah’ın onunla beraber olduğunu biliyor muyuz? -Evet, biliyoruz. Biliyoruz; ama buna iman etmemişiz; çünkü iman etseydik ürperir, titrer, ona karşı hürmetli olurduk. Öncelikle onun rabbine hürmet ettiğimiz için ona da merhamet eder, rahmet eder, ikram ederdik. Onu hoş görür, mağfiret eder, ona yardım eder, destek olur, mevla olur, dost olur, veli olur, karib olur, yakın olurduk. Mü’min budur, Müslüman budur. Allah bizi dünyaya böyle olmamız için göndermiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim”169 buyurmuştur.
Din güzel ahlaktır. Güzel ahlakı olmayanın dini, imanı, Müslümanlığı olmaz. Sadece kendi kendine din üretmiş olur. Onun dini Allah’ın dini değildir; çünkü Allah’ın dini kardeşlik dinidir, muhabbet dinidir, rahmet dinidir, ikram dinidir, manevi olarak büyük olma, Allah’ın güzelliğini üzerinde gösterip yeryüzünde Allah’a halife olma dinidir. Hâl böyleyken aşksız, muhabbetsiz, hayâsız, edepsiz, rahmetsiz din olur mu!
Şayet birileri dini öyle anlatıyor, kendisinden başka kimseyi mü’min, Müslüman olarak görmüyor, insana bakınca ondaki güzelliği görmüyorsa, Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’in “hiçbir şey yoktur ki ne ondan önce ne onunla beraber ne de ondan sonra rabbimi görmemiş olayım” buyurduğu gibi, bir şeye baktığında önce rabbini görmüyor, anlamıyor, bunun şuuruna varmıyorsa onun dini olur mu! O sadece kibirlenmiş ve nefsine ilâhlık vermiştir. Bu nedenle “her şeyi ben bilirim. Kimin mü’min, kimin Müslüman olduğunun hükmünü ben veririm. Bizim gibi yapmayanlar, düşünmeyenler Müslüman değildir, bizden değilse cehennemliktir” der. Müslümanlığı bir kenara bıraktım, böyle diyenler insan olabilir mi!
Kardeşleri hakkında böyle söyleyen biri kibirlenmiş biridir. Nefsi ilâhlık taslayan, bütünüyle şeytana tabi olmuş, şeytanın binek olarak kullandığı, cehenneme sürüklediği, kendisiyle beraber olanların da gönüllerini öldürdüğü biridir.
Önümüzde, elimizde bir ölçünün olması gerekir. Bu ölçü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. İnsan hürmete layıktır, muhteremdir. Mesela; Kâbe’ye “Beytu’l Haram (Allah’ın muhterem kıldığı ev)” diyoruz. Orada yanlış bir şeyin yapılmaması gerekir; çünkü orası yanlışın haram olduğu bir evdir. Allah oraya “beytullah” dediği, “evim” dediği için orası muhteremdir. Bir de insana bakalım: İnsan da Allah’ın rûhundan nefhettiği, zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği varlıktır. Allah ona melekleri secde ettirmiştir. Öyleyse hiç ondan daha muhterem bir varlık olur mu! Zaten insanlık, ümmet birbirine hürmeti kaybettiği için şu an dehşeti yaşıyor! Misal; öylesi var ki üç kuruş kazanmak için insana hürmet etmez! Onun yanında insanın kıymeti, değeri yoktur. Sırf üç kuruş kazanmak için insanlar sıkıntı mı yaşamış, alım gücü mü düşmüş, evine ekmek mi götüremiyor, kirasını mı ödeyemiyor, insanların ne çektiği kendisi için önemli değildir. Bir tek kendine bakar. Neden? -Nefsi ilâhlık taslıyor da ondan. Hürmeti yok, edebi yok, hayâsı yok, muhabbeti yok, haşyeti yok da ondan! Şimdi bu insan mıdır, ona insan denebilir mi!
İnsanın imanı ve Allah’a yakınlığı; Allah’a karşı muhabbetiyle, haşyetiyle, edebiyle, hayâsıyla, hürmetiyle ölçülür. Aynı ölçü insanlar için de geçerlidir. Herkes, insana ne kadar hürmet ettiğine ve insanı ne olarak gördüğüne bakmalıdır. Kim insanı ne olarak görüyorsa kendisi de odur; çünkü insan karşısındakine ancak kendine baktığı gibi bakabilir. Hürmete layık olanlar hürmet edenlerdir. Aynı şekilde sevgiye, muhabbete, Allah’ın sevgisine layık olanlar sevenlerdir. Hürmeti hak edenler insana hürmetli olanlar ve insanı muhterem bilenlerdir.
Bu bir cemaat için de geçerlidir. Eğer cemaattekiler birbirlerine hürmet etmiyorsa bir sorun vardır. Örnek vermek gerekirse; bir şey söylüyorsam ve kardeşlerimiz sözümüzü dinlemiyorsa bu durumda ben boş konuşuyorum demektir. Biri, bizi mürşidi olarak kabul ettiğini ve bize tabi olduğunu söylüyor; ama bizi dinlemiyor, Allah’ın vahyini hayatına geçirmiyorsa bize karşı hürmeti yoktur.
Her bir kardeşimiz “acaba ben mürşidime karşı hürmet ediyor muyum, etmiyor muyum, onu seviyor muyum, sevmiyor muyum, ona karşı edepli miyim, değil miyim, hayâlı mıyım, değil miyim” diye kendine bakmalıdır; çünkü bu onun dervişliği ile alakalıdır. İnsan, rabbinin razı olduğu gibi bir kul olmayı ne kadar ciddiye alıyorsa, mürşidini de o kadar ciddiye alabilir.
Aynısı benim için de geçerlidir. Kardeşlerimizden de benimle tanışanlardan da bir kişi bile “sen bana hürmet etmedin” derse ben bu işi yapmam! Çünkü ben hürmetli değilsem kimseyi hürmetli olmaya davet edemem. Neyi, nasıl yapıyorsam ona göre “haydi, beraber yapalım, beraber yürüyelim ve rabbimize gidelim” diyorum. Yapmadığım bir şeye başkalarını davet edemem.
