10.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizin sıfatlarını anlamaya ve rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi öğrenmeye çalışıyorduk.
Tesbih etmek, tahmid etmek (hamd etmek), tekbir etmek, tevhid etmek bir kul için her şeydir. Zaten kulun bütün hayatı bunlardan ibarettir. Kul hayatı yaşarken ya rabbini tesbih etmeyi ya hamd etmeyi ya tekbir etmeyi ya tevhid etmeyi becerir ya da manevi olarak büyüyemez, rabbine varan yolda yürüyemez! Yürümek istese bile kör, sağır ve topal olarak yürümeye çalışır.
Allah bize beş vakit namazı emretmiştir. Namazın hikmetini anlamaya çalıştığımızda çok net olarak görürüz ki rabbimiz bizden kendisini tesbih etmemizi, tahmid etmemizi (hamd etmemizi), tekbir etmemizi ve tevhid etmemizi istiyor.
Tesbihi, tahmidi, tekbiri ve tevhidi sadece dilimizle söylememiz yetmez. Bir de söylediğimize iman etmemiz gerekir. Devamlı söylüyoruz: Anlamadan iman olmaz. Bu yüzden namazda nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid ettiğimizi biraz izah edeyim.
Namaza Allah u ekber diye başlar, sonra Subhâneke’yi okuruz. Subhâneke: “Sen Subhânsın (ya rabbi)” deyince rabbimizi tesbih etmiş oluruz. Allahumme ve bihamdik: Sen benim Allah’ımsın, hamd sana mahsustur (sana hamd ediyorum). Ve tebarekesmuk: Senin ismin (isimlerin) mübarektir.” Ve teâla cedduk: “Senin, şanın, şerefin e’aladır (yüceler yücesidir, kebirdir). Ve lâ ilâhe gayruk: “Senden başka ilâh yoktur.” Gördüğümüz gibi Subhâneke’yi okuduğumuzda rabbimizi hem tesbih etmiş hem tahmid etmiş hem tekbir etmiş hem de tevhid etmiş oluruz.
Subhâneke’den sonra Fâtiha’yı okuruz.
Bismillâhir rahmânir rahîm: “Rahmân ve Rahîm olan (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden) Allah’ın adıyla (Allah adına).” El hamdu lillâhi rabbil âlemin: “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.” Er rahmânir rahîm: “(O) Rahmân’dır (ve) Rahîm’dir (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).” Mâliki yevmid dîn: “(O, herkesin kendisine bir imtihan olsun diye nimet veya musibet olarak verilenlerden hesaba çekileceği) Din gününün Mâlik’i (sahibi ve idare edicisi)dir.” İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: “(Rabbimiz!) Yalnız Sana âbd olur (aşkla, muhabbetle senin rızanın ve sevginin peşinden koşar)ız ve yalnız Senden (rızanı, yakınlığını, cemâlini, muhtaç olduğumuz her şeyi ve bunları kazanmak için yardımını) dileriz.” İhdinas sırâtel mustakîm: “Bizi sırât-ı mustakîme (Sana gelen dosdoğru yola hidâyetçinle) hidâyet et!” Sırâtallezîne en’amte aleyhim gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn:155 “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin (nebîlerin, sıddıkların, şahidlerin ve sâlihlerin) yoluna. (Sana âbd olmayı kabullenmeyerek) Gazaba uğramışların ve dalâlette kalanların (yoluna) değil!”
Fâtiha’yı okumaya başlayınca önce rabbimize hamd ederiz. Sonra da “sen rahmân ve rahîmsin. Sen din gününün maliki ve melikisin, bu yüzden yalnız sana âbd oluyoruz” der ve rabbimizi tanıdığımızı söyleriz.
Fâtiha’dan sonra bir sûre daha okuruz veya sadece Fâtiha’yı okur, ardından rûkuya geçeriz. Bir sûre daha okursak aslında onu okurken de “ya rabbi! Ben senin bana vahyettiğini dinliyorum, seni ciddiye alıyorum. Sen bana her neyi buyurmuşsan onu huzurunda tekrar ediyorum ve hayatımı yaşarken de emrettiğin, vahyettiğin gibi yapıyorum” demiş oluruz. Bunu dedikten sonra “Allah u ekber” deyip rûkuya gideriz; yani rabbimizi tekbir ederiz. Burada Allah u ekber derken “ekber olan sensin ya rabbi! Büyük olan sensin. Ben bir tek senin önünde eğiliyorum” demiş oluruz.
Rükûya eğildiğimizde, subhâne rabbiyel-azîm: “Azim olan rabbim subhândır” der, burada yine rabbimizi tesbih ederiz. Sonra semiallahu limen hamideh: “Allah hamd edenin hamdini işitti” der ve doğruluruz; yani rabbimize hamd ederiz. Ardından bir daha “Allah u ekber” der ve secdeye gideriz.
