4.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi anlamaya çalışıyorduk. Şimdiye kadarki sohbetlerimizde tesbihi; yani “subhânallah” demeyi öğrendik. Bu sohbetimizde ise rabbimizi nasıl hamd ile tesbih etmemiz gerektiğini anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah âyet-i kerimede meleklere hitaben “ben yeryüzünde bir halife yaratacağım” buyurduğunda, melekler “bizler hamdinle seni tesbih ve takdis edip dururken, orada fesad çıkaracak ve kan dökecek birini mi yaratacaksın” dediler. Allah da cevap olarak “muhakkak ki ben, sizin bilmediklerinizi bilirim”51 buyurdu.
Meleklerin neden böyle söylediğini önceki sohbetlerimizde izah etmiştim. İsterseniz daha iyi anlaşılması için tekrar izah edeyim.
Allah bir hitapta bulunduğunda o konuyla ilgili bütün bilgileri hitabının içine koyar. Meleklere “yeryüzünde bir halife yaratacağım” diye hitap ettiğinde de yeryüzünü, halifeyi, insanlığı ve insanların neler yaptıklarını bu hitabının içinde tek tek meleklere gösterdi. Allah, insanı meleklere gösterince onlar da insanlar hakkında bilgi sahibi oldular, yaptıklarını görünce ise “ya rabbi! Yeryüzünde fesat çıkaracak ve kan dökecek birini mi halife kılıyorsun! Oysaki biz seni hamdinle tesbih ediyoruz” dediler.
Aslında bu cevapta bir de gizli olarak “yeryüzünde sana halife olmaya biz daha layığız” manası da çıkar; yani melekler verdikleri cevapla “sadece seni hamd ile tesbih edenler halife olmaya layıktır” dediler.
Sonra Allah, “Âdem’e (ve her biri bir Âdem olan insana) bütün isimleri (El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirip) öğretti sonra o (tecelli ettiği esmâ)ları meleklere arz edip, ‘eğer doğru söyleyenlerden iseniz, (haydi) şunların isimlerini bana haber verin’ buyurdu; ama melekler buna cevap veremediler ve “sen subhânsın (her türlü noksanlıktan münezzehsin ya rabbi! Senin bize öğrettiğinden başka bizim hiçbir bilgimiz yoktur. Muhakkak ki sen alîmsin, hakîmsin (her şeyi, herkesi bilen ve her işinde hikmet ve hayır olansın”52 dediler.
Allah onlara “muhakkak ki ben sizin bilmediklerinizi bilirim” buyurunca melekler de zaten hemen tövbe, istiğfar etti ve “sen alîm ve hakîmsin; yani biz bilmiyoruz, sen biliyorsun ya rabbi! Senin her işinde mutlaka bir hikmet vardır” dediler.
Demek ki melekler rablerini hamd ile tesbih ediyormuş! O zaman insan da Allah’ı hamd ile tesbih edince secde edilmeye layık olur ve Allah’a halife olur. Halifenin, Allah’ı hamd ile tesbih etmesi gerekir ki meleklerden üstün olsun ve meleklerin secdesine layık olsun. Bunun haricinde meleklerin secdesine layık olmaz.
Hamdi, tesbihi bilmeden Allah’a hamd etmemiz ve onu tesbih etmemiz mümkün değildir.
Peki, tesbih nedir?
Tesbih etmek, Allah’ın bütün isimlerini kapsar. Allah subhândır, diyoruz ya Allah her bir ismi ile subhândır. “Subhânallah” dediğimizde rabbimizi bütün isimleri ile tesbih etmiş oluruz. Tabii bu tesbih, dil ile yaptığımız tesbihtir; çünkü gönlümüzün tesbih edebilmesi için rabbimizi tanımamız şarttır.
Kim rabbini ne kadar tesbih ediyorsa secdeye de halife olmaya da o kadar layıktır. Mesela; bir kul, rabbini yüzde bir tesbih ediyor, hamd ediyorsa, sadece yüzde bir kadarıyla meleklerin secde ettiği kul olmuş ve halife olmuş olur.
Genel olarak baktığımızda rabbini tesbih eden hiç kimse yoktur; çünkü rabbimizi tesbih etmenin ne demek olduğunu bilmiyoruz. Bunu bilen ancak Allah’tır.
Melekler de hamd ile tesbih etmeyi bilmiyorlar. Hepsi nûrdan, aşktan, muhabbetten, teslimiyetten, Allah’a karşı edepten, haşyetten ibaret varlıklardır; ama buna rağmen tesbih ederken sadece Allah’ın kendilerine olan tecellisi kadar Allah’ı tesbih edebilirler; yani Allah’ı ne kadar biliyor, tanıyorlarsa ancak o kadar secde edebilirler; ama insanın, Allah’ı meleklere göre yüz kat daha fazla tesbih edebilme, hamd edebilme imkânı vardır; çünkü Allah, insana doksan dokuz ismiyle tecelli etmiştir.
Biliyorsunuz Allah’ın En Nûr ismi vardır. Melekler de nûrdan oldukları için Allah’ın onlara olan bütün tecellisi, meleklerde tecelli eden nûra göredir; fakat insanda El Esmaû’l Husnâ’dan doksan dokuz farklı isim vardır. Bu yüzden kul, tesbih edince meleklerden yüz kat daha fazla tesbih etmiş ve hamd etmiş olur. Tabii, bunu da yine rabbini isimlerinden tanıdığı, anladığı kadarıyla, aynı zamanda Allah’ın efâline, fiillerine şahid olup şehadet ettiği kadarıyla yapabilir ve bu şehadeti de kendi üzerinden yapar.
