22.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber kendimizi, varlığı, hayatı ve olayları rabbimizin ismiyle nasıl okuyacağımızı anlamaya, öğrenmeye çalışıyorduk.
Yarının Kadir Gecesi olması dolayısıyla bu sohbetimizde hep beraber Kadir Gecesi’ni anlamaya çalışacağız inşallah.
Kadir Gecesi; dua gecesidir, secde gecesidir, rabbini tesbih etme, hamd etme, şükretme, rabbini isteme ve rabbinden isteme gecesidir. İnşallah biz de hep beraber Kadir Gecesi’ni böyle ihya edeceğiz.
Ramazanın her gecesini Kadir Gecesi olarak bildik ve bu günlerde kulluğumuzu yapmaya, nefsimizi temizlemeye, tezkiye etmeye, rabbimizi dinlemeye, rabbimizin ismiyle Kadir Gecesi’nde Allah’ın vahyettiği “yaratan rabbinin ismiyle oku ki o ekremdir”458 ayetine binaen hep beraber rabbimizin ikramını, isimlerini okumaya, anlamaya çalıştık. Bununla beraber rabbimiz adına kendimizi, varlığı, hayatı, Allah’ın takdirini, muamelesini anlamaya çalıştık. Aynı şekilde insanın gönlünü, gönül yolculuğunu anlatmaya ve anlamaya çalıştık. Tabi ki kısaca ve öz şekilde anlamaya çalıştık. Zaten bu saydıklarımın hepsinin üzerinde mutlaka tefekkür edilmesi gerekir. Öyle ki anlaşılsın.
Allah, vahyini indirirken kullarına tefekkür etme imkânı verir ve bunu özellikle yapar. Mesela; Allah hiçbir peygamber kıssasını, peygamberin hayatını baştan sona anlatmamış, sadece Hz. Yusuf (a.s.)’ın kıssasını o da kısa ve öz bir şekilde baştan sona anlatmıştır. Hz. Yusuf (a.s.)’ın kıssasını anlatırken de arada hep boşluklar vardır. Allah, kuluna “boşlukları düşün ve doldur” buyuruyor.
Aynı şekilde Allah her bir peygamberin hayatından bir parça anlatır ve hemen ardından başka bir şey anlatır. Sonra başka bir surede bu sefer o peygamberin başka bir hâlini, davetini, kulluğunu veya tövbesini anlatır. Allah, vahyini özellikle böyle indirerek “hepsini birleştir ve arayı doldur. Düşün, ondan sonra neler olmuş olabilir diye tefekkür et” buyuruyor. Herkesin, ayetleri okurken kendine göre arayı doldurması gerekir; çünkü Kur’an her bir kula inmiştir, dolayısıyla herkes Kur’an’ı rabbinden gelen bir mektup olarak anlamalı ve üzerinde tefekkür edip okumaya, anlamaya çalışmalıdır. Öyle ki Kur’an’ı rabbinden bilmiş, iman etmiş, anlamış olsun; çünkü böyle anlamayınca iman etmesi mümkün değildir. Ancak iman edince ayetler onda ahlaka, fiile, amele dönüşür, böylelikle hayatını da Kur’an’a göre yaşar.
Bir kul “ben Kur’an’a iman ettim” dediyse her bir ayete iman etmiş ve Allah’a “ben senin vahyettiğine iman ediyorum, her bir vahyinin benim için hidâyet olduğunu, hayr olduğunu, cennet olduğunu, benim için sana yakınlık olduğunu, dostluk olduğunu kabul ediyor, iman ediyorum ve bunun gereğini yerine getiriyorum. Bana her neyi emretmişsen onu mutlaka yaparım” diye söz vermiş, vaatte bulunmuştur. Yoksa imanı iman olmaz; yani “herkes böyle iman etmiş, biz de öyle iman ediyoruz” ya da “atalarımız nasıl iman etmiş, nasıl kabul etmişse biz de onların kabul ettiği şekilde kabul ediyoruz” demek iman değildir. Allah’ın vahyine iman ederken her bir ayete tek tek iman edersin. Tabi ki bunun için de Kur’an’ı okumuş ya da dinlemiş olman gerekir.