Secdeye gittiğimizde “ben bir tek senin büyüklüğün karşısında secde ediyorum, bir tek sana secde ediyor ve başımı yere koyuyorum” deriz. Secde; âşığın maşukuna aşkını beyan etmesi ve “seni canımdan, aklımdan, irademden, ilmimden, bilgimden, her şeyden çok seviyorum ya rabbi! Bu yüzden başımı huzurunda yere koyuyorum” demesidir. Secde de subhâne rabbiyel-e’âla: “E’âla olan, yüceler yücesi olan, kebir olan rabbim subhândır” deriz ve rabbimizi hem tesbih hem de tekbir ederiz.” Sonra bir daha “Allah u ekber” der, kısa bir oturuş yapar, içimizden Rabbena ve lekel hamd: “Rabbimiz, hamd sadece senin içindir, sana mahsustur” deyip rabbimize hamd ederiz. Sonra yine secdeye gideriz sonra bir daha Allah u ekber deyip Tahiyyat’ı okumak için otururuz. Tahiyyatı da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den öğrenmişiz zaten. Tahiyyat’tayken de aynı şekilde rabbimize hamd ederiz.
Evet, görüldüğü gibi namaz baştan sona tesbihtir, tahmiddir, tekbirdir, tevhiddir. Bu durumda namazı anlayabilmek için tesbihi, tahmidi (hamdi), tekbiri ve tevhidi anlamamız gerekir. Öyle ki namaz kılmış olalım. Yoksa namazı taklit etmiş oluruz.
Tekbir; Allah u ekber (tek büyük Allah’tır) demektir. Allah’tan başka herhangi bir varlıkta ya da bir kulda büyüklük olduğu düşünülemez. Öyleyse kendimize dönüp acaba bizim için büyük olarak gördüğümüz neler vardır diye bakmamız lazım.
Peki, Allah’tan başka neye ekber diyoruz?
Öncelikle nefsimize ekber diyoruz. Allah’ın bir emri, hükmü karşısında onun sevdiğini, razı olduğunu, istediğini değil de nefsimizin istediğini yapınca “benim nefsim ekberdir. Ekber olan, büyük olan benim” demiş oluruz.
Aynı şekilde bir musibete, sıkıntıya, belaya uğradığımızda “bu büyük bir sıkıntıdır” dediğimizde yaşadığımız sıkıntıyı ekber olarak görmüş oluruz. Hayır! Büyük olan sıkıntılar değildir, büyük olan Allah’tır. Sıkıntı, musibet, bela büyük olamaz. Hepsinden büyük olan Allah’tır. Bu nedenle hiçbir sıkıntı için üzüntüye, kedere boğulmaya değmez. Boğulursak Allah u ekber dememiş, tam tersine sıkıntıya ekber demiş oluruz. Oysaki bizim rahman ve rahim olan rabbimiz vardır. Hani Allah u ekber demiştik? Madem öyle sıkıntılar karşısında neden “Allah tek büyüktür” demiyoruz? Bir musibete uğradığımızda da Allah u ekber deyip, sıkıntının büyük olmadığını bilmemiz, anlamamız gerekmez miydi?
Bir de insanlar için ekber deriz. Birileri için “falancalar çok büyüktür, çok güçlüdür” dediğimizde ekberliği insanlara vermiş oluruz. Bu yanlıştır, büyük olan insanlar değildir, büyük olan Allah’tır.
Bununla beraber devletlere ekber deriz. Herhangi bir devlet hakkında “falan devlet çok büyüktür, çok güçlüdür; biz ise onlara göre zayıfız, daha aşağıdayız” dediğimizde o devleti ekber olarak görmüş oluruz. Böyle olmaz! Ekber olan Allah’tır. Eğer Allah u ekber diyorsak bilelim ki Allah’tan başka büyük yoktur; ama Allah u ekber dediğimiz hâlde başkalarını da büyük olarak kabul ediyorsak o zaman Allah u ekber demiş, subhânallah demiş, elhamdulillah demiş, lâ ilâhe illallah demiş olmayız ve namazı ikame etmiş, namazla kıyamda, Allah’ın huzurunda ayakta durmuş olmayız. Hâlbuki namazda önce Allah u ekber deyip Allah’ın huzurunda dururuz. Bu durumda aslında daha en başından kıyamda (ayaktayken) “ya rabbi! Ben senin huzurunda ayaktayım, ben senin yeryüzündeki halifenim. Sen nasıl ki El Fââl’san ve her an bir şe’ende, bir işteysen ben de senin huzurunda bir işteyim ve sadece senin rızanı, ebedi hayatımı kazanmayı, muradının üzerimde gerçekleşmesini istiyorum. Senin yolunda her an ayaktayım, çalışıyorum, uğraşıyorum, koşturuyorum ve elimden gelen her şeyi yapmaya çalışıyorum” demiş oluruz.
Aynısı rükû için de geçerlidir. Rükûdayken de “ya rabbi! Bir tek senin huzurunda eğiliyorum. Senden başka hiçbir şeyin ve kimsenin önünde eğilmiyor, dünyaya, nefse, şeytana, insanlara, hastalığa, musibete, belaya, hiçbir şeye ekber (büyük) demiyorum; çünkü ekber olan bir tek sensin” demiş oluruz. Şayet böyle olmazsa o zaman ekber dediğimiz her ne varsa hepsini Allah’a şirk koşmuş oluruz.