Hayatı yaşarken her ne ile karşılaşırsak karşılaşalım ve bu muamele bize her nereden ve kimden gelirse gelsin mutlaka Allah’tan gelmiştir. Şayet karşılaştığımız her olayı, muameleyi Allah’tan bilirsek işte o zaman kendi üzerimizden rabbimizin efâline, güzelliğine şehadet etmiş oluruz ki böyle olunca da rabbimize olan tesbihimiz, hamdimiz artar.
Allah âyet-i kerimede “doğu da Allah’ındır batı da. Nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır”53 buyurmuştur. Nereye dönersek orada bizim için rabbimizin güzelliği tecelli etmiştir. Bu güzellik de yalnızca manevi olarak kazanmamız, nefsimizden kurtulmamız, “Allah” diyebilmemiz, “lâ ilâhe illallah” diyebilmemiz, nefsimizin şirkinden, nifakından, hasedinden, riyasından kurtulmamız içindir. Bu şekilde baktığımızda her anda ve her yerde nefsimizden temizlenip rabbimize yakın olma imkânımız vardır. Bizim için bundan daha büyük bir nimet olur mu, daha büyük bir güzellik olur mu! Rabbimizin güzelliği her yerde tecelli ediyor ki rabbimizin güzelliğini alıp onunla güzel olalım.
Hâl böyleyken acaba ne yana dönerse dönsün; ister hastalık ister musibet, bela, ister dedikodu, iftira, isterse de yokluk olsun hiç fark etmez, hangi imtihana tabi tutulursa tutulsun “rabbim bana rahmetiyle, muhabbetiyle muamele ediyor. Rabbim beni sevdiği için bu muamelesiyle beni zannımdan, vehmimden, şeytanın verdiği vesveseden, hayali varlığımdan kurtulmayı dilemiş. Bana bu imtihanları göndererek beni kendine çekiyor ve bana zatıyla, sıfatıyla tecelli edip hakiki varlığı vermek istiyor. Bu muameleyi bana olan saf rahmetinden, sevgisinden dolayı bana yapıyor” diyen ve her anda rabbinin tecellisiyle, vechiyle, güzelliğiyle, cemaliyle karşı karşıya olduğunu bilen, tadan, buna şahid olan kaç kişi vardır!
İnsanın, yaşadığı her şeyi rabbinin kendisine olan rahmet tecellisi olarak görüp onunla rabbini tesbih etmesi, hamd etmesi gerekirken insanın yaptığı şey; rabbine isyan etmek, itiraz etmek, neden niçin deyip rabbini hesaba çekmek ve Allah hakkında su-i zanda bulunmaktır. Böyle yapanlar “subhânallah” diyememiş, “elhamdulillah” diyememiş, “Allah u ekber” diyememiş, “lâ ilâhe illallah” diyememiştir.
Biz de hayatımızı yaşarken ya bunlardan birini söyler, rabbimizi tesbih ederiz ya da tam tersini yapar, rabbimizi hesaba çekeriz; ama bunlardan birini bile söyleyebilmek kolay değildir; çünkü “subhânallah, elhamdulillah, Allah u ekber, lâ ilâhe illallah” diyebilmemiz için nefsimizin erimesi, yok olması, nefsimizin bütün şirkinden, küfründen, nifakından kurtulmuş olmamız gerekir.
Aksi takdirde istersek gece gündüz ibadet yapalım, her gün oruç tutalım, hiç durmadan secde edelim nefsimizden kurtulmadıkça ibadetimiz, kulluğumuz kendi nefsimize olur; çünkü bu ibadetlerimizle ve yaptığımız güzelliklerle kibirleniriz. Böyle olunca da ibadet ettikçe nefsimiz büyür. Buna rağmen ibadetlerimizle Allah’a yaklaştığımızı ve manevi olarak büyüdüğümüzü zannederiz. Hâlbuki bir adım bile Allah’a yaklaşmış, Allah’a yakınlığı kazanmış olmayız.
Bu duruma düşmemek için kendimizi hesaba çekmemiz gerekir. O yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hesaba çekilmeden evvel kendinizi hesaba çekin”54 buyurmuştur. Bizim de “acaba rabbimi tesbih ediyor muyum, hamd ediyor muyum, tekbir ve tevhid ediyor muyum? Yoksa gönlümün tasdik etmediği yalan bir söz mü söylüyorum” diye kendimize bakmamız lazım.
Evet, Allah, meleklerin rablerini hamd ile tesbih ettiğini buyurmuştu. Melekler başka ne yaparlar?
Bir de mü’minler için istiğfar ederler. “Arşı taşıyan ve onun etrafında bulunan (melek)ler, rablerini hamd ile tesbih ederler ve ona iman ederler. Bir de iman eden kimseler için mağfiret dilerler. (Derler ki) Rabbimiz! Senin rahmetin ve ilmin her şeyi kuşatmıştır. O hâlde tövbe ed(ip sana dön)en ve senin yoluna tabi olanları mağfiret eyle ve onları cehennem azabından koru!”55
Kul bu hâle gelmeden meleklerin tesbihini yapmış olmaz. Bu yüzden kul mutlaka mü’minler için istiğfar etmeli, af dilemeli, mağfiret dilemeli ve bunu da sadece dil ile yapmamalıdır. Diliyle yaparken bir de elinden geleni yapmaya çalışmalıdır ki yalancı olmasın, sözü havada kalmasın, laftan ibaret olmasın. Allah âyet-i kerimede “O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir”56 buyurmuştur. Salih amelimiz sözümüzle beraber olacak ki sözümüz rabbimize ulaşsın. Yoksa yalancılardan oluruz.
