23.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber kendimizi, varlığı, hayatı ve olayları rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini Allah’ın bize okuttuğu şekilde öğrenmeye, anlamaya çalışıyorduk.
Bu gece Kadir Gecesi’dir. Rahmetin, muhabbetin tecelli ettiği ve Allah’ın vahyini indirdiği gecedir. Bizi Kadir Gecesi’ne ulaştıran Allah’a hamd olsun. İnşallah, biz de rabbimizin rahmeti, muhabbeti içine gireriz ve inşallah Allah’ın vahyi bizim de gönlümüze iner.
Her sene Kadir Gecesi, ramazan ayı tekrar eder, tabir-i caizse kâinat döner ve aynı yere gelir. Kadir Gecesi hep olduğu yerdedir. Dönen kainattır, bütün varlıktır. Allah’ın ayet-i kerimede “o günde her işe hükmedilir” buyurduğu gibi gelecek seneye kadar her ne iş varsa her bir kul, her bir varlık neyi yaşayacaksa Allah Kadir Gecesi geldiğinde hükmünü verir.
Ramazan ayı boyunca her gece Kadir Gecesi’dir, dedik. Evet, Kadir Gecesi bir gecedir; ama nuru bütün ramazan günlerini ve gecelerini aydınlatır. Bir de merkez vardır. İşte, Kadir Gecesi işin, rahmetin merkezidir. Allah’ın bütün insanlara, mahlukata, varlığa rahmetiyle tecelli edip onlarla konuştuğu, onlara vahyettiği gecedir.
Kadir Gecesi’nde Allah vahyini sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yapmamıştır. İman eden her bir kuluna bu vahyi yapmıştır. İman eden herkes kâinat dönüp aynı yere geldiğinde aynı vahiyle, hitapla karşı karşıya kalır.
Evet, Kadir Gecesi’nde gök aşağı inmiştir, melekler aşağı inmiştir. Allah Kadir Gecesini anlatırken buyurur.
İnnâ enzelnâhu fî leyletil kadr: “Şüphesiz ki biz onu (Kur’an’ı) Kadir Gecesi'nde indirdik.” Ve mâ edrâke mâ leyletul kadr: “Kadir Gecesi'nin ne olduğunu sen biliyor musun?” Leyletul kadri hayrun min elfi şehr: “Kadir Gecesi, bin aydan daha hayırlıdır.” Tenezzelul melâiketu ver rûhu fîhâ bi izni rabbihim min kulli emr: “O gecede, rablerinin izniyle melekler ve ruh, her bir iş (ve her bir kişi) için inerler.” Selâmun, hiye hattâ matlaıl fecr:482 “O (gece) fecrin doğuşuna kadar selamet vardır.” O gecede her bir kişiye ve her bir iş için melekler ve ruh iner; yani şu anda melekler inmiştir ve işlerinin başındadır, işlerini yapıyor, her bir kişiye bir muamelede bulunuyorlar.
Kadir Gecesi’nde Allah’ın rahmeti, mağfireti, muhabbeti inmiştir. Bize de düşen; gönlümüzü açıp onu almaktır. -Peki, neyi alacağız? -Elbette ki Allah’ın vahyettiğini alacağız hem de hemen alacağız. Bu hitap fecre kadar her an devam eder. Kim gönlünü açarsa onu alır ve bu sohbetlerle öğrenmeye çalıştığımız rabbimizin ismiyle okumayı öğrenmiş, anlamış, iman edip ahlaka, amele dönüştürmüş olur ve hayatı artık öyle yaşarız inşallah.
Allah ilk vahyini yaparken ne buyurdu?
Ikra’ bismi rabbikellezî halak: “Oku! Yaratan rabbinin ismi ile (oku).” Allah bu gecede her bir kula her an böyle hitap eder ve bu hitap hiç kimseyi istisna etmeden, her bir iş için her bir kişiye iner. Mü’min olsun, kâfir olsun herkesin gönlüne bu hitap gelir ve Allah herkesi imana, rabbinin ismiyle okumaya davet eder.
Halakal insâne min alak: “O ki insanı alaktan yarattı.” Zahiri olarak bir kan pıhtısından manevi olarak da sevgisinden, ilgisinden, alakasından yarattı.
Ikra’ ve rabbukel ekrem:483 “Oku, senin rabbin ekremdir.” Rabbin kerem sahibidir, ikram edendir.
Allah neyi ikram etmiştir?
Her şeyi ikram etmiştir. Bakıldığında Allah’ın ikram etmediği, onun ikramı olmayan hiçbir şey yoktur. Mesela; öncelikle kendinden bize varlık verip varlık ikram etmiş, hayat ikram etmiş, isimlerini; görmeyi, işitmeyi, bilmeyi, anlamayı, sevmeyi, gücü, kudreti, bununla beraber manevi isimlerini; rahmet etmeyi, ikram etmeyi, affetmeyi, mağfiret etmeyi, hoş görmeyi, hâlim olmayı, hidâyet olmayı ikram etmiştir. Bütün isimleri bu şekilde Allah’ın bize olan ikramıdır.
