7.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi öğrenmeye ve rabbimizin subhânlığını anlamaya çalışıyorduk.
Allah subhândır. Bir kul, rabbini subhân olarak bilmez, anlamazsa Allah’ı başka sıfatlarla vasıflandırır ki o zaman da iman ettiği hâşâ Allah olmaz. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde subhâne rabbike rabbil izzeti ammâ yasifûn:87 “Senin rabbin, izzet sahibi olan Rabbdır ki Subhân’dır (her türlü noksanlıktan ve) onların vasıflandırmalarından münezzehtir.” Subhânallâhi ammâ yuşrikûn:88 “Allah Subhân’dır, (onların) şirk koştuklarından (ve her türlü noksanlıktan münezzeh olandır)” buyurmuştur.
Allah hem fiillerinde hem isimlerinde hem de sıfatlarında subhândır. Şayet rabbimizi subhân olarak anlamazsak rabbimize şirk koşmuş olur, müşrik olmuş oluruz ya da rabbimize başka bir vasıf verir, dolayısıyla yine şirke, küfre düşmüş oluruz.
Her zaman için rabbimizin subhânlığını isimleri ile beraber anlamamız lazım; çünkü Allah sadece zatında değil isimlerinde de subhândır. Bununla beraber Allah âlemlerin rabbidir ve El Hâmid’dir. Hamd (övme, övülme) sadece ona mahsustur. İstisnasız her konuda, her tecellisinde, her muamelesinde, her yaratmasında övgüye sadece Allah layıktır. Allah ekberdir; tek büyüktür. Büyüklüğü, azameti anlaşılamayacak kadar ekberdir, El Kebîr’dir. Büyüklük bir tek ona mahsustur. Bundan dolayı Allah’ın El Kebîr ismi El Âliyy ve El Muteâl isimleriyle beraber gelir.
Ve ennallâhe huvel aliyyul kebîr:89 “Muhakkak ki Allah Âliyy’dir, Kebîr’dir (anlaşılamayacak kadar yüceliğe, azamete ve büyüklüğe sahip olandır).” Âlimul gaybi veş şehâdetil kebîrul muteâl:90 “O, gaybı da şehadeti de (görünmeyeni de görüneni de en ince ayrıntısına kadar) bilir. (O) Kebîr’dir, Muteâl’dır (azamete, büyüklüğe ve anlaşılamayacak kadar yüceliğe sahip olan, kullarını da yüceltendir).”
Öyle bir yücelik ki yüceliği hiç kimse tarafından anlaşılamayacak kadar yücedir, büyüktür. İşte, “Allah u ekber” demek “Allah hem aliyy olarak yüceler yücesidir hem de muteâl olarak yüceler yücesidir. Yücelten olarak tek büyüktür” demektir. Bu aynı zamanda “subhânallahi velhamdulillahi ve lâ ilâhe illallahu vallah u ekber” tesbihidir ki biz de Subhânallah sohbetleri boyunca hep birlikte bu tesbihi anlamaya çalışıyoruz.
Bir mü’min, bir Müslüman hayatı yaşarken ya rabbini tesbih eder ya rabbine hamd eder ya rabbini tekbir eder ya da rabbini tevhid eder. Hiçbir mü’min bu dört hâlin dışında olamaz. Ne yaparsa yapsın, neyi okursa okusun, neyi anlarsa anlasın ya onun üzerinden rabbini tesbih eder ya rabbine hamd eder ya rabbini tekbir eder ya da tevhid eder. Diğer bir ifadeyle, yaşadığı her olayda ya “subhânallah” der, ya “elhamdulillah” der, ya “Allah u ekber” der ya da “lâ ilâhe illallah” der. Mü’minin her zaman bu tesbihlerden birinde olması, diliyle söylemese bile gönül itibariyle bu hâlde olması gerekir. Her durumda bu tesbihlerden birinde olacak ki sürekli iman dairesinde olsun, hayata, varlığa, olaylara bakarken imanı ile bakmış ve her şeyi imanı ile okumuş, anlamış olsun.
Mü’min bunun dışında kalırsa ne olur?
Bunun dışında kalırsa mutlaka karanlıkta kalır ve hakikati örtmüş olur. Hakikati örtmek de küfürdür. Zaten bir kulun kalbine iman yerleşmişse, o kul, rabbini her şeyden, canından da çok seviyorsa tıpkı istese bile kendini unutamadığı gibi, istese bile rabbini unutamaz. Nasıl ki insanın kendini hatırlaması için sürekli “ben varım, ben varım” demesine gerek yoksa, istese de istemese de zaten kendini, varlığını unutamıyorsa, bir mü’min de rabbine iman etmişse aynen bu şekilde rabbini unutamaz ve her an rabbinin huzurunda olduğunu bilir.
Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim. İki türlü ilim vardır: Biri huzuri ilim diğeri de husuli ilimdir. Husuli ilim; hasıl olan ilimdir. Huzuri ilim ise hazır olan ilimdir. Hasıl olan ilim sonradan öğrendiklerimizdir. Hazır olan ilim ise yaratılışımızda kendimizle getirdiğimiz ilimdir; yani marifetimizdir.
Hepimiz kendimizi huzuri ilimle bilir ve unutmayız. Rabbimizi de huzuri ilimle bilmedikçe hiçbir zaman rabbimizi bilmiş olmayız. Hatta kendimizi ne kadar zorlasak bile yine de rabbimizi unutur, onun huzurunda olduğumuzu hatırlamayız. Oysaki kendimizi unutmadığımız gibi rabbimizi de unutmamamız gerekirdi.
Peki, rabbimizi huzuri ilimle unutmamamızın yolu nedir?
Bunun yolu; kendimizi bütünüyle rabbimize ait görmektir. Kendimizi rabbimize ait görürsek kendimizi unutamadığımız gibi rabbimizi de unutamayız. Tabii, bunun için canımız dahil her şeyimizi rabbimize kurban etmemiz şarttır. Kendimizi rabbimize kurban ettiğimizde bizden geriye bir şey kalmaz. O zaman da rabbimiz gönlümüze tecelli eder. Biz de artık rabbimizin bu tecellisiyle huzuri ilime kavuşmuş oluruz. Böyle olunca da tıpkı kendimizi unutamadığımız gibi rabbimizi unutamayız. Ama bunun bir sebebi vardır. Biz gönlümüzü rabbimizin tecellisine layık hâle getirdiğimiz için rabbimiz gönlümüze tecelli etmiştir. Eğer çabamızı, gayretimizi sarf etmeseydik; yani rabbimizi her an unutmama gibi bir duamız olmasaydı, Allah bu tecelliyi bize ikram etmezdi; çünkü herkese ancak çalışmasının karşılığı vardır.91
Bir beşer olarak gaflete düşmek başka bir şeydir, rabbimizi unutmak başka bir şeydir. İnsan beşerdir, unutur, yanlış yapar, bir anlık gaflete düşer. Hatası, kusuru olmayan hiç kimse yoktur. Mesele; yanlış yaptığımızda tövbe ve istiğfar edip rabbimizden mağfiret dilemek sonra tekrar ayağa kalkıp rabbimiz için çaba, gayret sarf etmektir. Bu çabayı, gayreti de ancak rabbimizi tesbih ederek yerine getirebiliriz.
