RESULULLAH (S.A.V.) EFENDİMİZ’İN HİCRETİ
“(Resulüm!) Hani kâfirler seni tutup bağlamak veya seni öldürmek yahut seni (yurdundan) çıkarmak için sana tuzak kuruyorlardı. Onlar (sana) tuzak kuruyorlardı (ama) Allah da (onlara) tuzak kuruyordu ve Allah tuzak kuranların en hayırlısıdır.”68
Müşrikler her ne kadar toplantıdaki kararı gizli tutmaya çalışsa da, Habîr olan Allah bu durumu Cebrail (a.s.)’a bildirdi, o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelerek müşriklerin hain planını kendisine haber verdi.
Genelde Hz. Ebubekir (r.a.)’in evine sabah veya akşam saatlerinde uğrayan Efendimiz bu kez daha ihtiyatlı davrandı ve herkesin uyuyup dinlendiği kaylule vaktinde Hz. Ebubekir (r.a.)’in evine gitti ve birlikte hicret edecekleri müjdesini ona verdi.
Hz. Ebubekir (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le hicret edeceğini duyunca sevincinden ağlamaya başladı. O kadar ki Hz. Ayşe (r.a.) Annemiz “o güne kadar bir insanın sevincinden dolayı ağladığını görmedim” demiştir. Her şeyi kararlaştırdıktan sonra Efendimiz kendilerine yol kılavuzluğu yapması için müşrik olan; ancak dürüstlüğüyle tanınan Abdullah Bin Uraykıt ile anlaştı ve üç gece sonra Sevr Dağı’nın eteğinde buluşmak üzere sözleştiler.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz eve varınca Cebrail (a.s.) kendisine bu gece yola çıkmasını söyledi. Efendimiz de Hz. Ali (r.a.)’ı vazifelendirerek kendi yatağına onun geçmesini buyurdu. Bu sayede yatakta Hz. Ali’yi gören müşrikler, “Muhammed hâlâ yatağında yatıyor” diye düşünecekler, Efendimiz de hicret için zaman kazanacaktı. Ayrıca Resululullah (s.a.v.) Efendimiz, insanların kendisine emanet ettiği her şeyi Hz. Ali (r.a.)’e teslim etti ve ona bütün emanatleri sahiplerine iade etmesini, en ufak bir emanet bile kalmadıktan sonra hicret etmesini emretti.
Hz. Ali (r.a.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sözünü yerine getirip onun mübarek yatağında uzandı. Gecenin üçte biri geçince müşrikler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in evinin önüne geldiler. İçlerinde Ebû Cehil, Ebû Leheb ve Ümeyye Bin Hâlef gibi müşriklerin azılıları da vardı. Planlarına göre gençler bir anda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e saldıracak ve onu şehid edeceklerdi; ancak düşündükleri gibi olmadı. Efendimiz evden çıkarken bir avuç toprak alıp müşriklerin üzerine attı ve Yâsîn Sûresi’nin ilk sekiz âyetini okuyarak aralarından geçti. Allah âyet-i kerimede bu durumu beyan ederken “(resulüm! Yerden bir avuç toprak alıp onların üzerine) Attığın zaman da (onları helâk edecek o toprağı) sen atmadın; fakat (onu) Allah attı”69 buyurmuştur.
Müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in evine girip yatağına baktıklarında Hz. Ali (r.a.)’ı görünce kendisini ellerinden kaçırdıklarını anladılar, akabinde Efendimiz’i yakalamak üzere yola koyuldular.
Fahr-i Kâinat Efendimiz evden çıkarken ilk iş olarak Hz. Ebubekir (r.a.)’in evine gitti ve onu alıp kendilerine hicret boyunca kılavuzluk yapacak olan Abdullah Bin Uraykıt’la buluşacakları Sevr Dağı’na doğru yola çıktılar. Meşakkatli bir yolculuktan sonra Sevr Mağarası’na ulaşan Efendimiz, kılavuzla buluşacakları tarihe kadar orada kalmaya karar verdi; ancak tehlike geçmemişti; çünkü Efendimiz’i bulma umuduyla yola çıkan müşrikler her tarafta onu aramaya başlamış, peşine taktıkları izcilerle geçebileceği bütün güzergâhlarda keşif yapmaya çıkmıştı.
