close

8.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber rabbimizin subhânlığını, daha doğrusu aklın, hayalin erişemeyeceği kadar yüce olduğunu anlamaya ve rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi öğrenmeye çalışıyorduk.

Allah’ın yüceliğini anlamaya çalışıp “subhânallah” deyince, kendi acziyetimizi, küçüklüğümüzü anlamış ve rabbimize, insanlara karşı kibirlenmekten kurtulmuş oluruz.

Devamlı söylüyorum: Hepimiz yolcuyuz ve yoldayız. Herkes rabbine giden yolda isteyerek ya da istemeyerek yürüyor. Herkes ya aşkla, muhabbetle rabbine gidiyor ya da rabbinin huzuruna çıkacağını kabullenemiyor, hayatı sanki rabbinin huzuruna çıkmayacakmış gibi yaşıyor; ama o da sonuçta rabbine gidiyor.

Allah bütün kullarına zamanı, vakti gelince “senin süren bu kadar, hadi huzura gel” der. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “geceleyin sizi vefat ettir(ip uykunuzda rûhunuzu al)an, gündüzün ne işlediğinizi bilen sonra belirlenmiş eceliniz tamamlansın diye (gündüz vakti) sizi (tekrar) dirilt(ip rûhunuzu iade ed)en O’dur. Sonra dönüşünüz yine O’nadır. Sonra O, yaptıklarınızı size (tek tek) haber verecektir”124 buyurmuştur. Hepiniz ondan geldiniz dönüşünüz onadır.125 Hepimiz ona gidiyoruz.

Allah’ın, bütün kullarına bir daveti vardır. Peygamberlerin, peygamberle beraber olanların da bu davete icabetleri vardır. Bütün vuslat yolcuları tercihini yapmış ve rablerine onlar gibi gitmek için yola çıkmıştır.

Yolu yürüyenlerin nerede olduğunu bilmesi gerekir. Yoksa kör bir insanın yürümesi gibi yürümüş olurlar. Ne yaptıklarını ne yapacaklarını ve nerde olduklarını bilemezler. Bilmeleri için de onlara yolu gösterecek ve nerede olduklarını öğretecek, yolu bilen birinin olması şarttır.

İnşallah gönül yolculuğunu nasıl yaptığımızı, nerede olduğumuzu hep beraber anlayacağız. Ben kısa ve öz olarak izah edeyim, kardeşlerimiz de nerede olduklarını anlamış olurlar inşallah.

Kurbanda, hac bayramında, herkesin kendi bulunduğu yerde kurban kesmesinin bir sebebi vardır. Mesele gönlün Kâbe’de olması, Beytullah olması ve Kâbe’nin sahibiyle beraber olmasıdır. Bunun için de olması gereken şey kurban etmektir, kurban olmaktır; yani nefsi kurban etmektir. Bu yüzden bayram geldiğinde yapmamız gereken şeylerden bir tanesi de nefsimizi dinlememek ve kurban etmektir. Nefse ağır gelse de Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışmaktır, bir ve beraber olmaktır, küskünlükleri, dargınlıkları gidermektir. Gönlümüzdeki, kalbimizdeki, nefsimizdeki sıkıntıları atıp kardeş olmaktır. Akrabaya sıla-i rahim yapmaktır. Yanlarına gidebiliyorsak gitmektir, gidemiyorsak da arayıp bayramlarını kutlamaktır.

Kısacası mesele gönül alıp bir ve beraber olduğumuzu göstermektir. Zaten arafat; arefe tanışma yeri demektir. Arif ise tanıyan, rabbini tanıyan anlamına gelir. Şayet tanışmaz, birbirimize rahmet olmaz, nimet olmaz, ikram olmazsak arif olamayız. Böyle olunca da rabbimizi dinlememiş oluruz.

Evet, arif olmak için nefsimizin küfründen, şirkinden, riyasından, hasedinden, kızgınlığından, öfkesinden kurtulmamız ve nefsimize hiçbir şekilde taviz vermeden “rabbim böyle seviyor” deyip gönlümüzdekini temizlememiz, kardeş olmamız, akraba olmamız, yakın olmamız; yani nefsimizi kurban etmemiz gerekir. İnşallah biz de hep beraber elimizden geldiği ve gücümüzün yettiği kadarıyla öyle yapmaya çalışacağız. Çünkü rabbimiz bizi buraya göndermişse üzerimizde bir muradı vardır. Bu muradı da; kendisini bilmemiz, tanımamız, aynı şekilde kendimizi tanımamız ve geldiğimiz yere geri dönmemizdir.