Evet, rabbimizi her an unutmamak istiyorsak gönül itibariyle ya rabbimizi tesbih edecek ya tahmid edecek ya tekbir edecek ya da tevhid edeceğiz. Yalnız, rabbimizi tesbih ederken onun büyüklüğünü, azametini anlayarak tesbih etmemiz lazım.
Allah her türlü eksiklikten, noksanlıktan münezzehtir ve her işi kâmildir, mükemmeldir, eksiksiz ve kusursuzdur. Bir kul; rabbine, kendine, hayatına bakarken rabbinin kendisine yaptığı her muamelenin mutlak hayır olduğunu, övgüye layık olduğunu anlayınca “hamd âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur. (O) Rahmân’dır (ve) Rahîm’dir (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).” Mâliki yevmiddindir: “(O, herkesin kendisine bir imtihan olsun diye nimet veya musibet olarak verilenlerden hesaba çekileceği) Din gününün Mâlik’i (sahibi ve idare edicisi)dir” der. Böyle söylememesi mümkün değildir.
İsterseniz din gününün ne olduğunu biraz izah edeyim.
Din günü için Allah “hesap günü”92 buyurur. Biz ise Kıyamet günü “İsrafil (a.s.) Sûr’a üfleyecek.93 Allah’ın âyet-i kerimelerde buyurduğu gibi: Her şey dümdüz olacak,94 gökler kâğıt tomarı gibi toparlanacak.95 Ay ile Güneş birbirine çarpacak96 sonra yıldızlar dökülecek”97 diye anlıyoruz. Oysaki Allah buna Kıyamet günü değil “son saat”98 buyurmuştur. Kıyamet günü ise insanların dirilip kıyama; yani ayağa kalktığı gündür. İşte, Allah yeniden diriliş gününe, kıyamet; “ayağa kalkma, dirilme günü” buyuruyor. Biz ise Müslümanlar olarak genel itibariyle Son Saati Kıyamet günüymüş gibi anlıyoruz.
Hepimiz biliyoruz ki İsrafil (a.s.) Sûr’a birinci üfleyişinde herkes ölür ve yer dümdüz olur. İkinci üfürüşte ise herkes yeniden dirilip ayağa kalkar ve hesap yerine doğru gider. Eğer bu sadece bizim dünyamız için geçerliyse bu durumda kıyamet henüz kopmadığına göre İsrafil (a.s.) elinde Sûr’u tutmuş üflemek için bekliyor, demektir.
Peki, gerçekten böyle midir?
Tabii ki böyle değildir. Genel itibariyle âlem derken sadece bu dünyayı anladığımız için böyle yanlış ve eksik bir anlayışımız vardır. Oysaki el hamdu lillâhi rabbil âlemîn: “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur” derken sadece kendi bulunduğumuz âlem için “Allah övgüye layıktır” demiyoruz. Allah her bir âlemden övgüye, hamda layıktır, diyoruz.
Allah açık ve net olarak “hamd (övme ve övülme) âlemlerin rabbi Allah’a mahsustur” buyuruyorsa bu durumda âlemin bir tek bulunduğumuz âlem olması mümkün müdür! Hâl böyleyken hepimiz sanki âlem yalnızca dünyadan ibaretmiş gibi düşünüyoruz. Elbette ki böyle bilmekte bir sorun yoktur; ama bir kul olarak sayısını Allah’ın bildiği kadar âlemlerin olduğunu da bilmemiz gerekir.
En basitinden her bir kul, her bir varlık, her bir atom bir âlemdir; fakat âlem bir tek bizim bu âlemimizden ibaret değildir. Örnek vermek gerekirse; meleklerin bulunduğu melekût âlemi vardır. Bu âlem aynı zamanda Allah’ın isimlerinin tecelli ettiği âlemdir. Onun bir üstünde ceberût âlemi vardır. Ceberût âlemi Allah’ın sıfatlarının tecelli ettiği âlemdir. Onun bir üstündeki ise lahût âlemidir. Lahût âlemi de Allah’ın zatının tecelli ettiği âlemdir.
Manevi yolculuğu yaparken önce melekût âlemi olan Allah’ın isimlerinin tecelli ettiği âleme doğru gideriz. Hepimiz zaten rabbimizin isimlerini biliyoruz, her birine iman etmişiz, aynı zamanda bizdeki tecellisini de anlamışız inşallah. Herkes anladığı kadarıyla iman etmiş, rabbinin isimlerini sevmiş ve gönlü melekût âlemine varmış, kendisi de melekler gibi olmuştur. Tabii ki nefsiyle, hatasıyla, kusuruyla, eksiğiyle, yanlışıyla beraber melekler gibi olmuştur. Her ne kadar yanlışı, eksiği olsa da Allah’ın her bir ismine iman etmiş ve meleklerin secde ettiği varlık hâline gelmiştir.
Kul, melekût âleminden bir adım daha atarsa ceberut âlemine, Allah’ın sıfatlarının tecelli ettiği âleme gelir. Burada meleklerin âleminden bir üst âleme geçtiği için meleklerin secde ettiği varlık olur; çünkü burada Allah’ın sıfatlarının tecellisi vardır. Sıfatlar tecelli edince zaten beraberinde isimler de tecelli eder. Bu yüzden kul ceberût âlemine geldiğinde nefsi olsa bile melekler ona secde ederler.
Söylemiştim: Melekler nûrdan, aşktan, muhabbetten ibaret olan ve hiçbir şekilde itiraz hâli olmayan, Allah’ın her emrini aşkla, muhabbetle yerine getirip rablerini hamd ile tesbih eden, insanlara da (mü’minlere de iman edenlere de) dua eden, onlar için istiğfar eden, cenneti isteyen, insanlara aşkla, muhabbetle bakıp onları seven ve hepsine yardım eden varlıklardır. İnsanın ise nefsi vardır. İnsan tabir-i caizse firavunla beraber yaşar. Üzerinde rabbine itiraz edebilen, dünyayı, mevkiyi, makamı tercih eden ve arzularını, isteklerini ilâh edinen bir varlık taşır. İşte, insan bu nefisle mücadele ettiği ve bu mücadeleyi kazandığı için meleklerin secde ettiği varlık olur. Yoksa meleklerden daha güzel hamd ettiği, tesbih ettiği, dua ettiği için meleklerin secde ettiği varlık olmaz.
Kul duasını, hamdini, tesbihini yapmaya çalışır; rabbini tekbir eder, tevhid eder; ama nefsiyle de savaşır. Bu savaşı kazanınca melekût âlemini geçer ve meleklerin secde ettiği varlık olur. Bununla beraber orayı geçebilmesi için Allah’ı sıfatlarından tanıması, subhânlığını, ekberliğini, hamidliğini; yani övgüye layık olduğunu anlaması lazım ki rabbini tevhid edebilsin ve meleklerin secde ettiği varlık olsun.