Allah; saygısız, edepsiz, muhabbetsiz, hayâsız, hürmetsiz insanı kabul etmez. İnsan kendini ne zannederse etsin, isterse gece gündüz ibadet yapsın eğer ibadetleri ona hürmeti kazandırmamışsa ibadeti kendisine bir fayda vermemiştir. Ama insanlar ne kadar çok namaz kıldıysan ne kadar çok oruç tuttuysan, hacca gittiysen, tesbih çektiysen o kadar cennetliksin, diyorlar. Böyle bir şey olabilir mi! Din güzel ahlak değil midir!170 Birinin ahlakı güzel değilse, ibadetleri onun ahlakını güzelleştirmemişse o kişi ibadetlerinden fayda görmüş olur mu! İnsan kendini nasıl bu kadar kandırabilir!
Evet, insan kendisinde ne varsa karşısındakine de sadece onu verebilir. Bu yüzden Allah’a muhabbetlerini anlatmak yerine “Allah’tan kork” diyorlar! Takvâyı da Allah’tan korkmak olarak öğretiyorlar. Oysaki takvâ; Allah’a karşı hürmettir, edeptir, muhabbettir, haşyettir, hayâdır, Allah’ı ciddiye almaktır. Allah’ı ciddiye aldıysan edepli olursun, hürmetli olursun, hayâlı olursun.
Eğer hayâyı, edebi kaybettiysek muhabbetimiz, haşyetimiz yoktur. Hürmetimizi kaybettiysek bunların hiçbiri yoktur; çünkü hürmet; imanın, haşyetin, edebin, hayânın meyvesidir ve amele dönüşmüş hâlidir.
İman amele dönüşmediyse Allah o imanı, haşyeti, edebi, hayâyı kabul etmez. Senin “ben kendi içimde böyleyim” demenle Allah seni öyle kabul etmez. Allah seni imtihana tabi tutar, önüne imkân verir ve “önce senin hayânı, edebini, muhabbetini göreyim” buyurur.
Allah âyet-i kerimede “mü’minler ancak o kimselerdir ki; Allah’a ve resulüne iman ederler (Allah’ı ve resulünü canlarından çok severler), (böyle bir imandan) sonra asla şüpheye düşmezler ve Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad ederler”171 buyurmuştur. Bu yüzden mü’minler, iman ettikten sonra asla şüpheye düşmeyen ve mallarıyla, canlarıyla cihad edenlerdir. Senin de Allah için cihad etmen ve kullarına bu hürmeti göstermen lazım. Dediğim gibi: Kimde ne kadar hürmet varsa imanı o kadardır. İmanın ölçüsü budur.
Allah başka bir âyet-i kerimede “O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir”172 buyurmuştur. Allah, kulunun imanını, edebini, haşyetini, hayâsını, güzel sözlerini, sadece salih amel olursa kabul eder. Salih amel olmadan güzel sözler Allah’a ulaşmaz. İşte, salih amel hürmettir. Bu yüzden hürmet imanın ölçüsüdür. Allah bir tek hürmetli olan kulun imanını, edebini, haşyetini, hayâsını, güzel sözlerini kabul eder.
Bütün varlıklar içinde en önde olan, şerefini Allah’tan alan varlık insandır; ama nasıl ki insana hürmet gerekiyorsa Allah’ın diğer yarattıkları da hürmete layıktır, dolayısıyla onlara da hürmet etmek gerekir. Varlığa hürmet etmek fazladan bir şey yapmak değildir; varlığa hakkını teslim etmektir.
Nasıl?
Bir taşa, bir ağaca, bir kuşa, kısacası herhangi bir varlığa bakarken “bu, Allah’ın kuludur. Allah onu benim hizmetime vermiştir ve onun bir vazifesi vardır. O, rabbini biliyor, rabbini hamd ile tesbih ediyor” deyip bakınca ona hakkını teslim etmiş; yani ona hürmet etmiş oluruz. Yoksa “onun bir kıymeti, değeri yoktur, hiçbir şerefe sahip değildir” dersek ona hakkını teslim etmemiş, hürmet etmemiş oluruz.
Baktığımızda genel itibariyle insanlar olarak hürmetimizi kaybetmişiz ve kendi kendimizi kandırıyoruz! Birinin evindekilere, aile içindekilere, bulunduğu cemaat içindekilere hürmeti yoksa onun köpekten ne farkı vardır! Daha karşısındakinin kıymetini, değerini bilmiyor, Allah’ın o kula verdiği şerefi tanımıyor! Unutmamamız lazım ki biri insana hürmet göstermeyince, rabbine “seni tanımıyorum, seni reddediyorum. Sen onunla berabermişsin, onu seviyormuşsun, onun üzerinde bir muradın varmış, bunlar beni ilgilendirmez” demiş olur.
Peki, böyle söylemesinin sebebi nedir?
Bunun sebebi “ilâh benim” demesidir! Allah hiç edepsiz, hayâsız, imansız, hürmetsiz, “ben, bence, bana göre” diyen ve Allah demeyeni sever mi! Böyle biri sevgiye, cennete layık olur mu! O kişi için kurtuluş olabilir mi! Allah ona “sen çok eğildin, kalktın, çok zikir yaptın, çok salavat çektin, hac yolunda çok gidip geldin, al sana cennet!” mi diyecek! Kendisine halife olsun diye yaratıp yeryüzünde halife kıldığı varlığa, insana hürmetsizlik, saygısızlık yapacak, Allah da ona böyle mi muamele edecek! Allah’ın, kulu üzerindeki muradı bu mudur! Allah’a, Allah’ın yarattıklarına karşı hürmetin olmayacak; ama çok ibadet ettin diye cennete gideceksin! Bu nasıl bir kulluktur! Bu, kulluğu nasıl anlamaktır, böyle bir anlama olabilir mi!
Mekânlar için de aynısı geçerlidir. Allah âyet-i kerimede “muhakkak ki mescidler Allah’ındır”173 buyurur. Burası da mescittir ve Allah’a aittir.174 Öyleyse burada da hürmetin olması, gönüllerde hürmetin yeşermesi, insanın birbirine hürmet etmesi gerekir. Bundan dolayı devamlı olarak “kapıdan içeri girerken nefsini, işlerini dışarıda bırak” diyoruz.