Peki, Kur’an’ı sadece okuyup dinlemek yeter mi? -Yetmez, Kur’an’ın üzerinde ayrıca tefekkür etmen gerekir. Allah ayet-i kerimede “onlar Allah’ın ayetleri üzerinde düşünmezler mi459, tefekkür etmezler mi460, tedebbür etmezler mi”461 Yani “derinlemesine tefakkuh edip düşünmezler mi? Ayetlerin arkasındaki manaya bakıp Allah’ın ne söylemek istediğini anlamaya çalışmazlar mı” buyurmuştur. Ayetleri derinlemesine anlamaya çalışmadan ve ayetlerin arkasındaki manaya, Allah’ın ne demek istediğine bakıp onun ne demek istediğini anlamaya çalışmadan Kur’an’ı, Allah’ın vahyini ciddiye almış olmayız. Bu yüzden Diyar TV’de her gün Arapça, Türkçe, Türkçe-Arapça Kur’an-ı Kerim yayını yapıyoruz ki rabbimizi, rabbimizin vahyini anlayalım.
Gönlümüz Kur’an’a açılmalıdır. Gönlümüz Kur’an’a açılınca Allah’a açılmış olur. Bilmemiz lazım ki Allah bizimle konuşuyor, biz de Allah’ı ya dinliyoruz ya da dinlemiyoruz. Allah bize vahyiyle bir mektup göndermiştir, biz de ya bu mektubu açıp okuyoruz ya da okumuyoruz.
Daha önce söylemiştim. Mesela; telefonumuza bir mesaj gelse nereden, kimden geldiğini bilmesek bile merak eder, mesajı açar “bakalım kim bize ne söylemiş” diye gelen mesajı okuruz. Mesajın kimden geldiğini bilip bilmememizin ya da okuyup okumamamızın da aslında bize hiçbir fayda ya da zarar vermediğini biliriz, mesajı okusak da okumasak da olur; ama merak ettiğimiz için “onu okumam lazım” deriz. Hatta her birimiz sabah kalkar kalkmaz mesaj gelmiş mi, biri aramış mı diye merak eder önce telefona bakarız. Hâl böyleyken acaba rabbimizin bize gönderdiği mesajı da merak ediyor muyuz ya da ne kadar merak ediyoruz! Eğer merak etmiyor, rabbimizin bize gönderdiği mesajı açıp bakmıyor “rabbim bu Kur’an’ı bana vahyetmiş, bir bakayım acaba bana ne söylemiş” demiyorsak bu, Kur’an’a nasıl iman etmektir, Allah’ı nasıl kabul etmektir! Bilmemiz lazım ki rabbini ciddiye alan onun vahyini de peygamberini de ciddiye alır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nasıl yaptığına, hayatı nasıl yaşadığına, sahabesiyle beraber kulluğu nasıl yaptığına, malıyla, canıyla Allah yolunda nasıl cehd ettiğine, cihad ettiğine bakmamız lazım. Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bize örnek olarak takdim etmiş “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin, günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah gafur ve rahimdir”462 buyurmuştur. Yani “gafur ve rahim olan rabbini tanı. Mağfiret mi, rahmetin içine girmek mi istiyorsun o zaman resulüme tabi ol” buyuruyor Allah. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını öğrenecek, bileceğiz; ama onun hayatını yazan kitaplardan değil.
Peki, nasıl öğreneceğiz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını kim anlatıyor?
Elbette ki Allah anlatıyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını Kur’an’dan öğreneceğiz. Sadece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in değil diğer peygamberlerin hayatını da Kur’an’dan öğrenmemiz lazım. Allah hepsini bize zaten haber vermiştir.
Bununla beraber tabi ki hadisleri de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sünnetini de mutlaka öğrenmeye çalışacağız.
Kur’an’a bakınca Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i nasıl tanır, nasıl anlarız?
Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “sen Allah’ın kulu ve resulüsün. Senin vazifen; insanları hidâyete, sırat-el mustakime davet etmek, onlara örnek olmak ve onları müjdelemektir”463 buyurur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bize neyi müjdeler?
Cenneti, vuslatı, Hz. İnsan olmayı, meleklerin secde ettiği varlık olmayı müjdeler. Yeter ki biz nefsimizi tezkiye edip temizleyelim. Onun için Allah “(Kıyamet günü) ancak nefsini temizlemiş olarak gelenler kurtuluşa (saadete) erer”464 buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir de bizi uyarır, ikaz eder; çünkü müjdeci olarak gönderilmesinin yanında nezir olarak, uyarıcı olarak da gönderilmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bizi “Allah’a kul olmayı kabul etmez, rab olarak Allah’a iman etmez, iman edip rabbinin emrettiği gibi yapmaz rabbim Allah’tır, o benim rabbimdir, beni terbiye edendir, demezsen ebediyen kaybedersin” diye uyarır.
Biz de ebediyen kaybetmek istemiyorsak Allah’ın bize vahyettiklerine iman edip gerekeni yapınca onunla terbiye oluruz ve bizim rabbimiz Allah olur. Yoksa kim bizi terbiye ettiyse, kimin gibi, kimin istediği gibi olursak bizim rabbimiz o olmuş olur.