Şimdiye kadar yaptığımız Subhânallah Sohbetleri’nde rabbimizin subhânlığını, hamde layık oluşunu zaten kısaca anlattım. Biraz daha izah edeyim.
Rabbimize nasıl hamd etmemiz lazım?
Fâtiha Sûresi’ni okurken el hamdu lillâhi rabbil âlemîn:99 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.” Bütün âlemlerden, her bir âlemden Allah’a hamd olsun, diyoruz.
Dediğim gibi; âlem sadece bizim bulunduğumuz âlemden ibaret değildir. Söylediklerim bana ait olmasın diye bununla ilgili bir kıssa anlatayım.
Her velinin, Mürşid-i kâmilin bir miracı vardır. Allah onu huzuruna alır ve kul kendi özel miracını gerçekleştirmiş olur; yalnız bu miraç manevi miraç olsa da zahirden hiçbir farkı yoktur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miracı hem zahiri hem de manevidir. Velinin, Mürşid-i kamilin miracı ise manevidir; yani onlar miraçlarını zahiri olarak değil, rûh itibariyle yaparlar.
Evet, şimdi söyleyeceklerim kesinlikle bana ait değildir. Anlatacağım bu kıssayı söyleyen zat Ahmed Er Rufai (r.a.) hazretleridir. Ahmed Er Rufai hazretleri anlatır: “Ben miraca giderken göğün dördüncü katında bir kum deryası gördüm. Hepsi tane taneydi; ama kum değildi, kum deryası gibi görünüyordu. Onu görünce kum tanelerinden her birinin bir âlem olduğunu anladım. Bütün maneviyatımı kullanıp âlemlerin öncesine de sonrasına da baktım; fakat ne zaman başladıklarını ve nereye kadar olduklarını göremedim. Sonra ucu, bucağı, evveli, sonu görünmeyen bu kum tanelerinin nasıl bir âlem olduğunu rabbimden görmeyi istedim. Allah bana izin verdi, ben de onlara baktım. O kum tanelerinin her biri tıpkı bu dünyamıza benzeyen dünyalardı ve üzerlerinde aynen dünyadaki gibi insanlar yaşıyordu. Dikkat edince oraya da peygamberlerin; Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın, Hz. Mûsâ (a.s.)’ın ve diğer nebîlerin, en sonda da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in geldiğini gördüm. Orada da hem Yahudiler hem Hristiyanlar hem de başka dine mensup olanlar vardı. Ben bunu görünce hayrete ve dehşete düştüm.”
Bu kıssayı Allah’ın azametini anlayalım, daha doğrusu Allah’ın kudretini anlayamayacağımızı ve rabbimizi layıkıyla tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edemeyeceğimizi anlayalım diye anlattım.
Sayısını Allah’ın bildiği kadar dünya vardır. Ahmed Er Rufai (r.a.) hazretlerinin anlattığı âlemler göğün sadece dördüncü katında olanlardı. Onların haricinde yine başka âlemler ve o âlemlerde Allah’ın çeşit çeşit kulları, mahlûkatı vardır. Oradakiler de tıpkı dünyadaki insanlar gibi kulluktan sorumludur. Bu yüzden onlar için de kıyamet, hesap, cennet ve cehennem vardır.
Nasıl ki bir gün bulunduğumuz bu âlemin kıyameti kopacaksa aynı şekilde her gün farklı âlemlerin kıyameti kopar. Her gün İsrafil (a.s.) Sûr’a üfürüp farklı âlemlerin kıyametini koparır ve bu sürekli devam eder. O kadar ki bir gün içinde kaç tane kıyametin koptuğunu ancak Allah bilir.
Belki fark etmişsinizdir, bazen tenha yerlerde bir ses duyarız. Bu ses uçak sesi ya da trenin siren sesine benzer; ama hiçbiri değildir. Sanki hepsini içinde toplayan tiz bir sestir. Duyduğumuzda ne olduğunu anlayamayız; fakat net bir şekilde duyarız.
Bu ses dünyanın her yerinden gelir. Özellikle hayvanlar bu sesi çok net işitirler. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hayvanların bu durumunu beyan ederken “hayvanlar bizim duyamadıklarımızı duyarlar. Mezarlıktakilerin sesini (ölenlerin feryadını) dahi duyarlar” buyurmuştur. Hatta üzerine ilave edip “belki de hayvanlar bundan dolayı çok erken yaşlanıyorlar” demiştir.
Bilim adamları bu sesin ne olduğunu araştırmışlar, en sonunda “dünyanın dönüş sesi olabilir” demişlerdir; çünkü nereden geldiği belli değildir. Her ne kadar bilim adamları içinden çıkamadıkları için buna “dünyanın dönüş sesi” deseler de öyle değildir. Nitekim Dünya’nın dönüş sesini bilim adamları zaten tespit etmiştir. Dünyanın sesi süreklidir ve aralıksızdır; ama benim söylediğim tenha yerlerde gelen ses, arada bir gelen ve insanın içini ürperten bir sestir. Belki kırsal alanda yaşayanlar bu sesi duymuş olabilir.
Bu sesin ne olduğunu izah edeyim: Bu ses diğer âlemlerin kıyametinin sesidir. Her an farklı âlemlerin kıyameti kopar ve sesi bize bu şekilde gelir. Hakikat böyledir. Bu nedenle “yalnızca bu evren vardır, Allah sadece bize nazar ediyor, hesaba da bir tek biz çekileceğiz” diye düşünmek doğru değildir. Allah’ın yarattığı ve sayısını yine Allah’ın bildiği çeşit çeşit âlemler vardır ve her gün sayısını Allah’ın bildiği kadar âlemlerin kıyameti kopar.
Aslında âyetleri okuduğumuzda Allah’ın bir tek bize hitap etmediğini anlamamız gerekir; çünkü birçok şeyin üstü kapalı gibidir. El hamdu lillâhi rabbil âlemîn:100 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur” derken de böyledir. Hamd övme ve övülme her bir âlemin rabbi olan Allah’a mahsustur. Er rahmânir rahîm: “(O) rahmândır (ve) rahîmdir (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).” Mâliki yevmid dîn:101 “(O, herkesin kendisine bir imtihan olsun diye nimet veya musibet olarak verilenlerden hesaba çekileceği) Din gününün mâliki (sahibi ve idare edicisi)dir.”
Din günü her gündür. Her gün kıyamet kopar ve insanlar dirilir. Artık Allah bütün herkesi birden mi hesaba çeker yoksa kıyameti kopan âlemlerde yaşayan insanların mı hesabını görür, bunu da ancak Allah bilir.
Allah biliyor ki benim bütün derdim; rabbimizi hamd ile tesbih ederken rabbimizi tanıyabilmemiz, azametini ve kibriyasını anlamamızdır, “Allah u ekber” derken bir parça da olsa ekberliğini anlayabilmemizdir. İmanımızın bir parça da olsa kâmil olmasıdır, rabbimizi tesbih ederken ne söylediğimizi bilmemizdir; çünkü rabbimizi sadece bu âlemden bilmek başka bir şey, bütün âlemlerden bilmek başka bir şeydir. Rabbimizi bütün âlemlerden bilince “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” demiş oluruz.