Geldiğimiz yere dönmemizin bir yolu vardır. Bu yol da her bir insanın gönlündeki yoldur. Bu nedenle manevi yolculuk bir gönül yolculuğudur. Hepimiz bu yolu gönlümüzden yürürüz.

Peki, yola nasıl başlanılır?

Biri rabbini, rabbini tanımayı, anlamayı, rabbine iman etmeyi, teslim olmayı, kul olmayı istediyse, bu isteğinden itibaren kendisi için yolculuk başlamıştır. Bu yolculuğunda karşılaşacağı şeyler ne olur? -Elbette ki sıkıntı, musibet ve bela olur. Bunları yolculuğu bilelim ve nasıl yürüyeceğimizi anlayalım diye anlatıyorum.

Allah, sıkıntıların en büyüğünü peygamberlere vermiştir, dolayısıyla en büyük, en kâmil yolculuğu da yine onlara yaptırmıştır. Eğer biri sıkıntı çekmeyi kabul etmezse yola hiç girmesin, “ben bu yolu yürürüm, yürümek istiyorum” demesin. Zaten bir kul “ben peygamberlerin istediğini istiyorum; ama yaşadıklarını yaşamayı istemiyorum” derse kendi kendini kandırmış olur. Aynı şekilde kendisine sıkıntılar, musibetler, belalar, hastalıklar, dedikodular, iftiralar geldiğinde sabredemiyor, isyan ediyorsa yola hiç girmemesi kendisi için daha hayırlıdır.

Bununla beraber şayet birinin yola girip Allah’ın rızasını, yakınlığını kazanma isteği yoksa o kişi insan olamamıştır, insan olmayı, Hz. İnsan olmayı kabul edememiştir. Aynı zamanda âlemlerin rabbini de kabul etmemiş, davetine icabet etmemiş, peygamberlere tabi olmamıştır. Bu yüzden onun Allah’a olan sevgisi de imanı da yoktur.

Kul, gönül yolculuğuna başlarken öncelikle “ben rabbimi istiyorum, rabbime yakın olmayı, dost olmayı, kul olmayı, onun istediği gibi olmayı istiyorum” deyip yola çıkar. Yola çıkarken her yerden sıkıntı gelebilir. Sıkıntı gelsin gelmesin kula düşen; sadece yolu yürümek ve rabbini istemektir. Bu istemenin sonunda kazanacağı şey aşktır. Peşinden Allah ona rahmet ve muhabbet nazarıyla nazar eder; çünkü kul, yolu yürürken rabbine gitmek için çırpınmış, çaba, gayret sarf etmiştir. Allah da ona aşkı, muhabbeti verir; yani aşkı kazanmak kuldan değil, Allah’tandır. Allah ona aşkı verir, ikram eder.

Neden?

Yolu yürüyebilsin, yaşadığı sıkıntıları aşmaya gücü yetsin diye ikram eder; çünkü aşk güçtür, kuvvettir. Biri âşıksa, aşkı, muhabbeti varsa onun maşuku için yapamayacağı bir şey yoktur; ama birazcık aşkı varsa o zaman da ancak aşkı kadar, gücünün yettiği kadarıyla çabasını, gayretini sarf eder.

Kul çabasını gösterdikten sonra aşkı kazanınca, geçtiği birinci âlem; rabbini isteme, tercih etme âlemidir.

Kulun gönül yolculuğunda geçtiği her bir âlemin üç safhası; bir başı, bir ortası, bir de sonu vardır. Kul bu safhaların ilkinde fazla zorlanmaz, ortasında biraz daha zorlanır, sonunda ise yine biraz daha zorlanır; ama tavrını yiğitçe gösterdiği için rabbini istediğini ispatlamış ve o âlemi geçmeye layık olmuş olur. Kul ne kadar, Allah’ın sevdiği gibi yapmaya çalışırsa, ne kadar, rabbinin sevdiği gibi olmaya çalışırsa o kadar hızlı bir şekilde bulunduğu âlemi geçip sonraki âleme varır.

Kul, rabbini isteme âlemini geçince artık aşk âlemi başlar. O kul artık rabbine âşıktır, âşıklığı yaşar; ama hâlâ nefsi duruyordur, dolayısıyla artık nefsini kurban etmeli ve mü’minliğini, imanını, âşıklığını göstererek tavrını ortaya koymalıdır.