Allah’ı rab olarak kabul etmeyenler kaybeder, dolayısıyla Allah’ın azabına, gazabına uğramış ve cehenneme gitmiş olur. Neden? -Nefsine tabi olup şeytana uyduğu, şeytana arkadaş olduğu, şeytanın adımlarına tabi olduğu, şeytanı ilah edindiği ve şeytana âbd olduğu için cehenneme gider. Allah ayet-i kerimede “ey ben-i Âdem şeytana âbd olmayın, bana âbd olun. Sırat-el mustakim budur”465 buyurmuştur. Ya Allah’a âbd olursun ya da şeytana âbd olursun. Allah’a âbd olmayınca, Allah’tan yüz çevirince, şeytana dönmüş, dolayısıyla ona âbd olmuş olursun. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indirdiği vahiyle bizi uyarıyor; çünkü Allah onu nezir olarak, şahid olarak, örnek olarak bize göndermiştir.
Şimdi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le ilgili bazı ayetlere bakalım.
“Allah’ın resulü kendisine indirilene iman etti. Mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler). Hepsi Allah’a, resullerine, kitaplarına, ahirete, meleklere (resulün iman ettiği gibi) iman ettiler.”466 Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in imanı bizim için örnektir.
“Biz seni hidâyetçi olarak gönderdik.”467 Hidâyete erdiren, Allah’ın hidâyetine davet edip hidâyete vesile olan olarak gönderdik.
“Allah seni izniyle nur saçan bir kandil olarak gönderdi.”468 Karanlığı, gönülleri aydınlatan, küfrü, şirki iman nuruyla aydınlatan, kini, nefreti, haseti aşk nuruyla, muhabbet nuruyla, rahmet nuruyla aydınlatan, nur saçan kandil…
Bir de Kur’an’a iman ederken; Allah’ın resullerine, kitaplarına, meleklere, ahirete, Allah’ın takdirine, hükmüne, kısacası her bir ayete tek tek iman etmeliyiz, yoksa Kur’an’a iman etmiş olmayız. Bununla beraber Allah Kur’an’ı ramazan ayında, Kadir Gecesi’nde indirmiştir. “Allah sizi hidâyete erdirdiğinden (hidâyet nimetini size ikram ettiğinden) dolayı Allah’a şükretmek için oruç tutun”469 buyurdu Allah. Biz de Allah bizi Kur’an’la hidâyete erdirdiği için oruç tutuyoruz; yani oruçla Allah’a teşekkür ediyor, şükrediyoruz. Aynı şekilde Allah, kuluna her türlü ikramını Kur’an’la yapar. Kur’an’la Allah’ın rahmetinin içine gireriz, Allah’a yakın oluruz; çünkü Kur’an’la rabbimizi dinler ve rabbimizi ciddiye alırız. Bu yüzden Kur’an’la şerefleniriz; yani şerefimizi Kur’an’dan alırız.
Kadir Gecesi bin aydan daha hayırlıdır ve bu bir ömür demektir. Bin ay seksen küsür sene yapar ve Allah bu seksen seneyi bir aya yaymıştır. Biz de inşallah bu bir ayın içinde her gecemizi Kadir Gecesi olarak bildik.
Bu ayda rabbimiz katında kadrimiz, şerefimiz yücelsin, her birimiz Kur’an’la şereflenelim diye Allah bizi vahyiyle şereflendirmiştir. Rabbimizi dinleyince, ciddiye alınca, Kur’an ile dirilince şereflenmiş oluruz. Onun için Allah ayet-i kerimede “Allah ve resulü sizi hayat verene (bu Kur’an’la dirilmeye) davet ettiğinde hemen davetine icabet edin (dirilin)”470 buyurmuştur. Sadece Kur’an ile diriliriz, Kur’an ile, Allah’ın vahyi ile dirilince aslında Allah ile dirilmiş oluruz.
Evet, Allah ramazan ayında, Kadir Gecesi’nde vahyini indirmiş ve küfür karanlığı, cehâlet karanlığı, zulüm karanlığı, bütün âlem o nurla aydınlanmıştır. İnsan, rabbinin Kur’an üzerinden kendini tanıtmasıyla rabbini tanımıştır. Kur’an üzerinden insana insanı tanıtmasıyla da kim olduğunu, nereden geldiğini, neye geldiğini, ne yapması, hayatı nasıl yaşaması gerektiğini, Allah’ın kendisi üzerindeki muradının ne olduğunu; yani Allah’ın insandan kim olmasını, ne yapmasını istediğini öğrenmiş, rabbi ile anlamıştır. Allah bunları Kur’an’da en ince ayrıntısına kadar örneklerle tekrar tekrar beyan etmiştir. Dolayısıyla yeryüzündeki en büyük nimet Kur’an nimetidir; çünkü seni yaratan rabbin seninle konuşmuştur ve seninle konuşmaya devam ediyor.