Kur’ân’ın Özü, Kapısı Fâtiha Sûresi’nin Tefsiri kitabımızda Fâtiha ile vuslat yolculuğunu anlatmıştım. Manevi yolculuk Fâtiha ile yapılır ve yolculuğa aşağıdan başlanır. Kul en aşağıdan yukarıya doğru giderken en son “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” âyetine gelir. Bu yüzden el hamdu lillâhi rabbil âlemin âyeti son duraktır. Burası artık rabbimizi tesbih etme, rabbimize gerçek manada hamd etme ve rabbimizi her âlemden övme yeridir.
Allah her bir kulu özel yaratmıştır ve istisnasız herkesin Allah katındaki yeri, kıymeti, değeri farklıdır. Nasıl ki her insan özelse her birinin tesbihi, tahmidi, tekbiri ve tevhidi de özeldir. Meleklerden örnek verirken söylemiştim. Allah’ın âyet-i kerimede buyurduğu gibi; iki kanatlı üç kanatlı, dört kanatlı ya da Allah’ın dilediği kadar arttırdığı sayıda kanatlı melekler vardır.102 Misal; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Cebrail (a.s.)’ı altı yüz kanadıyla gördüm”103 buyurmuştur.
İki kanatlı olanların makamları farklı, dört kanatlı olanların farklı, beş yüz kanatlı olanların makamları farklıdır; ama hepsi de melektir, rablerini hamd ile tesbih eden nûrdan varlıklardır. Yalnız, makamları, vazifeleri, tesbihleri farklıdır. İnsanlar da aynen böyledir. Her insan için bir makam vardır ve bu makam insanın yaratıldığı makamdır. Allah âyet-i kerimede “(onlara o gün deriz ki) ‘Andolsun sizi ilk defa yarattığımız gibi (bugün de) tek başınıza (yapayalnız) huzurumuza geldiniz ve (dünyada) size verdiğimiz şeyleri (her türlü dünyalık nimeti) sırtlarınızın gerisinde (arkanızda) bıraktınız”104 buyuruyor ya işte insanın tek başına yaratıldığı yer kendisinin makamıdır.
Her birimiz istesek de istemesek de zaten geri dönüyoruz. Rabbine dönenler vefat edince yaratıldıkları makama giderler; ama rabbine dönmeyenler ya da rabbine gitmek için çabası, gayreti olmayanlar yaratıldıkları makama gidemezler; çünkü hayatı yaşarken oraya layık olmamışlardır. Bu yüzden giderken Allah’ın kendisine verdiği sermayelerini kaybetmiş olarak giderler.
Bu sermaye nedir?
Allah, kuluna manevi olarak kazanması için her türlü sermayeyi vermiştir; fakat insanın asıl sermayesi aşktır, marifetullahtır. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir kıssa anlatayım.
Bedevi’nin biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna gelir ve “ya Resulullah! benim aklım biraz kıttır, hafızam da zayıftır. Birkaç kelime ile kendini bana anlatsan, ben de unutmasam olur mu” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de ona “benim sermayem marifetullahtır (rabbimi El Esmâu’l Husnâ’sından bilmek, tanımaktır). Kazancım muhabbetullahtır. Dinimin aslı da akıldır” buyurur.
Aklı olmayanın dini olmaz; çünkü aklı olmayanlar mükellef olmazlar. Biz de aklımızı sonuna kadar kullanıp rabbimizi her bir isminden tanımaya, işini, efâlini, kuluna yaptığı muameleyi ve kulu için yaptığı takdiri anlamaya çalışıyoruz. Bunun kazancı da muhabbetullahtır; yani Allah’ın sevgisidir. Allah’ı tanıdıkça ona olan imanımız, aşkımız, muhabbetimiz artar, rabbimize âşık oluruz.
Allah bizi yaratırken bize gerekli olan bütün sermayeyi vermiştir. Bizden istediği de bu sermayeyi kullanıp muhabbetimizi artırmamızdır. Biz de ahirete ya rabbimizin bize ikram ettiği sermayeyi kaybederek gideriz ya da sermayemizi kullanıp muhabbetimizi artırarak gideriz.
İnsan, sermayesini nasıl kaybeder?
Biraz dünyayı sever, biraz eşini, biraz çocuklarını, biraz mevki, makamı, biraz da insanların kendisini övmesini sever, böylelikle elindeki muhabbeti dağıtır. Muhabbetini parça parça yaptığı için artık iş Allah’a gelince elinde bir şey kalmamıştır. Hâlbuki olması gereken; sadece rabbini sevmek, geri kalan her şeyi de rabbi için sevmektir. Kul, Allah için sevince bütün sevgileri zaten Allah’a gider. Örnek vermek gerekirse; kul, eşini ve evlatlarını Allah’tan bir emanet ve ikram olarak görürse rabbine şükreder. Bu defa eşine ve çocuklarına olan sevgisi Allah’a gitmiş olur. Allah kendisine mal verdiğinde, o malla ebedi hayatını, Allah’ın rızasını kazanmak için elinden geleni yapmaya çalışırsa malına olan sevgisi yine Allah’a gider. Aynı şekilde Allah kendisine bir makam verdiğinde onunla Allah için insanlara yardım eder, gerekeni yapar, Allah’ın rızasını kazanmaya çalışırsa bu sevgisi yine Allah’a gider. Kısacası kul, dünyaya ait şeyleri Allah’ın rızasını kazanmak için, hepsini Allah’tan bir nimet, bir ikram olarak görüp severse Allah’a şükreden, hamd eden, dolayısıyla Allah için seven bir kul olur ve bütün sevgileri Allah’a gider.
Evet, insan sermayeyi doğru kullanırsa kazanır, birilerini ya da elindekileri nefsi için severse bu defa nefsinin arzularını, isteklerini Allah’ın önüne koymuş ve sevgisinde, muhabbetinde, imanında her birini Allah’a şirk koşmuş olur.
Allah’ın verdiği sevgiyi doğru kullananlar ahirete kazanmış olarak, sermayesini artırmış olarak gider, böylelikle Allah’ın kendisi için takdir ettiği makama gelirler. Yanlış kullananlar ise manevi olarak kaybederler.
Herkes “ben sermayemi doğru kullanıyor muyum, kullanmıyor muyum” diye kendine bakmalıdır. Allah bizi huzuruna alsa ve bize “sana verdiğim aşk, muhabbet sermayesini nerede kullandın” diye sorsa şayet hayatımızı rabbimizin emrettiği, sevdiği gibi yaşamaya çalışmamışsak, bu soruya cevap veremeyiz. O zaman da Allah bize “sana verdiğim aşk sermayesini fâni olana verdin! Bâki olanı tercih etmedin! Sana akıl vermiştim; ama sen aklını kullanmamış, ahiretin için çalışmamışsın. Yaratıldığın makama gelmek için çabanı göstermemişsin” buyurur.