Âşık, maşuku yolunda her şeyini feda da eder, kurban da eder. Âşık, maşuku için gönlünden her şeyi kurban edebilecek vasıftadır. “Yeter ki maşukum perdeyi aralasın, tecelli etsin, rahmet nazarıyla bana nazar etsin, bana bir kere ‘seni seviyorum, senden razı oldum, yaptığını beğendim’ desin” der ve bütün çabasını, gayretini sarf eder. Bununla beraber gönül itibariyle yanar; çünkü aşk ateştir. Gönlündeki aşkı onu yakar, o da feryad eder. Bu aşkı, feryadı onu uyutmaz. Âşığın böylesine bir feryadı, tövbesi, istiğfarı, hamdi, şükrü, boyun büküşü, sabrı vardır. Âşık, rabbini böylesine ister. Sonra kendi gönül âleminde ilerledikçe artık gözü rabbinden başka bir şeyi göremez, kendisi de rabbinden başka bir şeyi isteyemez olur. O kadar ki bir an için bile başka bir şeye dönüp “bunu istiyorum” derse âşıklığı kaybeder ve hemen geldiği âleme, rabbini tercih etme, isteme âlemine geri gitmiş olur; çünkü rabbini isterken nefsiyle beraber birçok şeyi de beraberinde istemiştir. Bu yüzden başladığı yere tekrar geri düşer; ama gözünü, gönlünü rabbinden başka bir tarafa çevirmezse, aşk onun gönül âlemini öyle bir sarar ve her zerresine öyle bir tecelli eder ki onun için ne dünya ne de ahiret kalır. Ahireti de cenneti de artık düşünemez olur. Sadece ve yalnızca rabbini ister, maşukunu ister.

Peki, sonra ne olur?

Bu feryadı sonucunda rabbi ona tertemiz bir şarap içirir. Allah âyet-i kerimede “Rabbleri onlara (tarifi imkânsız) tertemiz (ve özel) bir şarap içirir”126 buyurmuştur. Rabbi ona içirir. Elbette ki Allah her şeyi bir vesile ile yapar. Burada da onu yürüten vesile ile, Mürşid-i kâmille ona tertemiz bir şaraptan bir bardak içirir. İçirince de işi biter; fakat kul, rabbini istedikçe ister, yandıkça yanar. Tabir-i caizse aşk deryasına dalmak ister ve sonuçta dalar.

Burada kulun yolculuğu henüz bitmemiştir, yolculuk hâlâ devam eder. Birincisinde rabbini isterken mü’mindir; rabbini tercih etmiştir, dolayısıyla sürekli rabbini ister. Bunun için musibetlerle, belalarla, sıkıntılarla savaşır. İkincisinde özel manada artık velidir, velayete ilk adımını atmıştır. Dediğim gibi; her bir âlemin üç safhası; bir başı, bir ortası, bir de sonu vardır. Başı daha kolaydır, ortası biraz daha zordur, sonu ise en şiddetlisi olandır.

Kul, âşıklık âlemine geldiğinde artık âşıklardandır ve maşuku için yapamayacağı bir şey yoktur. Dünyadan da ahiretten de geçmiştir. Ona bütün dünyayı da ahireti de versek hiçbirine dönüp bakmaz “ben rabbimi istiyorum” der. Yolu yürürken aşk deryasına daldığı ve aşk âlemine geldiği için istese de istemese de gönlü rabbine karşı bu hâldedir. Rabbinin sevdiği gibi yapmaya çalıştıkça Allah’ın sevgisini kazanır. Rabbi onu sever o da rabbini sever. Kul zaten âşık olunca artık bir şey istemesi gerekmez. Zaten iradesiz bir şekilde rabbini ister. Nefsi de şeytan da istedikleri kadar ona “rabbini isteme, dünyayı iste” desin, ona mâni olamazlar.

Kul burada yolu yürüyüp bir üsttekine doğru yol alırken, rabbini artık tanımaya başlar. Daha doğrusu Allah bir vesile ile ona kendini tanıtır ve kul marifete sahip olur. Burada artık marifet âlemindedir. Marifet âlemi, El Esmâu’l Husnâ’nın tecelli ettiği âlemdir. Allah burada kendini ona tanıtır, ona hikmet verir, furkân verir ve onun gönlüne vahyeder. O da rabbini tanıdıkça aşkı, muhabbeti artar ve âşıklığından, gönlünün feryadından, yanmasından dolayı her seferinde Allah ona bir daha kendini tanıtır; ama kulun, Allah’ı bu defa ki tanıması bambaşka bir şeydir. Daha önce bir ya da birkaç isimden rabbini tanırken bu sefer rabbini tüm isimlerinden tanır, rabbinin azametini, davetini ve davetine icabet ettiğini, bununla beraber rabbinin kendisini sevdiğini ve istediğini anlar.

Bir kul için rabbinin kendisini sevdiğini ve istediğini anlamış olmak başka bir aşktır. Kulun, rabbini sevip istemesi başka, Allah’ın, kulunu istemesi başka bir şeydir. İkisinin arasında birbiriyle kıyaslanmayacak kadar, yerle gök kadar fark vardır.