Allah için zaman ve mekân söz konusu olmadığından ötürü ne zaman Kur’an’ı dinlesen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “biri Kur’an’ı okuyunca, dinleyince ‘ben Allah ile konuştum’ deyip yemin etse bu yeminine kefaret gerekmez; çünkü doğru söylemiştir” buyurduğu gibi Allah ile konuşmuş olursun. Allah seninle konuşuyor, sen de onu dinliyorsun; fakat senin bir de Allah ile konuşman lazım.
Peki, Allah ile nasıl konuşuruz?
Ayetlerine cevap vererek konuşuruz. Mesela; okuduğumuz ayette eğer Allah “Allah, gafur ve rahim değil midir” buyuruyorsa biz de bu ayete karşılık “evet ya rabbi! Sen gafur ve rahimsin” diyeceğiz. “Günahları Allah’tan başka mağfiret edecek var mıdır?” buyurduğunda “hayır ya rabbi! Günahları senden başka mağfiret edecek kimse yoktur” diyeceğiz. “Allah ahkem’ul-hâkimin değil midir” diye sorduğunda “evet ya rabbi! Sen ahkem’ul-hâkiminsin. Hüküm verenlerin hakimisin. Sen dilemezsen kimse hüküm veremez. Bütün hüküm verenler senin imtihanından dolayı o hükmü vermiştir; ama asıl hüküm senindir. Biliyorum, sen beni imtihana tâbi tutuyorsun. Kim benim hakkımda hangi hükmü verirse versin ben imtihandayım, seninle imtihandayım. Sen benden sana halife olmamı, emrettiğin, sevdiğin gibi yapmamı, isimlerini üzerimde göstermemi istiyorsun. Ben de senin emrettiğin gibi yaparım, ben senin kulunum, senin âbdinim, senin yeryüzündeki halifenim, sen nasıl emretmişsen, nasıl seviyorsan ben de her hükmüne senin emrettiğin, sevdiğin gibi karşılık veririm” diyeceğiz. İşte, kul budur. Kul sadece Allah’ın dediğini, emrettiğini yapar. Yoksa nefsi ona bir şey söylediğinde, şeytan ya da insanlar ona bir şey söylediğinde onları dinliyorsa onun birçok ilahı var demektir.
Kim ne derse desin, Allah ne dediyse odur, hüküm onundur.
Kim seni Allah’ın hükmünün dışında bir hükme davet ediyorsa, onu ciddiye alman Allah’ı ciddiye almaman olur. Onların, senin hakkındaki hükmünü kıymetli görmen, değerli görmen Allah’ın senin hakkındaki hükmünü değersiz görmen olur. Her birimiz sadece Allah’ın kuluyuz ve o neyi emretmişse, hangi hükmü vermişse “emir senin, hüküm senindir ya rabbi! Mülk senindir, ben de senin kulunum, sadece senin kulunum. İyyâke na’budu: Yalnız sana âbd oluyoruz, sadece ve sadece sana kul oluyoruz. Hiç kimseye en ufak bir ilahlık, rablik hakkı tanımıyoruz” dememiz gerekir. Kul budur, iman böyledir.
“İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn” ayeti farz namazlarında günde yirmi sefer, sünnetlerle beraber kırk sefer tekrar ettiğimiz bir ayettir. Bu ayetle rabbimize “yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni sevdiğimiz için seni istiyoruz. Seni seviyoruz, senin hükmünü seviyoruz. Bizim için verdiğin hükmü, emri, takdiri seviyoruz, bu yüzden sadece sana âbd oluyor, senin sevdiğin gibi yapıyoruz; çünkü biz sevgini, yakınlığını, bize ‘âbdim, kulum’ demeni istiyoruz” diyoruz.
Kadir Gecesi; Kur’an’ın indiği, Allah’ın bizi ismiyle okumaya davet ettiği, rabbimizin ekremliğini, ikramını okuma gecesidir. Başlangıç böyledir. Allah’ın ilk vahyettiğini anlamayan, Allah’ın kitabını ortasından okumaya başlar; ama Allah adına okuyamaz. Kul, Allah adına okumayı iyice anlamalı ve bunun için de önce nasıl okuması, nasıl anlaması gerektiğini öğrenmelidir.