Müşrikler, Efendimiz’i bulmak maksadıyla önce Hz. Ebubekir (r.a.)’in evine gittiler. Ebû Cehil, kendilerini karşılayan Hz. Ebubekir’in kızı Esma (r.a.)’a babasının ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nerede olduğunu sordu; ama Hz. Esma (r.a.)’dan bir cevap almayınca o sırada yedi aylık gebe olan Hz. Esma (r.a.)’e sert bir tokat attı ve öfkeyle oradan ayrıldı. Sonra da bütün Mekkelileri bu aramaya dâhil etmek için “Muhammed’i bulana veya öldürene yüz deve verilecek” dedi. Böyle olunca kimi yoksul müşrikler de zengin olma ümidiyle Efendimiz’i yakalamak amacıyla yola düştü.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bulana verilecek yüz deve ödülünü duyanlardan biri de hicret için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e kılavuzluk yapacak olan Abdullah Bin Uraykıt’tır. O da Mekke ehli arasında durumu iyi olmayan fakir bir insandı. Üstelik müşrikler içinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bulunduğu yeri bilen tek kişiydi; ama kendisi her ne kadar fakir olsa bile Efendimiz’le yaptığı anlaşmaya ihanet etmedi ve onun bulunduğu yeri müşriklere bildirmedi. Bu sayede müşrikler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nerede olduğunu bilmeden onu aramaya başladılar.
Efendimiz, Hz. Ebubekir (r.a.)’la beraber Sevr Mağarası’nda üç gün kaldı. Bu süre zarfında yemek ihtiyaçlarını Hz. Ebubekir’in kızı Hz. Esma (r.a.) sağladı. Üçüncü günün sonunda müşrikler iki izciyle beraber Sevr Mağarası’nın önüne kadar geldiler. Hz. Ebubekir (r.a.) müşriklerin kendilerine yaklaştığını görünce tedirgin oldu. Bunu gören Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “üzülme, muhakkak ki Allah bizimle beraberdir. Üçüncüsü Allah olan iki kişiye kim ne yapabilir”70 buyurdu ve Hz. Ebubekir (r.a.)’ı teselli etti.
Müşrikler mağaranın önüne geldiğinde mağara kapısında örümcek ağları ve güvercin yuvasıyla karşılaştılar. Kapıyı örümcek ağlarının doldurması uzun zamandır mağaraya kimsenin girmediğini gösteren büyük bir işaretti. Onlar da bu sebepten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mağarada olamayacağını düşünerek içeriye dikkatlice bakma gereği dahi duymadan oradan ayrıldılar. Allah âyet-i kerimede bu olayı anlatırken “eğer siz, o (resulümüz)e yardım etmezseniz (iyi bilin ki), ona Allah yardım etmiştir. Hani kâfirler onu iki kişiden biri olarak (Mekke’den) çıkarmışlardı da onlar mağarada bulundukları sırada o, arkadaşına, ‘üzülme; çünkü Allah bizimle beraberdir’ diyordu. Bunun üzerine Allah ona (huzur vermesi için) sekînet (nûrun)u indirdi, onu sizin görmediğiniz bir ordu ile destekledi ve kâfirlerin sözünü alçalttı. Allah’ın sözü ise zaten yücedir; çünkü Allah azîzdir, hakîmdir (bütün şeref ve kudretin sahibi olan, her işinde hikmet ve hayır olandır)”71 buyurmuştur.
Nihayet kılavuzla anlaştıkları gün geldiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Ebubekir (r.a.) ve Hz. Amr Bin Fuheyr (r.a.) ile ücret karşılığında tutulan yol kılavuzu Abdullah Bin Uraykıt ile buluştular. Böylece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Medine’ye hicreti başlamış oldu.
Artık hicret için yola çıkan Efendimiz ve beraberindekiler müşriklerin takiplerini zorlaşsın diye herkesin gittiği Medine yolunu değil farklı bir güzergahı kullandılar. Önce güney istikametinden Kızıl Deniz’e yakın Tihame’ye gittiler, ardından ise denizden uzak bir şekilde çöl içinden geçerek Medine’ye doğru yol aldılar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yolculuğu kolay değildi ve insanların onu tanıyıp müşriklerin vaad ettiği ödülü almak için Mekke’ye haber vermesi tehlikesi vardı. Nitekim yolları üzerinde bir çoban, Efendimiz’i ve beraberindekileri görüp yüz deve ödülünü almak amacıyla doğruca Mekke’ye gitti; fakat müşriklerin yanına gidince ne söyleyeceğini unuttu. Ne kadar çabalasa da müşriklerin yanına neden geldiğini, onlara neyi haber vereceğini bir türlü hatırlayamadı. Müşriklerin yanından ayrıldığında hatırlayınca ise bu bilginin kendisine özellikle unutturulduğunu anladı ve müşriklere haber vermekten vazgeçti.