Herkesin gönlünde bu âlemler mevcuttur. Bir kul, kendi gönül Arş’ına yolculuk yapıp rabbine giderken buradan geçmeyene kadar bir adımlık yol bile almış olmaz. Bu yüzden biri yerinde durup kendi kendine “Allah bana dost olsun. Ben Allah’a yakın olayım” derse sadece kendini kandırmış olur. Aynı şekilde bu âlemlere gelmeden, birkaç adım atıp Allah’a dost olduğunu zannetmesi yine kendi kendisini kandırmasıdır.

Evet, kul marifet âlemine geldiğinde rabbini artık çok daha farklı tanımaya başlar; ama yolculuğu yine bitmez, yolculuk burada da olduğu gibi devam eder. Kul burada marifet âlemindeyken hem rabbini ister hem âşıktır hem de marifete sahiptir. Arif artık arif-i billah olur; rabbini tanıyan, rabbine arif olan kul hâline gelir.

Kul her defasında işinin bittiğini zannedip “herhalde bu kadardır” der ama yolculuk yine bitmez; çünkü bu yolculuk onun kendi gönlünde yaptığı yolculuktur.

Marifet âleminden sonra başka bir âlem gelir ki buna da istiğna âlemi denir. Kul istiğna âlemine geldiğinde sanki her şey birdenbire yok olmuş gibi olur. Buradayken kulun hem dünyaya hem de ahirete ait ne bir isteği ne de bir arzusu kalır. Gözleri hiçbir şeyi göremez olur. Neredeyse var olup olmadığını bile bilmez bir hâlde olur. Hem vardır hem yoktur. Hem ister hem de hiçbir şey istemez! Kendini müstağni görür, hiçbir şey isteyemez. “Benim hiçbir şeye ihtiyacım yok. Sadece rabbime ihtiyacım var” der ama kıpırdayamaz. Burası zaten kıpırdayabileceği bir âlem de değildir. Allah orada onu durdurur. Böyle olunca nasıl yürüyeceğini de bilmez. Kul burada bir dehşeti yaşar. Ne yapacağını bilemez, tabir-i caizse kapkaranlık bir yerdedir; ama burayı da yürüyüp geçmesi gerekir.

Kul yaptığı bu gönül yolculuğunda hangi âlemde bulunursa bulunsun mutlaka bir üst tarafa bakıp oraya doğru çırpınmalı ve çabasını, gayretini sarf etmelidir; yani yolun başında rabbini isterken âşıklığa doğru yol almalı, âşıkken gözünü, gönlünü rabbinden başka tarafa çevirmemeli, marifete sahipken yine çabasını, gayretini bütün gücüyle sarf etmeli, istiğna âlemindeyken de yolu yürümeye devam etmelidir.

Kulun istiğna âlemindeyken yapması gereken şey nedir?

Bir üst âleme bakıp kendini oraya doğru çekmektir. Bir üstteki âlem tevhid âlemidir. Tevhid âlemi vahded âlemidir. Kulun buradayken kendini tevhid âlemine doğru çekmesi, bunun için de “lâ ilâhe illallah” demesi gerekir. Bununla beraber gönül bakışını düzeltmesi gerekir. Bütün âleme bakarken her şeyi Allah’ın tecellisinden ibaret görmeli, “rabbim hayy ve kayyumdur” deyip öyle nazar etmelidir. Kendisi için iyi ile kötü olmamalı, “şu iyidir, şu kötüdür” dememelidir. Derse tevhidde, vahdedde duramamış, “lâ ilâhe illallah” diyememiş olur.

Eğer Allah’tan başka ilâh yoksa, güç sahibi yoksa, malik yoksa, melik yoksa sen neye kötü diyorsun! Yaşadığın her şey bir imtihandır ve sen de bir imtihan sahnesi içerisindesin. Herkes burada kendisine göre imtihana tâbi tutulur. Burada iyi, kötü olmaz. Farz edelim ki bir sınav sırasındayız ve bize sorular soruluyor. Sorunun iyisi, kötüsü olur mu? -Olmaz. İmtihanı da böyle anlamamız gerekir.

Tevhid de aynen böyledir. Senin için iyi ile kötü bir olmadıkça, yaşadığın her muamelede “bunları yaşamamı rabbim takdir etmiş ve bana muamelede bulunuyor. Bana ikram ediyor, ihsan ediyor, beni imtihana tabi tutuyor” deyip varlığa, olaylara böyle nazar etmedikçe şirkten kurtulamazsın, “lâ ilâhe illallah” diyemezsin. Bu tevhid, vahded âlemine adım atamazsın. Böyle demeden, bakmadan vahdete yol yoktur.