Rabbimizi hamd ile tesbih ederken, rabbimizin her işini övgüye layık görmemiz ve ona itiraz etmememiz gerekir. Elbette ki bir beşer olarak sıkılabilir, daralabilir, bunalabiliriz; ama rabbimize itiraz edemeyiz. Sıkılmak, bunalmak ayrı şey, rabbimize itiraz etmek “bu neden benim başıma geldi” demek ayrı şeydir. Rabbimize itiraz etmemek için nasıl bir imtihanla karşılaşırsak karşılaşalım “bu güzeldir, doğrudur ya rabbi! Bana yaptığın bu muamele senin bana olan rahmetindir, muhabbetindir ve en doğru, en güzel muamelendir. Senin yaptığın her şey sana layıktır, ben de buna layığım. Sen bana sadece layık olduğum muameleyi yapıyorsun” dememiz gerekir.
Hepimiz bütün peygamberlerin nasıl sıkıntılar yaşadığını biliyoruz. Hepsi de yaşadıkları imtihanları geçerek Allah’a yakınlığa layık oldular; yani peygamberlerin yaşadığı sıkıntılar Allah’a yakın olmaya layık olmaları içindi. Hepsi de o büyük imtihanlarla Allah’a en yakın olmaya layıktır. Allah da zaten yakın olsunlar diye onlara öyle muamelede bulunmuş ve sıkıntıyla, musibetle peygamberleri imtihana tabi tutmuştur.
Tabi ki sıkıntılar, imtihanlar insanın yanlışından da günahından da küfründen de şirkinden de gelir; ama bir de Allah’ın bir kulunu yakınlığına layık gördüğü için özel olarak imtihana tabi tutması vardır ki kul da buna göre imtihanlar yaşar.
İstisnasız herkes zaten bir imtihan yaşıyor; ama sadece Allah’a hamd eden, “sen güzel yapıyorsun ya rabbi! Senin bana yaptığın muamele en güzeldir, en doğrudur ve benim için tek hayırlı olandır” diyenler kazanır. Demeyenler ise kâfir olur. Kelimeyi bilerek olduğu gibi söyledim ki işin vahameti ve ciddiyeti anlaşılsın.
Peki, yaşadığı imtihanları Allah’tan bir muamele olarak görüp “sen ne yaparsan güzeldir ya rabbi” demeyenler nasıl kâfir olurlar?
Küfür; hakikati örtmek demektir. Kâfir ise hakikati örten manasına gelir. Birinin kâfir olması için önce hakikati bilmesi, anlaması gerekir ki onu örtebilsin. Bu yüzden biri hakikati biliyor ve bildiği hâlde örtüyorsa kâfir olur. Yoksa hakikati bilmiyorsa cahil olur, kâfir olmaz.
Şimdi kendimize bakalım. Her anda Allah’ın huzurunda olduğumuzu biliyor muyuz? -Biliyoruz. Nereye gidersek gidelim, nereye yürürsek yürüyelim rabbimizin mülkünde onun huzurunda yürüdüğümüzü biliyor muyuz? -Biliyoruz. Her muamelenin bize rabbimizden geldiğine iman etmiş miyiz? -Etmişiz. Rabbimizi biliyor muyuz? -Biliyoruz. Kendimizi, acziyetimizi, hiçbir gücümüzün, kuvvetimizin olmadığını biliyor muyuz? -Biliyoruz. Öyleyse bildiğimiz hâlde rabbimizin büyüklüğünü, ekberliğini, hamid oluşunu, her işinin övgüye layık olduğunu örtüyorsak, rabbimizin her işinin eksiksiz, kusursuz, noksansız ve kemalat üzere olduğunu bildiğimiz hâlde bir imtihan yaşadığımızda feryad ediyor, isyan ediyor, itiraz ediyorsak rabbimizi tesbih etmiş, hamd etmiş, tekbir etmiş olmayız.
Aynı şekilde karşılaştığımız imtihanları Allah’tan bir muamele olarak görmüyor, “falancalar yaptı, ondan başıma bu geldi” diyorsak rabbimizi tevhid etmiş, “Allah’tan başka ilâh yoktur. Güç, kuvvet sahibi, mülkün sahibi yoktur” demiş olmayız.
Bu yüzden iman etmek basit bir şey değildir; ama Allah her bir kuluna ne kadar akıl vermiş, marifet vermiş, ilim vermiş, ne kadar öğretmiş ve şahid kılmışsa kulunu yalnızca buna göre hesaba çeker. Kimse kimseyi hesaba çekemez; çünkü Allah’ın kime nasıl bir muamelede bulunduğunu kimse bilemez.
Herkes sadece kendine bakmalıdır ki kul olabilsin. Aynı şekilde bir tek kendini hesaba çekmelidir ki doğru hesap yapabilsin ve hesabını verebilsin. Bu nedenle kendi hesabını bırakıp başkalarının hesabıyla meşgul olanlar kendini unutmuş ve nefsini, ilmini, aklını Allah’a şirk koşmuştur.