Evet, herkes kendi gönlüne bakmalıdır. Kendisi için ekber olan nedir? Hayatı yaşarken neye, kime ekber diyor? Kendine bakıp bunu görmeli ve kendini düzeltmeye çalışmalıdır.
Bilmemiz lazım ki küpün içinde ne varsa dışarıya onu sızdırır. Kim neyi konuşuyorsa, derdi neyse, neyin peşinden koşuyor, bu âlemde neyi kazanmak istiyorsa onun sevdiği odur, onun için ekber olan da, hamd ettiği (övdüğü) de odur. Eğer peşinden koştuğu Allah değilse bu durumda hüsrana uğrayanlardan olur. Hüsrana uğramamak için mutlaka iman etmek şarttır. İman etmek de ancak rabbini tesbih etmekle, tahmid etmekle, tekbir etmekle ve tevhid etmekle mümkündür.
Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hitap edip “Biz senden önce hiçbir resul göndermedik ki ona (şöyle) vahyetmiş olmayalım: Muhakkak ki Benden başka İlâh yoktur, öyleyse Bana âbd olun (kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışın)”156 buyurmuştur. Yani “başka şeyleri tesbih etmeyin, tahmid etmeyin (hamd etmeyin, övmeyin), tekbir etmeyin. Tesbihe, hamda (övülmeye), tekbir edilmeye layık olan ancak subhân olan Allah’tır. Aynı zamanda Allah kimi övdüyse, kim Allah’ın övgüsüne layık olduysa övgüye de o layıktır.
Peki, Allah kimi över?
Allah sadece kendisini tesbih edeni, kendisine hamd edeni, tekbir edip tevhid edeni över. Bu yüzden ancak onlar övgüye layıktır.
Okuduğumuz âyette Allah aynı zamanda “sadece bana âbd olun” buyurmuştu. Allah bununla bize “sevmen gereken yalnızca benim, sevilmeye layık olan bir tek benim” buyuruyor. Neden? -Çünkü o yaratmış… Kendinden hayat vermiş, varlık vermiş, isimler vermiş, güzellikler vermiş ve bize bir yol yürütmüştür. Aynı zamanda peygamber göndermiş, kitap indirmiş, sırât-ı mustâkimi göstermiştir. Yetmez her anda “hadi kulum gel! Sana verdiğim şerefe, kıymete, değere gel” der ve bizi kendine davet eder.
Evet, kimin gönlünde istediği, sevdiği, tekbir ettiği, övdüğü, hamd ettiği, gözünde, gönlünde büyük olarak gördüğü ne varsa taptığı odur ve birinin taptığı Allah değilse o taptığı kendi putudur. Herkes kendi gönlüne bakmalı ve gönlünde Allah’tan başka ne varsa mutlaka temizlemelidir; çünkü kul “lâ ilâhe” demeden “illallah” diyemez! Önce “lâ lâhe: İlâh yoktur” deyip gönlündeki putları temizlemelidir ki, devamında “illallah: Allah’tan başka.” Benim ilâhım sadece ve yalnız Allah’tır, diyebilsin. Bunun sonucunda Allah’ın subhânlığı, hamidliği, ekberliği ve ilâhlığı onun gönül arşına tecelli etsin. Böylelikle o gönülde Allah’tan başka bir şey kalmasın. Gönlü Rahmân’ın arşı olsun. İşte Hz. İnsan budur! Gerisi çöptür, çamurdur, vehimdir, hayaldir, zandır.
Bütün tesbihimiz, tahmidimiz, tekbirimiz, tevhidimiz bizi Allah’a yaklaştırır ve bize marifet verir. Bu marifet de bize iman verir, aşk verir, muhabbet verir. Allah yalan sevgiyi kabul etmez! Dilimizle söylediğimizi kabul etmez. Gönlümüz, fiilimiz söylediklerimizi tasdik ederse Allah sözlerimizi kabul eder. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir”157 buyurmuştur. Güzel, temiz söz lâ ilâhe illallah demektir, Subhânallah demektir, elhamdulillah demektir, Allah u ekber demektir. Geriye kalan tüm sözler de sadece bunlardan tecelli eder.
Evet, kulun lâ ilâhe illallah, subhânallah, elhamdulillah, Allah u ekber demesi için manevi yolculuğu yapmış olması; yani Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sını anlayıp iman etmesi şarttır. Öyle ki bunları söyleyebilsin, diğer türlü hiçbir zaman söyleyemez.