Öncelikle kulun; rabbinin ismiyle okuması; yani rabbinin muradı neyse ve rabbi neyi emretmişse onu anlamaya çalışması, ondan sonra Kur’an’ı okurken devamlı böyle bakıp her şeyi rabbinin ismiyle okuması gerekir. Öyle ki ayetleri anlasın yoksa herkes Kur’an’ı okur; ama baktığımızda acaba kaç kişi rabbinin muradını anlamıştır! İnsanlar Kur’an’ı okuyorlar; ama Allah’ın muradını anlayamıyorlar; çünkü hikmet sahibi değiller.
Hikmet sahibi olmak demek Allah’ın muradını bilmek demektir. Allah, kuluna muradını, hikmeti öğretir. Onun için Allah ayet-i kerimede “Allah kime hikmet vermişse ona pek büyük bir hayır vermiştir”471 buyurmuştur. Eğer Allah hikmet için “pek büyük bir hayır” dediyse artık onun büyüklüğünü anlamak gerekir.
Peki, Allah, kardeşlerimize hikmet vermiş midir?
Evet, almak isteyen her bir kardeşimize hikmeti vermiştir; çünkü onlar rablerini El Esmau’l Husna’sından tanımışlardır. Allah’ın kendileri üzerindeki, varlık üzerindeki muradını bilirler, Allah’a hesap vereceklerini, Allah’a yakın olmaları, dost olmaları, Allah’a güvenip tevekkül etmeleri gerektiğini, Allah’ın her işinin, her muamelesinin rahman ve rahim oluşundan tecelli ettiğini bilirler. Biri böyle bilmiyorsa o kişi zaten Allah’ı bilmiyordur, dolayısıyla hiçbir hikmete de sahip olamaz.
Hikmeti olmayan birinin Kur’an’ı okuması; tıpkı dilini bilmediği bir şeyi okuyup onu anlamayan birinin okuması gibidir. Eğer biri okuduğu kitabın dilini bilmiyorsa okuduğundan bir şey kazanabilir mi, bir şey öğrenebilir mi? -Öğrenemez, okuduğu kendisinin hiçbir işine yaramaz, hayatına hiçbir fayda vermez. Onun için Allah “(andolsun ki biz, bu Kur’an nimetini size) gönderdiğimiz gibi kendi içinizden size (afaktaki ve enfüsteki) ayetlerimizi okuyan, sizi (en derin nefsani istek ve arzularınızdan) temizleyen, size (bu) Kitab’ı ve (onun içinde saklı olan) hikmeti talim ettiren (ayetleri size yaşatıp üzerinizde ahlaka dönüştüren) ve size (manevi olarak) bilmediklerinizi (ve dünyevi ilimle hiçbir zaman da bilemeyeceklerinizi) öğreten bir resul (gönderdik)”472 buyurmuştur. Hâl böyleyken biri “benim aklım bana yeter” derse hiçbir zaman hikmete sahip olamaz. Hikmete sahip olabilmesi için hikmetin, Kur’an’ın sahibini tanıması gerekir; çünkü onu tanımadan onun ne söylemek istediğini anlayamaz.
Allah kendini sevdiklerine tanıtır, onlara hikmeti verir, Furkan verir, onlar da böylelikle neyin doğru, neyin yanlış olduğunu onunla anlarlar. Bizim de hikmet ehli olmamız lazım ki ayetleri okurken Allah’ın bize ne demek istediğini bilelim, hayatımız Kur’an olsun ve Kur’an bizde canlansın. Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimize “canlı Kur’an” dendiyse biz de mü’minler, ona tabi olanlar olarak, Kur’an bizde canlansın, Kur’an ile dirilelim. İkisi de aynı şeydir; hem biz Kur’an ile diriliriz hem de Kur’an bizde canlanır, Allah’ın kelamı oluruz.
Zaten kul yaratılış itibariyle, fıtrat itibariyle Allah’ın kudret kitabıdır. Bu yüzden onda zaten Kur’an mevcuttur. Kul, rabbini dinleyip Allah’ın vahyettiği ile karşı karşıya gelince, onu anlamaya çalışınca, Allah adına okuyunca gönlündeki Kur’an, ayetler açılır, nur saçar, böylelikle kulun gönlü nurla dolar; çünkü rabbini dinlemiş, rabbini anlamıştır. Eğer okuduğu ayetlerin karşılığı gönlünde olmasaydı kul okuduğunu anlayamazdı. Dışarıdan istediği kadar tekrar etse de onu anlayamazdı; fakat ayetler kendisinde mevcut olduğu için okuduğunu anlar.
Allah, insana zatıyla, sıfatıyla tecelli ederek ruhundan nefhetmiş olmasaydı insan hiçbir zaman Allah’ı tanıyamazdı. Allah hangi varlığa hangi ismiyle tecelli etmişse o varlık, Allah’ı bir tek o ismiyle bilir, diğer isimleri hiçbir zaman öğrenemez, anlayamaz. İnsan ise Allah’ın ruhundan nefhettiği, yeryüzündeki halifesi olduğu için rabbini doksan dokuz ismiyle tanıyabilir, anlayabilir, iman edebilir; yani sevebilir, âşık olabilir.