Neden?
Çünkü burada Allah’tan, hürmete liyakati kazanıyorsun. Bunun kıymetini bil. Allah “burası benimdir” buyuruyor. Burada Allah’a secde ediliyor, Allah zikrediliyor, Allah tesbih ediliyor, hamd ediliyor, tekbir ediliyor. Burası kıblegâhtır, burada gönlün Allah’a döner. Onun için burada herhangi bir yerde durduğun, konuştuğun, hareket ettiğin gibi davranamazsın. Edepli olman, hürmetli olman şarttır. “Falanca bana yanlış yaptı, ben de ona cevap verdim” diyemez ve hürmetsizlik yapamazsın. Yaparsan rabbinden uzaklaşır, rabbini kaybedersin!
Burası senin gelişi güzel konuşacağın yer değildir. Allah “mescitler Allah’ındır” buyurdu. Mescit, Kâbe demektir. Bütün mescitler Kâbe’nin şubesidir. Senin burada edebi, hayâyı, muhabbeti, marifeti, hürmeti kazanman lazım. Sevdiğin kadar sevgiye, saygı gösterdiğin kadar da saygıya layık olursun. Hayâlı olduğun kadar hayâ edilmeye, edepli olduğun kadar da kendisine edep gösterilmeye layık olursun. Ne kadar hürmet ettiysen o kadar hürmete layık olursun. Allah seni edebe, hürmete layık kılar ve bunu bir tek burada kazanırsın.
Evet, “iman üzerimde ne kadar ahlaka, amele dönüşmüş?” diye herkesin kendine bakması lazım. İman zaten ahlaka dönüşünce amele dönüşür. Dediğim gibi, hürmet; imanın, haşyetin, edebin, hayânın amele dönüşmüş hâlidir. Hürmet eden rahmet eder, hürmet eden ikram eder, hürmet eden seviyor demektir. Zaten onun kaynağı sevmektir. Aynı şekilde hürmet eden hoş görür, affeder, karşısındakinin gönlü kırılmasın diye birçok şeyi yutar ve karşısındakinin yaptığını yapmaz. Eğer karşısındakinde bir hata, bir kusur gördüğünde aynen karşılık verir, onun yaptığını yaparsa ondan bir farkı kalmaz.
Bütün kardeşlerimizin bilmesi gerekir ki biri bir hata yapınca ben utanıyor, hayâ ediyorum; ama gerçekten hayâ ediyorum! Kardeşlerimiz dışarıda bir yanlış yapınca ya da birbirlerine karşı yanlış yapınca, laf söyleyince, birbirlerini eleştirince, çekiştirince ben utanıyor, hayâ ediyorum!
İnsan niye birbirini eleştirip çekiştirir?
Hürmeti yok da ondan! Bir insana kusurlarıyla bakmak hiç rabbani bir bakış olur mu, ilâhi bir bakış olur mu! Kardeşinin eksiğini, yanlışını düzeltmeye çalışmak başka bir şey, ona hakaret etmek başka bir şeydir. Kendi gönlüyle bakan, imanıyla, edebi ile, hayâsı ile, haşyeti ile, takvâsıyla, hürmeti ile bakan bir kul hiç başkasını eleştirebilir mi, çekiştirebilir mi, yerebilir mi!
Allah zaten eleştirip çekiştirmeyi yasaklamış ve “eleştirme, gıybet etme, kimsenin arkasından konuşma, kimseyi önünden de çekiştirme, yüzüne karşı onu eleştirme, böyle yapanlara veyl olsun (yazıklar olsun),175 kardeşinin etini yeme, casusluk yapma, başkalarının hatasını, kusurunu, yanlışını araştırma; göz, kalp, kulak bundan sorumludur (hepsini kirletiyorsun, lekeliyorsun), seni bundan sorumlu tutarım. Gözün kararır, gözüne perde gelir, hakikati göremezsin. Kulağına ağırlık gelir, hakikati işitemezsin. Gönlüne perde gelir hakikati, hakkı anlayamazsın, böyle yapma, senin işin bu değil”176 buyurmuştur. Bunları yapmakla Allah’ın övgüsünü kazanamazsın.
Allah sadece insanlara rahmet olanları, ikram olanları, insanları affedenleri, mağfiret edenleri, sevenleri, kardeş olanları, birbirine yardım edenleri, hidâyet olanları, dost olanları, veli olanları, birbirine mevla olanları, yardım edenleri, dost olarak yardım edenleri över. İşte, insan budur. Allah’ın insan dedikleri böyledir. Ötekiler kendilerine başka bir din üretmiştir ve ürettikleri bu din Allah’ın dini değildir. Onlar mü’min, Müslüman olamaz, Allah’a yakın olamaz, dost olamazlar. Bütün hayatları boyunca ibadet yapmış olsalar bile ibadetlerini nefislerine yapmışlardır, bu yüzden kendilerinden hiçbir şey olmuyor. Hepsi manevi olarak ölüdür!
Bir de kendini beğenip “Müslümanlar yalnızca biziz, sadece biz kurtuluşa ereriz” diyenler vardır. Onlar da canidirler ve cinayet işliyorlar! Yani insanların gönlündeki insan sevgisini öldürüyorlar, insanın hürmetini, kıymetini, kısacası insanı öldürüyorlar!
Herkesin “insanı manevi olarak öldürüyor muyum, yoksa diriltiyor muyum” diye kendine bakması gerekir.
Peki, insanı dirilttiğimizi ya da öldürdüğümüzü nasıl anlarız?
Allah âyet-i kerimede “kim bir canı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere zahiren veya manen) öldürürse bütün insanları öldürmüş gibidir. Her kim de birini (zahiren veya manen) yaşatırsa bütün insanları yaşatmış gibidir”177 buyurmuştur. Şayet birinin dedikodusunu, gıybetini yaptıysak, onu eleştirdik, küçümsedik, ona “kâfir” dediysek, “müşrik” dediysek, onu hem kendi gönlümüzde hem de başkalarının gönlünde öldürdük demektir; ama tersini yaparsak “onun şöyle güzel hâlleri var, şöyle bir çabası, gayreti var, imanı var, rabbini seviyor, güzel bir arkadaştır, dosttur” dersek bu defa insanların gönlünde onu diriltmiş oluruz.