Unutmamamız lazım ki insan hangi olayla, meseleyle, imtihanla ya da hangi nimetle, ikramla karşı karşıya kalırsa kalsın hepsi Allah’ın bir isminden tecelli eder. Kul yaşadığı olayların Allah’ın hangi isminden tecelli ettiğini anlarsa onu kabul eder; çünkü anlamışsa, rabbinin isimlerinin ve rabbinin her muamelesinin saf hayr, saf rahmet, saf hidâyet, saf mağfiret olduğuna iman etmiştir. İman ettiği için de rabbini her muamelesinden sever. Nasıl ki nimetleri seviyorsa musibetleri de sever ve nimet ile musibet arasında bir fark görmez. Şayet görürse, rabbine “bu işini beğendim, şu işini beğenmedim” demiş olur. Diğer bir tabirle “bu işinde doğru yaptın; ama şu işinde yanlış yaptın. Bu işinde sana hamd ediyorum; ama şu işinde hamd etmiyor, isyan ediyor, itiraz ediyorum” demiş olur. Her şeyi böyle açık ve net bir şekilde anlayalım ki âbdliğin, kulluğun ne olduğunu bilelim. Öyle cahilce kulluk olmaz. Allah böyle bir kulluğu da zaten kabul etmez!
Ne kadar ibadet edersek edelim ihlasımız, samimiyetimiz yoksa Allah onu bizden kabul etmez. Marifetimiz yoksa da ihlasımız olmaz; çünkü marifetimiz yoksa, rabbimizi tanımadık, dolayısıyla kabul etmedik, iman etmedik demektir. İman etmediysek rabbimize karşı samimi olamayız. Dilimizle istediğimiz kadar samimiyet gösterelim, samimi konuşalım, gönlümüz söylediğimizi inkâr eder; çünkü anlamamışız, rabbimizin güzelliğini, azametini, subhânlığını, hamidliğini, ekberliğini hâlâ hazmedememişiz. Nefsimiz hâlâ arada durup “ben, bence, bana göre” diyor! İşte küfür, şirk budur. Nefsimizin de yaptığı şey bunlardır.
Eğer rabbimizin vahyettiklerini değil de nefsimizin söylediklerini doğru olarak kabul ediyor, nefsimize bu tavizi veriyorsak; yani herhangi bir konuda Allah’ın vahyine karşı “bence doğru olan şöyledir” diyorsak bilelim ki nefsimizi Allah’a tercih etmişiz; çünkü Allah’ın emri dururken “ben böyle istiyorum” demişiz. “Allah’a göre doğru neyse doğru bir tek odur” diye bakmamış, öyle anlamamışız. Hatta anlamak bile istememişiz ya da anlamışsak bile hemen üstünü örtüp anlamamış gibi yapmışız. Böyle bir durumda bizim ilâhımız hâşâ Allah olmaz, nefsimiz olur; çünkü nefsimizi, nefsimizin sevdiğini sevmişiz.
Zatın biri söylemişti: “Kimse nefis köpeğine ‘ben senin kulunum’ demez; ama nefis köpeğinin kulları sayısızdır.” Nefis köpeğinin kulları çoktur. Bir nefis ki rabbine itiraz ediyor, Allah’ın âyetlerini kabul etmiyorsa, Allah’ın âyet-i kerimede buyurduğu üzere köpek gibi solur. “(Resulüm!) Onlara; kendisine âyetlerimizi verdiğimiz hâlde (onu inkâr ederek ve) onlardan sıyrıla(rak uzaklaşa)n, bu yüzden de şeytanın kendisini peşine taktığı ve sonunda azgınlardan olan kimsenin haberini oku! Eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur.”158 Bunu Allah söylüyor! Allah, âyetlerini kabul etmeyenlere “köpek” buyuruyor. Nefis, Allah’ın âyetlerini, ahireti, rabbini tercih etmiyor; dünyayı, nefsin arzularını, isteklerini tercih ediyorsa o bu âyetin muhatabı olur ve insanlıktan çıkar. Bu yüzden nefisten kurtulmayan biri için asla huzur olmaz, saadet olmaz, o kişi de azaptan, hüsrana uğramaktan kurtulamaz.
Bu duruma düşmemek için nefsimizi temizlememiz, tezkiye etmemiz; bunun için de mutlaka rabbimizi tesbih etmemiz, hamd etmemiz, tekbir edip tevhid etmemiz şarttır. Nasıl ki namazda rabbimizi tesbih ediyor, hamd ediyor, tekbir ediyor, tevhid ediyor, huzurunda durup “bir tek senin huzurunda eğiliyorum ya rabbi! Bir tek senin huzurunda başımı yere koyuyorum. Benim övdüğüm, tesbih ettiğim, tekbir ettiğim, tevhid ettiğim sensin. Benim ilâhım, mabudum, maşukum, beni yaratan halıkım, bana rızık veren rezzakım sensin. Beni diri tutan, hayy olan sensin. Beni kıyamda, varlıkta tutan, kayyum olan sensin. Bende tecelli eden, hakk olan sensin” diyorsak hayatımızı yaşarken de böyle söylememiz ve gerekeni yapmamız gerekir.
Zaten böyle söyleyemiyorsak bir sorun vardır. Nefsimiz buna mâni oluyor ve “ben, bence, bana göre, ben biliyorum, ben akıllıyım, ben zekiyim, kendim için hayır olanı, rahmet olanı, güzel olanı ben biliyorum” diyor. “Allah bilir” demiyor. Kendini doğru gördüğü için Allah’ın yaptığı muameleyi kabul etmiyor, bunun yerine “benim istediğim gibi olsun, her zaman nimetler gelsin, musibet, sıkıntı, hastalık bana gelmesin” diyor! Neden? -Nefis, Firavun olmayı düşünüyor da ondan!
