VEHİM KONTROL ALTINA ALINABİLİR Mİ AYRICA VEHMİN İNSAN VÜCUDUNDA BİR ESMA İLE ALAKASI YAHUT BİR AİDİYETİ VAR MIDIR?
Vehim, aslında zan demektir; yani olmayan bir şeyi varmış gibi kabul etmek ve kabul ettirmeye çalışmaktır.
Vehmin herhangi bir esma ile ilgilisi yoktur; çünkü vehim, esmanın tam tersidir. Esma hak, vehim; yani zan ise batıldır. Allah ayet-i kerimede bununla ilgili olarak “onlar zanna tabi olurlar, oysa ki zan ilimden hiçbir şeydir”270 buyurmuştur. Bu durumda biri zanna tabi olduğunda ilim olmayan bir şeye tabi olmuş olur.
Gönülde bir boşluk olunca orada vehim ve zan oluşur. Bizim de zandan kurtulabilmemiz için gönlümüzdeki o boşluğu mutlaka Allah’ın isimleriyle, ilmiyle, marifetullahla doldurmamız gerekir. Yoksa zandan, vehimden kurtulmamız mümkün olmaz; çünkü gönül boşluk kabul etmez, iman boşluk kabul etmez, Allah’ın isimlerinin tecellisi boşluk kabul etmez. Boşluk olursa oraya mutlaka vehim gelir, şeytanın verdiği vesvese gelir ki bunların hepsi aynı kaynaktandır; yani zandandır.
Gönlü doldurabilmek için hakikati almamız, Allah’ın isimlerine tam iman etmemiz, kendi varlığımızdan kurtulup hakiki varlığa ermemiz ve kâmil manada iman etmemiz lazım. Öyle ki bütün varlığımız Allah’a ait olsun; çünkü bizim üzerimizde, gönlümüzde söz hakkı Allah’ındır, bütün yetki onundur ve biz ona aidiz. Böyle olabilmek için de kendi benliğimizden, vehmimizden kurtulup “Allah” dememiz gerekir.
Devamlı olarak “Allah diyenler ‘ben’ demekten kurtulur; ama ‘ben’ diyenler ‘Allah’ diyemez, ‘Allah’ demesi mümkün değildir” diyoruz. Biri “ben” demekten kurtulamazsa on defa “Allah” der; ama on birinci defada “ben” demeye başlar. Bu durum onun hâlâ benliğinden kurtulamadığını gösterir. İşte, bir Mürşid-i kâmile tabi olmak; kendi vehmi olan benliğinden kurtulup gerçek manada “Allah” demek içindir. Bu hâl, Allah’ın bekasıyla bekâ bulmaktır. Buna kısaca fenâ ve bekâ denilir.
Fenâyı kul kazanır; yani fenâ kul tarafındandır, bekâ ise Allah tarafındandır. Kulun, “ben yokum, Allah’ın tecellisi var” diyebilmesi safha safha olan bir şeydir. Bunun için dervişin öncelikle “ben yokum, mürşidim var, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz var ve onda tecelli eden Allah’tır” deyip vehmi olan varlığından kurtulması gerekir. Hemen ardından ise Allah bekâyı ihsan eder.
Kul, Allah’ın tecellisini bilmez; ama kendi vehmini ve zannını bilir. Bu durumda kul “rabbim ne dediyse doğru olan, güzel olan odur” derse kendi vehminden kurtulur. Allah da ona bekâsıyla tecelli eder, işte o zaman kul hakiki varlığına sahip olur ve bu hakiki varlığını görür.
Kişi “ben bilmiyorum Allah biliyor” dediğinde Allah ona öğretir; çünkü kendi vehmini ve zannını bırakmış, Allah’ın bilgisini kendi bilgisine, vehmine tercih etmiştir. Kul, Allah’ın hakiki varlığını kendi vehmi olan varlığına tercih edince Allah’ın bekâsı tecelli eder ve benlik toz duman olup yok olur. Bu herkeste böyledir.
Vehmin kuvveti, vehmin çokluğuna göredir, vehmin çokluğu da hakikatin azlığına göredir. Hakikat ne kadar tecelli ederse vehim o kadar kaybolur; çünkü ışık ne kadar şiddetli olursa karanlık o kadar aydınlanır.
İman nuru ve Allah’a muhabbet, kulun gönlünde şiddetlendikçe, vehim de, karanlık da, vehmi olan varlık da, ilim de, bilgi de kaybolur. Bunun için yapılması gereken şey; “Allah” demek “rabbim ne dediyse doğru odur, hak odur, güzel odur” deyip hüküm verirken kendi aklımıza, ilmimize, bilgimize göre hüküm vermemek, hükmü Allah ile vermektir. Hükmü Allah ile verince vehim kaybolur. Bundan dolayı devamlı olarak “bir tek hak vardır, hakikat vardır; o da Allah’tır. Bir tek doğru vardır; o da Allah’ın söylediği, Allah’ın buyurduğudur” diyoruz.