Allah âyet-i kerimede beni İsrail’in alimlerine hitap ederken “(ey âlimler!) Sizler Kitâb’ı (apaçık âyetleri) okuduğunuz (gerçekleri bildiğiniz) hâlde insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?”57 Yani insanlara anlatıyorsunuz; ama önce kendi hesabınızı yapın, kul olup olmadığınıza bakın, buyurmuştur. Bizim de konuşmayı değil, susmayı, susmak derken dinlemeyi tercih etmemiz lazım. Öyle ki kendi hesabımızla meşgul olabilelim.
Mesele; birini dinlemek değildir. Mesele; insanın kendini, kendi gönlünü dinlemesidir. Aynı zamanda varlığa, mahlûkata bakıp her bir varlığı dinlemesidir. Varlıktaki her şey insana bir şey söylüyor ve ona rabbini, rabbinin kudretini, kuluna olan sevgisini, ikramını anlatıyor. Varlıkta konuşmayan hiçbir bir şey yoktur. Her şey konuşur, konuşurken de sadece onu anlatır.
Bununla beraber Allah her şeyden münezzehtir; çünkü Allah subhândır, hâşâ hiçbir şeye benzemez, hiçbir şey de ona benzemez; ama her güzellik bir tek onun güzelliğini gösterir. İnsan istese de istemese de farkında olsa da olmasa da, ister mü’min ister kâfir olsun hiç fark etmez herkes iradesiz bir şekilde Allah’ın güzelliğini gösterir ve bu her bir varlık için geçerlidir.
Bu nedenle varlıktan herhangi bir şeye bakarken öylece bakıp geçmeyelim. Hepsi canlıdır, Allah’ın yarattığı kuludur. Hatta belki tuhaf gelir; bir taş başka bir taşın üzerinde dursa ve o taşın aslında oradan kayma imkânı olsa; ama buna rağmen kaymasa alttaki taş ondan davacı bile olabilir. Taş bile taşın üzerinde dursa hesabını Allah’a verir. İşte, onlar da aynen böyle canlıdır ve Allah’ın kuludur.
Biz de varlığa bakarken her şeyi rabbimizin kulu olarak ve hamd ile tesbih ettiklerini bilerek bakacak, hep beraber rabbimizi tesbih edeceğiz inşallah.
Kul ile Allah arasında bir zulmani perdeler bir de nûrdan perdeler vardır. Bütün zulmani perdeler nefse aittir ve vehimden, zandan ibarettir; yani kulun “ben, bence, bana göre, başkalarına göre” demesi, “Allah’a göre” diyememesinden dolayıdır. Kul, rabbini hamd ile tesbih edebilmek için öncelikle zulmani perdelerden kurtulmalıdır.
Bir de nûrdan perdeler vardır. Manevi yolculuk yapılırken insanın geçmesi gereken bazı âlemler vardır ve her bir âlemde binlerce perde vardır ki Allah’ın tecelli etmesi için hepsini aralamak gerekir. Aksi takdirde kendi kendimize hayal kurmuş oluruz. Bu perdelerden kurtulmadan birkaç adım atıp “acaba ben yolun sonuna geldim mi” hatta “acaba benim işim bitti mi” diyorsak hiçbir şey bilmiyoruz, anlamamışız demektir.
Bu perdelerin hepsi Allah’a şahid olmakla ilgilidir. Allah’a şahid olmanın ilk âlemi bulunduğumuz âlemdir. Bu yüzden yaşadığımız âleme şehadet âlemi denir. Burada her anda rabbimizin efâline, fiillerine, işlerine şahid oluruz. Yalnız, bu şehadetin olması için karşılaştığımız her olayı rabbimizden bir imtihan olarak bilmemiz şarttır. Eğer her durum karşısında “bu muameleyi bana rabbim yapıyor” demezsek Allah’ın fiillerine, efâline şahid olamayız.
Oysaki her anda bir şe’ende olan, her an yaratan, kulunu imtihana tabi tutup kendine davet eden, kendine çeken odur. İşte, kendimize, varlığa, hayata, yaşadığımız her olaya böyle bakmak; Allah’ın fiillerinde ona şahid olmaktır.
Allah’ın fiillerine şahid olduğumuzda fiiller isimlerinden tecelli ettiği için bu defa Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sını, güzel isimlerini anlamaya başlarız ve Allah’ın isimleri üzerimizde tecelli eder. Sonra bir de bakarız ki rahmet sahibi, af ve mağfiret sahibi, ikram sahibi, aşk ve muhabbet sahibi olmuşuz. Üzerimizde Allah’ın nûru, güzelliği tecelli etmiştir. Biz de kendi gönlümüzde rabbimizin isimlerine şehadet ederiz; ama bu şehadet parça parça olur. Hazmedebilelim diye Allah bize yavaş yavaş şehadet ettirir.
Allah’ın isimlerine şahid olduktan sonra iş biter mi? -Hayır, bitmez. Zaten kul, isimlere şahid olduğunda kendinde Allah’ın isimlerinin tecelli ettiğini görür ve Allah’ın güzelliğinden başka bir şey göremez. Bütün varlığa, mahlûkata bakarken de hepsi üzerinde sadece Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin tecellisini görür. Bu yüzden işinin bittiğini zanneder. Hâlbuki daha yarı yoldadır, hatta aslında daha yolun başındadır; ama kendine göre kamildir, mü’mindir.
Kulun bundan sonra şahid olması gereken tecelliler Allah’ın sıfatlarıdır; yani Allah’ın bütün isimlerinde, işlerinde, fiillerinde subhân oluşudur, hamid oluşudur, ekber oluşudur, tek bir ilâh oluşudur. Sıfatlara şahid olduktan sonra ise kulun neye şahid olacağını sadece Allah bilir; çünkü bundan sonraki Allah’ın zatının tecellisidir, dolayısıyla ne anlaşılabilir ne de anlatılabilir.