Nasıl ki zahiri olarak biri ile dost olduğumuzda onunla beraber yiyip içip gezdiğimizde, uzun yıllar onunla arkadaşlığımız, sohbetimiz devam ettiğinde sonunda onunla çok yakın oluyorsak aynı şekilde rabbimizi de ne kadar dinlediysek, onunla ne kadar konuştuysak, ona ne kadar dua ettiysek, ne kadar hamd ettiysek, onu ne kadar övdüysek, kendimizce onun işlerini takdir edip “ya rabbi! Ne güzel yapıyorsun. Sen benim kerim olan rabbimsin, bana ikramda bulunuyorsun. Afuvv olan rabbimsin, beni affediyorsun. Rahim olan rabbimsin beni rahmetinin içine alıyorsun. Sen beni seven rabbimsin, beni kendine çekensin, yanlış yaptığımda beni düzelten, uyaran, ikaz edensin. Düştüğümde beni kaldıran, yerde bırakmayansın. Sen benim rabbim, benim malikim, benim sahibimsin” dediysek rabbimize de o kadar dost olmuş oluruz.
Aynı şekilde rabbimizi ne kadar tesbih edip “senin her işin eksiksiz ve noksansızdır, sen subhansın. Senin güzelliğin akılla anlaşılamayacak kadar yücedir, sen e’âla’sın, aliyysin” dediysek, kısacası rabbimizle ne kadar konuşur, onu ne kadar tesbih eder, hamd eder, tekbir eder “ya rabbi! Senden başka ilah yoktur. Tek büyük sensin. Gerisinin hepsi senin yarattığın kullardır, sadece kuldur. Ne kadar kâmil manada kul olsa sana o kadar yakın olur, kul olur; yani âbd olur, iman edip âşık olur, gönül başı secdede kalır. Gönül itibarı ile hamdda olur, tesbihte olur, şükürde olur. Güzelliğin onun üzerinde o kadar tecelli eder, dolayısıyla senin katında o kadar kıymetli ve değerli olur. Seni ne kadar dinlediyse, sohbetini ne kadar seninle yaptıysa, acziyetinin farkında olup senin azametini bildiyse, iman ettiyse o kadar kamildir ve o kadar senin güzelliğin o kul üzerinde tecelli eder” dediysek rabbimize o kadar dost oluruz.
Şayet Kur’an olmasaydı bunların hiçbirinden, hatta kendi kendimizden haberimiz olmazdı. Allah’ı, rabbimizi isimleriyle tanıyamaz, onun ismiyle okumanın ne olduğunu ve onun ismine nasıl okuyacağımızı anlayamazdık; ama Allah vahyini indirmiş ve hepsini bize beyan etmiştir, beyan etmeye de devam ediyor.
Kadir Gecesi’nde ilk ayetler inip Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e Ikra’ bismi rabbikellezî halak. Halakal insâne min alak473 dediğinde, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben okuma bilmem” demişti. Cebrail (a.s.) tekrar “oku” dediğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yine “ben okuma bilmem” demişti. Ondan sonra Cebrail (a.s.) “oku! Senin rabbin ekremdir”474 demişti. İşte, Allah bize okutuyor, bizim de onun okuttuğu gibi okumamız gerekir. Alleme âdemel esmâe kullehâ:475 “Allah Âdem’e bütün isimleri talim etti.” Allah’ın talim ettiği isimlerin hepsi sende mevcuttur. Sen onun ismine, onun isimlerini, onun ismiyle okuyunca Allah’ın sana talim ettiği isimler sende açığa çıkar.
Peki, isimler ne zaman açığa çıkar?
Elbette ki imtihana tabi tutulunca açığa çıkar. İmtihan olmadan hiçbir esma sende açığa çıkamaz; yani senin rahim olabilmen için rahmete muhtaç biri olacak, onunla karşı karşıya kalacaksın ve o da ya diliyle ya hâliyle senden rahmet isteyecek sen de ona rahmet edeceksin ki Allah’ın Rahîm ismi senin üzerinde tecelli etsin.
Aynı şekilde biri ikrama muhtaç olacak ve sen de ona ikram edeceksin ki Allah’ın Kerîm ismi sende açığa çıkmış olsun. Hem sendeki isim açığa çıkar hem de Allah sana kendinden verir; yani sen bir yaparsın Allah sana on verir, bir de üstüne kendinden, kendi güzelliğinden verir, böylelikle seni kerim kılar, rahim kılar ve sendeki esmayı açar, büyütür.
