close

RESULULLAH (S.A.V.) EFENDİMİZ’İN ÜMMİLİK YÖNÜNÜ NASIL ANLAMAMIZ GEREKİR?

Ümmi peygamber sadece okuma yazması olmayan demek değil aynı zamanda başka bir bilgiyle kirlenmeyen, tertemiz olan demektir. Bununla beraber ümmi kelimesi Arapça’daki “üm” kökünden, “anne” kelimesinden türetilmiştir; yani Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için ümmi derken; anne bir gönüle sahip, ümmetine bir annenin merhametiyle, şefkatiyle, muamele eden kul demiştir.

Ümmilik sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için değil bütün peygamberler ve bütün peygamber varisleri için de geçerlidir.

Aynı şekilde bizim de insanlara Allah’ın vahyini anlatırken bir ümmi olarak anlatmamız, onlara ümmi olarak davranmamız gerekir. Yoksa “gelin size öğreteyim” deyip nutuk atarsak bu bilgi karşımızdakinin sadece hafızasına girer; yani karşımızdakiler anlattıklarımızı dinler, bu bilgiyi alır; ama bilgi onlarda imana ve ahlaka dönüşmez, onlar sadece bilgi sahibi olmuş olurlar.

Alınan bilgilerin imana dönüşebilmesi için bu bilgilerin gönle inmesi gerekir. Şayet konuşan kişi gönül sahibi değilse ve verdiği bilgiyi imanla, muhabbetle beraber vermiyorsa Allah onun sözünden muhabbeti ve imanı ihsan etmez, ikram etmez; çünkü Allah’ın bir âdeti vardır.

Ana gönüllü olan, gönlü rahmetle dolu olan biri önce karşısındakini Allah için sever ve onu kendisi için bir velinimet olarak görür; çünkü onunla beraber Allah’ın rızasını kazanma imkânının olduğunu bilir. Bu yüzden Allah onun söylediklerinden muhabbeti ve imanı ihsan eder.

Biri karşısındakine bir şey ikram ederse bu ikramının karşılığında Allah’ın rızasını ve Allah’ın sevgisini kazanır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uyup karşısındakine bir ümmi olarak muamele edenler, Allah’ın bir zerre muhabbeti için bütün dünyayı feda edecek kadar Allah’ı severler. Dolayısıyla insanların gönlünden bir zerre de olsa Allah’ın sevgisini kazanmak için titrer ve onların gönlüne bir zarar gelmemesi için büyük bir çaba, büyük bir gayret sarf ederler. Her ne söylerse söylesinler onu Allah’ın huzurunda söylerler; çünkü dertleri, kendilerini başkalarına beğendirmek ya da kabul ettirmek değil Allah’a beğendirmek ve Allah’a kabul ettirmektir. Bunun karşılığında da Allah’ın rızasını, yakınlığını kazanarak imanlarını artırmaktır.

Onlar bütün dertleri bir ana gibi sarıp dertli olanlara rahmetleri ve muhabbetleriyle ikramda bulunurlar. Bu yüzden insanlara ümmi olarak muamele edenleri dinleyenler onların söylediklerini almazlıktan gelemez, buna dayanamazlar; çünkü o sözleri kendilerini sevdiklerinden dolayı kazanmaları için, ikram etmek için söylediklerini bilirler. Bunu bildiklerinden dolayı gönülleri açılır ve gönülleri açıldığı için de Allah onlara ikram eder.

Biri bir bilgiyi insanlara naklederse bu durumda nakilci olmuş olur; yani herhangi bir âlimin bilgisini bir başkasına nakletmiş olur. Böyle birine âlim demek doğru değildir, nakilci demek daha doğrudur; çünkü âlim, Allah’tan haşyet duyan, ihsan sahibi olan, Allah’ın huzurunda duran, Allah’ın hesabını yapan, doğru bir bakışla bakıp doğru tercih yapan, ferasetle, basiretle bakan, muhatabını bilen, anlayan, ona nasıl yardım edeceğini bilen ve yaptığını Allah için yapandır. Biri böyle bir hali olmadan birilerine herhangi bir şey okuyorsa kendisini dinleyenlere o bilgiyi sadece nakletmiş olur.

Allah, âlimin kim olduğunu tarif etmiş ve “Allah’tan ancak âlim kulları haşyet duyar”8 buyurmuştur. Bu yüzden âlim olmak, Allah’tan haşyet duymaktır. Âlim, Allah’a karşı huşu sahibi olan ve Allah’a karşı haşyet duyandır.

“Huşu” aynı zamanda Allah’ın azameti karşısında tüylerin diken diken olması, kulun her zerresiyle huzurda durup “ya rabbi! Sen benim rabbimsin ben de senin kulunum” demesidir. Yoksa birine sırf birkaç kitap okuduğu için âlim demek doğru değildir; çünkü kişi kitap okuyunca sadece bilgi sahibi olmuş olur. Oysaki bilgi sahibi olmak başka, âlim olmak başka bir şeydir.

Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ümmi; yani ana gönüllü olmasaydı Allah onun için ayet-i kerimede “and olsun size kendi içinizden öyle bir resul gelmiştir ki sizin sıkıntıya düşmeniz ona çok ağır gelir, o size çok düşkündür ve mü’minlere karşı rauf ve rahimdir”9 buyurmazdı. Yani rauf ve rahim olmasaydı, size yardım edemez, size Allah’ın vahyini, imanı taşıyamaz ve iman etmenize vesile olamazdı.

Bütün nebiler, resuller, dolayısıyla bütün peygamber varisleri de insanlar için anne gönüllüdür. Peygamber varisleri peygamber gibi olmazsa zaten varis olamazlar. Yoksa böyle kuru kuruya “işte, âlimler peygamberlerin varisleridir, onlar bu kadar kitap okumuş, bu kadar ezber yapmış” demek doğru değildir.

Mesela; bir bilgisayarda insanın hafızasındakinden daha çok kayıtlı bilgiler vardır. Bu durumda Kur’an-ı Kerim’i bir bilgisayara yüklersek bilgisayar hiç âlim olur mu, içinde Kur’an ayetleri kayıtlı olduğu için bilgisayara âlim diyebilir miyiz! Nasıl ki bilgisayara âlim diyemiyorsak aynı şekilde biri sırf Kur’an’ı ezberlediği için de ona âlim diyemeyiz; çünkü âlim olmak için Allah’ın ayetlerine iman etmek ve o ayetlerle amel etmek gerekir. Bu yüzden bir insan ne kadar bilgili olursa olsun eğer bilgisi onda imana, amele ve ahlaka dönüşmemişse âlim olmuş olmaz, sadece bilgisayar gibi o bilgileri hafızasına kaydetmiş, yanındakilerine de bu bilgiyi nakletmiş olur.

İşte, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmilik yönü bu yüzden çok önemli ve üzerinde dikkatle durulması gereken bir konudur; çünkü o, söylediği her ayete önce kendisi iman edip amele ve ahlaka dönüştürmüş daha sonra ise kendisine tabi olanlara Allah’ın ayetlerini açıklayıp onları bir anne şefkatiyle rauf ve rahim olarak terbiye ve tezkiye etmiştir.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Fâtır /28 ↩
  2. Tevbe /128 ↩