Efendimiz’i bulana yüz deve verileceğini duyanlar arasında sonraki yıllarda iman edecek olan Surâka Bin Mâlik adındaki ünlü bir izci de vardı. Bu izci, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i buldu; ancak tam Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaklaşırken atının ayakları kuma gömüldü. Bu olay üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah’ın resulü olduğunu anlayan Surâka (r.a.) geldiği yoldan geri döndü.
Günlerce süren yolculuğun ardından nihayet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Medine’ye vardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hicreti dolayısıyla oldukça heyecanlı olan Medineliler Resulullah (s.a.v.)’ın gelişini dört gözle bekliyorlardı. Gönüller Sultanı’nın geldiğini gören sahabeler hamd ve şükürle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i karşıladılar; ancak Efendimiz, Medine’nin merkezine geçmeden önce Medine’nin sağ tarafında bulunan Kubâ Köyü’ne uğradı.
Efendimiz, Kubâ Köyü’ndeyken geceleri Kulsûm Bin Hidm (r.a.) hazretlerinin evinde; gündüzleri ise sahabelerle sohbet etmek maksadıyla bekar olan Sa’d Bin Hayseme (r.a.)’nin evinde kalıyordu. Muhacir olan diğer bekârlar da Sa’d Bin Hayseme (r.a.)’ın evinde kaldığı için bu eve bekarlar evi anlamına gelen Dâr’ul Uzab denilir.
Fahr-i Kâinat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buradaki günlerinde ilk iş olarak Müslümanlara bir mescid inşa etti ve inşaatında bizzat kendisi de çalıştı. Böylelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mübarek emekleriyle tamamlanan Kubâ Mescid’i İslamiyet’in ilk mescidi olarak günümüze kadar geldi.
Kubâ Mescidi gerek bizzat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in emri ve çalışmasıyla gerekse de sahabelerin inşa ettiği ilk mescid olmasıyla Rabbimizin vahyinde zikrettiği mübarek bir mekân olmuştur. Allah, Kubâ Mescidi hakkında “ilk günden beri takvâ üzere kurulan (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanların kurduğu Kuba) mescid(i), elbette içinde (namaza) durmana daha layıktır. Orada (Allah’ın âyetlerini ders edinip resule itaat ederek nefislerinin küfründen ve şirkinden) temizlenmeyi seven (yiğit) adamlar vardır. Allah, (nefislerinin küfründen ve şirkinden) iyice temizlenenleri sever”72 buyurmuştur.
Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hicretten hemen sonra yaptığı ilk işin mescid olması âbdiyetin bir insan için her şeyin önünde ve üzerinde olması gerektiğinin en açık göstergesidir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in emriyle emanetleri sahiplerine dağıtmak maksadıyla Mekke’de kalan Hz. Ali (r.a.) ise üç gün sonra işlerini bitirerek yola koyuldu ve Kubâ’ya gelip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yetişti.
Yaklaşık on üç ya da on dört gün Kubâ’da kalan Efendimiz bir cuma sabahı Kubâ’dan ayrıldı ve öğlen vaktinde Ranune Vadisi’ne vardı. Burada yüzlerce sahabeye hutbe verdi, peşinden İslam tarihindeki ilk cuma namazını da yine burada kıldırdı. Allah’tan başkasına âbd olmamak, Allah’ın kelamını ciddiye almak, ahirete iman etmek, birbirini sevmek ve ahde vefa göstermek gibi konuları herkesin anlayacağı şekilde tek tek beyan ettikten sonra devesine binip Medine’nin merkezine doğru hareket etti ve cuma günü öğle vaktinden sonra Medine merkezine vardı.
Aylardır büyük bir hasretle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bekleyen Medineliler “Tale’al Bedru Aleyna” ilâhisini söyleyerek büyük bir coşku ve sevinçle Efendimiz’i karşıladılar. İman edenler, Efendimiz’i karşılamaya öyle bir katılım ve mutluluk gösterdiler ki Enes Bin Malik (r.a) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Medine’ye girişini anlatırken “hayatım boyunca iki günü hiç unutmadım. Birincisi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Medine’ye hicret ettiği günü, ikincisi ise Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in vefat ettiği günü” buyurmuştur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Medine’de henüz evi olmadığı için Medine’deki bütün Müslümanlar onu kendi evinde ağırlamak ve evlerini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in mübarek varlığıyla bereketlendirip nûrlandırmak istiyordu. Efendimiz ise davetin çok fazla olması sebebiyle kimseyi kırmak istemiyordu. Sonunda sahabelerine dönüp “Kasvâ’yı serbest bırakın ve yolundan çekilin. Nerede kalacağımız hususunda o memurdur, nerede çökeceği kendisine bildirilmiştir’’ buyurdu ve devesi Kasvâ kimsenin yönlendirmesi olmadan Medine sokaklarında gezinmeye başladı.