Herkes bu büyük hazineyi, belki hazine demek de caiz değildir, rabbinin kendisine bahşettiği şerefi demek daha doğrudur. Herkes bu şerefi kendinde taşır; ama insan, rabbi ile, rabbinin vahyiyle, örnek olarak gönderdiği peygamberiyle değil de başka şeylerle meşgul olursa, onları öne alırsa, tercih ederse ve kendi kendine “ben bilgi sahibiyim, ben akıllıyım” deyip rabbini unutursa isimler onda tecelli etmez. Kendisinde açıkta olan isimler zaten görünür; ama Allah’ın muradı onun üzerinde gerçekleşmez; çünkü kendisi bunu istememiştir.
Hamdolsun bu sohbetlerle hep beraber rabbimizin ismiyle okumaya ve rabbimizi anlamaya çalıştık, her şeyi onunla anlamaya çalıştık. Onun isimlerine hem kendi üzerimizde hem de afakta şahid olup şehadet ettik. Allah ayet-i kerimede “afakta ve enfüste size ayetlerimizi göstereceğiz”476 buyurmuştu. Allah senin üzerinde ve gördüğün her yerde sana ayetlerini gösterecek.
Allah ayetlerini, tecellisini, kudretini, güzelliğini, rahmetini, ikramını sana gösterdiğinde artık her ne ile muhatapsan oradan rabbinin tecellisine mazhar olur, rabbinin tecellisiyle karşı karşıya kalırsın. Rabbinin tecellisine şahid olduğunda eşhedu enlâ ilahe illallah: “Ben şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” dersin. Lâ ilahe illallah: “Allah’tan başka ilah yoktur.” İlah bir tek Allah’tır ve ben bunun şahidiyim. Hem afakta; dışarıda gözümün gördüğü her yerde, hem enfüste; kendi içimde, kendi varlığımda rabbime şehadet ediyorum. Şehadet ediyorum ki ilah odur. Bütün âlemde her ne varsa hepsi onun tecellisidir, onun güzelliğidir, onun rahmetidir. Her şey rabbini hamd ile tesbih eder, onu över. O her türlü noksanlıktan beridir ve her şey yerli yerindedir, kamildir, dersin.
Kemalat üzere olmayan hiçbir varlık yoktur. Her bir hayvan kendi yaratılışı üzere kamildir, hâlinden razıdır, rabbine hamd eder ve rabbini tesbih eder. Her bir varlık böyledir ve her biri secde hâlindedir.
Allah “yerde gökte ne varsa hepsi secdededir; ama insanların bir kısmı secdededir”477 buyurdu.
Neden insanların yalnızca bir kısmı secdededir?
Çünkü Allah insana irade vermiştir, dolayısıyla secde etmeyi onun tercih etmesi gerekir. Namazda secde ederken “subhâne rabbiyyel’ala” deriz. Subhâne rabb’i: “Benim rabbim subhândır.” El e’âla. “O yüceler yücesidir.” Demek ki tesbih etmek secde etmekmiş; çünkü secde edince tesbih ederiz. Bu durumda gerçekten tesbihimiz yoksa secdemiz de yoktur, namazda sadece başımızı yere koyup kaldırıyoruz demektir. Belki de “subhâne rabbi el e’âla” dediğimizi bile bilmeden, düşünmeden, anlamadan başımızı yere koyup kaldırarak namaz kıldık, secde ettik zannediyoruz! Hayır, namaz bu değildir, secde etmek böyle değildir.
Evet, Allah başka ayet-i kerimelerde “namaza ve orta namazına devam edin.”478 “Onlar namazlarında daimidirler”479 buyurmuştur. Daimi namaz orta namazı demektir; yani daimi olarak Allah’ın huzurunda durmaktır.
Bu durumda bir kul her anda rabbini tesbih ediyor, rabbine hamd ediyor, rabbini tekbir ediyor, rabbini tevhid ediyorsa daimi olarak namazda, secdede, huzurdadır. Bunları yapmıyorsa namazdayken bile namazda değildir.
İnsanın, hayatı yaşarken rabbinin her emrine, muamelesine, takdirine, hükmüne karşılık onu tesbih edip hamd etmesi, tekbir etmesi, tevhid etmesi ve “senden başka ilah yoktur. Her şeyi sen yapıyorsun, karşılaştığım her olayda beni sen imtihana tâbi tutuyorsun. Dilediğinde hepsini yok ediyor, huzura alıyor, her birimizi, her bir varlığı hesaba çekiyorsun” demesi gerekir.