İnsan iki kanatlı kuş gibidir: Bir kanadı muhabbettir, aşktır. Öteki ise rabbine karşı haşyet ve edeptir. İkisinden biri olmazsa insan uçamaz. Bu, bütün peygamberler için de geçerlidir. İstisnasız her bir peygamber, âşık olduğu gibi haşyet de duymuştur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, “kulları içinden ancak (O’nu bilen) âlimler Allah’tan haşyet duyarlar”159 âyetini tefsir ederken “Allah’ı en çok bileniniz benim, Allah’tan en çok haşyet duyanınız da benim”160 buyurmuştur.
Bir kul “ben Allah’ı seviyorum” diyor; ama Allah’tan haşyet duymuyorsa, haşyeti muhabbetiyle dengede değilse, tüyleri rabbinin huzurunda ürpermiyor, gönlü titremiyor, edebe bürünmüyor, rabbinden hayâ etmiyorsa o kişinin sevgisi yalandır. “Ben Allah’ı seviyorum” derken kendi kendine iftira atmıştır.
Aşkı dilimize dolayıp söylemek kolaydır; ama aşk, iman öyle kolay, basit bir şey değildir. Bu nedenle zatın biri oğluna, “evladım, biri sana ‘sen Allah’ı seviyor musun?’ diye sorsa ona cevap verme; çünkü hayır desen kâfir olursun, evet dersen ve sevgin Allah’ın razı olduğu gibi değilse o zaman da yalancı olursun. Bu yüzden emin değilsen cevap verme” demiştir.
Peki, sevmenin ölçüsü nedir, ne kadar sevmemiz gerektiğini nasıl anlarız?
Bununla ilgili bir hikâye anlatayım: Fakirin biri sultanın kızına âşık olduğunu söyler ve bunu her yerde anlatır. O kadar ki sarayın etrafında bile fakirin kıza âşık olduğu dolanmaya başlar. Nihayet bu durum sultanın kulağına gider. Sultan da “onu buraya getirin” der. Adamı alıp sultanın yanına getirirler. Tabii adam perişan bir hâldedir. Sultan ona “sen kızımı dillere düşürmüşsün, ona âşık olduğunu söylüyormuşsun, bu doğru mudur” diye sorar. Adam da “evet, doğrudur” diye cevap verir. Sultan ona “sen şimdi kızıma gerçekten âşık mısın” diye sorar. Adam tekrar “evet” deyince bu defa sultan ona “sana iki seçenek sunuyorum: Al sana yüz altın ya bu altınları kabul eder ve burayı terk edersin ya da kelleni vururum” der. Adam da bunun üzerine “gitmeyi tercih ediyorum” diye cevap verir. Sultan bu cevabı duyunca kapıdaki muhafızları çağırır ve “bunu götürün, kellesini vurun” der.
Sultan, gencin idam kararını verince, veziri hemen “sultanım! Siz gence iki seçenek sundunuz o da gitmeyi tercih etti. Hem gencin bir suçu yok ki sadece kızınızı sevmiş, onu idam etmeyin” der. Sultan da ona “bir âşık, sevdiğinin yolunda canını veremiyorsa o âşık değildir. Bu da sevdiğinin yolunda ölmeyi değil, gitmeyi tercih etti! Bu yüzden âşık değildir! Eğer başını vermeyi tercih etseydi, onu şimdi kendi yerime oturturdum; ama o bir yalancıdır” der.
Evet, âşık, maşukuna canını veremiyorsa âşık değildir! Şimdiki âşıklar bırakın canlarını vermeyi nefislerinin bir arzusunu, isteğini bile veremiyor; yani nefislerinin bir arzusunu, isteğini bile Allah’a kurban edemiyorlar! “Şundan vazgeçemem, bunu yapmaya gücüm yetmez. Ben bunu kaldıramam, buna dayanamam” diyorlar! Bu nasıl âşıktır? Bu nasıl bir âşıklıktır ki nefsini hâlâ maşukunun önüne koyabiliyorsun! Nefsinin bir hâlini; bir hasedini, bir kibrini Allah’a kurban edemiyorsun. Allah “gel” buyuruyor. Kime? -Tabii ki âşıklara, Allah için her şeyini, canını verebileceklere “gel” buyuruyor.
Biri Allah için her şeyini veremiyorsa ona kapı açılmaz. Allah için nefsini kurban etmedikçe bu yol yürünmez ve kulluk yapılmaz. Sadece kulluk yapanları, mü’minleri, âşıkları, velileri, peygamberleri taklit etmiş oluruz. Allah da taklidi kabul etmez.
Peygamberleri taklit etmek yolun başlangıcıdır. Bunun mutlaka devamının gelmesi ve hakikate ermemiz gerekir. Bunun için de rabbimize secde ederken neden secde ettiğimizi, huzurda eğilirken neden eğildiğimizi, Allah u ekber, subhânallah, elhamdulillah, lâ ilâhe illallah derken ne söylediğimizi bilmemiz ve nefsimizi kurban etmemiz gerekir.