Allah âyet-i kerimede “gerçekten Biz insanı en güzel kıvamda yarattık, sonra onu aşağıların aşağısına (hiçbir şeyi olmadan sefil bir hâlde dünyaya) indirdik”105 buyurur. Esfel-i safilin en aşağı yer demektir. Allah, kulunu en aşağı indirirken buradaki kasıtta aşağı olan yer değildir. Aşağıya inen insandır.
Esfel-i safilin aynı zamanda sefil olan, aklı olmayan, anlamayan demektir. Allah, insanı dünyaya indirirken hiçbir şey bilmeyecek hâlde aşağı indirmiştir; ama aşağı inerken Allah’ın huzurundan gelmiş ve Allah onu en güzel kıvamda yaratmıştır, aşağı indirince ise onu sıfırlamış, hiçbir şey bilmeyen hâle getirmiştir. Esfel-i safilini böyle anlamamız gerekir. Yoksa dünya aşağı olduğu için, Allah insanı dünyaya indirmiştir diye anlamayalım.
Dünya, elbette ki ahirete göre en aşağıdadır; ama asıl aşağı inen insanın kendisidir. Örnek vermek gerekirse; insan doğarken ne derdini anlatabilir ne konuşabilir ne yemek yiyebilir. Her hâliyle yardıma muhtaçtır, gücü yoktur, konuşamaz, idrak edemez. Tek başına bırakılırsa ölür. İşte, insan esfel-i safiline indi, demek her şeyi kendisinden alınmış hâlde indi, manasına gelir. Nasıl ki sefil deyince malı, mülkü, hiçbir şeyi olmayan, sefalet içinde olanları anlıyorsak insan da doğduğunda tıpkı bu şekilde hiçbir şeyi yoktur.
Evet, Allah, insanı esfel-i safiline, en sefil hâlde aşağıya indirmiş sonra da ona “hadi kulum gel” buyurmuştur; ama ona “hadi gel” derken de manevi olarak kazanabileceği bütün sermayeyi vermiştir. En başta kendinden bir sevgi vermiştir. Bu sevgiden dolayı insan daha doğar doğmaz annesi, babası, kardeşleri, akrabaları, etrafındaki herkes onu sever, ona hizmet eder ve onu büyütmek için seferber olur. Bunu yaptıran Allah’tır. Kendinden ona sevgi verdiği için insanlar onun için hizmet hâlindedir, yemez yedirirler, içmez içirirler, kendi rahatını düşünmez onun rahatını düşünürler. Allah, kendinden sevgi vermeseydi insan böyle yapamazdı; çünkü insan sevmeyince yardım edemez, fedakârlık yapamaz, hiçbir şey yapmak istemez.
Bu yüzden Allah, kulunu en aşağı indirdikten sonra onu başıboş bırakmamış ve tekrar yaratıldığı makama gelebilmesi için her şeyi ona ikram etmiştir; yani her şey insanda mevcuttur. Nasıl ki bir çekirdekte ağaç varsa insanda da Allah’ın bütün isimleri mevcuttur ve insan manevi olarak büyüdükçe bu isimler üzerinde açılır. Hiç kimse kimseye dışarıdan bir şey veremez. Peygamberler de kendi ümmetinden birine dışarıdan bir şey veremez, sadece ondakini açar; ama ondakini açarken kendindekini kullanarak onu açar.
Nasıl?
Kendi gönlünden Allah’a aşkı, muhabbeti, edebi, haşyeti kendilerine tabi olanların gönlüne verirler. Bunları verince onların da içindeki açılır; yani fıtratlarında mevcut olan aşk, muhabbet, güzellik açığa çıkar, çekirdek gibi yeşerir, büyür ve meyve verir.
Evet, sefilin bir de sefihlik hâli vardır. Sefih demek aklını kullanmayan demektir. Müşrikler de kendilerine “(mü’min) insanların iman ettiği gibi iman edin” denildiğinde, “biz hiç sefihlerin (beyinsiz ve ahmak kişilerin) iman ettikleri gibi iman eder miyiz” demişlerdir. Allah da onlar için “dikkat edin! Muhakkak ki sefihler (beyinsiz ve ahmak olanlar) ancak onlardır; fakat (bunu) bilmezler”106 buyurmuştur. Bu durumda rabbini bilmeyenler, anlamayanlar sefillik ve sefihlik içinde kalırlar demektir.
Hepimiz bu âleme rabbimizi tanımaya, anlamaya ve rabbimize yakın olmaya gelmişiz. Bizim tek vazifemiz, tek işimiz budur. Bütün ilimler, vahiyler, peygamberler de bunun için gelmiştir. Yaptığımız bütün ibadetler, hayırlar, iyilikler, güzellikler rabbimizin isimleri, El Esmâu’l Husnâ’sı bizde tecelli etsin, rabbimizi kendi üzerimizde tadarak, yaşayarak tanıyalım diyedir.
Allah’a iman tanımadan olmaz. Rabbimizi tanıyarak ona iman ederiz. Zaten bu âleme iman etmeye, marifetimizi arttırıp aşkımızı, muhabbetimizi kemale erdirmeye gelmişiz. Bunun için rabbimize her şeyi kurban edecek, kendimiz de kurban olabilecek kadar bir aşka, muhabbete sahip olacağız. İşte, muhabbetimiz, sevgimiz arttıkça böyle bir gönül hâline sahip oluruz; ama bunu bize yine Allah verir. Diğer türlü bunlar kendi çabamızla kazanacağımız şeyler değildir. Biz sadece çabamızı, gayretimizi sarf ederiz; ama aslında çabamızı sarf ederken sonucun ne olduğunu da bilmeyiz. Allah tecelli edip bu hâli bize ikram eder ve benliğimizi ortadan kaldırır; yani benliğimizi, bencilliğimizi, nefsimizi temizler ve fıtratımızdakini açığa çıkarır. Gönlümüz de aşkla, muhabbetle dolu olan, iman eden bir gönül hâline gelir. Bunun sonucunda nefsimiz de ona uymak zorunda kalır. Sonunda ise Allah ile, Allah’ın zikriyle, nimetiyle, ikramıyla mutmain olur ve rabbinden razı olur; yani nefsimiz Allah’ın razı olduğu bir nefis hâlini, kul hâlini alır ve Hz. insan olur. Sonuç olarak Allah’ın bizim için takdir ettiği makama gelmiş oluruz.
Allah’ın bizim için takdir ettiği makamı dünyevi bir saltanat gibi anlamayalım. Bu makam; Allah’ın tecelli ettiği, kulun Hz. insan olduğu, meleklerin secde ettiği varlığın makamıdır. Aşka, muhabbete gark olmuş, Allah’a yeryüzünde halife olmuş, ayna olmuş, Allah’ın güzelliğinin tecelli ettiği makamdaki insanın hâlidir.