Her zaman için bütün işler gönülde, imanda biter. Bütün öğrendiklerimiz, bildiklerimiz, ibadetlerimiz, her çabamız, gayretimiz hepsi imanımızı kemale erdirmek içindir. Bütün bu yolu yürüyebilmek için bize lazım olan tek şey ise aşktır. Onun dışında bu yol asla yürünmez ve kul hiçbir zaman rabbini tesbih etmiş, tahmid etmiş, tekbir etmiş, tevhid etmiş olmaz.
Kısacası; insanın, rabbini hamd ile tesbih edebilmesi için Allah’ın fiillerine sadece şehadet etmesi yetmez! Şahid olduğu her fiilin Allah’ın isimlerinden, o isimlerin de Allah’ın sıfatlarından tecelli ettiğine, Allah’ın subhân olduğuna, hamid olduğuna, ekber olduğuna, tek ilâh olduğuna iman etmekle mümkün olur.
Kul, kendisi ve varlık üzerinde Allah’ı hamd ile tesbih etmezse o zaman da bu hâli ile nefsinin karanlığına, mağarasına gömülür.
Allah âyet-i kerimede “doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur”58 buyurmuştur. Herkese sa’yının, çabasının, gayretinin karşılığı vardır. İnsan bu çabayı, gayreti kendi gönül âleminde, vücut ülkesinde sarf eder; çünkü oranın yalnızca Allah’a ait olması ve gönlünün Rahman’ın arşı olması gerekir. Yoksa herkes ona sahip olmaya çalışır ve ona “ben senin sahibinim, sen de benim kulumsun, hizmetçimsin” der.
Hepimiz biliyoruz ki eşimiz, çocuğumuz, annemiz, babamız, arkadaşımız bize aslında “ben senin sahibinim” diyor; ama bunu “seni seviyorum” diyerek söylüyor. Bizim de onlara “beni kulun gibi sevme! Haddini bil, benim rabbim Allah’tır. Ben bir tek onun kuluyum ve ondan başkasına kul olmam” dememiz, kimseye kulluğu kabul etmememiz gerekir. Böyle olmazsa Allah’ı tesbih etmemiz, tahmid etmemiz, tekbir etmemiz, tevhid etmemiz mümkün olmaz. Sonra bir de bakarız ki hiç farkında olmadan başkalarını tesbih ediyor, tahmid ediyor, tekbir ediyor, tevhid ediyoruz.
Bu duruma düşmek istemiyorsak kimsenin övgüsüne sevinmeyelim, yermesine de üzülmeyelim. Bizi sadece rabbimiz övsün. Rabbimiz bizi övdüyse onun övmesine sevinelim; ama rabbimiz bizi övmediyse bütün insanlar bizi övse bile onların övgüsünden hiçbir fayda göremeyiz. Tam tersine övgüleri bizi batırır ve bize rabbimizi unutturur.
Aynı şekilde kimsenin bizi yermesine de bakmayalım. Sonuçta herkes kendine yakışanı yapar. Eğer yaptığımız bir şeyden dolayı rabbimiz bizi överse bizi yerenler rabbine zaten ters düşmüş ve zavallı kalmış, çok kötü bir duruma düşmüş olur. Öyleyse onların yerişini nasıl ciddiye alabiliriz! Böyle bir durumda yapmamız gereken şey; bu kötü hâllerinden kurtulsunlar diye bizi yerenler için istiğfar etmek, dua etmektir.
Evet, ne olursa olsun rabbimizi tesbih etmeye çalışacağız. Bütün marifetimizi kullanarak, hikmetle bakarak, Allah’ın nazarıyla, vahyi ile, resulü ile bakarak, Allah’ın resulü nasıl anladıysa öyle anlamaya çalışarak rabbimizi tesbih edeceğiz inşallah.
Herkes rabbini ancak kendi gönlü kadar tesbih eder. Her zerresi ile tesbih etse bile yine rabbini ancak kendisi kadar tesbih etmiştir. Âlemlerin rabbini yine tesbih etmiş olmaz, sadece kendisi kadar tesbih etmiş olur. Allah’ı layıkıyla tesbih eden, hamd eden, tekbir eden yine kendisidir. Bir tek Allah kendini layıkıyla tesbih edebilir. Onun dışında herkes ancak kendisi kadarıyla rabbini tesbih eder.
Gerçek manadaki tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid ne zaman olur?
Allah, kendini kul üzerinden tesbih edince gerçek manadaki tesbih olur; ama bunun için kulun fenayı bulmuş, manevi olarak ölmüş ve Allah ile yeniden dirilmiş olması gerekir. Öyle ki Allah onun üzerinden kendini tesbih ve tekbir etsin.
Allah, bir kulu üzerinden tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edince kul bu tesbihini sadece rabbine yapar. Kullara tesbihini gösterse bile hiç kimse onu anlayamaz, anlayanlar da ancak kendi marifeti kadarıyla anlar.
