close

2.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi anlamaya çalışıyorduk.

Geçen sohbetimizde Allah’ın isimleri ile sıfatları arasında bir fark olduğunu söylemiştik.

Allah’ın isimleri ile sıfatları arasındaki fark nedir?

Allah, kullarına isimleriyle tecelli eder; ama sıfatlarıyla tecelli etmez. Örnek vermek gerekirse: Allah, Hz. İbrâhîm (a.s.)’a “hâlîm”23, Hz. Nûh (a.s.)’a “şekûr”24, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e de “raûf ve rahîm”25 buyurmuştur. Buradan da gördüğümüz gibi; Allah, kulunu kendi ismiyle isimlendirir; ama hiç kimseye “subhân” demez; çünkü subhân olan sadece Allah’tır.

Allah bir de “hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin rabbi Allah’a mahsustur”26 buyurmuştur. Bir kul, Allah’ın isimleri ile isimlenince Allah’ın Hamîd ismi onda tecelli eder ve o kul da hamid olur; ama sadece bir parça olur. Asla bütünüyle hamid olmaz. Zaten Muhammed kelime manası itibariyle övülen ve övgüye layık olan demektir. Allah’ın her bir ismi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerinde kemaliyle tecelli ettiği için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz övgüye layık olmuş ve Allah onu övmüştür. Tabii, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sadece kâmil bir kul kadar övgüye layık olmuştur. Yoksa o da hâşâ bütünüyle hamid değildir. Bütünüyle El Hamîd olan yalnızca Allah’tır.

Aynısı “Allah u ekber” derken de geçerlidir. “Allah u ekber” derken “ekber olan bir tek Allah’tır” deriz. Elbette ki ekber olan Allah’tır; ama kul, Allah’ın güzelliğiyle güzel oldukça kul da Allah’ın güzelliğiyle ekber olur, diğer bir ifadeyle Allah’ın isimleri kendisinde tecelli ettikçe artık kulun üzerinde görünen, ekber olan Allah olur.

Bununla beraber Ekber ismi her kulda tecelli eden bir isim değildir. Ekber isminin tecelli etmesi için kulun vuslat yolculuğunu yapması gerekir. Kul vuslat yolunu yürürken önce Allah’ın efâli ile muhatap olur; yani her bir varlıkta Allah’ın fiilinin tecelli ettiğine şahid olur. Bundan sonra Allah’ın isimleri kendisinde tecelli eder ve kul bu tecelliyle Allah’ın isimlerine şahid olur. Allah’ın isimlerine şahid olduktan sonra ise Allah’ın sıfatlarına şahid olur. Allah’ın sıfatları Allah’ın zatına olan perdedir, son duraktır. Ondan ötesi ne konuşulur ne anlatılır, hatta ondan ötesini düşünmeye bile yer yoktur!

Kul, Allah’ın zatı hakkında tefekkür edemez; ama fiilleri, isimleri, sıfatları hakkında tefekkür etmelidir. Öyle ki iman edebilsin; çünkü Allah “helâk olan açık bir delille (gözüyle gördükten sonra) helâk olsun, yaşayan da açık bir delille (Allah’ın yardımı ile galip geldiklerini görerek) yaşasın.”27 İman eden bir delille iman etsin, kâfir olan da bir delille kâfir olsun, buyurmuştur. Delilin olmazsa iman edemezsin. Aynı şekilde rabbinin fiillerine şahid olmazsan şehadetin olmaz. Dilin ile “eşhedu enlâ ilâhe illallah” diyebilirsin; ama Allah’a, Allah’ın efâline şehadet etmiş olmazsın. Allah’ın fiilleri isimlerinden tecelli ettiği için fiillere şahid olmayınca Allah’ın isimlerine de şahid olamazsın.

Allah’ın her ismi, sıfatlarının nûru altındadır ve sıfatların nûrundan tecelli eder. Bundan dolayı Allah’ın her bir ismi eksiksizdir, kusursuzdur, subhândır, övgüye layıktır. Mü’min de Allah’ın rabliğini, terbiyesini kabul ederken her muamelesinin kendisi için eksiksiz ve kusursuz olduğunu bilendir.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

El hamdu lillâhi rabbil âlemin:28 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur.”

İlâh olan, rab olan, subhân olan, eksiksiz ve kusursuz olan, hamid olan, övülen, ekber olan, tek büyük olan yalnızca odur. Subhân, El Hamîd, Âlemlerin Rabbi, İlâh ve Ekber sıfatları Allah’ın sıfatlarıdır, hiç kimseye verilemez. Konuşurken dahi buna dikkat etmek gerekir.

Nasıl?

Hiç kimseye “sen hatasızsın, kusursuzsun” denmez, denirse küfür olur, şirk olur. Allah’ın ismi anılmadan hiç kimseye “sen övgüye layıksın” denmez; çünkü biri övgüye layıksa Allah onu övgüye layık kılmıştır; yani kul, Allah’ın ismi ile isimlendiği için övgüye layıktır. Bu durumda onun üzerinden övülen, hamid olan aslında yine Allah’tır.

Bununla beraber hiç kimseye “ilâh” denmez, “âlemlerin rabbi” denmez, “ekber” denmez. İlâh olan da âlemlerin rabbi olan da ekber olan da bir tek Allah’tır. Eğer Allah’ın sıfatlarını bir kula ya da bir varlığa verirsek onu Allah’a şirk koşmuş oluruz. Bu duruma düşmemek için konuşurken ya da düşünürken çok dikkatli olmamız gerekir.