Evet, tevhid âlemine varmak için rabbinden başka hiçbir şeyi görmemen, onun kudretinden başka bir şeye şahit olmaman ve her an ona şehadet etmen şarttır. El Esmâu’l Husnâ’dan zaten geçtiğin için yaşadığın bütün olaylarda Allah’ın isimleriyle tecelli ettiğini bilirsin. Nimet de gelse musibet de gelse şahid olup şehadet edersin ve her anda “lâ ilâhe illallah: Senden başka ilâh yok. Kul kimdir ki sen dilemeden bir gücü olsun, bir şey yapabilsin. Senin tecelli etmediğin ne bir an ne bir zaman ne de bir mekân vardır” dersin.

İstiğna âlemindeki bir kul zaten böyle bir imana, şehadete sahiptir. Onun da oraya bakıp “lâ ilâhe illallah” demesi lazım ki karanlıktan kurtulsun. Daha önce aşkı, marifeti yaşamış ve rabbini tanımıştır; ama istiğna âleminde kolu, kanadı kırılmıştır, adım atamaz. Buradan çıkmak için tek bir ışık vardır; o da lâ ilâhe illallah’tır. Kulun lâ ilâhe illallah’a sarılıp istiğna âleminden onunla geçmesi gerekir.

Lâ ilâhe illallah deyince ne olur?

Biraz önce dediğim gibi; rabbine şehadet etmediği bir anı olmaz. Hiç kimseyi, hiçbir şeyi, hiçbir olayı, hiçbir meseleyi Allah’tan bağımsız olarak görmez, göremez. Herhangi bir güzellik için “Allah şunu yapmadı” diyez. Yapılan bir ikram için “bu ikramı Allah yapmadı, bir başkası yaptı” diyemez. Derse zaten onu Allah’a şirk koşmuş ve şirke düşmüş olur.

Elbette ki her şeyin bir sebebi vardır. Musibetin de nimetin de hidâyetin de vuslatın da belanın da bir sebebi vardır; ama sebeplerin sahibi Allah’tır. Hayra sebep olanlar hayrı kazanır, şerre sebep olanlar da şerri kazanırlar; fakat hepsinin sahibi bir tek Allah’tır. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde “O’nun ilmi dışında bir yaprak bile (yere) düşmez.”127 “(Şunu da unutmayın!) Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz (ve Allah sizin için sadece hayrı diler)”128 buyurmuştur.

Yaşadığımız her şey bir imtihandır; ama bunu ilim olarak bilmekle iman etmiş olmayız. İman edebilmemiz için yolu yürümemiz ve Allah’ın bizi her anda imtihana tabi tuttuğuna şahid olmamız lazım. Öyle ki bir olay yaşadığımızda nefsimiz artık konuşamasın, bir varlık iddia edemesin, “ben, bence, bana göre” diyemesin ve Allah ile mutmain olsun.

Yâ eyyetuhen nefsul mutmainneh: “Ey (Allah’ın zikri, muhabbeti ve yakınlığıyla mutmain olup) itminana ermiş nefis!” İrciî ilâ rabbiki râdıyeten mardıyyeh: “Sen O’ndan razı, O da senden razı (ve O’nun tecellisine mazhar) olarak dön Rabbin(in huzurun)a!” Fedhulî fî ibâdî: “Ve gir (veli) kullarımın arasına!” Vedhulî cennetî:129 “Gir, (marifetullah) cennetime!”

Allah bizi kendine davet ediyor ve bize “gel” buyuruyor. “Rabbine rucu et, miraç et, gel” buyuruyor. Nasıl? Bunun cevabını da Allah veriyor: “Rabbinden razı olarak.” Allah bize “rabbinden razı olarak gel” buyuruyor. Öyleyse mutlaka öncelikle rabbimizden razı olmamız lazım. Rabbimizden razı olacağız ki o da bizden razı olsun. Öyle ki manevi yolculuğu yapıp rabbimizin huzuruna çıkabilelim ve rabbimize miraç edebilelim.

Kulun tevhid, vahdet âlemine varınca artık ne yapması gerekir?

Artık susması ve asla konuşmaması, fikir beyanında bulunmaması gerekir. Rabbine teslim olması ve gözünü, gönlünü tevhidden, vahdedden ayırmaması gerekir. Nerede olursa olsun, ne yaşarsa yaşasın “senden başka bir şey bilmiyorum, görmüyorum, işitmiyorum ya rabbi! Senin takdirinin, tecellinin olmadığı bir an yok, bir tek sen varsın. Her şey senin kulundur. Her yer senin mülkündür, sen kendi mülkünde dilediğini yaparsın. Bana da dilediğini yaparsın. Ben sadece seni, senin ilâhlığını, vahdetini; vahidliğini, ehadlığını seyrediyorum. Vâhid ve Ehâd olan, Samed olan (her şeyi ihata eden, hiçbir boşluk kabul etmeyen, her yere her anda tecelli eden) bir tek sensin” demesi gerekir. Böyle diyecek ki buradan çıksın, yoksa orda kalır.