Bu dünyada hepimiz yoldayız, yolcuyuz. İstesek de istemesek de rabbimize gideceğiz. Giderken ya rabbimizin bizim için takdir ettiği makama layık olarak gideriz ya da kaybetmiş olarak gideriz. Bütün mesele; dünyadayken manevi olarak diri olmaktır ve kazanmaktır. Bunun için de yapmamız gereken şey; aklımızı sonuna kadar kullanmaktır; ama aklımızı kullanırken onu fazla zorlamak doğru değildir; çünkü aklın bir sınırı vardır. Mesela; yüz kilo tartma gücü olan bir teraziye bir ton ağırlık koyarsak terazi ezilir, altüst olur. Akıl da aynen böyledir. Sınırlı bir güce, kuvvete sahiptir. Anlayacağını anlar, anlayamayacağını ise “ben bundan sonrasını anlayamam” der. Bizim de aklımızı zorlamamamız ve anlamadığımız yerde “sen subhânsın ya rabbi!” deyip Allah’ın subhânlığına iman etmemiz gerekir.
Peki, nefis akla en büyük yanlışı nerede yaptırır?
En büyük yanlışı rabbini anlamada yaptırır. Oysaki rabbimizi anlamanın bir sınırı vardır. Az önce söylediğim gibi; sayıyla ifade edilemeyecek kadar çok dünyalar ve hepsinin üzerinde insanlar vardır. Hepsine peygamberler gelmiştir ve hepsi kulluktan sorumludur. Her gün, hatta her saat sayısını Allah’ın bildiği kadar âlemin kıyameti kopar -belki de her saat olduğu için Allah kıyametin kopmasına “son saat” buyuruyor- her son saatte kıyamet kopar, insanlar da bu sesi baş kulağıyla işitirler; ama bu ses oradan bizim dünyamıza gelene kadar yumuşayıp işitebileceğimiz seviyeye gelir. Buna rağmen çok ürkütücü bir sestir.
Bu kadarını anladığımızda bile “benim aklım, gücüm senin kudretini, El Kâdir, El Hâlık, El Hallâk isimlerini anlamaya yetmez. Ben sana teslim oldum ya rabbi! Benim aklım seni ihata edemez” dememiz lazım. Eğer “ben rabbimi anladım” diyorsak zaten hiçbir şey anlamamışız demektir.
Unutmamamız lazım ki ne rabbimizin kudretini, El Kâdir ismini ne de El Hâlık, El Hallâk (yarattığını yok edip yeniden yaratan) isimlerini anlayabiliriz.
Allah, dünyaları yaratmaya devam eder. Bir yandan bazı dünyaların kıyametini koparır, bir yandan da yeni dünyaları yaratmaya devam eder. Bizim yaşadığımız dünya, sayısını Allah’ın bildiği kadar olan dünyalardan sadece bir tanesidir. Bunları anlatırken bile Allah’ın kudretini aslında anlamış olmuyoruz; çünkü onun kudretini hiçbir şekilde anlayamayız. Bize düşen; rabbimize teslim olmaktır ve bize verdiği şerefi taşımaktır; yani El Mecîd ismini anlamaktır.
Allah âyet-i kerimede innehu hamîdun mecîd:107 “Muhakkak ki O, Hamîd’dir, Mecîd’dir (bütün hamdların, övgülerin kendisine ait olduğu ve şerefli olan, kullarını da şereflendirendir).” Allah övgüye ve bütün şerefe layıktır, buyurmuştur.
Mecid şerefli demektir. Allah’ın şerefini hiç kimse anlayamaz. Allah âyet-i kerimede “hamîdun mecîd” buyuruyor ya işte kul ancak Allah’a hamd ettiği kadarıyla rabbinin şerefini anlayabilir ve onunla şereflenebilir. Allah bir de zul arşil mecîd:108 “(O) Şerefli Arş’ın sahibidir” buyurmuş ve Arş için de “mecîd” demiştir. Aynı zamanda vel kur’ânil mecîd:109 “(Bu) Şerefli Kur’ân’a andolsun ki” demiş ve Kur’ân’a da mecid buyurmuştur.
Allah hem kelamına hem de Arş’ına “mecîd (şerefli)” demiştir. Arş da insandadır. İnsanın gönül arşı vardır. Aynı şekilde Kur’ân da insana gelmiştir. Hatta insan ile Kur’ân ikiz gibidir. Allah Arş’a ve Kur’ân’a mecîd buyurmuşsa ve ikisi de insanda varsa, öyleyse bu ikisine baktığımızda Allah bütün şerefi insana, yeryüzündeki halifesine vermiştir. O hâlde insan bu şerefi taşımalıdır. İnsan bu şerefi ancak gönlü Rahman’ın arşı olunca, canlı Kur’ân olunca taşıyabilir. Başını öne eğmekle, kuma gömmekle insan şerefini taşımış olmaz.
Allah sana “başını eğ” demiyor, tam tersine “başını kaldır göğe bak.110 Ay’a, Güneş’e, yıldızlara bak, gökyüzünü senin için süsledik.111 Yakın göğü sizin için tavan yaptık”112 buyuruyor. Bu yakın gök birinci kattır. 2.3.4.5.6.7. katlar ayrıdır.
Burası en yakın kattır. Gördüğümüz bütün galaksiler en yakın göktedir. Bizim katımızda 400 milyar galaksi vardır ve her bir galakside 400 milyar yıldız ve gezegen vardır. Tabi, bunlar gerçek sayı değildir. Sayısını Allah’ın bildiği kadar galaksiler ve yıldızlar vardır.
Her bir galaksinin tıpkı burası gibi Ay’ı, Güneş’i, yıldızları vardır. Bunlar daha yakın göğün altındakilerdir. İşte, Allah bize “başını kaldır göğe bak!” buyuruyor. Biz de başımızı kaldıracağız ki Allah’ın kudretinin büyüklüğünü görelim. Allah onların bir âyet olduğunu buyuruyor. Ay bir âyet, Güneş bir âyet, yıldızlar bir âyet, yağmur bir âyet, rüzgâr bir âyet, şimşekler, gök gürültüsü hepsi rabbini hamd ile tesbih eder ve her biri bir âyettir.
Allah “başını kaldır” diye bir tek insana söylüyor; çünkü rabbine marifet sahibi olacak, rabbini El Esmaû’l Husnâ’sından tanıyabilecek bir tek insandır. Allah, hayvanlara “başını kaldırıp bak” buyurmuyor. Zaten hayvanların başı sürekli önlerindedir. Yere, toprağa; yani ota bakarlar. Bu durumda yere, toprağa, ota bakanların hayvandan ne farkı vardır! Biri başını kaldırıp rabbinin gökten inzal ettiğine, indirdiğine, rabbinin yaratmasına, kudretine, azametine, kibriyasına, tecellisine, âyetlerine bakmıyorsa, onlara bakıp âyet olarak okumuyorsa onun eşekten ne farkı vardır! Allah “başını kaldır göğe bak” buyurduğu hâlde o hâlâ “şunu kazandık, şunu kaybettik, şu kadar zararımız oldu, bu kadar kârımız oldu” diyor ve göğe bakmasını bilmiyorsa onun hayvandan farkı olur mu!