İnsan, biri hakkında konuştuğunda onu manevi olarak ya öldürür ya da diriltir. Öldürenler şeytanla, iblisle beraber durmuştur; çünkü insanın manevi olarak ölümüne sebep olan iblistir. Biri de insanları manevi olarak öldürüyorsa iblisle beraber kılıcını kuşanmış, onun arkasında savaşıyor demektir. İblis, “şuna vur” der. O da ona vurur. “Şunun dedikodusunu yap, şuna iftira at, şuna laf söyle, şunu küçümse” der, o da aynen öyle yapar. Gıybetini yaptığı isterse bir kişi isterse de bir cemaat olsun hiç fark etmez, kimin gıybetini yapmışsa şeytanla beraber olmuştur. Bunun sonucunda ne olduğunu görüyoruz; insan insana, mü’min mü’mine düşman oluyor! İkisinin de adı mü’mindir; ama birbirlerine düşmanlık yapıyorlar!
Neden?
Çünkü yürüdükleri yol farklıymış! Bir tek onlar İslam’ı biliyormuş! Bir tek onlar mü’minmiş, Allah’ın kuluymuş! Sanki Allah onlara “istediğinize Müslüman, istediğinize kâfir deyin. İstediğinizi cennete, istemediğinizi cehenneme gönderin” diye bir yetki vermiş de onlar da kendilerini Allah’ın ortağı zannediyorlar!
İnsan sadece kuldur. Peygamber de olsa böyledir. Eğer kulluğunu yapmış, vazifesini Allah’ın emrettiği gibi yerine getirerek Allah’ın vahyini taşımışsa o zaman kazanmıştır. Yoksa peygamber de olsa hiç kimse kimseyi kurtaramaz ve kimseye yardım edemez.
Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “Biz, şehirlerin anası (olan Mekke halkı)nı ve onun çevresinde bulunanları uyarman ve asla şüphe olmayan toplanma günü (olan kıyamet) ile onları ikaz etmen için sana böyle Arapça bir Kur'ân vahyettik.”178 Yani “bu vahyi ulaşabildiğin her yere ulaştırasın diye sana vahyediyoruz. Eğer vahyi taşımazsan peygamberlik vazifeni yapmamış olursun” buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de Allah’ın kendisine emrettiğiyle sorumludur ve kuldur. Kim olursa olsun, manevi olarak nerede olursa olsun herkes yalnızca Allah’ın kuludur. Her bir kula düşen de Allah ile güzelleşip onun güzelliğini üzerinde göstermek ve onun sevdiği gibi yapmaktır. Diğer türlü kimse kimseden sorumlu değildir; yani kimse Allah’ı tercih etmeyen bir kula manevi olarak yardım edemez.
Şayet birbirimize yardım edecek, hürmet gösterecek, birbirimizi seveceksek, bunu Allah için yapmalı ve “rabbim böyle yapmamı istiyor, böyle yapmamı seviyor. Ben rabbimin huzurundayım, ona karşı edebe aykırı bir şey yapamam, edebe aykırı bir söz söyleyemem. Ben rabbimden hayâ ediyorum, onun için sadece rabbimin istediği gibi yaparım” demeliyiz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hayâ ile ilgili hadis-i şeriflerinde “hayâ imandandır.”179 “Bir kul hayâ etmiyorsa ne istiyorsa yapsın”180 buyurmuştur. Utanmıyorsan bu durumda ne yaparsan yap; çünkü senin işin zaten bitmiş!
Hayâ imanın bütününü kapsar. Eğer hayânı, edebini kaybetmişsen imanını kaybetmişsin demektir. Hayâsız, edepsiz, hürmetsiz insan bakarken nefsi ile, şeytanla bakar; insanlarda hata, kusur, eksik, yanlış görür. Yanlış bakınca da hürmet etmez; ama nefsiyle bakmak yerine gönlüyle, imanı ile, rabbine karşı haşyetiyle, edebiyle baksa bu defa insana bakarken hürmete layık bir kul, Allah’ın kendisi ile beraber olduğu, yakın olduğu, şah damarından daha yakın olduğu, Allah’ın onun üzerinde, bir hesabının, muradının olduğu, onu varlıkta tutanın âlemlerin rabbi olan Allah olduğunu görür, anlar ve buna iman eder. İşte o zaman insana hürmet eder.
Hürmete en çok layık olanlar, en çok hürmet edenlerdir. Sevgiye en çok layık olanlar, en çok sevenlerdir. Saygıya en çok layık olanlar, en çok saygılı olanlardır. Hürmet etmeyenler, sevmeyenler, saygı göstermeyenler, hürmete de sevgiye de saygıya da layık olmazlar.
Allah da kulundan hayâ eder. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kul, elini açıp Allah’tan bir şey istediğinde, Allah onu boş çevirmekten hayâ eder (nasıl gerekirse ona öyle ikram eder)”181 buyurmuştur. Allah’tan isteyen ister mü’min isterse de kâfir olsun hiç fark etmez, Allah’tan istediğinde Allah ona ikram etmemekten hayâ eder.
Başka bir hadis-i şerifinde de “saçı sakalı İslam yolunda ağarmış birine Allah azap etmekten hayâ eder”182 buyurmuştur. Görüldüğü gibi Allah, kulundan hayâ ediyor! Allah, kulundan hayâ ederken; biz onun kullarından hayâ etmiyor, Allah’ın, kuluna verdiği değerden dolayı onlara hürmet etmiyorsak, mü’min olmak şöyle dursun; insan olmayı ne kadar kabul ettiğimize bakmamız gerekir.
Yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “büyüklerine saygı, küçüklerine sevgi göstermeyen bizden değildir”183 buyurmuştur. Sevgiyi de saygıyı da hürmeti de kendimiz kazanırız. İnsan insanın gönlüne, rûhuna hürmet eder. Kâfirde, müşrikte hürmet aranmaz ve onların hürmet etmesi beklenmez. Onların saygı göstermesi bir hesapladır. Bu hesap da dünyevi bir hesap, nefsani bir hesaptır. Hürmet rûhtan gelir. Onlar rûhlarını küfür ile, şirk ile perdeledikleri için rûhtan gelen hürmet kalplerine inmez, dolayısıyla Allah için hürmet gösteremezler.
Allah cennete girenler için “işte onlar, (sıkıntılara) sabretmelerine karşılık (âhirette) köşklerle mükâfatlandırılırlar ve orada selam ve hürmetle karşılanırlar”184 buyuruyorsa o hâlde hürmeti, selamı hak etmeyenler cennetin kapısından içeri giremezler. Selâmun kavlen min rabbin rahîm:185 “(Bir de onlara) Rahîm olan (isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden) Rabb(lerin)den ‘selam’ hitâbı vardır.” Rahim olan rablerinden!
Cennette Allah’ın selamı vardır. Dünyadayken selamı hak etmeyenler orada Allah’tan selam alamazlar. Biri rahmet etmemişse, rahmetiyle insanlara selamet olmamış, insanları selama erdirmeye çalışmamışsa, selam yurduna, cennete davet etmemiş, yardımcı olmaya çalışmamışsa cennetin kapısından içeri giremez, Allah böyle birine selam etmez! Selamı onun kazanması ve buna layık olması gerekir. Bunu da ancak rahmetiyle kazanabilir; çünkü Allah “rahim olan rablerinden onlara selam vardır” buyurdu.
Rahmeti sadece acize, mazluma değil, herkese yapman, hürmeti de saf, Allah için göstermen gerekir. Birine mevkisinden, makamından, malından dolayı hürmet edersen yanlış yapmış olursun. Hürmete layık olan gönüldür, insandır, kulun Allah’a olan yakınlığıdır, imanıdır. Rahmete en çok layık olan, en çok rahmet edilmesi gereken de kendine zulmedenlerdir. Biri kendini ateşe atıyorsa önce ona rahmet etmen gerekir. Zavallı, cehenneme gidiyor ve bundan haberi bile yoktur! Manevi olarak kör olmuş, gözü hakikati görmüyor, sağır olmuş, kulağı Allah’ın vahyini işitmiyor, aklını perdelemiş, Allah’ın vahyini anlamıyor ve şeytanın peşinden gidiyor. Şeytan da ipi boynuna dolamış, onu peşinden sürüklüyor! Bu yüzden ona yardım etmen gerekir. O senin insan kardeşindir ve rahmete layıktır.
Neymiş mevkisi, makamı, malı varmış! Bunların hepsi onun mudur! Hiçbiri ona ait değil ki, sadece ona emanettir! O da zavallı, kendini onların sahibi zannediyor. Böyle birinde akıl olabilir mi! Her şey bir imtihan, Allah da bunları onun eline verip “hadi bunlarla imtihanı kazan, isimlerim senin üzerinde tecelli etsin. Hadi rahmet et, kullarıma ikram et, yardım et, onları doyur, giydir, sıkıntılarını gider, onlarla kardeş ol. Kullarımı bana davet et, bu yolda onlara yardım et, öğret, anlat. Bu dünyaya benimle alışverişe gelmişsin, sende ne varsa onları kullarıma ver” buyurmuştur.
Bu dünyada Allah ile yaptığın alışveriş bütünüyle aşk alışverişi, iman alışverişi, Allah’ın sevgisini, yakınlığını kazanma, hürmete layık olma alışverişidir. Sen rabbine hürmet edersen o da seni hürmete layık kılar. Melekler seni selam ve hürmet ile, rahmet ile karşılar. Hayatın bütün gayesi budur. Bunun için de “ben” demekten kurtulup dışarı çıkman lazım. Eğer nefis mağarasına gömülüp sadece kendi hesabını yapıyor, “şunu kazanayım, şöyle rahat edeyim, şöyle mutlu olayım, şunu alayım” diyorsan, nefsine gömülmüşsün demektir. Nefsin mağarasından dışarı çık, bak dışarıda senin gibi insanlar var. Manevi olarak kazanmak istiyorsan onlarla beraber kazanacaksın. Senin işin onlara yardım etmek, hizmet etmektir, ancak böyle yapınca kazanırsın.
Tasavvufta temel şartlar vardır. Bu şartlar: Muhabbet, edep, hizmet ve teslimiyettir. Hizmet olmadan kazanılmaz.
Peki, kime hizmet?
Elbette ki insana hizmet, hatta her bir varlığa, her mahlûkata hizmet… Hizmet ettiğin kadar hizmete layık olursun. Bu yüzden durumun nasıl olursa olsun hizmet etme imkânı araman ve nerede bir hizmet etme imkânı görürsen “ben de elimi atayım, bir şeyler yapayım” demen lazım.
Mü’min hizmet ehlidir. Bütün peygamberlere ve peygamberlerle beraber olanlara baktığımızda istisnasız hepsi hizmet ehlidir. Zaten biri hizmet ehli olmazsa nefis mağarasından dışarı çıkamaz, bir de kendi kendini orada mutlu zanneder.
Hayat baştan sona kazanma imkânıdır. Sen de insanlara ne kadar hizmet eder, yardım eder, rahmet eder, ikram eder, hürmet eder, sıkıntılarını giderirsen o kadar büyür, Allah’a yakın olursun. Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sı senin üzerinde o kadar tecelli eder. Bunun olmasını istiyorsan elindeki her fırsatı bu şekilde değerlendirmen gerekir.
Nasıl?
