ALLAH’I TEFEKKÜR EDERKEN AKLIMIZA BİR SURETİN GELMESİNDE SAKINCA VAR MIDIR?
Allah’ı tefekkür ederken aklımıza bir suretin gelmesinin sakıncası kesinlikle vardır; çünkü Allah bir şeye benzemez, hiçbir şey de Allah’a benzetilemez. Allah ayet-i kerimede lem yelid ve lem yûled ve lem yekun lehu kufuven ehad:271 “O doğurmadı ve doğurtmadı, hiçbir şey ona denk (benzer) değildir” buyurmuştur. Bu yüzden hiçbir şey Allah’a benzetilemez ve onun gibi düşünülemez. Her ne ki aklımıza ve hayalimize geliyorsa bilelim ki o hâşâ Allah değildir, o vehimdir.
Evet, bir de Allah’ın zatı hakkında tefekkür edilemez. İnsan, rabbini dışarıdan değil en kâmil manada ancak kendi üzerinden tanır. Kendine baktıktan sonra bir de dışarıya bakıp rabbini varlık ayetleri üzerinden tanımalıdır.
İnsan, kendine bakarken rabbini nasıl tanımalıdır?
Elbette ki bir şey hayal etmeden Allah’ı sadece isimlerinden tanımalıdır. Söyledim; Allah’ı tefekkür ederken aklımıza bir şey gelirse bilelim ki aklımıza gelen o şey Allah değildir, o kendi kendimize hayal ettiğimiz, vehmettiğimiz putumuzdur.
Herkes kendindeki; görmek, işitmek, bilmek, sevmek, merhamet etmek, ikram etmek, hoş görmek ve affetmek vasıflarını bilir; yani herkes Allah’ın isimlerini kendi üzerinden bilir. Bu vasıfların hepsi Allah’tandır; yani kul sonsuz bir deryadan bir damla misali bu tecellilere mazhar olmuştur ve rabbini de ancak kendindeki bu vasıflara, El Esmau’l Husna’nın tecellilerine bakarak tanıyabilir.
Allah, isimleriyle insana tecelli etmiştir, dolayısıyla Allah’ın El Esmau’l Husna’sı her insanda vardır. Bir de zati tecelli vardır. Zati tecelli de aşktır. Kul, kendindeki aşkı ve muhabbetiyle rabbini bilir. Dolayısıyla insan, rabbini en kâmil manada kendi üzerinden tanıyabilir, anlayabilir.
Peki, insanın “Allah” derken aklına ve hayaline bir şey gelmemesi için nasıl bir düşünceye ve tefekküre sahip olması gerekir?
İnsanın “Allah” derken hiçbir şey düşünmeden “ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” demesi gerekir. “Beni yaratan” derken, Allah’ın kendisine ikram ettiği isimlerine bakmalı; yani görmek, işitmek, bilmek, sevmek, irade etmek, merhamet etmek, ikram etmek, affetmek gibi güzel vasıflarına bakmalı ve kendini insanlara Allah’ın isimleriyle muamele eden bir kul olarak bilmelidir. Bunu bilirken de “bütün bu vasıflara hakiki manada, gerçek manada sahip olan rabbimdir. Beni seven, beni sevdiği için yaratan rabbimdir” demelidir.
Mesela; namazdayken “ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” deyip kendi gönlümüzden ve kendi üzerimizden nazar edersek aşka ve muhabbete gark oluruz. Böyle olunca namaz anında Allah’ın huzurunda olduğumuzu ve Allah’ın bizimle beraber olduğunu, Allah’ın bize şah damarımızdan daha yakın olduğunu, bizi çepeçevre kuşattığını, ihata ettiğini ve bütün varlığa isimleriyle tecelli ettiğini tadarız. Bunu tadınca bizdeki vehim de hayal de kaybolur. Böyle yaparsak gerçek manada tefekkür etmiş ve rabbimizin huzurunda durmuş oluruz. Dolayısıyla edebe aykırı herhangi bir şey de olmamış olur.
Şayet “Allah” dediğimizde aklımıza ve hayalimize bir şey gelirse Allah’ı herhangi bir şeye benzettiğimiz için edebe aykırı bir tavırda bulunmuş oluruz. Allah herhangi bir şeye benzemekten münezzehtir. Hangi varlık olursa olsun Allah bütün varlığı, bütün şeyleri tecelli edip yaratandır. Bu yüzden her “Allah” deyişimizde “rabbim beni benimle bilendir. Beni benden daha iyi bilendir. Benimle bildiği için hakikisini bilen ve bende olup anlamadığım şeyleri de bilendir” dememiz gerekir; çünkü o, her şeyi her şeyle bilendir. İnsanı da sadece dışardan değil insanı insanla bilendir.