Kasvâ bir müddet yürüdükten sonra Neccaroğullarından Eyyûb El Ensari (r.a.) hazretlerinin evinin hemen yanına çöktü. Kasva’nın kendi evi yakınına çöktüğünü ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kendisine misafir olacağını gören Eyyûb El Ensari (r.a.), Rabbinin lutfettiği bu ikramın sevinciyle çok mutlu oldu ve peşinden Efendimiz’in eşyalarını evine taşımaya koyuldu. Böylelikle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Eyyûb El Ensari (r.a.)’ın evinde yaklaşık yedi ay sürecek misafirliği başlamış oldu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Eyyûb El Ensari’nin evinde alt kaltta kalıyordu. Hz. Eyyûb El Ensari her ne kadar Efendimiz’e evin üst katında kalmasını teklif etse de, Efendimiz kendisini görmeye gelen misafirler yüzünden ev halkının rahatsız olmaması için bu teklifi kabul etmedi ve alt kaltta kalmayı tercih etti.
Fahr-i Kâinat’ın, alt katta kalmasından büyük bir mahcubiyet duyan Eyyûb El Ensari, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e kendisi alt kattayken yukarıda oturmaktan çok utandığını, bu yüzden yukarı kata teşrif buyurmasını teklif etti. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onu kırmadı ve evin üst katında kalmaya başladı.
Medine’deki Yahudiler her ne kadar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve iman edenlerden rahatsız oldularsa da aralarında kendilerine indirilen kitaba gerçekten iman eden âlim ve mü’min zatlarda bulunuyordu. Bu âlimlerden biri de Hz. Yûsuf (a.s.)’ın soyundan gelen Abdullah Bin Selam (r.a.)’dı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Eyyûb El Ensari (r.a.) hazretlerinin evindeyken bir gün Abdullah Bin Selam (r.a.) onu ziyarete gelerek kendisine birtakım sorular sordu ve aldığı cevaplar karşısında hayran kalıp Müslüman oldu. Abdullah Bin Selam (r.a.) ve birkaç Yahudi âliminin Müslüman olması üzerine Allah âyet-i kerimede “(ancak onların) hepsi bir değildir. Ehl-i kitap içinde gece saatlerinde Allah’ın âyetlerini okuyarak kıyamda duran ve secdeye kapanan bir topluluk da vardır”73 buyurmuştur.
Âlimlerinin iman edip Müslüman olmasını hazmedemeyen Yahudiler Abdullah Bin Selam’a hakaret edip onu kötülediler ve Müslümanlara düşmanlık yaptılar. Mekkeli müşrikler de bu esnada boş durmayıp Medinelilere peşpeşe iki mektup yazdı ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e destek vermemelerini, verdikleri takdirde bunun sonuçlarına katlanacaklarını bildirdiler.
Müşriklerin yolladığı mektuplardan biri Medine’nin ileri gelenlerinden Abdullah Bin Selul’e gönderildi. Selul, mektubu okuyunca Medinelilerle görüşüp iman edenlerin Efendimiz’le beraber Medine’nin dışına gönderilmesi fikrini ortaya attı; ama beklediği desteği Medinelilerden göremedi. Hatta ensar sahabeler sert bir şekilde bu fikre karşı çıktılar ve her koşulda Resulullah’ın yanında olduklarını, onu asla bırakmayacaklarını söylediler.
Abdullah Bin Selul, Hazreç kabilesinin reisiydi ve tam da Medine’ye hakim olacakken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Medine’ye hicret etmişti. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hicretiyle Hazreç kabilesi toplu hâlde Müslümanlığı kabul etti. Abdullah Bin Selul’un hakimiyeti ise başlamadan bitti. Hakimiyeti elinden gittiği için Efendimiz’i suçlayan Abdullah Bin Selul her ne kadar kabilesinin topyekûn iman edişiyle kendisinin de iman ettiğini dile getirse de gizlice Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e karşı münafıklar grubunu kurmaya ve Müslümanlara karşı düşmanlık yapmaya başladı.
Müşriklerin Medine’yi tehdit etmesi, Yahudilerin Müslümanlara düşmanlık beslemesi, ayrıca münafıkların sahabelere zarar vermek için fırsat kollaması sebebiyle her taraftan düşmanlarla çevrilen Efendimiz olası bir saldırı ihtimaline karşı Medine’ye gelenleri kontrol etmek ve halkı güvence altına almak maksadıyla özellikle Muhacirlerden oluşan askeri birlikler kurdu. Bu askeri birlikler hem Medine şehir merkezinin güvenini sağlıyor hem de Medine sınırlarında devriyeler atarak şehrin sınırını gözetim altında tutuyordu.