Aynı şekilde bize ruhundan nefhetmiş, bütün güzellikleri kendinden vermiş ve melekleri bize secde ettirmiştir. Melekler secde ederken Allah’ın nefhettiği ruha secde etmişlerdi. Bu yüzden Allah ayet-i kerimelerde “ben ona ruhumdan nefhettiğimde hepiniz (toptan) ona secde edin.484 Yine andolsun ki sizi biz yarattık, sonra size suret verdik, sonra da meleklere: Âdem’e (her biri bir Âdem olan insana) secde edin, buyurduk.”485 buyurmuştur. Melekler her bir insana, her bir kula secde etmiştir. Secde ederken insana nefhedilen ruha secde etmiştir, dolayısıyla kulun şerefi, kıymeti, değeri Allah’ın nefhettiği ruhtan gelir.
Hâl böyleyken insan kendini, kim olduğunu, nereden geldiğini, Allah’ın kendisine ruhundan nefhettiğini, melekleri secde ettirdiğini ve kendisini yeryüzünde kendine halife kıldığını bilmezse, anlamazsa kördür, sağırdır, kalbi de taşlaşmıştır. Dönüp kendine bakmamış, kim olduğunu, nereden geldiğini, neye geldiğini ve Allah’ın kendisi üzerindeki muradını anlamamış, cahil kalmıştır. Bunun da tek bir sebebi vardır; o da insanın, yaratan rabbinin ismiyle okumaması ve Kadir Gecesi’nde inen ayetlerin onun gönlüne inmemesidir. Zaten biz de böyle olmamak için ramazanın başından beri rabbimizin ismi ile okumaya, anlamaya çalışıyoruz.
Kadir Gecesi’nde Allah vahyini yapar, o vahyi taşıyan melekler de her bir kulun gönlüne Allah’ın vahyini vahyederler. Melekler bu gecede her bir kişiye iner ve kulu önce rabbinin ismiyle okumaya davet eder, kulun gönlü hazırsa bu daveti alır ve artık rabbinin ismiyle okur. Elbette ki bunun için mutlaka çabasını, gayretini sarf etmiş olması, nefsine taviz vermemiş ve nefsine “sus” demiş olması gerekir. Öyle ki rabbini dinleyebilsin. Yoksa nefsin, şeytanın kopardığı o gürültüde rabbini duyamaz hâle gelir. Zaten genel olarak baktığımızda öyle de olmuştur.
Kulun hiçbir şeyi yoktur, her şeyi o ikram etmiştir. Allah, kullarını imana, rabbini tanımaya davet edip “seni ben yarattım. Senin hem zahiri hem de manevi yaratılışın vardır. Manevi yaratılışında; seni alakamdan, ilgimden, sevgimden, muhabbetimden yaratmışım. Kendimi sevmişim ve kendime halife, ayna olacak, kul olacak, âşık olacak seni yaratmışım sonra sana melekleri secde ettirmişim. Sen meleklerin üzerindesin kendini böyle bil, böyle anla, böyle tanı. Böyle anlamadıysan o zaman rabbinin ismiyle okumamışsın, anlamamışsın demektir” buyuruyor.
Ellezî alleme bil kalem:486 “O ki kâlemle öğretti.” Zahiri olarak kâlemle yazmayı öğretti; ama bir de manevi kâlem, kudret kâlemi vardır. Allah her şeyi insanın gönlüne kudret kâlemi ile yazmıştır.
İnsanın zahiri kâlemle öğrendikleri hasıl olan ilimdir. Allah’ın manevi olarak kudret kâlemi ile yazdıkları ise hazır olan ilimdir. Misal; insan, kendini hazır olan huzurî ilim ile bilir, aynı şekilde insanın gönlünde her ne varsa kudret kâlemi ile yazılmıştır.
Allah, kullarından söz almıştır, dolayısıyla bütün kullar Allah’a kul olacağına, iman edeceğine, kendisine yeryüzünde halife olacağına, rabbine teslim olacağına, itiraz etmeyeceğine, isyan etmeyeceğine, hakkı perdelemeyeceğine, küfre girmeyeceğine dair söz vermiştir. Kısacası Allah’ın bütün emirlerini yerine getirmeye dair söz vermiş, Allah ile vaadleşmiştir. Allah mü’minleri anlatırken “onlar Allah’a verdikleri sözü yerine getirmiş ve gerektiğinde Allah yolunda ölmüştür, öbürleri de sıralarını beklerler”487 buyurmuştur. Evet, mü’minler Allah’a verdikleri sözü yerine getirirler.
Allemel insâne mâ lem ya’lem:488 “Allah insana bilmediklerini talim etti.” Zaten insanın kendisine ait hiçbir bilgisi yoktu, kendisinde her ne bilgi varsa onu Allah kudret kâlemiyle insana talim etmişti.
Peki, Allah, insana neyi talim etmiştir?
Ve alleme âdemel esmâe kullehâ:489 “Ve (Allah) Âdem’e (her bir ben-i Âdem’e) isimlerini talim etti.” Allah’ın isimleri insanda fıtrat itibariyle mevcuttur; yani çocuk bile olsa rahmet eder, hayâ eder, ikram eder; çünkü Allah’ın isimleri kudret kâlemi ile fıtratına yazılmış, Allah isimlerini ona talim etmiştir. Çocuk büyüdükçe isimler onda açığa çıkar. Kulun işi de Allah’ın isimleriyle muamele edip kendisi üzerindeki isimleri kemale erdirip Hz. İnsan olmak, Allah’a ayna olup halife olmaktır.