Evet, bir insanın, rabbini layıkıyla tesbih etmesi hiçbir zaman mümkün değildir. Bu yüzden kul “ben rabbimi layıkıyla tesbih ettim, tahmid ettim, tekbir ettim, tevhid ettim” diyemez. Bunun yerine “her şeyim noksandır ya rabbi! Her şeyim eksiktir. Bütün ibadetlerim, namazım, secdelerim, zikrim, tesbihim, hamdim, tekbirim, tevhidim için eksik yapmamdan ve yanlış anladığımdan dolayı tek tek istiğfar ediyorum ya rabbi! Seni tanıyamadığımdan, seni anlayamadığımdan, hakkını teslim edemediğimden dolayı yaptığım bütün tesbihlere, hamdlere, ibadetlere tövbe ediyor, istiğfar ediyorum” demelidir.
Günaha bir sefer istiğfar edilmesi yeterlidir; ama ibadetlerimize bin sefer istiğfar etmemiz lazım ki rabbimizi tanıyabilelim. Diğer türlü rabbimizi tanıyamayız; çünkü eksik yaptığımız hâlde güzel yaptığımızı zannederiz sonra ibadetlerimiz rabbimizle aramızda perde olur. Ne zaman ki ibadetlerimize bile istiğfar edebildiysek işte o zaman rabbimizi tesbih etmeye başlamışız demektir.
Allah’ın huzuruna layık olmayan ibadetlerimizi Allah’a takdim edemeyiz. Bunun yerine “ya rabbi! Seni tesbih edenler gibi tesbih etmeye çalışıyor, onları taklit ediyorum” diyebiliriz. Ne zaman her zerremizle “rabbim subhândır, hamda layıktır” dedik ve onu övdüysek, rabbimizi her zerremiz ile tekbir ettiysek, büyüklüğü ona layık görüp bütün varlığın, mahlûkatın yalnız onun kulu olduğunu ve onun kudret elinde olduğunu anladıysak, onun izni olmadan hiç kimsenin hiçbir şekilde kıpırdayamadığına, konuşamadığına, gözünü bile kırpamadığına şahid olduysak o zaman “Allah u ekber” diyebiliriz.
Kâinatta var olan her şey Allah’ın nûruna boğulmuş vaziyettedir ve hepsi bir gölge mesabesinde sadece Allah’ın hükmündedir. Allah, insana irade vermiş ve “sen tercihini yap, gerekeni ben yaparım” buyurmuştur. İnsanın bütün gücü bu kadardır; yani gücü duasından ibarettir! İnsan kendi bedenine bile sahip değildir. Bu yüzden herhangi bir organına “çalış” ya da “çalışma” diyemez. Dese bile organı onu dinlemez.
Aynı şekilde insan kendi gönlüne de sahip değildir. Bütün gönüller Allah’ın kudret elindedir ve gönül de insanın demesine göre bir tarafa dönmez! İnsanın bir tek duası vardır. Bu duasına göre rabbinden ister, rabbi de onun gönlünü döndürür. Yoksa gönlünü döndüren Allah’tır yine kendisi değildir. Bu nedenle dua ederken “gönlümü kendinden başka tarafa döndürme ya rabbi! Ben dönmek istesem bile sen buna müsaade etme, bu duamı kabul etme ve gönlümü yalnızca kendine döndür” dememiz lazım.
Evet, rabbimizi nasıl tesbih etmemiz gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.
Rabbimizi ne kadar tesbih edebildik, hamd edebildik, tekbir edebildik, tevhid edebildiysek Allah ile aramızdaki perdeler o kadar kalkar ve Allah’a o kadar yakın oluruz.
İman eden herkesin tesbihi farklıdır ve herkes kendi marifetine göre rabbini tesbih ve tekbir eder.
Mü’minler üç kısımdır; birinci kısım Allah’a iman edip cennete layık olanlar. İkinci kısım Allah’a dostluk için çabasını, gayretini sarf edip veli olanlar. Üçüncüsü ise mukarrebun olup Allah’a en yakın olanlardır ve her birinin tesbihi farklıdır. Biri rabbini yerde tesbih eder, biri gökte tesbih eder. Diğeri de arşta tesbih eder, hamd eder, tekbir eder, tevhid eder.
Hepimiz bu âlemde yolcuyuz ve yoldayız. Rabbimizin yakınlığını tercih etmişiz, rabbimize yürüyoruz. Yolculuk boyunca çaba, gayret sarf ettikçe rabbimize olan tesbihimiz de değişir ve bir önceki tesbihimizden daha farklı olur.
Kendi üzerimden örnek vereyim. Hiç kimseye şimdiye kadar “haydi, şu zikri yap da yolu yürü” demedim. Zaten böyle bir yolculuk yoktur. İnsanın yolu yürümesi için yolu bilmesi gerekir. Yolu bilmeden nasıl yürüyecek! Bilmeden alıp zikri çekerse şeytanlar etrafına toplanır ve ona “bak, sen zikir yapıyorsun, sen çok üstün birisin. Sen bir Mürşid-i kâmile tabi olmuşsun ya sen özelsin, seçilmiş birisin. Eksiğin, yanlışın da olsa, hiçbir şey yapmasan da bir şey olmaz, mürşidin zaten seni kurtarır” der. O da ibadetini, kulluğunu artık nefsine yapar, nefsini tesbih eder, tahmid eder, tekbir eder, tevhid eder; yani sürekli kendini büyük görür ve nefsini över. Sonunda da şeytan onu alıp uçurumdan aşağıya atar ve onun bundan haberi bile olmaz.