Mesela; bir devletten bahsedilirken “falan devlet en büyük devlettir. Onun gücü her şeye yeter, istediği her şeyi yapar” denilir. Böyle düşünmek doğru değildir. Hiçbir ülkeye ya da insana “onun gücü her şeye yeter, o ekberdir, en büyüktür” denmez. Sonra Allah öyle bir tecelli eder ki o ekber olarak görülen devleti küçücük bir topluluğun eliyle mağlup eder, yerle bir eder; çünkü El Ğâlib olan Allah’tır. Bu nedenle her kimden ya da neyden konuşursak konuşalım mülkün sahibini, kendi sahibimizi, rabbimizi, ilâhımızı unutmayalım.

Nasıl ki birilerine güç, kuvvet veriliyor “falancalar çok büyüktür, güçleri her şeye yeter” deniliyorsa bir de “falanca olmasaydı helâk olurduk, hidâyete eremezdik” denilir. Hâşâ, böyle düşünmek de doğru değildir. Bizi hidâyete erdiren de helâk olmaktan kurtaran da her türlü ikramı yapan da subhân olan, El Hamîd olan, âlemlerin rabbi olan, her şeye gücü yeten, ekber olan Allah’tır. Herhangi bir varlığın eksiksiz, noksansız olduğunu, onun Allah’tan bağımsız olarak büyük olduğunu, övgüye layık olduğunu düşünmek Allah’a şirk koşmaktır. Allah da bunu kabul etmez.

Subhân olan bir tek Allah’tır. Allah’ın her işi de subhândır, eksiksiz ve kusursuzdur. Allah herkesi imanla, kullukla, Hz. İnsan olmakla imtihana tabi tutar ve “iman etmiş mi etmemiş mi” diye kuluna kendi kendisini gösterir. Allah zaten kulunu bilendir; ama kulunu imtihana tabi tutarak ona “bak kulum, sen iman etmemişsin, rabbini tanımıyorsun, bak rabbini tesbih etmiyorsun, hamd etmiyorsun, tekbir etmiyorsun, onun sıfatlarını başkalarına veriyorsun” der ve ona kendi kendisini gösterir. Bunu böyle bilelim.

Evet, övülen, tesbih edilen, tekbir edilen kim olursa olsun; Allah, sıfatlarının bir başkasına verilmesini kabul etmez. Buna peygamberler de dâhildir. Peygamberler sadece Allah’ın kulu ve resulüdür. Hiçbirinde güç, kuvvet yoktur. Allah onları övdüyse hidâyeti onlarla verdiği içindir, diğer türlü onlarda bir güç, kuvvet olduğu için değildir.

Elbette ki Allah, bütün kullarına peygamberleri üzerinden hidâyeti verir, rahmet eder, ikram eder, kullarını affeder, mağfiret eder. Peygamberler bu konuda yalnızca vesiledir, işi yapan değildir. İşi yapan Allah’tır. Bunu kesinlikle unutmayalım ve peygamberler dâhil olmak üzere kim hakkında konuşursak konuşalım hiç kimseyi tesbih etmeyelim, tahmid etmeyelim, tekbir etmeyelim, tevhid etmeyelim. Aksi takdirde şirke düşmüş oluruz.

Şimdiye kadar yaptığımız sohbetlerle yolu yürürken önce Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sını, güzel isimlerini sonra da Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sını, güzel fiillerini anlamaya; yani manevi yolculuğun Allah’ın güzel isimleriyle, fiilleriyle nasıl yapıldığını anlatmaya çalışmıştık. Subhânallah sohbetleriyle ise Allah’ın sıfatlarını anlamaya çalışacağız inşallah. Allah’ın sıfatlarını anlayacağız ki rabbimizi nasıl tesbih, tahmid, tekbir ve tevhid edeceğimizi bilelim, anlayalım.

Yalnız Allah’ın sıfatlarını anlamaya çalışırken dikkat etmemiz gereken bir husus vardır. Allah’ın sıfatlarını anlamaya çalışmak; hâşâ Allah’ı anlayacağız demek değildir. Allah anlaşılmayacak kadar yücedir, subhândır ve kulun aklının alamayacağı kadar övgüye layıktır. Bir tek Allah kendini layıkıyla övebilir, tesbih edebilir. Kul, hiçbir şekilde Allah’ı layıkıyla tesbih edemez, övemez. Sadece gönlünün büyüklüğü, imanının kemalatı ve rabbini tanıdığı kadarıyla Allah’a hamd edebilir, onu övebilir, tesbih edebilir, tekbir edebilir, tevhid edebilir. Kul gönlünün büyüklüğü kadarıyla rabbini tesbih edince, tahmid edince, tevhid edince, tekbir edince ise Allah’ın tecellisine gark olur ve kendisiyle Allah arasında perde kalmaz.

Allah, bu imkânı istisnasız bütün kullarına vermiştir. Allah’ın, yarattığı her kulunun üzerinde mutlaka bir hesabı, muradı vardır. Allah öncelikle “ben böyle bir kul yaratacağım” deyip irade eder sonra da tecelli edip kulunu yaratır. Kulu için nasıl murad etmişse bir de onu öyle sever. Allah’ın her kulu hakkındaki takdiri özel olduğu için hiç kimse arasında kıyas yapılmaz; çünkü Allah onu âbd olsun diye kendisi için özel olarak yaratmıştır.

Herkes “ben Allah’a âbd oluyor muyum, rabbimi tesbih ediyor muyum, tahmid ediyor muyum, tekbir ediyor muyum, yoksa rabbimi tesbih etmek yerine başka şeyleri mi tesbih ediyorum” diye kendi gönlüne bakmalıdır. Kendi gönlüne baktığında rabbini tesbih edip etmediğini anlar.