Bazen olur karşındaki insana iki kelime güzel söz söylemen gerekebilir. Böyle bir durumda o güzel kelimeleri söylemen lazım. Bazen karşı taraftan sana bir sıkıntı gelebilir, onu da yutup “hepsi senin için ya rabbi” demen gerekir. Bunların karşılığında rabbini, rabbinin yakınlığını, dostluğunu, sevgisini kazanırsın. Eğer rabbini seviyorsan, rabbin senin için kıymetli ve değerliyse onun için bunları yaparsın. Nefsin isyan etse bile ona asla taviz vermez, mülkün maliki karşısında boynunu büker, “her şeyin maliki sensin, Mâlikü’l mülk olan sensin, ben de sana aidim. Sen ne dediysen doğru odur, güzel odur, hak odur, hayırlı olan odur. Ben nefsimi tanımıyorum, bir şey bilmiyorum. Bilen sensin, sen ne dediysen ben sadece onu bilirim ve sadece senin söylediklerine göre yaşarım. Senin huzurunda fikir beyan etmem” dersin. İşte, kul da budur.
Allah insana her anda güzel yapmasını, güzel yapıp kazanmasını emretmiştir. Şeytan ise insana “şunu eleştir, şunu çekiştir, şunu yer, kendini kirlet. Falanca yanlış yapmış, hadi yanlışını dile getir, sen de onunla kirlen” diye vesvese verir. İnsan ise şeytanın vesvesesini dinleyip kardeşlerinin hatasını, yanlışını söyler ve onunla kendini kirletir. “Şu kâfirdir” der, kendini kirletir. “Şu müşriktir” der, kendini kirletir. Ya da insanların yanlışını dile getirir “falancanın şöyle şöyle yanlışları var” deyip kendini kirletir. Böyle olunca kendini kire boğmuş olur.
Hâlbuki öyle bakacağına kardeşine hürmetle, saygıyla, edeple, muhabbetle baksan, Allah’ın kullarına muhabbet olsan, edep olsan, hayâ olsan, hürmet olsan olmaz mı! Bunları yapmak sana neden bu kadar zor geliyor, ağır geliyor! Allah zaten seni böyle tertemiz yaratmamış mı! İmanı da şehadeti de hürmeti de saygıyı da sevgiyi de sana vermemiş mi! Rahmet etmeyi, kerim olmayı sana vermemiş mi! Bütün güzellikleri sana vermemiş mi! Neden Allah’ın sana verdiği güzelliklerin üstünü bu kadar örtüyor, kapatıyor, tam ters tarafa dönüyorsun!
Baktığımızda Müslüman kardeşlerimiz birbirlerini kirletiyorlar! Bir taraf diğerine “siz kötüsünüz, siz yanlıştasınız” diyor, onlar da karşılık verip “biz doğru yapıyoruz, siz yanlıştasınız, yanlış yapıyorsunuz” diyorlar! Hiç böyle bir bakış olabilir mi! Ne yanlışı, siz mü’min, Müslüman kardeşisiniz. Mü’minin, Müslümanın bakışı, hâli bu mudur!
Biz birbirimizin kıymetini bilmez, birbirimize hürmet etmezsek diğer varlığın kıymetini ve hürmete layık olduğunu nereden bileceğiz! Allah’ın güzelliğini güneş gibi üzerinde gösteren insanı görmezsek; görmesi, işitmesi, konuşması, yürümesi, gücü, kuvveti, gönlündeki rahmeti, muhabbeti, ikramı Allah’tan olan ve üzerinde Allah’ın güzelliğini gösterip etrafını güneş gibi aydınlatan insanda, Allah’ın güzelliğini görmezsek, bir taşta, bir ağaçta ya da herhangi bir şeyde Allah’ın güzelliğini nasıl görebiliriz! Güneşin ışığını göremeyen, bir mumun ışığını nasıl görsün, nasıl anlasın!
Evet, hürmete layık olmak istiyorsak birbirimize hürmet etmemiz lazım. Hürmetli olmayanlar derviş olamaz, yolu asla yürüyemez ve bizim kardeşimiz olamaz! Onu kardeş olarak kabul etmiyorum! Kardeşine, insana hürmet etmeyen birini derviş olarak kabul etmiyorum! Varlığı bir kenara bırakıyorum, önce insana hürmet etmen lazım. Zaten insana hürmet edersen, sıra kendiliğinden varlığa gelir. Varlığı görünce nasıl hürmet etmen gerektiğini zaten anlarsın.
Allah’ın tecelli etmediği ne bir an ne bir mekân ne de herhangi bir şey vardır. Bu nedenle hürmet ederken bu hürmeti önce rabbine yapmış olursun. Bunun karşılığında ise rabbinin sevgisini kazanır, onun huzurunda, rabbinin katında hürmete layık olursun.
Evet, birbirimize hürmet edecek, hürmet nazarıyla nazar edeceğiz inşallah. Böyle yapınca Allah’ın bizi hürmete, nimete, ikrama, yakınlığına, dostluğuna layık kıldığını görürüz. Zaten bir kul olarak bizim de istediğimiz bu değil midir! Eğer bunu istiyorsak o hâlde birbirimize hürmet edecek, saygı gösterecek, sevgi gösterecek, edepli olacak ve birbirimizi kırmayacağız. Kıran, yıkan, dağıtan olmayacak; yapan, inşa eden, imar eden, tamir eden olacağız. Bunu da sadece birbirimize karşı yapmayacak her insana, hatta her varlığa karşı yapacağız. Birbirimize karşı bunu yapmazsak dışarıda hiç yapamayız.
Karşımızdaki kişinin hâli ne olursa olsun; rabbimizin yakınlığını, sevgisini, dostluğunu kazanmak için bütün insanlara karşı hürmetli olan, inşa eden olacağız. Bunu yaparken de mü’min, Müslüman ya da gayrimüslim diye ayırt etmeyeceğiz. Sadece bize yakışanı yapacağız. Bunun karşılığında sadece rabbimizin rızasını, sevgisini, yakınlığını, dostluğunu isteyecek “seni istiyorum ya rabbi! Senin dostluğunu, yakınlığını istiyorum. Bana ‘kulum güzel yaptın’ demeni istiyorum. Sen benim güzel yapmamı, doğru yapmamı istiyorsun ya, ben de emrettiğin gibi yapmak için nefsime, şeytana hiçbir şekilde taviz vermem; çünkü ben senin istediğin, razı olduğun gibi olmak istiyorum. Nerede olursam olayım huzurunda olduğumu unutmuyorum ve sadece emrettiğin gibi yapıyorum” diyeceğiz.