Nefsimizi kurban edince, Allah gönlümüze tecelli eder. Nefsin tecelli ettiği bir gönül karanlıktır, kirlidir, çöplüğe, harabeye dönmüştür. Böyle bir gönülde Allah’ın güzelliği görünmez, yakınlığı, sevgisi, rahmeti tadılmaz; ama gönül temiz olunca, ayna gibi parlayınca, rabbine dönünce “ne yana dönersen dön rabbinin vechi oradadır”161 âyeti tecelli eder. Böyle olunca da kul ne yana dönerse dönsün rabbinin güzelliğiyle karşı karşıya kalır. Nereye dönse rabbinin tecellisini, güzelliğini görür, onu tadar, onunla olur, onu tesbih eder, ona hamd eder, onu över, onu tekbir eder, onu tevhid eder, “senden başka ilâh yoktur. Benim ilâhım, mabudum, maşukum, sahibim, rabbim sensin” der.
Hepimiz bir yol yürüdük. Biz yolu şimdi burada yürüdük zannediyoruz; ama hakikat bambaşka bir şeydir. Belki binlerce senedir zaten hepimiz yoldayız.
Nasıl?
Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) hani bir zaman da Rabbin, Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, ‘(Ben) sizin Rabbiniz değil miyim?’ (buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) ‘Evet! Şahidiz (ki Sen bizim Rabbimizsin)’ demişlerdi. Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık)”162 buyurmuştur.
Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkardık. Peki, biz hepimiz Âdem’le beraber miydik? -Evet, beraberdik. Allah bizi aldı, “ben sizin rabbiniz değil miyim” diye sordu mu? -Sordu. Aynı zamanda hepimiz Âdem’le beraber cennette miydik? -Evet cennetteydik; ama bir şey hatırlamıyoruz! Sonra ondan başka bir babaya, ataya geçtik; ama hangisine geçtiğimizi bilemiyoruz. Acaba Hz. Âdem (a.s.)’dan kendimize kadar böyle kaç tane atamız vardır!
Evet, Hz. Âdem (a.s.)’dan en son babamıza kadar her biri ile beraberken hepsinin imanlarına, küfürlerine, yaptıklarına şahid olduk ve dünyaya gelirken bir tecrübe kazandık. Dünyaya geliş yolunda yürürken atalarımızın yaptıklarından her neye şahid olduysak bir kısmını ya kabul ettik ya da kabul etmedik; ama biz onlara şahid olduğumuzda daha zahiri olarak dünyaya gelmemiştik.
Allah’ın bir genel takdiri vardır bir de kulun kendi takdiri vardır. Acaba Allah’ın genel takdiri içinde babalarımızı da biz mi seçtik, Allah’ın bizim hakkımızdaki genel takdiri içinde seçme hakkımız oldu mu?
Allah bizim hakkımızda genel olarak bir takdirde bulunduğunda zaten bir şey yapamıyoruz; ama bunda bile Allah kuluna özel bir takdir vermiştir. Kul nereye gitmek, kiminle beraber olmak isterse Allah ona bu tercihi verir; fakat genel takdir geldiğinde bu hüküm değişir. Örnek vermek gerekirse; Allah bir peygamberi bir kavme gönderecekse yeri gelir, Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın babasının müşrik olması gibi, onu müşrik birinin soyundan gönderir; çünkü tercihi peygambere bıraksa peygamber yine bir peygamberden gelmeyi tercih eder. Peygamberden gelmeyi de yine peygamber tercih etmiştir; ama Allah duruma göre onu başka bir yere gönderecekse onu bir müşrikten de gönderebilir.
Peki, biz de Allah’ın genel takdiri içinde kendi özel takdirimizi yapmış mıyız?
Evet, yapmışız. Diyelim ki bin tane atamız vardır. Dünyaya gelirken her birinden bir şey almış, bir şey öğrenmişiz ve bu tercihi biz yapmışız. Bu nedenle dünyaya gelirken bir hayat tecrübemiz, yol tecrübemiz vardır. Misal; bir çocuk doğar, bakarız ki özel biridir. Bizi hiç dinlemez, ciddiye almaz. Bazen ciddiye alır, bazen almaz. İçimizden kimseye benzemez; ama başka bir çocuğumuz olur, bakarız ki o da bize benziyor. Çocuklarımızın kişilik olarak bize benzemesinde ya da benzememesinde bir sebep vardır: Onlar da tıpkı bizim gibi elest bezmindeyken “belâ şehidnâ: Evet, şahidiz (ki sen bizim rabbimizsin)” demiş, sonra Allah onları atalarının üzerinden dünyaya göndererek bir yolculuğa çıkarmıştır. Onlar da yol boyunca bir şeyleri sevmiş, atalarının yaptıklarından bazılarına “bu doğrudur” demiş, bazılarına “bu yanlıştır” demiş; bazılarına “bu güzeldir” bazılarına da “bu çirkindir” demiştir. Aynı şekilde bazılarına “bu hidâyettir” demiş, bazılarına “bu küfürdür” demiştir ve kendine göre tercihler yapmıştır. İşte, her insan doğarken tercih ettiği, kabul ettiği bu tecrübeyle doğar. Bu nedenle bir çocukla muhatap olduğumuzda bilelim ki öyle küçük bir insanla muhatap değiliz! Büyük biriyle muhatabız. Şu anda çocuk olabilir; ama biraz daha büyüyünce neleri kabul ettiği üzerinde açıkça görünür ve bunu kabul eden, tercih eden, bu yolu yürüyen yine kendisidir.