İnsan, Allah’ı tesbih eder gibi başka şeyleri nasıl tesbih edebilir?

Örnek vermek gerekirse; insanlar bir partiyi desteklerken onu kayıtsız, şartsız kabul ederler ve partileri yanlış yaptığı hâlde “doğru yapıyor” derler. Sanki partileri olmazsa olmazmış gibi düşünürler. İşte, partisini bu şekilde destekleyenler kendi partisine “subhân” demiş, dolayısıyla kendi partisini tesbih etmiş, ona hamd etmiş ve onu en büyük, tek büyük saymıştır.

Bir âlimi överken de aynısı geçerlidir. Sonuçta âlim de beşerdir, eksiği, hatası olabilir veya yanlış bir söz söylemiş olabilir. Beşer asla subhân değildir, elbette ki yanlışı olacaktır. Bazıları var ki bir âlimin bütün sözlerini olduğu gibi doğru olarak kabul eder. Hatta başka bir âlim, o âlimin sözü dışında bir şey söylemişse onun sözlerini de kendisini de reddeder, sadece kendi desteklediği, doğru olarak kabul ettiği âlimin sözüne bakar. Bu tavır, âlimi tesbih etmek ve tekbir etmektir. Allah, kuluna akıl vermiş, iman vermiş, feraset vermiş, furkân vermiş, basiret vermiştir. Kulun da Allah’ın nûruyla bakıp doğruya doğru, yanlışa yanlış demesi ve âlimlere olan bakışını doğru tutması gerekir.

Âlimlere karşı bakış nasıl olmalıdır?

Kul, bir âlimin sözlerini dinlerken mutlaka içtihat etmeli ve âlimin söylediklerinden doğrusunu alıp yanlışına karışmamalıdır; çünkü yanlış dediği şeyler doğru olabilir; yani kul o esnada âlimin ne demek istediğini anlamamış olabilir. Onun için âlimin söylediği sözü hemen tenkit edip “yanlış” demek yerine “ben burayı anlayamadım; ama o söylemişse mutlaka bir bildiği vardır” demeli ve âlimin anlattıklarından kendisine lazım olanı almalıdır; çünkü büyümesi ve rabbini tanıyıp doğru yapması gerekir.

İki âlimi dinlediğimizi farz edelim. Birinin görüşünü kabul edip ötekininkini kabul etmemek içtihattır; ama görüşünü kabul ettiğimiz âlim için “bu âlim doğru yapmış, diğeri yanlış yapmış” diye hüküm vermek ve o âlimin bâtılda olduğunu zannetmek doğru değildir.

Öyleleri var ki bir âlimin söylediği sözden dolayı direkt olarak âlimin kendisine “yanlış” der ve onun hakkında hüküm verir. Sen onun hakkında hüküm veremezsin! Onun hakkındaki hükmü ancak Allah verir. O, senden çok önce vefat etmiş, sense onun hakkında hüküm veriyorsun! Bunu yaparken de yanlış dediğin sözü aslında onun söyleyip söylemediğini bile bilmiyorsun ya da söylemişse dahi ne demek istediğini bilmiyorsun. Bilmediğin için de anlamadan hüküm veriyorsun. Böyle yaparak Allah’a ters düşüyorsun. Bu durumda o âlim Kıyamet günü senden bunun hesabını sorma ve “neden benim için öyle söyledin” deme hakkına sahiptir.

Hazreti Ali (r.a.) Efendimiz “bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum” buyurmuştur. Kendisinden harf öğrendiğin kişinin senin üzerinde böyle bir hakkı vardır. Yüz tane yanlış söylese bile o yanlışı artık seni ilgilendirmez. Sana düşen; öğrendiğin harften dolayı ona teşekkür etmektir.

Kendimle ilgili söyleyeyim: Yeminle söylüyorum ister diri ister vefat etmiş olsun hiç fark etmez, biri yol boyunca bana tek bir cümle söylemişse bana söylediği cümleden dolayı onu mürşidim olarak kabul etmişim. Kabul ederken de eksiğine, yanlışına bakmamışım; çünkü o sözüyle bana ikramda bulunmuştur. Eksiği, hatası beni ilgilendirmez. Aynı şekilde bir zatın kitabından yeni bir cümle öğrenirsem onu yine mürşidim olarak kabul ederim; çünkü o bir cümleyle beni irşad etmiş ve bana yol göstermiştir. Öyleyse ona teşekkür etmem gerekir.

Kim bir âlimden bir cümle bile öğrendiyse ona teşekkür etmelidir. O âlim hakkında “ama şu kadar da yanlış sözü var” demesi doğru değildir. Herkes kendine bakmalı ve yanlışını gördüğü o âlimin kendisine manevi bir şey öğretip öğretmediğini düşünmelidir. Eğer ona bir şey öğretmişse bu durumda Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’in buyurduğu gibi o âlime kölelik yapması gerekir.

Evet, hiçbir zaman kimse hakkında gelişi güzel konuşmayalım ve kimseyi hesaba çekmeyelim. Başkasını hesaba çekmek yerine kendi nefsimizi hesaba çekelim; çünkü hepimizin ihtiyacı rabbimize kul olmak ve rabbimizin rızasını, yakınlığını, dostluğunu kazanmaktır. Bunun için yapmamız gereken şey de nefsimizi temizleyip tezkiye etmek, rabbimize yürümek, koşmaktır. Bununla beraber herkese hayr olmaktır, su-i zanla değil hüsn-ü zanla bakmaktır. Tabi, hüsn-ü zanla bakarken de dengede olmak ve kimseye subhân, hatasız, kusursuz, ekber dememektir.