Nasıl ki insanların hesabı varsa her bir hayvanın da hesabı vardır. Bunu Allah söylüyor. Bu yüzden hayvanlara sadece baş gözüyle bakıp “işte hayvandır, bir aklı, iradesi, tercihi yoktur” demek hayvanları Allah adına, Allah’ın öğrettiği gibi okumamaktır.
Allah’a göre her bir hayvanın zikri, hamdi, tesbihi vardır ve her biri rabbine iman etmiştir. Üstelik insanlara hayretle ve dehşetle bakarlar; ama biz onları anlamıyoruz. Onların ne hâllerini, ne konuşmalarını, ne imanlarını, ne zikirlerini anlıyoruz. Allah “siz onun şuuruna varamazsınız”480 buyurdu. Gücümüz buna yetmez; ama Allah diledi mi bize öğretebilir, biz de bunu anlayabiliriz. Mesela; Allah Hz. Süleyman (a.s.) için bunu dilemişti. Hz. Süleyman (a.s.) bu yüzden bütün hayvanların dilini biliyor, hepsiyle konuşuyordu, her biri de Hz. Süleyman (a.s.)’la konuşuyordu. Hayvanlar Hz. Süleyman (a.s.)’la konuşurken kendi lisanlarıyla konuşuyorlardı, Hz. Süleyman (a.s.) da onları anlıyordu.
Kuşlar da, karıncalar da, develer de, eşekler de, köpekler de konuşurlar ve Allah dostları bunun şahididir. İnsan bir hayvanlara bir de insana bakınca gerçekten utanıyor! Çünkü hayvanların hâli ne olursa olsun hâllerinden razıdırlar ve kendilerine göre kulluklarını yapmaya, Allah’ın verdiği emri yerine getirmeye çalışıyorlar.
Biz bakınca onların neden öyle yaptığını anlamıyoruz; ama onlar kendi vazifelerini, işlerini yapıyorlar. İnsanın hizmetine verildiklerini de biliyorlar. İşlerini yaparken bazen dengeyi kaçırıyorlar. Bu arada tabi ki içlerinde yanlış yapanlar da vardır; ama Allah’a itiraz eden, isyan eden ve Allah’ın işini beğenmezlik yapan yoktur. Hepsi böyledir. Hataları, kusurları, yanlışları eksikleri olur; ama imanları, hamdları tamdır. Hepsi rabbini hamd eder, tesbih eder, zikreder ve hepsi kendi hâlindedir. Allah adına okuyunca bu böyledir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “yeryüzünde yürüyen canlılar, gökyüzünde uçan kuşlar, her biri sizin gibi bir cemaattir. Yarın kıyamet günü hepinizi bir araya toplayacak ve hepinize birden hesap soracağız.”481 Yani “sen bir hayvana hakaret ettin, zulmettin, haksızlık ettiysen bunun hesabını vereceksin. Onlar dillerini bilmediğin varlıklardır ve hepsi can taşır, iman taşır, rablerine kendilerince bir hamdları, tesbihleri vardır” buyurdu. Kulun kendi hamdı, tesbihi olmayınca, rabbini ciddiye almayınca, sevmeyince, aynı şekilde rabbi için sevmeyince hayvana bakışı da buna göre olur.
Kadir Gecesi; rabbimizin ismi ile okumamız için Allah’ın ilk ayetlerini indirdiği gecedir. İlk ayetleri okumadıysak sonrasını da okuyamayız, okusak bile anlayamayız. Bu yüzden şimdiye kadar hep beraber rabbimizin ismiyle okumaya, rabbimizin isimlerini okumaya ve rabbimizin ismine okumaya çalıştık. İnşallah bundan sonra da hep böyle okuyacağız.
Evet, hep beraber Kadir Gecesi’ni rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini öğrenmeye, anlamaya çalıştık. İnşallah bu vesileyle artık yapmamız gerekenleri yapacak ve kulluğumuzu yerine getireceğiz.
Bizi ramazana kavuşturduğu için Allah’a hamd ediyoruz. “Ya rabbi! Bizi ramazana kavuştur” derken aynı zamanda “Kadir Gecesi’ne kavuştur” diye dua etmiş oluruz. Bu dua Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in duasıdır. Tabir-i caizse Kadir Gecesi, bir güneş gibi bütün bir ramazan ayına, ramazan ayının üzerine doğduğu gecedir. Evet, Kadir Gecesi bir gecedir; ama bütün ramazan ayını nura gark eder, âlem rahmete gark olur. Rahman ve rahim olan rabbimiz bu ayda rahmet kapılarını sonuna kadar açar.
İnşallah hep beraber biz de Allah’ın rahmetinin içine gireriz.
Allah hepinizden razı olsun.