Gerektiğinde susar, sadece rabbinin kudretini, efâlini, esmâsını seyreder. Çünkü rabbini sıfatlarından tanımış, anlamıştır, rabbi de kendini ona tanıtır. Kulun burada artık “subhânallah” demesi, “ben bittim! Ben âlemlerin rabbine teslim oldum” demesi lazım.

Kul tevhid âlemine geldiğinde zaten yerde mi gökte mi olduğunu bilmez. Bir bakarsın yerdedir, bir bakarsın göktedir, bir bakarsın vahdette, bir bakarsın kesrettedir. Hem vardır hem yoktur. Tevhidde, vahdetteyken bunu anlayamaz, kestiremez; ama daha dirilmemiştir. Kul, Allah tecelli etmeden dirilemez, o da Allah henüz ona tecelli etmediği için hâlâ dirilmemiştir. Bu yüzden varlıkla yokluk arasında gider gelir. Bir bakarsın dağ gibi durur, bir bakarsın erimiştir. Bir bakarsın gücü hiçbir şeye yetmez. Bir bakarsın rabbine dönmüştür. Bir bakarsın da Allah ona tecelli etmiştir.

Yolculuk yine bitmez, devam eder. Tevhid âleminde yolun sonuna gelince sıra hayret âlemine gelir. Bu âlemde Allah ona perdeleri aralar, o da hayretten hayrete düşer. Allah hem kendini tanıtır hem onu ona tanıtır hem de nasıl bir yakınlığının olduğunu ona tattırır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya rabbi! Hayretimi arttır” buyurmuştur. Hayret âlemi hiçbir zaman bitmez. Ne dünyada ne ahirette biter. Rabbi ona farklı bir tecelli ile her tecelli edişinde sürekli rabbine olan hayreti de hayranlığı da artacak. Bu hayranlığı, hayreti; subhânallah’tır, tahmididir, Allah u ekberdir ve lâ ilâhe illallah’tır.

Hayret âleminden sonraki son durak fakr âlemidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz fakr ile ilgili olarak “ben fakrımla iftihar ederim” buyururmuştur. Fakrın da başı, ortası, sonu olmak üzere üç safhası vardır. Bunlar fakr, fakrın fakrı, bir de fakrın fakrının fakrıdır.

Fakr kelime manası itibariyle fakir olmak, Allah’tan başka bir şeyi olmamaktır. Fakra gelen bir kula Allah zatıyla, sıfatıyla tecelli eder, dolayısıyla kulun artık Allah’tan başka bir şeyi olmaz. Ne bir şey bilir ne bir şey görür. Her şeyi görür ama onunla her şeyin sahibini görür. Tabii ki burayı anlamak mümkün değildir.

Bu bir yoldur ve hepimiz yoldayız. Bu yüzden kendi gönlümüzde bu yolculuğu yaparken başımıza neler geleceğini bilmeliyiz. Ben bu yolculukta yaşadıklarımızın sadece binde birini anlattım. Bu yoldaki her bir âlemin yaşanacak hâlleri vardır ve kulun Allah’tan göreceği muameleler vardır.

Baktığımızda hiçbir peygamber bu âlemde rahat etmemiş, huzur bulmamıştır. Eğer onların yaşadıklarının benzerini kabul edemiyorsan yola hiç girme, yürüme! Şayet yola çıktıysan bil ki artık dönüşü yoktur, mutlaka yolu yürümen ve rabbine varman gerekir. Diğer türlü “ben bu kadar anladım, demek ki yol bu kadardır” demek yanlıştır. Yol bu kadar değildir. Dolayısıyla yola çıktıysan asla durmaman ve yolu yürümen gerekir! Aynı zamanda yürürken âlemde güneş gibi parlaman ve her yeri aydınlatman gerekir.

Elbette ki aydınlatacak olan sen değilsin! Allah senin gönlünden aydınlatır. Eğer yolu yürürsen Allah senin gönlünden kullarını aydınlatır. Yoksa çamurdan ibaret bir varlık olarak kalır, hayatın boyunca çamurla uğraşır, çamurla meşgul olur, çamurdan olanı istersin. Bedenin fani olduğu için fani olanı ister, onunla yaşarsın, sonra ise zaten zamanın geldiğinde faniyi bırakıp gidersin, ahirette de hiçbir şeyin olmaz. Oysaki bu âleme rabbini bilmeye, tanımaya; kendini bilmeye, tanımaya ve yeryüzünde rabbini temsil edip ona halife olmaya, ayna olmaya gelmiştin!