Kıyamete kadar Allah’ın kulları gelir, hepsi de kulluğunu yapar. Sırası gelince kazananlar kazanmış olarak, kaybedenler de kaybetmiş olarak ahirete gider. Öbür tarafta hiç kimsenin bir unvanı yoktur. Hiç kimseye hoca, âlim, şeyh ya da devlet başkanı diye hitap edilmez, sadece Allah’ın kulu diye hitap edilir, dolayısıyla herkese bulunduğu yerde Allah’a kulluğunu yaptı mı yapmadı mı, Allah’ın emrettiği, razı olduğu gibi yaptı mı yapmadı mı, Allah’ın hesabını gözetti mi gözetmedi mi diye bakılır. O hâlde yapmamız gereken şey; başkalarıyla meşgul olmak değil, hesabımızı verebilmek için kendi kulluğumuzla meşgul olmak ve ahirete kazanmış olarak gitmeye çalışmaktır.

Her insan hayatı yaşarken devamlı bir tercih hâlindedir ve karşılaştığı her şeyde “bu doğrudur, şu yanlıştır, bu güzeldir, şu çirkindir, bu haktır, şu bâtıldır” der. Ama burada önemli olan, bakışın Allah’ın vahyine göre olmasıdır. Birinin bakışı Allah’ın vahyine göre olursa kiminle muhatap olursa olsun ya da neyi öğrenirse öğrensin Allah’ın vahyiyle bakar ve Allah’ın istediği gibi yapmaya çalışır. İşte, o zaman doğru yapmış, güzel yapmış olur.

Herkes bu şekilde yaptığı her şeyde Allah’ın vahyine göre hareket etmeli ve Allah’ın hesabını yapmalıdır. Bundan başka bir şekilde kazanmak hiç kimse için mümkün değildir. İnsanların yaptığı işler için de aynısı geçerlidir. Mesela; birinin işi temizlik yapmaktır. Temizlik büyük iştir. Temizlik yapanın da yaptığı işte Allah’ın rızasını kazanabilmesi için “acaba işimi yaparken Allah’ın hesabını yapıyor muyum, yapmıyor muyum, işimi kendi evimi temizler gibi yapıyor muyum, yapmıyor muyum” diye bakması gerekir; çünkü rızkını bu işte kazanıyor. Tabii ki rızkı veren Allah’tır; ama rızkı Allah’tan helal bir şekilde almak gerekir. Allah âyet-i kerimede “Allah muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) sever”29 buyuruyor ya işte kul ne kadar güzellik yaparsa Allah’ın sevgisine o kadar layık olur. Bunun için de kula düşen; yaptığı her işi Allah’ın istediği gibi güzel yapmaya çalışmaktır.

Bu, memleketi idare edenler için de geçerlidir. İdarecilik yapanlar işlerini yaparken “acaba memleketi doğru idare ediyor muyum, etmiyor muyum, işimi Allah’ın emrettiği, razı olduğu gibi yapıyor muyum, yapmıyor muyum” diye kendine bakmalıdır. Allah Kıyamet günü temizlikçiyle idareciyi yan yana koyar ve o gün temizlikçi de idareci de aynı olur; çünkü ikisi de Allah katında yalnızca kuldur, hesaba çekilirken de “bulunduğun yerde, işinde, ailen, akrabaların, yakınların içinde Allah’a kul oldun mu, olmadın mı, işini Allah’ın huzurunda olduğunu bilerek onun emrettiği, sevdiği gibi mi yaptın yoksa nefsine uyarak, başka şeyler düşünerek mi yaptın” diye hesaba çekilir.

Nasıl ki umreye giderken herkesin üzerinde ihram; yani kefen varsa öbür tarafta da insanın üzerinde kefeni vardır. Eğer ahirette herkes birse, kimsenin kimseden farkı yoksa, namazdayken de kimse bir başkasının mevkisine, işine bakmadan aynı safta duruyorsa hayatı yaşarken de kimsenin kimseye bir üstünlüğü yoktur. Herkes sadece kuldur ve Allah’a karşı sorumludur.

İnsan kimseden üstün olmadığını unutursa, şeytan, nefis ona hile yapar ve ona “sen şundan üstünsün” der. O da buna inanır, bunun sonucunda da ebediyen kaybeder. Hatta yaptığı ibadetleri bile kendisini Allah’tan uzaklaştırır; çünkü ibadetleri ona tevazu değil kibir verir. Birinin kibri varsa da cennete giremez. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kalbinde zerre kadar kibir bulunan, cennete giremez (cennetin kokusunu alamaz)”30 buyurmuştur. İnsanın yaptığı her şeyde Allah’ın hesabını yapması işte bu kadar önemlidir.

İnsan, Allah’ın hesabını değil de nefsinin hesabını yapar, şeytanın verdiği vesveselerin peşinden giderse rabbini unutmuş, gaflete düşmüş ve rabbini yok sayıp yalanlamış olur. İnkâr etmekle yalanlamak her ne kadar birbirinden farklı olsa da, Allah ikisini aynı kefeye koyar.

Allah’ın vahyini yalanlamak nasıldır?

Allah’ın vahyini yalanlayanlar “ben inanıyorum” der; ama Allah’ın vahyinin gereğini yerine getirmezler. Gerçekten Allah’ın vahyine iman etmiş olsalardı âyetlerin gereğini yerine getirirlerdi. Allah yalanlayanlarla ilgili olarak âyet-i kerimede e raeytellezî yukezzibu bid dîn: “(Resulüm! O, herkesin ve her şeyin kendisine verilenlerden hesaba çekileceği) Din (günün)ü yalanlayan kimseyi gördün mü?” buyurmuştur.