Hiçbir kardeşimizden bunun dışında bir hâl, tavır, hareket kesinlikle kabul etmiyorum, herkes bunu böyle bilsin!
İnşallah kendimizden sonra insanlar için bir yol bırakacağız. Allah âyet-i kerimelerde buyurur. “O gün, yüzleri ateşin içinde (bir taraftan diğer bir tarafa) çevrilirken, ‘keşke Allah’a itaat etseydik, (O’nun bize gönderdiği) resule de itaat etseydik’ derler. Ve (yine) derler ki: Rabbimiz! Şüphesiz biz, efendilerimize (tabi olduğumuz önderlerimize) ve büyüklerimize uyduk da onlar bizi (hak) yoldan saptırdılar. Rabbimiz! Onlara azaptan iki kat ver ve onlara büyük bir lanetle lanet et!”186 “(O gün) her topluluk (cehenneme) girdiğinde (yolunu takip ettiği yoldaşı ve) kardeşine lanet eder. Hepsi orada birbiri ardınca toplandıkları zaman sonrakiler öncekiler için, ‘Rabbimiz! Bizi bunlar saptırdı! Bu yüzden onlara ateşten kat kat azap ver’ derler. (Allah da) Zaten (bugün) her biriniz için kat kat (azap) vardır; fakat siz (kimin ne azap çekeceğini) bilemezsiniz’ buyurur.”187
Herkes kendinden sonra gelenlere bir yol bırakır; çünkü insanlar kendinden önce gelen âlimlerden öğrenir, onlara uyarlar. Kim hangi yolda yürümüşse o yürüdüğü yolu kendisinden sonra gelenlere bırakır. Biri de ona tabi olursa onun yolunda yürümüş olur. Bu yüzden herkese ya iki kat azap vardır ya da iki kat rahmet ve cennet vardır. Bizim de öyle bir yol bırakmamız gerekir ki bizden sonra gelenler bizim bıraktığımız yolda kazanınca, bizim için “onlara iki kat azap değil, iki kat rahmet et, iki kat ikram et ya rabbi!” desin.
İstisnasız herkes kendinden sonra bir yol bırakır. Yürüdüğü yolda iz bırakmayan hiç kimse yoktur. Herkes, hâliyle, hareketiyle, tavrıyla, ahlakıyla, hürmetiyle ya da tam tersine kiniyle, nefretiyle, hasediyle, dedikodusuyla, iftirasıyla, gıybetiyle; çocuğuna, arkadaşına, sohbet ettiklerine, çalıştığı yere bir yol bırakır. Biz ise insanlara hürmet yolunu, edep yolunu, rabbimize aşk, muhabbet, haşyet, teslimiyet yolunu, takvâ yolunu bırakmak istiyoruz. Biri bunun dışında bir şey düşünür, hareket ederse, onu benimle beraber yürüyen bir dava arkadaşı olarak kabul etmiyorum!
Davamız Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in davasıdır, Allah’a âbd olma davasıdır. Bu davayı gütmeyenler bizimle beraber yürüyemezler!
Neden?
Saygısız, terbiyesiz, hürmetsizdirler de ondan! Nefislerine uyuyor, nefis putuna tapıyor ve Allah’ın emrettiği gibi değil de nefislerinin istediği gibi yapıyorlar da ondan!
“Falanca bana öyle yapınca ben de nefsimi dinledim kızdım, filanca öyle söyleyince ben de ona küstüm. O bana öyle davrandı, ben de ona böyle yaptım” demekle hiçbir şey kazanamazsın. Edepli ol edepli! Bu kadar küçülmemelisin! Sen bu kadar küçük değilsin! Sen Allah’ın yeryüzündeki halifesisin! Allah âyet-i kerimede “Rahmân’a âbd olan (has kul)lar öyle kimselerdir ki yeryüzünde tevazu (ve vakar) ile yürürler, cahiller onlara laf attığı vakit ‘selam!’ de(yip geçe)rler”188 buyurmadı mı! Kendini bilmezler, mü’minlere laf attığında mü’minler onlara karşılık vermezler. Hatta “selam” demekle bir de onlara dua ederler; çünkü selam demek “selamette ol, Allah sana selamet versin” demektir. Bunu yapan kimlerdir? -Mü’minler, Rahmân’a âbd olan has kullar… Sen de böyle yapmadıkça mü’min olamazsın. Bunu Allah söylüyor. Madem öyle, biri sana yanlış mı yaptı, bir laf mı söyledi; önce ona bir “selam” de. Yoksa mü’min olamazsın! “O bana bir söyledi, ben de lafın altında kalmadım, iki söyledim. O beni bir eleştirdi, ben de beş eleştirdim” demekle Allah’ın emrini yerine getirmiş olmuyorsun! Allah sana böyle mi söyle diyor, böyle mi yap diyor! Allah sana “sen benim yeryüzündeki halifemsin. Nefsinle hareket etme, büyük dur. Kendini bilmezler sana laf attığında sen onlara ‘selam’ de” buyuruyor.
“Selam” deyince, sana saygısızlık yapana bile dua etmiş olursun. Ona “sen yanlış yaptın, niye böyle yanlış yapıyorsun?” demek yerine, hürmet etmiş olursun ki bu hürmeti de yine kendine yapıyorsun.
Evet, kim ne yaparsa kendine yapar ve yaptıklarının karşılığında ya kazanır ya da kaybeder. Allah âyet-i kerimede “eğer güzellik ederseniz kendinize güzellik etmiş olursunuz, eğer kötülük ederseniz o da aleyhinizedir.”189 Yaptığın bütün iyilikler, güzellikler lehine, kötülükler de kendi aleyhinedir. Sen kendine bak, ne yaptığına bak, başkalarına bakma! İnsanların ne yaptığı seni ilgilendirmiyor. İnsanları eleştirmekle, çekiştirmekle, küçümsemekle, itham etmekle hiçbir şey kazanamazsın! Onları aşağı indirmekle de kendin yücelemezsin! Tam tersine kendin aşağı iner, aşağılık biri olursun. “Ben seni bunun için yaratmadım” buyuruyor Allah.