Sure devam ediyor. Kellâ: “Hayır (iş sizin zannetiğiniz gibi değil)” buyurdu Allah. Kellâ; “siz beni anlamadınız ya da anlamak istemediniz” manasına gelir. İnnel insâne le yatgâ: “Muhakkak ki insan azar.” En reâhustagnâ:490 “Kendini müstağni gördüğü için.” İnsan kendini kendine yeterli gördüğü, haddini aştığı, tuğyana düştüğü için azar. Sanki Allah’a muhtaç değilmiş, sanki her şeyi Allah vermemiş, onun rabbi ekrem değilmiş ve rabbini dinlemesi de gerekmiyormuş gibi kendini kendine yeterli görüp azar. Bu yüzden rabbinin ismiyle okumaz; yani Allah’ın öğrettiği gibi okumaz, anlamaz.
Kendini kendine yeterli görüp “ben biliyorum, ben akıllıyım” der ve kendi bildiğini yapar; ama rabbini dinlemediği için manevi olarak kördür, sağırdır, anlamadığı için de kalbi katılaşmış, taş gibi olmuş, kalbi kilitlenmiş veya mühürlenmiştir.
İnne ilâ rabbiker ruc’â:491 “Muhakkak ki dönüş rabbinedir.” Hepiniz rabbinize dönecek ve bunun hesabını vereceksiniz. Allah başka bir ayet-i kerimede “Müslüman olmadan (Allah’a bütünüyle teslim olmadan) ölmeyin”492 buyurmuştur. Yani İnsanlığını kaybetmiş olarak huzura gelme, bana verdiğin sözleri yerine getirmeden ölüp huzura gelme!
Okuduğumuz bu ayetler Allah’ın indirdiği ilk ayetlerdir. İlk inen ayetleri, aynı şekilde rabbimizin bizden ne istediğini anlamadıysak Kur’an’ı okusak da anlayamayız; çünkü hepsini bu ayetler üzerinden anlamalıyız.
Tam olarak inen ilk sure Fatiha Suresi’dir. Fatiha Suresi Kur’an’ın özüdür, özetidir. Fatiha’yı anlamadan yine Kur’an’ı anlayamayız; çünkü önce bütünün özetini; yani Allah’ın muradının ne olduğunu anlamamız gerekir. Ondan sonra diğer ayetleri okurken görürüz ki aslında hepsi Fatiha’yı açıklar; yani bütün Kur’an Fatiha’yı açıklar, beyan eder.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Fatiha; Kur’an’ın özetidir, beynidir, iliğidir”493 buyurmuştur. Günde beş defa namaz kılıp huzura çıkarken farzlarla yirmi, sünnetlerle beraber kırk sefer Allah bize Fatiha’yı tekrar ettirir. Bu yüzden de ayet-i kerimede “Allah size tekrar edilen yediyi (yedi ayetlik Fatiha Suresi’ni) bir de Kur’an-ı Azim’i indirdi” buyurur. Dikkat edilirse Allah bu ayette Fatihay’ı Kur’an’dan ayrı olarak zikretti. Dolayısıyla önce Kur’an’ın özeti olan Fatiha’yı okumamız gerekir.
Şimdi, Fatiha’yı nasıl okumamız ve nasıl anlamamız gerektiğini birkaç kelimeyle izah edeyim.
El hamdu lillâhi rabbil âlemîn:494 “Hamd (övme ve övülme) âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur.” Her anda övülmesi gereken Allah’tır. Kendimizi, birbirimizi övmeyelim, rabbimizi övelim; çünkü kimde ne güzellik varsa hepsi Allah’a aittir. Aynı şekilde herhangi bir şeye “güzel” demeyelim, bunun yerine “Allah ne güzel yaratmış” diyelim. Nimet, ikram nerden ve kimden gelirse gelsin “rabbim bana ikram etti” diyelim. Nimetin vesilesini, sebebini görelim; ama vesile üzerinden o nimeti Allah’ın ikram ettiğini de bilelim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nimete vesile olana teşekkür etmeyen, Allaha şükretmiş olmaz”495 buyurmuştur. Nimete vesile olana teşekkür etmeliyiz; çünkü o, Allah’ın kudret elidir. Evet, bakışımız böyle olunca işte o zaman Allah’a hamd etmiş oluruz.
Bir de “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn” deyip Allah’ı bütün âlemlerden, her bir kul ve her bir varlık üzerinden hamd ederek övmemiz gerekir. Her birini o yaratmıştır. Birileri yanlış yapabilir, eksik yapabilir bu da Allah’ın Zul Celâli Vel İkrâm isminin tecellisidir.
Er rahmânir rahîm:496 “O (benim rabbim) rahman ve rahimdir.” Her ne yaparsa yapsın yaptığı o şeyde mutlaka rahmeti vardır. Allah, kulunu ona yaptığı her muameleyle rahmetinin içine alan ve kuluna rahmet edendir. Bu yüzden Allah “Allah, kullarına karşı rauf ve rahimdir”497 buyurmuştur.
Mâliki yevmid dîn:498 “(O) Din gününün (malîki, meliki ve) sahibidir.” Kıyamet günü herkesi hesaba çekecek olan odur. Onun için bizim de Allah nasıl emretmişse öyle yapmamız ve Kıyamet günü hesabını veremeyeceğimiz işler yapmamamız, sadece Kıyamet günü kazanabilmek için çabamızı, gayretimizi sarf etmemiz gerekir. Allah “çabanızı sarf edin” buyuruyor. Biz de Fatiha’yı okurken “gerekeni yapacağız ya rabbi” diyoruz.