Allah âyetin hemen devamında dini yalanlayanların kimler olduğunu ve hâllerinin nasıl olduğunu da beyan eder. Fe zâlikellezî yedu’ul yetîm: “İşte o, yetimi (ve dayanağını kaybetmiş kimseleri) itip kakar.” Ve lâ yahuddu alâ taâmil miskîn: “Yoksulu (doyurmaz ve) doyurmaya da teşvik etmez.” Fakire yedirmeye, içirmeye, yardım etmeye davet etmez. Fe veylun lil musallin: “Yazıklar olsun (şu) namaz kıl(ıp ibadet ed)enlere!” Ellezîne hum an salâtihim sâhûn:31 “Ki onlar namazlarından (ve ibadetlerinden) gâfildirler (ona ihtimam göstermezler).” Dini yalanlayanlar bir de namaz kılarlar; ama Allah “onlara da namazlarına da yazıklar olsun” buyurdu.

Neden?

Çünkü namazın ne olduğunu anlamamışlar ve namaz kılarken rablerinin huzurunda durmuyorlar! Rablerinin huzurunda dursalardı fakire, fukaraya, miskine yardım eder, yedirir, içirir, ikram eder, insanları da yoksulu doyurmaya teşvik ederlerdi. Yetimleri itip kakmaz, küçümsemezlerdi.

Yetim, özel manada ebeveynlerinden biri ya da ikisi olmayandır. Genel manada ise herhangi bir kimsesi, desteği, gücü, kuvveti, yardımcısı olmayan ve kimseden yardım görmeyendir. Yetim, tek kelimeyle başkalarının gücünün yettiği kimsedir. İşte, dini yalanlayanlar güçlerinin yettiklerini itip kakar, küçümserler.

Dini yalanlayanlardan olmak istemiyorsak “subhânallah” tesbihini her konuda, her anda söylememiz gerekir; çünkü Allah ile muhatap olmadığımız ve Allah’ın bizi imtihana tabi tutmadığı bir anımız bile yoktur. Her neyle, kiminle muhatap olursak olalım önce onun sahibiyle, Allah ile, âlemlerin rabbi ile muhatabız. Onun bize emretmediği bir anımız, bir nefesimiz bile yoktur. Allah da her konuda ne yapmamız gerektiğini bize emretmiş, vahyetmiştir. Biz de ya Allah’ı ciddiye alır, tesbih ederiz ya da rabbimizi ciddiye almaz, tesbih etmez, sadece kendi nefsimizin hesabını yaparız.

Bilmemiz lazım ki her konuda “Allah işi dosdoğru yapar, Allah’ın her işi övülmeye layıktır” demiyorsak dilimizle “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” dememiz bize hiçbir fayda vermez. Aksine rabbimizi övmek yerine yermiş oluruz; çünkü “Allah her işini dosdoğru yapar” demediğimizde karşılaştığımız her imtihan için “Allah neden beni bu imtihana tabi tutuyor, ben bunu hak etmemiştim” deriz; yani “Allah bana yanlış yapıyor” demiş oluruz.

Hayat baştan sona imtihandır ve Allah manevi olarak kazanmamız için bizi devamlı imtihana tabi tutar. Allah âyet-i kerimede “andolsun ki Biz, sizi biraz korku ve açlıkla, biraz da mallar(ınız)dan, canlar(ınız)dan ve ürünler(iniz)den eksilterek (fakirlikle) imtihan ederiz.”32 Sizi malınızla, evladınızla, eşinizle, evinizle, akrabanızla, ticaretinizle, birbirinizle imtihana tabi tutarız, buyurmuştur. Allah bizi her anda imtihana tabi tutar; ama bu imtihanları görmek çok zor bir şeydir. Neden? -Nefsimiz bizi rabbimizden perdelemiş de ondan. Nefsimiz bizi rabbimizden perdelediği için rabbimizin bizi imtihana tabi tuttuğunu göremiyor, olayların arkasındaki hikmeti anlayamıyoruz. Oysaki yolda yürürken bir köpek bile bize havlasa Allah’ın bunda mutlaka bir muradı vardır. Allah dilemese ve o köpeğin havlamasına müsaade etmeseydi köpek bize havlayamazdı. Eğer köpek bize havladıysa köpeğe kızmak yerine “acaba bunun hikmeti nedir” diye düşünmemiz gerekir.

Evet, daha önce El Esmâu’l Husnâ sohbetlerini yaptık ve Allah’ın isimlerine hem kendi üzerimizde hem de bütün varlıkta nasıl şahid olup şehadet edeceğimizi anlatmaya çalıştık. El Esmâu’l Husnâ sohbetlerinden sonra El Efâlu’l Husnâ sohbetlerini yaptık ve Allah’ın efâline nasıl şahid olup “eşhedu en lâ ilâhe illallah” diyeceğimizi anlatmaya çalıştık. Şimdi de Subhânallah sohbetleriyle Allah’ın sıfatlarına ve sıfatların nûrunun Allah’ın isimlerini nasıl kapladığına şahid olmaya çalışıyoruz inşallah; çünkü sıfatlar perdesini geçmeden huzura varamayız.

Peki, Allah’ın sıfatlarına nasıl şahid olabiliriz?