Eğer tabi olduğu kişi Mürşid-i kâmil olsa zaten ona böyle bir şey yaptırmaz, buna da müsaade etmez; ama mürşidi hakiki mürşid olmayınca ona “senin işin tamamdır. Sen bu kapıdan içeri girdin ya sen artık kurtuldun. Senin işin tamamdır” der. Köpek işte! Köpek olmasa Allah’a yalan yere iftira atabilir mi! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yapmadığı bir şeyi yapabilir mi, söylemediği bir şeyi söyleyebilir mi! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, kızı Hz. Fatıma (r.a.)’a “sakın babam peygamberdir diye bana güvenme! Nefsini Allah’ın kudret elinden satın al”59 buyurmuşken, o kalkıp yanındakilere “sizin işiniz tamamdır, siz kurtuldunuz” diyebilir mi!
Mürşid-i kâmil olmayanlar işi yapmaya kalkışırsa böyle olur. Bunların yanındaki herkes Kıyamet günü onlardan davacı olacak ve yakalarına yapışacak. Hâlbuki ne uğruna yaptınız bunu! Neyi kazandınız! Herkes size “şeyh” dedi, etrafınızda toplandı da ne oldu, ne kazandınız! Siz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığını yapabiliyor musunuz? -Hayır. Yanınızdakilerden biri “ben rabbime gitmek istiyorum. Beni rabbime götürebilir misin” diye sorsa “hayır” diyeceksiniz. Madem öyle ne işiniz var cemaatin başında! Niye rabbine gitmek isteyen kulların yolunu kesiyorsunuz! Onları şeytana teslim ediyorsunuz! Bir de “yolu yürüyorsunuz” deyip insanları kandırıyorsunuz! Böyle yapmakla neyi kazanacağınızı düşünüyorsunuz! Kıyamet günü bunun hesabını nasıl vereceksiniz!
Evet, birbirimizi kandırmayalım. Biz de kimseyi kandırmıyor ve kimseye hayali bir şey söylemiyoruz. Hiç kimseyi Allah ve resulü dışında hiçbir şeye davet etmiyoruz. Hepimize lazım olan; rabbimize âbd olmaktır, onu tesbih etmektir, tekbir etmektir. Biz de kardeşlerimize “gelin, bizimle beraber bizim yaptığımız gibi tesbih edin, tahmid edin, tekbir edin, tevhid edin” diyoruz. Bunun dışında hiçbir şey söylemiyoruz.
Subhânallah Sohbetleri’ni zaten hep birlikte rabbimizi tesbih edelim diye yapıyoruz. Daha tesbih etmedim, tahmid, tekbir, tevhid etmedim. İnşallah sohbetlerimiz ilerledikçe rabbimizi tesbih etmemiz gerektiği şekilde tesbih edeceğim, siz de benimle beraber tesbih edeceksiniz.
Böyle olmazsa yolculuk yapılmaz, yol yürünmez. Beni dinlemeyecekseniz, benim yaptığım gibi yapmayacaksınız sonra da benimle yürüdüğünüzü söyleyeceksiniz. Yolculuk böyle olmaz! Benimle beraber tesbih etmeniz “Allah” demeniz, “lâ ilâhe illallah” demeniz, “rabbim rahmandır, rahimdir, maliktir, meliktir” demeniz gerekir. Öyle ki bir olalım, gideceğimiz yere beraber varalım. Aynı şekilde rabbimizin rahmeti hepimizin üzerine insin.
Bununla beraber dünya ile ahireti birlememiz gerekir. Zaten hepimiz marifetimiz kadarıyla dünya ile ahireti birleştirmişiz inşallah. Dünyada da rabbimizin huzurundayız, ahirette de rabbimizin huzurundayız.
Allah âyet-i kerimede buyurur. İnnemâ emruhû izâ erâde şey’en en yekûle lehu kun fe yekûn:60 “O bir şeyi(n olmasını) dilediği zaman O’nun emri ona sadece ‘Ol’ demektir. O da hemen oluverir.” Allah varlığa, kâinata “ol” demiş, o da olmuştur. Aynı şekilde “öl” derse bu defa da ölür. Her şey Allah’ın sadece bir kelimesinden, “ol” demesinden ibarettir. Dolayısıyla bizi olduracak olan yine Allah’tır. O bize “Hz. İnsan ol” demeden Hz. İnsan olamayız. Onun bize “ol” demesi lazım ki biz de olabilelim.
Mesela; Hazreti Îsâ (a.s.), ölüleri diriltirken Kum bi iznillah: “Allah’ın izniyle kalk” diyordu değil mi! Peki, Hazreti Îsâ (a.s.) mı “kalk” diyordu? -Hâşâ! Allah onun üzerinden “kalk” buyurmasa ölüler dirilir mi? -Beşerin kelimesinin ne kıymeti, değeri vardır; ama Allah, kulu üzerinden “kalk” derse o zaman kul dirilir. Allah da bunu sadece layık olana, rabbini isteyene, “rabbim Allah’tır” diyene, âbdi olarak kabul ettiğine yapar.
Bütün varlık, Allah’ın bir kelimesinden ibarettir. Var olması da yok olması da yine bir kelimesinden ibarettir. Allah âyet-i kerimede “Bizim emrimiz gözü sadece tek bir sefer açıp kapama gibidir (anında gerçekleşir)”61 buyurmuştur. Allah “ol” der, hemen olur. Yeri gelir “kulum gel” diye emreder kendini anında huzurda bulursun ve bunların hepsi göz kırpması kadar küçük bir zaman diliminde olur. Bir anda tecelli eder, kendini bin yerde bir anda görürsün. Bütün varlığın sesini bir anda işitir, bütün varlığa şahid olup şehadet edersin.