İyyâke na’budu: “Yalnız sana âbd oluyoruz.” Biz, hepimiz yalnız sana âbd oluyoruz. Kiminle berabersek onlarla beraber sadece sana âbd oluyoruz. Ve iyyâke nestaîn:499 “Ve yalnız seni istiyoruz.” Seni sevdiğimiz için seni istiyoruz. Bir şey istersek senden istiyoruz. Biliyoruz ki sen dilemeden hiçbir şey olmaz. Allah bizden böyle bir iman istiyor, dolayısıyla bizim de böyle iman etmemiz gerekir.
İhdinâs sırâtel mustakîm:500 “Bizi sırat-el mustakime hidâyet et.” Hidâyetçin ile beraber bizi sırat-el müstakime hidâyet et. Nerede hidâyetin, hidâyetçin varsa bizi de onunla beraber hidâyette eyle.
Peki, bir kul hidâyete erdiyse neden bu ayeti söylemeye yine devam eder?
Çünkü gönül her an başka tarafa döner. Nefis, şeytan, dünya ya da başkaları kulu Allah’tan başka tarafa davet eder. Kulun da “ya rabbi! Sürekli hidâyette olayım, sürekli seninle olayım, emrettiğin, sevdiğin gibi olayım. Ayağım kaymasın, yüzüm, gönlüm senden başka tarafa dönmesin” deyip bunu rabbinden istemesi, hidâyette olsa da başka tarafa dönmemek için bunu rabbinden her an istemesi gerekir.
İhdinâs sırâtel mustakîm: “Bizi sırat-el mustakime hidâyet et.” Allah başka bir ayet-i kerimede “(de ki) rabbim sırat-el mustakim üzeredir”501 buyurmuştur. Sadece sırat-el mustakimde yürüyenler rablerine varır, rablerine dost olur, rablerine vasıl olur, kavuşurlar.
Allah sırat-el mustakimin ne olduğunu, kimlerin yolu olduğunu da beyan ediyor. Sırâtallezîne en’amte aleyhim:502 “Kendilerine nimet verdiğin kimselerin yoluna.” Sırat-el müstakim, Allah’ın kendilerine nimet verdiği kullarının yoludur. Allah, nimet verdiği kullarını beyan ederken ayet-i kerimede “Allah’ın nimet verdiği kullar; nebilerdir (peygamberlerdir), sıddıklardır (kulluk sadakatini ispatlamış olanlardır), şahidlerdir (kulluğu üzerlerinde gösterip insanları kulluğa, imana şahid kılanlardır), salihlerdir (nefsini ıslah etmiş olanlardır)”503 buyurmuştur. Allah’ın nimet verdiği kullar bunlardır.
Tabi hepsi derece derecedir. Mutlaka bulunduğumuz yerde bunlardan bir tanesi vardır. Nebiler olmaz; ama sıddıklar (sadıklar), şehidler (şahidler) ve salihler vardır. Onlarla beraber olmamız gerekir. Bu ayeti okurken Allah’tan da “bizi onlarla beraber et ya rabbi” diye dua ederiz.
Gayril magdûbi aleyhim ve lâd dâllîn:504 “Gazaba uğramışların ve dalâlette kalanların (yolunu şaşırmışların, şaşkınların yoluna) değil!” Allah’ın nimet verdiği kulların dışında kalanlar ya gazaba uğramış ya da dalalette kalmıştır. Biz de bu ayeti okurken “bizi onlarla beraber eyleme ya rabbi” diye dua eder, rabbimizden onlarla beraber olmamayı isteriz.
Evet, ilk inen ayetlerle beraber ilk inen tam sureyi de anladığımızda artık rabbimiz hakkında, kendimiz hakkında, hayat hakkında bir bilgimiz olur. Artık olaylara bakarken rabbimizin bize muamelede bulunduğunu, kazanmamız için her anda bizi nimetlerle yahut musibetlerle imtihana tabi tuttuğunu ve hangi imtihan olursa olsun Allah’ın o imtihanla bizim için hayır murad ettiğini anlamış; yani Allah’ın Zul Celâli vel İkrâm olduğuna iman etmiş oluruz. Artık şehadet etmişiz ki Allah Zul Celâli vel İkrâm’dır. Celal ve ikram sahibidir. Nereden bir nimet gelirse o mutlaka Allah’ın ikramıdır. Nereden bir musibet de geliyorsa o da Allah’ın celalinin tecellisidir; ama o musibetin arkasında yine Allah’ın ikramı vardır. Bu yüzden Allah kendini tanıtırken “o, zul celâli vel ikrâmdır”505 Yani “ben zul celâli vel ikrâmım. Sana bir musibet, bir sıkıntı, bir bela geldiyse o senin için rahmettir, ben sana ikram etmeyi dilemişim” buyurdu.
En büyük ikrama layık olanlar peygamberlerdir, bu yüzden en büyük sıkıntıları onlar yaşamıştır. Bu her bir kul için böyledir; ama kul, rabbinin ismiyle okumayınca, nimeti başka, musibeti başka görür. Oysaki ikisi de Allah’tan değil midir? -Evet, Allah’tandır. Madem öyle neden biri iki görüyor, nimeti başka, sıkıntıyı başka görüyoruz. Nimete seviniyor, hamd ediyor, şükrediyor, ötekine feryat edip itiraz ediyor, isyan ediyoruz? Elbette ki tevhidde, vahdette olmadığımız, rabbimizin celal ve ikram sahibi olduğuna iman etmediğimiz, bunu anlamadığımız, sadece Allah’a değil diğer kullara, varlıklara da ilahlığı verdiğimiz; yani onları Allah’a şirk koştuğumuz için böyle yapıyoruz. Hep beraber yol yürüyoruz. Allah bizi huzura alınca zaten buna şahid olur, şehadet ederiz.