Allah’ın sıfatlarına şahid olmak için mutlaka Allah’ın isimlerinde ve her işinde subhân olduğuna, övgüye layık olduğuna, ekber olduğuna, ilâh olduğuna, âlemlerin rabbi olduğuna, kısacası “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” âyetine şahid olup iman etmemiz şarttır. Yoksa sadece dilimizle “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” demekle olmaz, gönlümüz bunu tasdik etmeli ve aşka, muhabbete gark olmalıdır. Bunun için de Allah’ın işlerine baktığımızda “ya rabbi! ne güzel yapıyorsun. Senin işin eksiksiz, kusursuz ve noksansızdır. Her işin kemalat üzeredir ne bir eksik ne bir fazladır. Sen her türlü övgüye layıksın. Tüm işlerin, muamelelerin, takdirin, taksimatın övgüye layıktır. Yaptığın her şey güzeldir. Kim nasıl kazanabiliyorsa ona öyle muamele edersin. Güç, kuvvet yalnız senindir. Hiç kimsenin kendine ait bir gücü yoktur. Tek büyük olan sensin. Büyüklük bir tek sana mahsustur. Bütün varlık senin kulundur, âbdindir. Kendi varlığı dâhil hiçbir şey insanın kendisine ait değildir. Kimse kendi kendisinin bile sahibi değildir. Her birimizin sahibi yalnızca sensin. Her şey ve herkes sana muhtaçtır. Sen bir an tecelli etmesen bütün varlık yok olur. Ben de buna şehadet ediyorum” dememiz gerekir. Böyle deyip hayatı da bu şekilde yaşayınca Allah’ın sıfatlarına, isimlerine, fillerine şahid oluruz.

Elbette ki bu şehadeti kazanmak zordur; ama Allah şehadete erme imkânını herkese vermiş, ikram etmiştir. Allah’ın sıfatlarına, isimlerine, fiillerine şahid olmak için insanın manevi bir yol yürümesi şarttır. Hepimiz bunun için yoldayız. Yolu yürümeden sonuna varamayız. Yolu yürümek için de Allah’ın vahyine uymalı ve Allah her neyi emretmiş, nasıl yapmamızı istemişse öyle yapmalıyız.

Tabi, insanın beşerî tarafı vardır. Beşerî taraf Allah’a karşı her zaman kördür, sağırdır, dilsizdir. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimelerde “onların kalpleri vardır (ancak küfürleri sebebiyle) onunla (apaçık ortada olan hakikati idrak edip) fıkhetmezler, onların gözleri vardır (ama) onlarla (hakkı) görmezler, onların kulakları vardır (fakat) onlarla (nasihatleri) işitmezler.”33 “Gözler kör olmaz (çünkü gözlerin körlüğü, geçici bir görme yetersizliğidir), fakat (asıl) kör olan, göğüslerdeki kalpler (ve basiretler)dir.”34 Yani başlardaki göz kör olmaz, kalplerdeki göz kör olur, buyurmuştur. Bunlar nefsin hâlidir. Kalpteki göz kör olunca, kalpteki kulak sağır olunca, kalp taşlaşınca; insan, rabbinin güzelliğine artık şehadet edemez olur.

Mesela; bazıları vardır, devamlı aynı sözü tekrar eder dururlar. Her ne kadar onlara anlatsak da gönülleri kapalı olduğu için anlattıklarımız bir türlü kalplerinden içeriye girmez. Nefis mağaralarının içine girmişler, oradan çıkmazlar. Onlara “mağaranızdan çıkın, Allah deyin, lâ ilâhe illallah deyin, subhânallah deyin” dediğimizde ise “olmaz, subhân benim, övgüye layık olan benim, ekber olan benim” derler. Nefisleri bunu söyler, onlar da nefislerine boyun büküp “evet, subhân sensin” der ve nefislerine secde eder sonra da “falanca bana şöyle yanlış yaptı, filanca bana şöyle haksızlık etti” deyip herkese düşman kesilirler.

Hâlbuki dünya bir imtihan yeri değil mi! Herkes öyle yapıyorsa sen ne yapıyorsun, nereye gidiyorsun! Yoksa sen ilâh mısın! İnsanları sen mi değiştireceksin! Sen Allah’ın sana emrettiği gibi yap yeter, merak etme Allah ne yapacağını bilir. Sen ilâhlık taslama, kul olduğunu bil ve kulluğunu yap. Sen kulluğunu yerine getirip rabbinin istediği gibi yapınca Allah sana hidâyeti de verir, yolu da gösterir ne zaman ne yapacağını da öğretir ve sana yardım eder. Neden rabbini tefekkür etmeden, ne yapmak istediğini anlamaya çalışmadan kendi kendine karar veriyor, hüküm veriyorsun! Neden Allah’ın seni imtihana tabi tuttuğunu ve muameleyi sana onun yaptığını görmüyorsun! Seni imtihana tâbi tutan, seni yaratan rabbin değil midir! O senin rahman ve rahim olan rabbin değil midir! Sana rahmetiyle muamele etmiyor mu, kazanmanı istemiyor mu! Öyleyse itiraz edeceğine rabbinin sana rahmetiyle muamele ettiğini bilip boyun bükmen ve Allah’ın istediği gibi yapmaya çalışman lazım değil mi!

Allah’ın her muamelesi sana kazandırmak, seni temizlemek, büyütmek, kemale erdirmek, yeryüzünde seni halife kılmak ve seni meleklerin secde ettiği varlık yapmak içindir. Tabi tutulduğun imtihanlara bu şekilde bakmazsan bir yerde bir sorun vardır. Hâlâ rabbini tanımamışsın, senden ne yapmanı istediğini anlamamışsın demektir.