Sadece zahiri olarak göğe bakmak yeterli midir? -Hayır. Bir de kendi gönlümüzdeki göğe, Allah’ın tecelli ettiği, “Rahmân’ın arşı” buyurduğu, kendi gönül arşımıza dönüp orada rabbimize bakmamız lazım; çünkü dünyadan, nefsimizden, “ben, bence, bana göre” demekten kurtulmadıkça “Allah” diyemeyiz. Bu yüzden ne diyoruz? -“Her şey senindir ya rabbi! Mülk senindir. Mülkün maliki de meliki de sensin. Biz de senin emrettiğin gibi varlığı âyet olarak okuyor ve her şeyde senin kudretine şahidlik ediyoruz.”
Unutmamamız lazım ki her gün, her an din günüdür. Din Allah’ın dinidir ve Allah’ın hükmünün geçtiği yerdir ve her an, her mekân hesabımızın görüldüğü yerdir. Her bir insan bir âlemdir. Allah her anda insanın hesabını görür; çünkü Allah serî‘u’l-hisâbtır; yapılan her şeye anında karşılık verir: Kulun gönül arşına tecelli eder, vahyeder ve kul her ne yapmışsa anında hesabını görüp ona karşılığını verir.
Allah âyet-i kerimelerde “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”113 “Rabbin, insanları (tecellisiyle çepeçevre) kuşatmıştır.”114 Allah insanı çepeçevre kuşatmış, ihata etmiştir. “Biz ona (hayat veren) şah damarından (ve kendi varlığından) daha yakınız.”115 “Doğu da Allah’ındır batı da. Nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır”116 buyurmuştur.
Peki, Allah bizden ne istiyor?
Allah bizden kendisini tesbih etmemizi, hamd etmemizi, tekbir etmemizi, tevhid etmemizi, onunla şereflenmemizi istiyor. “(Ey insanlar!) Andolsun ki size içinde zikriniz (şeref ve şanınız) bulunan bir Kitâb (olan Kur’ân’ı) indirdik. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?”117 Allah şeref olarak bize Kur’ân’ı beyan etmiştir; yani “Kur’ân senin şerefindir” buyurmuştur. Nasıl ki Kur’ân-ı mecîd,118 bizim şerefimizse ve şerefliyse gönül Arş’ımız da öyle şereflidir. İşte, Allah bizden Kur’ân’ın, hitabının, aşkının ve muhabbetinin, isimlerinin, güzelliğinin gönlümüze tecelli etmesini istiyor. Allah’ın vahyi, aşkı gönlümüze tecelli etsin ki şerefli olalım. Şerefimizi Allah’tan almış olalım. Diğer türlü toprakta, dünyada, malda, mülkte, mevkide şeref olmaz. Fâni şeylerde şeref arayanlar o fâniler yok olunca ya da kendisi fâni âlemi terk edince ahirete bütün şerefini kaybetmiş olarak gider.
Bununla beraber Allah insanı şerefli yaratmış ve şerefli kılmıştır. Şerefini bildirmek için de ona melekleri secde ettirmiştir. Allah bunları beyan ederek bize “şerefini bil, senin yerin dünya değil, sen oraya ait değilsin. Ben seni dünyaya misafir olarak göndermişim. İmtihana tabi tutmak için, çabanı gösterip sana takdir ettiğim makama geri dönmen için, kendi tercihini yapman için, beni tanıman ve iman edip sevmen için göndermişim” buyuruyor.
Sen meleklerin secde ettiği, Allah’a yakın olan, dost olan, Allah’ın güzelliği ile güzel olan, Allah’ın muhatap aldığı bir varlıksın; ama Allah sana bir tercih hakkı vermiştir. Kendine bak, Allah’ın halifesi mi yoksa hayvan mı olmak istiyorsun? Bu konudaki tercih tamamen senindir. Yere, toprağa, ota bakanlar, toprağı sevenler, hayatını fâni olanın yolunda harcayanlar, insan olmayı tercih edememiştir. Bu yüzden Allah, âyetlerini dinlemeyenler için “onlar hayvanlar gibidir, hatta (idrakten daha yoksun ve) yolca daha şaşkındırlar”119 buyurmuştur. Aynı şekilde rabbine şahid olup şehadet etmeyenler için “kör, sağır, dilsiz”120 demiş ve “onların kalpleri vardır (ancak küfürleri sebebiyle) onunla (apaçık ortada olan hakikati idrak edip) fıkhetmezler, onların gözleri vardır (ama) onlarla (hakkı) görmezler, onların kulakları vardır (fakat) onlarla (nasihatleri) işitmezler”121 buyurmuştur. Akıllarını kullanmıyorlar, kalpleri katılaşmıştır. Yani tek kelimeyle onlara “ölü” demiştir.
Kalpleri neye karşı katılaşmıştır?
Tabii ki Allah’ı sevmeye karşı katılaşmıştır. Kalpleri katılaştığı için kendilerini yaratan ve kendilerine her türlü ikramda bulunan rablerini sevemiyorlar, tercih edemiyorlar, hakkını takdir edemiyorlar. Bununla beraber kördürler, varlık âyetlerini görmüyorlar. Peygamberlerini görmüyorlar. Sağırdırlar, Allah’ın vahyini, hitabını işitmiyorlar. Kalpleri katılaşmıştır, Allah’ın vahyini, hakikati anlamıyorlar. Böyle oldukları için Allah onlara “ölü” buyurmuştur. Zahiri olarak diri gibidirler; ama manevi olarak ölüdürler.
Biri öldüğünde, huzura götürülürken, melekler “bu gelen ölü olarak gelenlerden mi yoksa diri olarak gelenlerden midir?” diye sorarlar. Şayet diri olarak gelmişse kabul edilir; ama ölü olarak gelmişlerse bu defa kendini, rabbini kaybedenlerin yanına gider. Durum bu kadar vahimdir. Hiç “ben bir kötülük yapmadım, kimseye zararım yok, ben zaten iyi biriyim” demeyelim. Mesele bu değildir. Şimdi bir çekirdek “ağaç benim içimde gizlidir, öyleyse ben ağacım” dese olur mu? -Olmaz. İçinde ağaç gizli olabilir; ama sen ağaç olmamışsın! Önce toprağa düşmen, çatlaman, kabuğundan vazgeçmen gerekir. Çekirdek olmaktan vazgeçtiğin zaman fidan olur, ağaç olur, meyve verirsin.
İnsan da tıpkı çekirdek gibidir. Allah, rûhu dünyaya gönderirken, rûh tabir-i caizse bedende hapis hayatı yaşar. Hepimiz bu bedende hapisiz. Sadece arada bir rüyadayken bu hapislikten kurtuluyoruz. Artık manevi olarak bedenden kurtulmamız lazım. Bedenin arzularından, isteklerinden vazgeçmeden; yani nefsimizi tezkiye etmeden beden hapsinde olmaktan kurtulamayız. Kendimizi, kim olduğumuzu artık bilelim. Biz beden değiliz. Biz Allah’ın bizim için takdir ettiği ahiret âlemine aidiz. Biz meleklerin secde ettiği varlığız. Bunu ilim olarak bilmen bir şeyi değiştirmiyor. Bir dönüp hâline bak, değil meleklerin sana secde etmesi, şeytan bile nefsinin kötü hâlinden Allah’a sığınıp “Ben bunun gibi yapamam” diyor!