Evet, bir de huzura layık olmak vardır. Peki, kul huzura layık olduğunu nasıl anlar?
Tevhid ile anlar. Kul, sırat-el mustakimde yolculuk yaparken gönlü her türlü nimeti, ikramı yapanın da musibeti, imtihanları verenin de Allah olduğunu anlayıp her ikisinin de sahibine iman edip şahid olunca huzura layık olur. Artık böyle bir kul herhangi bir şeye kötü diyemez, çirkin diyemez. Evet, fiiller kötüdür, çirkindir; ama o filin ortaya çıkmasında bir imtihan vardır. Huzura layık olan kul da bu imtihanlarda imtihanın sahibini görür, böylelikle celal ve cemal sahibi olan Allah’a şehadet eder. Bu yüzden artık ikisini birbirinden ayırmaz.
Bunun sonucunda ne olur?
Kul, hayrete düşer. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya rabbi! Hayretimi arttır”506 buyurmuştu. O kul da artık hayrettedir, ilmi bitmiş, bütün öğrendikleri, anladıkları sıfır olmuş, rabbinin azameti karşısında acizliğini, hiçbir şey bilmediğini anlamıştır. Onun için sadece “ben rabbimin öğrettiğinden başka hiçbir şey bilmiyorum. Mülkün maliki, sahibi, meliki, hâlıkı, hâllakı Allah’tır. Yaratan ve yarattığını yok edip başka bir yaratışla yaratan odur” der ve hayretle, hayranlıkla sadece onu seyreder. Başka tarafa dönüp bakmaz, bakamaz, artık hakikate ermiştir. Rabbini celal ve ikram sahibi olarak görür, anlar, iman eder, bununla beraber celali ile cemalini birbirinden ayırmaz, “bu güzeldi, şu güzel değildi” demez. Neden? -Çünkü ikisi de Allah’tan tecelli ediyor, kuluna Allah muamele ediyor da ondan. Onu yaratan rahman ve rahim olan rabbinin onu temizlemeyi, büyütmeyi, eğitmeyi, ona öğretmeyi dilediğini ve onu kendine çekmeyi, kemale erdirmeyi, Hz. İnsan yapmayı dilediğini bilir. Böyle bir kul nasıl feryat edebilir, itiraz edebilir, rabbinin huzurunda “ben biliyorum” diyebilir! “Ben biliyorum” demek yerine “ben hiçbir şey bilmiyorum, her şeyi bilen Allah’tır. Rabbim ne dediyse doğru olan odur. Ben sadece onun öğrettiklerini sonsuz bir deryadan bir damla misali anlayabilirim” der. Yaratılan akıl, kendisini yaratanı ihata edemez, kuşatamaz; yani Allah’ı anlayamaz. Bu yüzden huzura layık olan bir kul da sadece hayrandır ve hayrettedir.
Dediğim gibi; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya rabbi! Hayretimi arttır”507 buyurmuştu. Yani “bana bir perde daha aç ve seni, senin tecellini başka bir perdeden seyredeyim.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu şekilde hayret ve dehşet hâlindeydi.
Yaratılmışların hepsi kendini bilir, rabbini de bilir. Bütün varlıklar rabbini hamd ile tesbih eder. Varlığın hâline bakıldığında her biri kendini Allah’a ait görür. Yalnızca Allah’ın irade verdiği insan hariç! İnsan, kendini farklı bir varlık zanneder ve rabbinden yüz çevirmiştir.
Allah ayet-i kerimede “onda (gökyüzünde ve yeryüzünde) bulunan (bütün) her şey fanidir (ve yok olacaktır). Ancak Zul Celâli vel İkrâm (celal ve ikram sahibi ve celaliyle tecelli ettiği her muamelesinde mutlaka kuluna bir ikramı) olan rabbinin vechi (zatı ve zatından tecelli eden El Esmau’l Husnası) bâki kalacaktır”508 buyurmuştur. Baki olan; celal ve ikram sahibi rabbinin cemalidir, vechidir. Bu durumda yolu yürürken nefsini yok eden, tezkiye eden, temizleyen, nurlandıran, Allah’ın huzurunda fikir beyan etmeyen, “bence, bana göre, ben biliyorum, ben güçlüyüm” ve herhangi bir şey için “bu benimdir” demeyen bir kul, zul celâli vel ikrâm olan Allah’ın huzurunda ölmüş gibi teslim olur. Bunun sonucunda da celal ve ikram sahibi olan rabbinin vechi tecelli eder; yani “ne yana dönersen dön rabbinin vechi oradadır”509 ayeti tecelli eder. Dolayısıyla kul artık ne yana dönerse dönsün, rabbinin güzelliğine şahid olur, şehadet eder. Tecelli eden ister Allah’ın cemalinden ister celalinden olsun; yani ister nimet ister musibet olsun ve her ikisi nerden ya da kimden gelirse gelsin sadece onun sahibini, rabbini, rabbinin kendisine muamelesini görür.