Bu duruma düşmemek için herkes başına gelen olaylarda kendine bakmalı ve “rabbim bu muameleyi bana neden yaptı, acaba bana bir şey mi öğretmek istiyor ya da bana iman mı vermek istiyor? Acaba rabbim bu imtihanlarla bana sabrı mı öğretiyor, talim ettiriyor! Rabbimin bu musibeti, belayı, hastalığı bana vermesindeki muradı nedir, acaba rabbim nefsimin hangi hâlini tezkiye ediyor, temizliyor” diye tefekkür etmeli ve tabi tutulduğu her imtihan için “rabbim beni yüceltmeyi diliyor” demelidir. Bu istisnasız bütün imtihanlar için geçerlidir.

Her neyle karşılaşırsak karşılaşalım bilelim ki rabbimiz bizi temizlemeyi ve manevi olarak kazanmamızı dilemiştir. Onun hiçbir işi boşuna değildir. Rabbimiz subhândır, onun her bir işi de subhândır. Allah subhân olarak tecelli edip bize muamelede bulunur. Eğer karşılaştığımız olaylara böyle bakmazsak “şu niye şöyle oldu, falanca niye böyle yaptı” der, Allah’a isyan eder, itiraz ederiz.

Genel olarak baktığımızda ümmette aynı sorun vardır. Bu sorun insanın kendi nefsidir. Allah âyet-i kerimede “şeytan, insana ‘(Allah’ın âyetlerini ve resulünü) inkâr et’ der. (İnsan) İnkâr edince de ‘şüphesiz ben senden uzağım; çünkü ben âlemlerin Rabbi olan Allah’tan korkarım’ der.”35 Görüldüğü gibi şeytan, iblis nefsi kışkırtır. İnsana önce “haydi, inkâr et” der ve ona Allah’ı inkâr ettirir, insan inkâr edince ise “ben âlemlerin rabbinden korkarım” der. Yani “şu edepsizin yaptığına bakın. Ben âlemlerin rabbini inkâr etmiyorum, ona secde etmeyi de inkâr etmiyorum. Ben sadece Âdem’e secde etmedim” der, sonra da “haydi, inkâr et” dediği insandan Allah’a sığınır.

Şeytan, insana Allah’ı inkâr ettirirken önce Allah’ın subhânlığını, övgüye layık olduğunu, ekberliğini, ilâhlığını inkâr ettirir. Şeytanın bu tuzaklarından kurtulmak için rabbimizi tesbih etmemiz, hamd etmemiz, tekbir edip tevhid etmemiz ve hakkını takdir etmemiz gerekir. Öyle ki uçurumdan aşağı düşüp kaybedenlerden olmayalım.

Allah âyet-i kerimede “onlar, (bu âciz putları Allah’a şirk koşmakla) Allah’ın hakkını takdir edemediler”36 buyurmuştur. Onlar Allah’ın hakkını takdir edemediler; yani sıfatlarını anlayamadılar, kabul edemediler. Allah’ın sıfatlarını kendilerine ya da birilerine verdiler. Allah’ın sıfatlarını, isimlerini başkalarına vermek Allah’ın hakkını takdir etmemektir. Allah da böyle bir şeyi kabul etmez.

Evet, Allah subhândır, övgüye layıktır, âlemlerin rabbidir, ilâhıdır ve tek ekber olandır. Biz de rabbimize boynumuzu bükecek ve “sana geliyorum ya rabbi! Ben senin kulunum. Sana gelmek için nefis başta olmak üzere hiçbir engel tanımıyorum. Nefis bana bin türlü vesvese de verse, yolumu da kesse feryat da etse ona hiçbir şekilde taviz vermem; çünkü ben sana geliyorum” diyeceğiz inşallah.

Biz rabbimize gitmeye çalışırken nefsimiz bize türlü hileler yapar ve bize engel olmaya çalışır. Tek kelimeyle bize düşmanlık yapar. Düşman bizimle beraber olunca işimiz zor olur. Zaten bundan dolayı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “küçük cihattan büyük cihada döndük” deyince, sahabeler “ya Resulullah! Büyük cihad nedir” diye sorduğunda “büyük cihad nefisle olan cihaddır”37 buyurmuştur.

Nefisle cihad etmenin büyük savaş olmasının sebebi nedir?

Çünkü nefisle cihad ederken tabir-i caizse kendi kendinle savaşırsın. Bu cihadda senin canın acır, sen sıkılır, sen bunalırsın. Nefsinin seni bunaltmaması ve gücünün ona yetmesi için sana iman, aşk, muhabbet lazımdır. Hatta öyle bir aşka, muhabbete sahip olman lazım ki; gözün, rabbinden başkasını görmeyecek, gönlün ondan başkasına bakmayacak kadar... Böylesine büyük bir aşkın, imanın olmalıdır. Öyle ki bu aşkla “ben senin yolunun kurbanıyım, senin yolunda ölürüm ya rabbi” diyebilesin. İşte, yolunda ölürüm demek “nefsimi kurban ederim” demektir.

Allah âyet-i kerimede “muhakkak (nefsini) temizleyen kimse (kurtuluşa erip) felah bulmuştur.”38 Kıyamet günü ancak nefsini tezkiye etmiş, temizlemiş olarak gelenler kurtuluşa erer, buyurmuştur. Biri nefsini temizlememişse Kıyamet günü kaybetmiştir ve onun için kurtuluş da saadet de yoktur.

