ALLAH’IN AYETLERDE SÜREKLİ MERKEPTEN ÖRNEK VERMESİNİN HİKMETİ NEDİR?
Allah’ın ayetlerde merkep örneğini vermesindeki hikmetini anlayabilmek için önce eşeği tanıyıp ne için yaratıldığına bakmamız lazım.
Eşek; insanların yükünü taşımak için yaratılmıştır, bu yüzden sırtına yük verilince itiraz etmez ve onu nereye çekersek çekelim yükü oraya taşır. Tabi, eşeğin başka özellikleri de vardır. Misal; eşek iki hâlde Allah’ı zikreder. Bir, acıkınca, bir de şehvani duyguları kabarınca! Bu durumda insan da sadece evlilik ve rızıkla ilgili dua ederse o hâlde sesi eşeğin sesi gibi olur.
Aynı zamanda eşekte aptallık vardır. Dikkat edersek hayvanların içinde bir tek o yük taşır ve taşıdığı yükün ne olduğunu bile bilmez, sırtına neyi yüklersek yükleyelim mutlaka onu götürür. Allah ilmi kendisine bir fayda vermeyenlerin hâlini beyan ederken de onlar için “kitap yüklü merkep”114 demiştir; yani böyleleri kendi yüklerinden habersizdir. Kitabı okur, ezberlerler; ama öğrendiklerini hayatlarında yaşamaz, sadece sırtlarında taşırlar. Okudukları kitabın bilgisini ahlak itibariyle üzerlerinde göstermezler. Bu yüzden birinin bilgisi kendisinde imana, ahlaka ve amele dönüşmemişse kitap yüklü eşek gibi ne taşıdığını bilmemiş ve taşıdığı şeyin manasını anlamamış olur. Demek ki Allah bir de anlama kabiliyetinden dolayı ayette eşeği örnek vermiştir!
Allah, eşekleri misal olarak verirken bir de “aslandan kaçan yaban eşekleri gibi”115 buyurur. Eşekler aslanı bir tehlike olarak gördükleri için kaçarlar. Allah bu ayette de kısaca; “Allah’ın vahyini duyduğunuzda siz de yaban eşekleri gibi kaçıp yüz çevirmeyin, yaban eşekleri gibi kaçıp tekme atmayın, bunu bir marifet saymayın” buyurur.