Eğer biz de böyle görmediysek, rabbimizin ismiyle, rabbimizin isimlerini, celalini, cemalini, ikramını, rahmanlığını, rahimliğini, mülkün maliki ve meliki olduğunu okuyamadık demektir. Onun için de kendimizi bir şey zannedip iddiada bulunduk “ben biliyorum, ben yapıyorum” dedik. Oysaki Allah ayet-i kerimede “yeryüzünde (gerçekleşen) ve sizin başınıza gelen hiçbir musibet yoktur ki biz onu yaratmadan önce, (o) bir kitapta (Levh-i Mahfuz’da yazılmış) olmasın. Muhakkak ki bu, Allah’a göre kolaydır. (Allah) Elinizden gidene üzülmeyesiniz ve size verdiğiyle (nimetlerle) de şımarmayasınız diye (böyle yapar)”510 buyurmuştu. Allah “onu ben yazmışım, takdir etmişim, seni onlarla imtihana tabi tutuyorum. Musibet geldiyse üzülme, nimet geldiyse de ‘ben kazandım’ deyip şımarıklık yapma, hepsi bir imtihandır” buyuruyor.
Allah bizi nimetle de dener, musibetle imtihana da tabi tutar. Allah’ın bizi her şeyle; malımızla, canımızla, evladımızla, eşimizle, ticaretimizle, evlerimizle, birbirimizle imtihana tabi tutmadığı ne bir anımız ne de onun bir muamelesi vardır. Hepsi bir imtihandır ve bizim için kazanma imkânıdır; yani rabbimizi, kendimizi tanıma, Hz. İnsan olma, yaşadığımız durumlara karşı tavrımızı gösterme, rabbimize yeryüzünde halife olma ve rabbimizi tanıma imkânıdır. Allah bize bu imkânı tanıyıp “haydi kulum, bana halife ol, halifeliğini göster, rabbine verdiğin sözü yerine getir, sen de gönderdiğim peygamberler gibi yap. Yap ki onlara arkadaş olasın, kardeş olasın ve onların kazandığını kazanasın” buyuruyor. Bu hitap her birimizedir.
Gönlünü açanlar bu hitabı alır, tadar ve derler ki “benim rabbimin ismine okumam, rabbimin isimlerini, tecellisini, muamelesini, takdirini okumam lazım. Okuyup onun emrettiği ve benden istediği gibi konuşmam, düşünmem, hareket etmem lazım. Öyle ki kazanabileyim, kul olabileyim ve rabbime verdiğim sözümü, ahdimi yerine getireyim.”
Allah ayet-i kerimede “Allah sizden söz almıştır.”511 Söz verdikten sonra sözünüzden dönmeyin, buyurdu.
Peki, neye söz verdik?
Dünyaya gelmeden önce Allah’ın huzurunda Allah’a söz verdik. “Ben sizin rabbiniz değil miyim”512 hitabına “evet, sen bizim rabbimizsin ve biz buna şahidiz, senin rabliğini kabul ediyoruz” dedik. Şahid olduk mu? -Olduk. Bu durumda hayatı yaşarken rabbimizin ismiyle okumazsak “Allah âlemlerin rabbidir” demezsek, bunu kabul etmezsek verdiğimiz sözü yerine getirmiş olur muyuz? -Hayır, olmayız. Rabbimiz bizi terbiye etmek, edeplendirmek, manevi olarak büyütüp Hz. İnsan yapmak, meleklerin secde ettiği varlık kılmak için her an bize muamele ederken acaba biz “benim rabbim Allah’tır, o beni terbiye ediyor” diyor muyuz demiyor muyuz! Onun muamelesini, celalini de cemalini de bir görüp seviyor muyuz sevmiyor muyuz! Unutmamamız lazım ki Allah’ın celali ile cemalini bir görmeyene kadar hiç kimse kâmil imana sahip olmaz, velayetin, mü’minliğin kokusunu alamaz!
Yoksa Allah’ın ayet-i kerimede “insanlardan öylesi var ki Allah’a tek taraftan (uçurumun kenarından) kulluk yapar. Onlara bir nimet verdiğimizde ‘rabbim bana ikram etti’ der. Nimeti kısınca (bir imtihan gelince) ‘rabbim bana ihanet etti (rabbim beni ciddiye almadı, ben bunu hak etmemiştim)’ der”513 buyurduğu gibi o da uçurumun tam kenarındadır sonra böyle söyleyince uçurumdan aşağıya, küfre düşer. O, rabbini hiç anlamamış, tanımamış o yüzden rabbine karşı böyle pervasızca konuşabiliyor, düşünebiliyor, Allah hakkında su-i zanda bulunuyor.
Allah ayet-i kerimede “kim Allah hakkında su-i zanda bulunursa Allah ona gazap eder.”514 Allah onu lanetlemiş ve ona alçaltıcı bir azap hazırlamıştır, buyurur. Bu duruma düşmemek için rabbimiz hakkında asla su-i zanda bulunmayalım. Allah ne yaparsa yapsın o doğrudur. Aynı şekilde her birimize ne yaparsa yapsın bizim için rahmettir, hayrdır, nimettir, ikramdır, cennettir, Allah’a yakınlıktır. Dolayısıyla imtihanlar karşısında isyan edip feryat etmek, Allah’ın takdirini kabul etmemek “ben ondan daha iyi biliyorum” deyip nefsini Allaha şirk koşmaktır.