Dediğim gibi: Ya yolu yürür, Allah’ın sana nefhettiği rûhu tercih eder, hakikatine kavuşursun ya da onu değil de başka bir varlık olmayı tercih edersin. Herkes tercihini kendisi yapar. Tercihini doğru yapıp yolu gidebilmek için herkes mutlaka yolu bilmelidir; yani yolu yürürken yaşadıklarının hangi âlemden olduğunu ve kendi gönlünde hangi âlemde bulunduğunu bilmelidir.

Artık kısa ve öz olarak anlattıklarımla hepimiz nerede olduğumuzu öğrendik inşallah. Belki hiç adım atamamışız, belki hiç tercih yapamamışız, belki aşktan bir yudum bile içememişiz, belki de nefis putunu karşımıza alıp devamlı ona secde etmişiz! Hepimiz kendimize dönüp hâlimizin hangisi olduğuna bakalım, bakarsak nerede olduğumuzu net bir şekilde görür ve anlarız.

Allah, kuluna halife olma sorumluluğu yüklemiş, şeref vermiş, ikramda bulunup ona “velim, yakınım, halifem” demişken, insanın bu şerefi bırakıp fani bir avuç toprak için rabbini terk etmesi, rabbinden yüz çevirmesi ve rabbini değil de faniyi tercih etmesi insana yakışır mı! Rabbini tercih etmek varken fani olan çamuru tercih eden birine insan denir mi? -Elbette ki denmez. Zaten Allah da böylelerine insan demiyor, beşer diyor. İnsanın zahiri tarafı beşerliğini temsil eder. Biri zahiri tarafını tercih ederse beşer olur. Birinin insan olabilmesi için, Allah’ın kendisine nefhettiği rûhu, manevi tarafını, rabbini tercih etmesi ve yola girip yürümesi şarttır. Aksi hâlde insan olamaz, beşer olarak kalır.

Hiç kimse “ben yolu anlamadım, bilmedim, o yüzden yürüyemedim” diyemez; çünkü yolu yürüten Allah’tır ve Allah mutlaka bir vesile ile kuluna anlatır, öğretir ve onu yürütür. Her bir âyetle zaten anlatmış, ona ne yapacağını tek tek beyan etmiştir. Bu nedenle kimse “ben bilmiyorum, anlamadım” diyemez.

Biliyorsunuz Kurban Bayramı geldi. Aslında kurban kesmek hacca gidenlere farzdır, onlara emredilmiştir. Hacdakiler önce Arafat’a giderler sonra oradan dönüp Kâbe’yi tavaf ederler, ardından sa’ylarını yapıp saçlarını keser ve ihramdan çıkarlar. En son ise kurbanlarını keserler.

Kurbanı, bayram namazından hemen sonra hacılarla aynı saatte denk gelecek şekilde kesmek gerekir. Kurban, hacdakilere farz olmasına rağmen bizim burada kurbanı kesmemizin bir sırrı vardır. Bunun için hacda olmak şart değildir. Arafat; tanışma yeri demektir. Dünyanın her yerinden insanlar gelir, orada kardeşleriyle tanışır, her birine bakıp onları sever.

Bununla beraber Arafat’ta yapılan duayı Allah reddetmez. Neden? -Allah’ın kullarıyla, mü’minlerle kardeş olup onlara kardeş nazarıyla nazar etmişler, aynı yerde durup rablerine dua etmişler, rablerine yönelmiş, böyle bir gönül hâlinde olmuşlar ya, Allah da Arafat’taki dualarını reddetmez ve kabul eder.

Zaten kul, Arafat’tayken sadece ayakta durabilir. Namaz kılmaz, oruç tutmaz, bir tek ayakta durup dua eder. Bunun için bizim de Arafat’ta olmamıza gerek yoktur. Yaşadığımız yerde böyle bir gönül hâlinde olmamız gerekir. Gönlümüzü mü’minlere, Allah’ın kullarına öyle bir açmamız lazım ki gönlümüz Arafat’ı da kaplasın. Kurbanımızın illa hayvan olması da şart değildir. Neyi infak edebiliyorsak, kardeşimiz için onu infak etmemiz lazım. Haksızlığa uğramışsak, bizi üzmüşlerse hakkımızı infak etmemiz; yani nefsimizi kurban etmemiz lazım. Böyle olursa kendi memleketimizde olmakla Arafat’ta olmamız arasında bir fark kalmaz. Mesele; gönlümüzün nerede, nasıl, hangi hâlde olduğu ve Allah’ın oradaki muradını anlamış olmamızdır.