Bu her birimiz için geçerlidir. Dünyaya gelirken son tercihimizi yaparız. Şu anki hayatımız bizim için son tercihtir, artık bizim için dünyaya gelmek yoktur. Bundan sonra ya kazanmış olarak ya da kaybetmiş olarak ahirete gideriz.
Evet, hepimiz aynı yerden, aynı yoldan geldik. Hz. Âdem (a.s.)’dan itibaren birbirimizden ayrılıp farklı babalardan, atalardan dünyaya geldik ve hepsinin hâllerine, yaşadıklarına, tattıklarına, imanlarına, küfürlerine şahid olup kendimiz için bir tercih yaptık.
Mesela; Hz. Âdem (a.s.) babamızın bizim gibi tecrübesi yoktu. Ne günahı biliyor ne sevabı biliyordu. Cennete girince ne azabı biliyor ne gazabı biliyordu. Tecrübesi olmadığı için Allah ona “şu ağaca yaklaşmayın”163 diye hitap edince onu unuttu. Bizim ise bin tane tecrübemiz vardır. Her şeyi biliyoruz; ama dünyaya gelince hepsini unuttuk. Rabbimizin huzurundaki hayatımızı da Âdem babamızın belindeyken yaşadıklarımızı da her bir babamız ile geldiğimizde onların yaşadıklarına şahit olurken kazandığımız tecrübeyi, marifeti, bilgiyi de unuttuk; ama her şey üzerimizde, görünüyor. Ne yaşadığın neyi tercih ettiğin üzerinde görünür. Bunları baban sana dışarıdan vermedi. Hepsini sen kazandın! Sen gördün, sen şahid oldun, sen aldın! Öyle ki on baba öncesinden birinin hâlini tercih ettin ve dünyaya o hâlde geldin, şimdi on baba öncesinin hâlindesin. Birinin hâlinden bir parça, diğerinden bir parça aldın ve kendi tercihinle kendini, gönlünü şekillendirdin.
Örnek vermek gerekirse; peygamberler zaten kendi tercihlerini en güzel ve en doğru şekilde yapmışlardır. Bu yüzden babalarının müşrik olması, küfürde, şirkte olması onları etkilemez; ama biri de tercihini ters taraftan yana yapmışsa bu defa Hz. Nûh (a.s.)’ın oğlu gibi babasının peygamber olması onun hidâyetine vesile olmaz; çünkü kendisi tercihini küfürden yana yapmıştır.
Her bir kul tek başına Allah’ın kuludur, özeldir, Allah ile muhataptır. Dediğim gibi: Hz. Âdem (a.s.) babamızdan son babamıza kadar bir yolculuğa çıktık ve şu an ki hayatımız bu yolculuğun artık sonudur. Bu anlattıklarımı ister hatırlayın ister hatırlamayın ister bilin ister bilmeyin hakikat böyledir! Bundan sonrasında ya karanlığa gömülür ya da aydınlanırız ya ebediyen kaybeder ya da ebediyen kazanırız.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “hidâyetçi, müjdeci, uyarıcı, nûr saçan kandil”164 buyurmuştur. Nûr saçan kandil yoksa karanlıktayız. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup nûr saçmamız lazım; ama bunun için önce bizim gönlümüzün aydınlanması lazım. Mesela; yanan bir mum düşünelim, başka bir mum alıp onu yaksak, sonra bir tane daha yaksak o bir mumdan bu şekilde yüz tane mum yaksak bile yüzüncü mum ateşini yine en başındaki ateşten almış olur. Ateş aynı ateştir. Hz. Âdem (a.s.)’dan beri bütün peygamberler de böyle aynı nûru, aynı hakikati taşırlar. Bütün insanlar da aynı rûhu taşır; çünkü her bir kula Allah rûhundan nefhetmiştir ve hepsi hakikat-i Muhammediye’dendir.
Madem öyle diğerleri neden nûr saçmıyor ya da neden tutuşmamıştır?
Çünkü Allah’ın bir adeti vardır. Nûr saçmak için nûr saçanlarla beraber olmak; yani gönül ateşini başka bir gönül ateşi ile tutuşturmak gerekir. Baktığımızda manevi olarak en kötü durumda olan müşrikler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile, canlı Kur’ân ile beraber olunca, onu dinleyince, hepsi Allah’a yakın, mukarrebun, Allah’ın rızasını, sevgisini kazanan, seven, sevilen, razı olan ve razı olunan gökteki yıldızlar oldular; ama hepsi de bu nimeti sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber olmalarından dolayı kazanmıştır.