Her zaman için ne yana dönersen dön rabbinin tecellisi ile karşı karşıyasın. Bazen nerede olduğunu bilemezsin. “Yerde miyim, gökte miyim, neredeyim” dersin. Bildiğin tek şey; her yerde sadece Allah’ın tecellisinin, güzelliğinin olduğu, ondan başka bir şey olmadığı olur. Buna şahid olunca “subhânallah, Allah u ekber, elhamdulillah, lâ ilâhe illallah” dersin.
İnsan yalnızca fiillerinden, amellerinden hesaba çekilmez. İnsan ağzından çıkan her kelimeden de hatta gönlünden geçirdiklerinden de sorumludur ve hepsinden hesaba çekilir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “o gün insanlar amelleri(nin karşılığı) kendilerine gösterilmesi için bölük bölük (Rabblerine) döner(ler). Artık kim zerre kadar bir hayır yapmışsa (o gün) onu görür. Kim de zerre kadar bir şer işlemişse (o gün) onu görür”62 buyurmuştur. Hepsini ona gösteririz. Amelini de, konuşmalarını da, gönlünden geçirdiklerini de tek tek gösteririz.
Neden?
Çünkü Allah, kulu ile ilgileniyor hem de her anda ilgileniyor. Bu yüzden düşündüklerini de konuştuklarını da yaptıklarını da bir bir yazdırıyor. Kulun bunu anlaması ve buna göre yaşaması gerekir. Şayet kulun konuştukları, düşündükleri, yaptıkları tesbihin, hamdin, tekbirin, tevhidin dışındaysa kul manevi olarak kaybeder.
Kaybetmemek için hiçbir mü’min tesbihin, tahmidin, tekbirin ve tevhidin dışına çıkmamalıdır! Çıkarsa mü’min olmaktan çıkar ve Allah’a yakınlığı, veliliği, mü’minliği kaybeder, İslam’ın dairesine düşer. İslam’ı kabul eden ama gereğini yapamayan, beceremeyen kul da bu konumda manevi olarak tehlikededir; çünkü imanını kaybetme tehlikesiyle karşı karşıyadır.
Bu tehlikeye düşmemek için pervasızca düşünmemek ve konuşmamak lazım. Konuşurken kendimizi rabbimizin huzurunda bilip öyle konuşalım. Ağzımızdan çıkan bir söz için Allah o anda bize “kulum sen anlatıyorsun öyle, sen kiminle konuşuyorsun, sen kimsin” diye hesap sorsa hiç kimse kendini savunamaz, Allah’a karşı da “sen bana şöyle yaptın” diyemez. Allah âyet-i kerimede “O (Allah), yaptığından dolayı sorgulanamaz, onlar ise sorguya çekileceklerdir”63 buyurmuştur. Allah hesap sorulmayandır, kendisinden sual edilmeyendir. Kimse ona hesap soramaz ama siz hesaba tabi tutulursunuz, size sorulur. Yani “Sen beni hesaba çekme hakkına sahip değilsin! Cehaletinle, körlüğünle bakıp ‘bu niye böyle oldu!’ diyemezsin! Ben âlemlerin rabbiyim. Ben âlemlerin subhân olan, ekber olan, hamid olan rabbiyim. Sen körsen, sağırsan, anlamıyor, aklını, gönlünü, imanını kullanıp varlığa bakmıyorsan bu körlüğün ile beni hesaba çekemezsin!” buyuruyor Allah. Tek kelime ile kuluna “edepli ol” buyuruyor.
İnşallah hep beraber “subhânallahi velhamdulillahi ve lâ ilâhe illallahu vallahu ekber” diyeceğiz. Subhanallah, elhamdulillah, lâ ilâhe illallah, Allah u ekber zikirlerinin toplamı bu tesbihtir. Hepsi bu tesbihin içindedir, biz de rabbimizi tesbih edip tek kelime ile “subhânallah” diyeceğiz inşallah.
Rabbimizi önce kendi tesbihimiz ile tesbih etmemiz lazım, sonra hayatı yaşarken muhatap olduğumuz her insana karşı rabbimizi tesbih etmemiz, hamd etmemiz, tekbir etmemiz gerekir. Öyle ki tesbihimiz devam etsin. Sonra da meleklerle beraber tesbih etmemiz lazım; çünkü Allah’a imanın hemen peşinden rabbini hamd ile tesbih eden melekler gelir. Biz de onlarla öyle bir tesbih etmeliyiz ki melekler tesbihimize şahid olsun. Secde edilmeye layık olup olmadığımızı tesbihimizle, hamdimizle meleklere gösterelim. Bunun için de meleklere “evet, siz zaten rabbinizi tesbih ediyorsunuz, hamd ediyorsunuz. Şimdi bir de ben hamd edeyim, tesbih edeyim. Bir bakın, rabbime halife olmuş muyum olmamış mıyım? Secdeye layık mıyım değil miyim?” dememiz gerekir.
Evet, hep beraber insanın neden secdeye layık olduğunu ve Allah’a yeryüzünde halife olduğunu anlamaya çalıştık.
Allah bizi rabbinin huzurunda olduğunu unutanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi rabbini hamd ile tesbih eden kullarından eylesin. Allah bizi hangi imtihana tabi tutulursak tutulalım her imtihanın bizim için saf hayır, saf rahmet, saf güzellik olduğuna iman eden kullarından eylesin. Allah bizi subhân olan, ekber olan, hamid olan, ehad ve vahid olan rabbine iman eden kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