Allah bunları bize anlatmakla her birimize “gel” buyuruyor. “Gel, yaklaş! Secde et yaklaş”190 buyuruyor. Bizim de secde edip rabbimize yaklaşmamız lazım. O kadar ki gönül başımız her zaman onun huzurunda secdede olsun.
Allah âyet-i kerimede “onlar, salâtlarında (namaz ve ibadetlerinde) daimîdirler”191 buyurmuştur. Onlar daimî olarak huzurdadırlar; daimî secdede, daimî rükuda, daimî kıyamdadırlar.
Nasıl?
Ya kıyamdadırlar; daimî olarak Allah için bir şeyler yaparlar, çaba gayret sarf ederler. Ya rükûdadırlar; daimî olarak Allah’ın huzurunda edeple, saygıyla eğilmişlerdir. Ya da secdededirler; daimî olarak rablerine itaat ve teslimiyet hâlindedirler. Kısacası her an bir şekilde huzurdadırlar.
Varlıkta, hayatta Allah’ın huzurunda olduğumuzdan başka bir şeyi görmek tevhidi, vahdeti bozar. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “nerede ol(ur)sanız (olun), O sizinle beraberdir. Ve Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir”192 buyurmuştur. Nerede olursak olalım onun huzurundayız. Kiminle beraber olursak olalım, kaç kişi olursak olalım o bizimle beraberdir. Demek ki bütün mesele; rabbimizle beraber olmak, onu unutmamak ve yaptığımız her işi rabbimizin emrini, rızasını, sevgisini gözeterek yapmakmış!
Âyetlere baktığımızda Allah bize “beni unutma, benden yüz çevirme, beni dinle, beni zikret, nefsini, şeytanı dinleme. Şeytan senin apaçık düşmanındır, o seni cehenneme sürüklüyor”193 buyurur. Bizim de “lâ ilâhe illallah” diyebilmemiz için rabbimizin huzurunda olduğumuzu, her anda onunla beraber olduğumuzu unutmamamız şarttır. Öyle ki rabbimizin vahyine uyalım ve hayatımızı onun emrettiği, razı olduğu gibi yaşayabilelim.
Dediğim gibi: Burası (dergâhımız) nefsimizi terbiye ettiğimiz ve rabbimize döndüğümüz bir kıblegâhtır, mescittir, Kâbe’nin şubesidir. Burada hürmetimizin en doruk noktada, zirvede olması gerekir. Birbirimizle konuşurken hürmetle konuşmamız, muamele ederken hürmetle muamele etmemiz ve birbirimize bakarken aşkla, muhabbetle, hürmetle bakmamız gerekir; çünkü birbirimize hürmetle bakmazsak konuşurken hürmetle, saygıyla, edeple konuşamaz, dolayısıyla birbirimize hürmetle muamele edemeyiz. Bütün iş gönülde biter. Allah için hürmetin bizim gönlümüzde olması lazım. Gönlümüzde hürmet olursa bu hürmetimiz üzerimizde amel olarak, ahlak olarak görünür. Biz de hürmetli bir kul oluruz.
Bununla beraber hiçbir kardeşimizi asla kendimizden ayırmıyoruz. Her bir kardeşimizle biriz. Her bir kardeşimizin gönlü bizim gönül hâlimizi, marifetimizi, Allah’a yakınlığımızı, muhabbetimizi taşır. Bu yüzden birine yapılan hürmetsizliği bize yapılmış bir hürmetsizlik, birine gösterilen hürmeti de bize gösterilmiş bir hürmet olarak kabul ediyoruz. Biri asla iki görmüyoruz. Hepimiz biriz.
Aynı şey dışarıdaki insanlar için de geçerlidir; çünkü rabbimiz bana “kullarımı davet et, onları bana getir” buyururken ayrım yapmamıştır. Onun için dışarıdaki insanları da davet etmekle, anlatmakla, taşımakla sorumluyum. Hiçbir insan bunun dışında değildir. Bu sebeple her bir insanı kendimden bir parça olarak görüyor, her birine yapılanı bana yapılmış gibi kabul ediyorum. Daha doğrusu Allah öyle tattırıyor!
Bilmemiz lazım ki güzel yapan, doğru yapan, seven, insanlara ikram eden, rahmet eden, bana da yardım etmiş olur. Eğer kardeşlerimiz bizimle gelecekse bu durumda böyle yaparak bize yardım etmelidir.
Devamlı söylüyorum: Kendimi her zaman için insanların, ümmetin, Allah yolunun, Allah’ın vahyinin hizmetçisi, hizmetkârı olarak görüyorum. Kendimde bundan başka bir şey görmüyorum. Şayet rabbim bana “hizmetçiliğini doğru yaptın, güzel hizmet ettin” buyurursa ben o zaman kazandım demektir; ama hizmetimi eksik yaptıysam, rabbimin bana “güzel yaptın kulum” hitabını hak edemediysem, buna layık olamadıysam işte o zaman da hüsrana uğrayanlardan olurum.
Evet, hep beraber rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid etmemiz gerektiğini anlamaya çalıştık.
Allah bizi, rabbinin huzurunda olduğunu unutanlardan ve nefsinin arzusuna, isteğine tabi olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi; kendini kandırmadan, bütün gönlü ile her zerresiyle, gerçek manada iman edenlerden eylesin. Allah bizi; rabbini seven, rabbine âşık olan, rabbine karşı haşyet ve edep hâlinde, hayâ içinde olanlardan ve rabbinin huzurunda hürmetle duranlardan eylesin. Allah bizi nebîlerine, resullerine, sıddıklara, salihlere, şahidlere yakışır şekilde hürmetli olanlardan; Kur’ân’a, gönderdiği bütün kitaplara, bütün peygamberlere hürmet edenlerden eylesin. Allah bizi birbirine karşı hürmetli, saygılı, edepli, hayâlı olanlardan eylesin. Allah bizi birbirine muhabbetli olanlardan, kardeş olanlardan, bütün ümmete, insanlara hürmetli olanlardan, rahmet olanlardan, hidâyet olanlardan, ikram olanlardan, cennet olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