Bu imkân kıyamete kadar herkes için devam eder. Nûr saçan kandillerle beraber olanlar nûr saçarlar. Nûr saçan kandillerle beraber olmayanlar nûrdan mahrum kalırlar. Bu nedenle “ben, bana yeterim” demekle kimse nûru kazanamaz. Bak, sen karanlıktasın! Gözün var; ama karanlıktasın. Karanlıktayken gözün bir işe yaramaz. “Gönül sahibiyim” diyorsun; ama gönlün çöplüğe dönmüş, kararmış, oraya nefsin hâkim olmuş. Oysaki gönül Beytullah’tır, orada Allah’ın sevgisinin, güzelliğinin, nûrunun tecelli etmesi gerekirdi.
Aynı şekilde “ben biliyorum, ben zekiyim” diyorsun. Evet, doğru söylüyorsun zekisin; ama zeki olmak başka, aklını kullanmak başka şeydir. Zekâ sadece zahiri işlere yarar. Oysaki akıl sahibi; rabbini bilendir, anlayandır, hayatı, varlığı, kendini rabbinin ismi ile okuyandır. Akıl da akıllı da budur. Bundan dolayı Allah âyet-i kerimede aklını kullanmayanlar için “O, aklını kullanmayanların üzerine (şirk ve küfür) pisliği(ni) döker”165 buyurmuştur. Firavun da Ebu Cehil de Karun da çok zekiydi; ama zekâları bir işlerine yaramadı. Zekanın mutlaka akla tabi olması gerekir. Biri Allah’tan bağımsız düşünüp akıllı olduğunu zannediyorsa yanılmıştır, aklını kullanmamıştır.
Aklımızı Allah’ın vahyiyle kullanıp gönlümüzü rabbimize çevirmemiz şarttır. Her neyi kabul ettiysek onu gönlümüze yazmışız. Bir yazının üzerine başka bir yazı daha yazılsa, onu okuyabiliriz, bir daha yazılsa bu defa biraz zor okunur, bir daha yazılsa okunması daha da zorlaşır, on defa yazılsa bu sefer okunamaz, geriye sadece siyah bir karalama kalır. İşte, gönlümüz de aynen böyle olmuş! Bizim de hepsini silip gönlümüze yeniden yazmamız gerekir.
Gönlümüzdeki bütün yazıları silmek “lâ ilâhe” demektir. Yeniden yazmak ise “illallah” demektir; yani gönlümüze lâ ilâhe illallahı yazdırmamız lazım. Bunun için de gönlümüze lâ ilâhe illallahı yazdıracak biriyle beraber olmalıyız. Zaten şu anda hep beraber gönlümüze lâ ilâhe illallahı yazmaya çalışıyoruz.
Elbette ki dinleyen, ciddiye alan, “ben, bence, bana göre” demeyen bunu gönlüne yazdırabilir. Biri “ben, bence, bana göre” diyorsa, “bana karışma, ben böyle iyiyim, ben zaten doğru yapıyorum, benim nefsim doğrudur, benim nefsim şerefe, kıymete, büyüklüğe; yani tesbihe, hamda, tekbire layıktır” diyordur! Kısacası “putuma, ilâhıma karışma, böyle kalsın” diyordur. Oysaki insan büyüyen, değişen bir varlıktır. Yağmur toprağa düşmeden içindeki tohum yeşermez, öylece tohum olarak kalakalır. İnsan da böyledir; rahmetin, aşkın, muhabbetin, haşyetin, edebin, hamdin, tesbihin, tekbirin, tevhidin onun gönlüne inmesi, bunun için de mutlaka tesbih eden, tahmid eden, tekbir eden ve tevhid edenlerle beraber olması lazım. Öyle ki gönlüne lâ ilâhe illallah yazılmış olsun.
Söyledim: Allah’a canını vermiyorsan, Allah’a yakınlık iddiasında bulunma! Veli olma, velayeti kazanma, rabbine gitme iddiasında bulunma! Nefis putundan, nefis köpeğinden vazgeçemiyor, kulluğunu ona yapmayı tercih ediyorsan “ben Allah’ın kuluyum” deme! Nefis köpeğini, Allah’ın yanına koyma! Allah bunu kabul etmez!
Evet, hep beraber rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid etmemiz gerektiğini anlamaya çalıştık.
İnşallah rabbimizi tesbih edecek, tahmid edip hamd edecek, tekbir edip Allah u ekber diyeceğiz. Aynı şekilde rabbimizi tevhid edip “lâ ilâhe illallah” diyecek, Allah’ın “âbdim, kulum, velim, razı olduğum, sevdiğim” dediği kullardan olacağız. İnşallah nefsimize taviz vermeden, ona kulluğu kabul etmeden, yalnızca “rabbim Allah’tır” diyenlerden olacağız.
Allah bizi nefsine tabi olup onu ilâh edinenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi “rabbim ne dediyse doğru odur, güzel odur” diyenlerden eylesin. Allah bizi gönlüne lâ ilâhe illallahı yazanlardan eylesin. Allah bizi rabbini hamd ile tesbih edenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