Evet, rabbimizin ismiyle okuyor, gönlümüzü açıyoruz. Allah Kadir Gecesi için “o gecede melekler ve ruh her bir iş için (her bir kişiye) iner” buyurmuştu. Kadir Gecesi’nin bin aydan daha hayırlı olmasının sebebi; ayetlerin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e Kadir Gecesi’nde inmesidir. Allah’ın vahyi, Kur’an insan içindir ve Allah bu gecede bizim de gönlümüze vahyeder. Nasıl ki ayetler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indiyse biz de gönlümüzü rabbimize açtığımızda rabbimizin vahyini alırız, Allah vahyini gönlümüze indirir.
İnşallah, rabbimizin vahyine gönlümüzü açıyoruz. Zaten o içeri girerse bütün hayatımız değişir.
Kadir Gecesi; rahmet gecesi, muhabbet gecesi, Allah’ın melekleri rahmetiyle her bir iş için indirip her bir kuluna gönderdiği gecedir. Allah’ın bize gönderdiğini alalım; çünkü Allah, bize ikram etmeyi dilemiş ve meleklerini bize vahyiyle göndermiştir.
Peki, gönlümüzü açmazsak ne olur?
O zaman melekler getirdiklerini geri götürür “kulun almadı, kulun kabul etmedi ya rabbi!” derler. Böyle olmaması için rabbimiz bize neyi göndermişse ona gönlümüzü açalım.
Ne diyelim?
“Bize indirdiğin her hayra muhtacız ya rabbi! Hem manevi nimetlerine, ikramlarına hem de zahiri nimetlerine, ikramlarına, indirdiğin her hayra muhtacız ve hepsini istiyoruz. Kendi hâlimize, kendi gönlümüze göre değil senin ekremliğine, kerimliğine göre, azametine göre istiyor, azametinden istiyoruz. Yoksa layık olduğumuz için değil! Sen bizim kerim rabbimizsin, bizim Vehhab rabbimizsin, ekrem rabbimizsin, rahman ve rahim olan rabbimizsin. Senin rahmetini hidâyetini istiyoruz, seni istiyoruz ya rabbi! Yakınlığını, dostluğunu, cemalini, sevgini ve bize ‘âbdim, kulum’ demeni istiyoruz. Ayet-i kerimede yâ eyyetuhân nefsul mutmainneh: “Ey (Allah’ın zikri, muhabbeti ve yakınlığıyla mutmain olup) itminana ermiş nefis!” İrciî ilâ rabbiki râdıyeten mardıyyeh: “Sen ondan razı, o da senden razı (ve onun tecellisine mazhar olarak) dön rabbine (ve sana nefhedilen ruh ol)!” Fedhulî fî ibâdi: “Gir, (salih) kullarımın arasına!” Kulum dediklerimin, velim dediklerimin arasına gir. Vedhulî cenneh:515 “Gir cennetime.” Gir marifet cennetime, beni tanı, sana kendimi tanıtayım” buyurduğun kullardan olmayı istiyoruz ya rabbi!”
Evet, rabbimizden bunu istiyor, yaptığımız bütün hatalara, kusurlara, yanlışlara, günahlara tövbe, istiğfar ediyoruz. Peygamberlerin istiğfarı gibi istiğfar ediyoruz. Hz. Âdem (a.s.) babamızın ve Havva annemizin kâlâ rabbenâ zalemnâ enfusenâ: “Dediler ki: Rabbimiz! Biz nefsimize (kendimize) zulmettik.” ve in lem tagfirlenâ ve terhamnâ le nekûnenne minel hâsirîn:516 “Eğer sen bizi mağfiret etmezsen, bize rahmet etmezsen biz hüsrana uğrayanlardan oluruz” dediğini söylüyor ve rabbimizden mağfiret diliyoruz.
Aynı şekilde Hz. Yunus (a.s.)’ın lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn:517 “Senden başka ilah yoktur, sen subhânsın. Muhakkak ki ben zalimlerden oldum” dediği gibi biz de “ben kendime zulmettim ya rabbi! Zalimlerin yaptığı gibi yaptım ve seni dinlemeyerek kendime zulmettim. Senden başka ilah yoktur, günahları mağfiret edecek yoktur. Sen subhânsın; hatasız, kusursuz, eksiksiz olan bir tek sensin. Ben ise senin hatalı, kusurlu, günahkâr, eksik yapan, kulluğu beceremeyen kulunum” diyoruz.
Bir de rabbimize hamd ediyoruz. “el hamdu lillâhi rabbil âlemîn.” Bütün âlemlerden sana hamd olsun ya rabbi. Hamda, övgüye layık olan bir tek sensin. Şayet birini öveceksem onun kulluğunu, seni sevmesini, imanını, sana olan teslimiyetini, takvasını, senin için yaptığı güzel işleri, salih ameli, senin için yaptığı fedakarlıkları överim. Hiç kimseyi seni övdüğüm gibi övmem, hiç kimseyi sana şirk koşmam. Buna bütün peygamberler de dâhildir. Hepsi yalnız senin kulundur, sadece senin âbdindir.
Sen herhangi bir kuluna hayr dilemezsen hiç kimse hayra ulaşamaz, bir nimete kavuşamaz. Kimde hayır varsa, nimet varsa, iman varsa, aşk, muhabbet, teslimiyet varsa hepsi senin ikramındır ya rabbi! Biz senin ikramına muhtacız, senin ikramını diliyoruz. Sen bizim için her neyi takdir etmişsen, bizim için her neyi seviyorsan bizim duamız odur ya rabbi! Biz senden bizim için takdir ettiğini, bizim için sevdiğini istiyoruz. Fikirlerimiz, düşüncelerimiz, isteklerimiz, arzularımız olabilir; ama hepsinden vazgeçiyor, senin bizim için takdir ettiğini, sevdiğini tercih ediyor, onu senden istiyoruz ya rabbi!