İnsanın Kıyamet günü kaybedip kaybetmediği dünyadayken belli olur. Öyle “ahirette nereye gideceğimizi bilemeyiz, dünyada yaşadıktan sonra ahirete gidecek, orada birtakım şeylerle karşılaşacağız, en son nereye gideceğimiz belli olur” diye düşünmeyelim. Her şey zaten dünyadayken bellidir. Bir kulun gönlü cehenneme dönmüşse ahirette bulacağı şey de cehennemdir. Gönüldeki bu cehennem nefis, şeytan cehennemidir. Böyle bir gönlün içinde kin vardır, nefret vardır, haset vardır, riya vardır, kibir vardır. Şeytan onun gönlünü cehenneme döndürmüş, yakmıştır. Şimdi böyle bir insan kendisi cehennem olmuşken hiç cennete layık olur mu!

Bir gönülde de aşk, muhabbet, iman, teslimiyet, takvâ, ihsan, rahmet, hidâyet, güzellik, nimet, ikram varsa o gönül de cennete dönmüş bir gönüldür. Cennetlik ve cehennemlik insanlar dünyadayken yan yana yürür. Gönlü cehennem olan sürekli yanındakini kendi ateşiyle yakmaya çalışır; ama gönlü cennette olan sürekli yanındakini cennete, hidâyete, Allah’a, rabbini zikretmeye, secde etmeye, insan olmaya davet eder.

Allah âyet-i kerimede “Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehâlet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır. İnkâr edenlere gelince, onların veli(si, dostu ve destekçi)leri ise tâğuttur (azgınlığın kaynağı olan şeytan ve şeytanlaşmış insanlardır) onları nûrdan karanlıklara çıkarır”39 buyurmuştur. Bu nedenle kim bizi karanlığa davet ediyorsa bilelim ki şeytana arkadaştır ve bizi şeytana davet ediyor. Kim de bizi karanlıklardan nûra davet ediyorsa o kul da Allah’la beraber olmuş, Allah’a dost olmuş, veli olmuştur. Allah onunla bizi karanlıklardan nûra davet ediyor demektir.

Herkes insanları karanlığa mı yoksa nûra mı davet ettiğine bakmalıdır; ama insanları nûra davet etmek için yalnızca anlatmak yetmez. Hiç kimse “ben zaten insanlara konuşuyorum, anlatıyorum” demekle karanlıktan nûra davet etmiş olmaz. Kul bu daveti tavrıyla, ameliyle, gönlüyle yapmalıdır. Öyle yaptığında insanları karanlıklardan nûra davet etmiş ve rabbinin emrettiği gibi yapmış olur. Biz de insanları imanımızla, hâlimizle, ahlakımızla karanlıklardan nûra davet edecek ve rabbimizle beraber olmaya çalışacağız inşallah.

Evet, hep birlikte rabbimizi nasıl tesbih edeceğimizi, tahmid edeceğimizi, tekbir edeceğimizi ve tevhid edeceğimizi anlamaya çalışıyoruz. Subhânallah sohbetleriyle rabbimizi sıfatlarından tanımaya çalışacak, her konuda “rabbim subhândır ve rabbimin her işi noksansız, kusursuz, eksiksizdir, kemalat üzeredir. Her işi övgüye, hamda layıktır” diyeceğiz inşallah. Hayatımızı yaşarken nefsimiz için “hatasız, kusursuz, eksiksizdir, övgüye layıktır” demeyeceğiz. Bunun yerine nerede olursak olalım el hamdu lillâhi rabbil âlemin:40 “Hamd (övme ve övülme; yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin Rabbi Allah’a mahsustur” diyeceğiz inşallah.

Bilmemiz lazım ki bir kul övülecekse ancak kulluğundan dolayı övülür. Allah bir kulunu övmüşse biz de onu övelim. Misal; Allah ibadet edenleri över. O hâlde biz de ibadet edenleri övelim. Bir kul güzel yapıyorsa, güzel bir ahlaka sahipse rahmetinden, hilminden, kerimliğinden dolayı onu övelim. Öveceğimiz kulun hâli mutlaka Allah’ın bir ismi olsun ki onun üzerinden Allah’ı övmüş, tesbih etmiş, tekbir etmiş olalım. Allah’ın isminin tecellisi olmayan bir hâli, tavrı övmeyelim. Hazreti Ali (r.a.) Efendimiz’in “hiçbir şey yoktur ki ondan önce, onunla beraber ve ondan sonra rabbimi görmemiş olayım” buyurduğu gibi biz de hiçbir şeyi Allah’tan bağımsız olarak görmeyelim.

İnşallah, hayatı yaşarken bütün varlığa ve karşılaştığımız bütün olaylara rabbimizin istediği gibi bakar ve her şeyde rabbimizin güzelliğinin, isimlerinin tecellisini görürüz.

Allah bizi rabbinden başkasını tesbih edenlerden, övenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi baktığı herkeste ve her şeyde rabbinin güzelliğini görenlerden ve rabbini tesbih edenlerden, tahmid edenlerden, tekbir edenlerden, tevhid edenlerden eylesin. Allah bizi Allah’ın sıfatlarına, isimlerine, fiillerine şahid olan kullardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Hûd /75 ↩
  2. İsrâ /3 ↩
  3. Tevbe /128 ↩
  4. Fâtiha /2 ↩
  5. Enfâl /42 ↩
  6. Fâtiha /2 ↩
  7. Âli İmrân /134 ↩
  8. Müslim, İman, 147; Ebû Davud, Libas, 26 ↩
  9. Mâûn /1-5 ↩
  10. Bakara /155 ↩
  11. A’raf /179 ↩
  12. Hacc /46 ↩
  13. Haşr /16 ↩
  14. Hacc /74 ↩
  15. Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ, II, 73 ↩
  16. Şems /9 ↩
  17. Bakara /257 ↩
  18. Fâtiha /2 ↩