Allah âyet-i kerimede “şüphesiz biz (her şeyimizle) Allah’a aidiz ve elbette biz (sonunda) O’na döneceğiz.”122 Hepimiz ondan geldik, dönüşümüz onadır, buyurmuştur. Birlikte çıktığımız bu manevi yolculukta hepimiz dönüş yolundayız. Hepimiz zaten ondan geldik. Dünyaya gelince ise misafirhaneye gelmiş olduk. Burası onun misafirhanesidir. Rızkımızı o verir, bizi o barındırır, o korur, o davet eder, o kendine çeker. Karşılığında bizim yaptığımız ise gitmemek için direnmektir. Anlamamak için gözümüzü, kulağımızı kapatmaktır. Rabbimizin güzelliğine şahid olmamak için başka şeyleri önümüze koyup rabbimizin güzelliğini perdelemektir. İnsanlar olarak yaptığımız şey budur. Bu yüzden şahid de olamıyoruz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hiçbir peygamberin çekmediği çileyi ben çekmişim. Hiçbirinin yaşamadığı sıkıntıları ben yaşamışım. Hiçbir peygamber benim yaşadığımı yaşamadı” buyurmuştur. Elbette ki peygamberlerin her biri farklı imtihanlar, belalar yaşamıştır; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ne çektiğini ne yaşadığını bir kendisi bir de Allah bilir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaşadıkları sadece bildiğimiz, gördüğümüz kadar değildir. Yaşadıklarını bilen yine odur.
En bilineninden örnek vereyim: Mesela; Hz. Fatıma (r.a.) Annemiz haricinde bütün çocukları kendisinden önce vefat etmiştir. Düşündüğümüzde acaba bütün çocuklarını defnetmek nasıl bir şeydir. Yetmez, Allah’a davet ederken türlü sıkıntılar, imtihanlar yaşıyor: Savaşa gidiyor, sahabeleri şehid oluyor, hepsinin çocuğuna babalık yapmak zorunda kalıyor. Acaba bu nasıl bir duygudur! Yaşadığı eziyetler, kendisini taşlamaları, uğradığı iftiralar, gördüğü hakaretler, küfürler ayrı, hangi taraftan bakarsak bakalım bütün hayatı boyunca hep sıkıntının içinde olmuştur. İnsan düşününce bunun ne kadar dehşet bir şey olduğunu anlar.
Peki, bu sıkıntıları yaşamak için ne yapmıştır?
İnsanları sadece cennete, Hz. İnsan olmaya davet etmiş; ama bunun karşılığında ona öyle eziyetler yapmışlar ki sonunda memleketini terk etmiştir! Bu sıradan bir memleket de değil, Mekke’dir; Beytullah’ın olduğu yerdir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Beytullah’ın bulunduğu memleketini terk etmek zorunda kalmıştır! Bu yüzden böyle sıkıntılar yaşamadan hiç kimse hiçbir şey kazanamaz!
Çileler, sıkıntılar, musibetler, belalar, dedikodular, iftiralar, hastalıklar insanı olgunlaştırır, büyütür. Kul bu imtihanlar karşısında rabbinin rızasını gözetip Allah’ın sevdiği tavrı gösterince manevi olarak büyür ve Hz. İnsan olur. İmtihanlar olmadan bir şey kazanamazsın, sende de bir şey olmaz. Tabii ki Allah herkesi gücüne göre imtihana tabi tutar, kimseye çekemeyeceği yükü yüklemez, geçemeyeceği imtihana tâbi tutmaz.
İmtihanlar manevi olarak büyümemiz için bir fırsattır, imkândır. Bu yüzden imtihanları seviyoruz. Nasıl ki nimetleri seviyorsak, imtihanları da sevmemiz gerekir; çünkü bize manevi olarak kazandırır ve bizi Allah’a yaklaştırırlar.
İmtihanları sevmeyen, imtihanın arkasındaki nimeti görüp hamd edip şükretmeyenler rablerini hâlâ tanımamış ve nerede olduklarını, Allah’ın kendilerine neden öyle muamele ettiğini hâlâ anlamamıştır. Allah’ı bilmedikleri için bir imtihana tabi tutulduklarında hemen çocuklar gibi feryat edip ağlar sızlarlar. Onlara “sen hayatı bir mü’min olarak böyle mi anladın?” diye sormamız lazım.
Evet, her ne yaşarsak yaşayalım her şeye hikmetle bakıp anlamaya çalışmamız şarttır. Elbette ki şeytan bize hile yapar; ama bunun da şeytanın hilesi olduğunu bilmemiz gerekir. Allah ayet-i kerimede “muhakkak ki takvâ sahipleri (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) şeytandan bir vesvese kendilerine dokunduğunda, onlar hemen (Allah’ı) hatırlayıp basiret kesilirler (ve her yönden şeytanın hilesini görürler)”123 buyurmuştur. Muttakiler, şeytan onları tam tuzağa düşürecekken, tam şeytanın verdiği vesveseye kanacakken onun şeytandan olduğunu hemen anlar ve basiret kesilirler, dolayısıyla şeytanın vesvesesinin gönüllerine yaklaşmasına, gönüllerini kirletmesine müsaade etmez, “bu şeytandandır” deyip onu reddederler. Reddetmez ve bu vesveseleri gönlüne alırsa o zaman şeytanın hileleri, vesveseleri gönlünü çöplüğe çevirir ve orayı berbat eder. Böyle olunca gönülde ne Allah’a muhabbet ne de yakınlık kalır. Orası şeytanın evi olur. Bu defa işin yoksa gönlünü temizlemekle uğraş ve bu vesveselerden kurtul! Şayet bir defa, iki defa düştüysen artık düşmemen ve şeytanın hilesine karşı basiret kesilmen lazım.
Evet, hep birlikte rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi anlamaya çalıştık. Rabbimiz bizi nerede ve nasıl görmek istiyorsa inşallah orada durur ve öyle olmaya çalışırız. Rabbimizi nerede ve hangi işte görmek istiyorsa bilelim ki bizim için hayır olan odur, rahmet olan odur ve bize kazandıracak olan odur.
Allah bizi bu yolculukta mahcup eylemesin inşallah. Allah bizi Allah’ın kendisi için takdir ettiği şerefi kazanmış ve ahsen-i takvim üzere olarak (tam kıvamında olmuş olarak), Hz. İnsan olarak huzura gidenlerden eylesin inşallah. Allah bizi rabbini tesbih eden, tahmid eden (hamd eden), tekbir eden ve gerçek manada “lâ ilâhe illallah” deyip tevhid eden kullar olarak huzura gidenlerden eylesin inşallah. Allah bizi rabbini anlamaya, tanımaya çalışan kullarından eylesin. Allah bizi rabbinin sevdiği ve razı olduğu gibi olmaya çalışanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