Evet, bu sohbetimizde manevi yolu giderken hangi safhalardan geçtiğimizi kısaca anlamaya çalıştık. Zaten Kur’ân’ın Özü, Kapısı Fâtiha Sûresi’nin tefsiri kitabımızda vuslat yolculuğunu özel olarak Fâtiha ile anlatmıştım. Fâtiha’daki her bir âyet nefsin ve kalbin yedi mertebesini temsil eder. Aynı şekildeki gönül yolculuğunu yaparken de her bir âlemi temsil eder. Kardeşlerimiz Fâtiha sohbetlerini okuduğunda inşallah yolculuğu daha detaylı bir şekilde anlar, yolu nasıl gideceklerini öğrenirler. Yolu yürürken önümüze gelenleri ve yaşadığımız hâlleri anlayalım diye bu sohbetimizde de yolculuğu biraz izah etmem gerekti.

İnşallah bu vesileyle manevi olarak nerede olduğumuzu bilecek ve gönül âlemimizde bir sonraki âlemin ne olduğunu bilip oraya doğru yol alacağız. Yedi âlemi geçince, kendi gönlümüzdeki yedi göğü de geçip Arş’a varmış olacağız. Tabii Arş’tan önce Sidret-ul Munteha vardır. Burası tam da duracağımız yerdir.

Peki, Allah’ın bizi Sidret-ul Munteha’da durdurmasının ve hemen huzura almamasının hikmeti nedir?

Allah bizi burada durdurarak “sen yolda ol, kapının önünde ol. Rabbine ‘şöyle yap ya da böyle yap’ deme! Sadece sus, sabret, rabbine boynunu bük. Rabbine ne zaman ne yapacağını söylemeye kalkışma! ‘Şunu şöyle yap’ deme! Ona güven, emin ol” buyuruyor ve bize kapıda durmayı öğretiyor.

İnsan bir kâinattır. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz, insanı anlatırken “sen kendi bedenine, kalıbına bakıp kendini küçük bir şey zannediyorsun; ama bütün âlemler sendedir” buyurmuştur. Nasıl ki dışarıda bir âlem varsa, bütün âlemlerin aynısı insanda da vardır. Hatta bütün âlemleri insanın gönlüne koysak sahraya bir saman çöpü koymuş gibi oluruz. Bu yüzden Allah hadis-i kutside “yere göğe sığmam, mü’min kulumun kalbine sığınırım”130 buyurmuştur. Allah, gönle tecelli ediyor.

Allah’ın böyle buyurmasının hikmeti nedir? “Senin kalbin yerlerden göklerden daha geniştir, daha büyüktür, bu tecelliyi almaya daha layıktır” buyuruyor. İnsanın da Allah’ın kendisine verdiği bu şerefi anlayıp kazanması gerekir. Eğer Allah oraya tecelli etmezse bu durumda hiçbir işe yaramaz ve öyle kalakalır. İnsan da oraya doğru bir adım atmamış, onu tercih edememiş, o âlemlerden geçememiş ve Arş’a, huzura varamamış olur.

Bilmemiz lazım ki yol bitmez. Ne zaman biz bittik, “ben” demedik, sadece “Allah” dedik, Allah da bize “kulum” dedi, o zaman yol değil, biz biteriz; yani nefsin bitmesi için Allah’ın tecelli etmesi lazım. Allah tecelli edince biz de biteriz yol da biter.

Allah bizi dünyada mahcup eylemesin, ahirette mahcup eylemesin, huzurunda mahcup eylemesin inşallah. Allah bizi “seni huzuruma gelmeye davet etmiştim, neden gelmedin?” hitabına muhatap olanlardan eylemesin. Allah bizi; kendini, rabbini tanıyanlardan, anlayanlardan ve gönül yolculuğunu yapanlardan eylesin. Allah bizi; rabbini tercih edip bütün çabası ve gayretiyle yolu yürüyenlerden eylesin. Allah bizi yolda koşanlardan, uçanlardan eylesin. Yoldan dönenlerden eylemesin. Allah bizi nefsinden vazgeçip “rabbim Allah’tır” diyenlerden eylesin. Allah bizi “velim, yakınım, âbdim, âşığım” dediği kullardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. En’âm /60 ↩
  2. Bakara /28 ↩
  3. İnsân /21 ↩
  4. En'âm /59 ↩
  5. Tekvîr /29 ↩
  6. Fecr /27-30 ↩
  7. Aclûnî, Keşfu’l-Hafâ C. 2, S. 195 ↩