Övülmeye de övmeye de layık olan sensin. Biz başkalarının değil sadece senin bizi övmeni, övgüye layık görmeni istiyoruz. İman etmiş, sana teslim olmuş bir kul olarak yalnızca senin övgünü, “kulum” demeni, “âbdim” demeni, rahmet nazarıyla, muhabbet nazarıyla bize nazar etmeni istiyoruz. Senden istediğimiz sadece budur ya rabbi!
Subhân olan bir tek sensin. Yalnızca seni tesbih ediyoruz. Her bir kuluna, dolayısıyla bana yaptığın her bir muamelen, her işin hatasız, kusursuz, eksiksiz, noksansızdır, ondan daha güzeli olamaz ya rabbi! İster nimet, ister musibet, ister bela, ister hastalık, ister yokluk, ister dedikodu, ister iftira olsun, başıma hangi olay gelirse gelsin sen hepsiyle nefsimi tezkiye ediyor, temizliyorsun, beni yüceltiyor, temizliyorsun, subhânlığına layık kul hâline getiriyorsun. Bizi sana yakışır kul eyle, “kulum” dediklerinden eyle ya rabbi!
Biz seni tekbir ediyor, “Allah u ekber” diyoruz. Büyüklük bir tek sana mahsustur. Geriye kalan herkes senin kulundur. Yarattığın bütün varlıklar sadece seni hamd ile tesbih eden kulundur. Yaratmış olduğun, irade vermiş olduğun insanlar ve cinlerden kimi iman edip sana dönmüştür, kimi izninle, ikramınla hayırda yarışır, sana yakın olan kullardan olur. Kimisi de senden yüz çevirmiş, haddini aşmış, iblise, iblisin arkadaşlarına, şeytanlara tabi olmuştur. Onlar da senden kaçıyor, seni görmüyor! Gözleri seni görmeye, kulakları seni dinlemeye, ayetlerini dinlemeye tahammül etmiyor! Neden? -Kendilerini subhan gördükleri, ekber gördükleri, büyük gördükleri, nefislerini övgüye layık gördükleri, tövbe, istiğfar etmek yerine yanlışlarıyla övündükleri için seni görmeye, dinlemeye tahammül etmiyorlar. Bizi onlardan eyleme, onlardan, onlar gibi olmaktan sana sığınıyoruz ya rabbi! Ekber olan sensin, büyüklük bir tek senin hakkındır, sana yakışır. Geriye kalan bütün varlık sadece senin yaratmış olduğun, ikramda bulunmuş olduğun, aciz, bütün varlıklarıyla sana muhtaç kullarındır.
Bizi haddini bilen, sana isyan etmeyen, itiraz etmeyen, senin takdirin, hükmü karşısında innâ lillâhi ve innâ ileyhi râciûn: “Hepimiz Allah’a aidiz (ondan geldik) ve dönüşümüz de onadır” diyenlerden eyle ya rabbi! Kendini senden ayrı, bağımsız bir varlık olarak görenlerden eyleme. Bağımsız bir varlık olarak görüp “insan kendini kendine yeterli görüp azar. İğvaya, şeytanın tuğyanına, hilesine, tuzağına düşer” dediklerinden eyleme ya rabbi! Bizi kendini kendine yeterli görüp “ben biliyorum, bence, bana göre” diyenlerden eyleme. Bizi “Allah biliyor, Allah’a göre” diyenlerden eyle ya rabbi!
Rahmetini saçtığın, rahmetinle, muhabbetinle, mağfiretinle, nimetinle, ikramınla tecelli ettiğin ve vahyini indirdiğin bu mübarek gecede her hayrına, her ikramına muhtacız ya rabbi! Bizim için her neyi takdir etmişsen hepsini istiyoruz. Bize ikram eyle, ihsan eyle ya rabbi!
Kerim olan, ekrem olan, vehhâb olan, her şeyi yaratan hâlık olan, yarattığını yok edip yeni bir yaratılışla yaratan Hâllâk olan sensin. Bizi nefsimizden kurtar ya rabbi! Bizi nefsinden kurtardığın, Hz. İnsan olarak yeniden tecelli edip yarattığın kullarından eyle ya rabbi! Bizi umduklarımıza nail eyle, korktuklarımızdan emin eyle. Günahlarımızdan mağfiretine, gazabından rahmetine sığınıyoruz ya rabbi! Sana sığınıyoruz ya rabbi. Bizi Hafîz isminle hıfz u muhafazana aldıklarından eyle. Bizi küfürden, şirkten, nifaktan, hatadan, kusurdan, günahtan koru, muhafaza et, bizi bize bırakma ya rabbi!
Sen bizim e’âla olan rabbimizsin. Âliyy olan rabbimizsin. Subhan olan rabbimizsin. Biz de senin aciz, hatalı, kusurlu, kulluğu beceremeyen, kul olmaya çalışan kullarınız. Bize rahmetinle muamele et, mağfiretinle, subhanlığınla, ilahlığınla muamele et ya rabbi!
Bize bizim layık olduğumuz şekilde değil sana layık bir muamelede bulun ya rabbi! Âmin âmin ve selâmun alel mürselin vel hamdu lillâhi rabbil âlemin.
Allah hepinizden razı olsun.
