17.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber kendimizi, varlığı, hayatı, olayları ve imtihanları Ikra’ bismi rabbikellezî halak: “Yaratan rabbinin ismi ile oku” ayetiyle anlamaya çalışıyorduk.
Geçen sohbetimizde mağfireti ve cehennemden kurtuluşun ne demek olduğunu rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini öğrenmeye, anlamaya çalışmıştık. Bu sohbetimizde de hep beraber Er Rabb ismini rabbimizin ismiyle okumaya çalışacağız inşallah.
Rab; yaratıp terbiye eden, eğiten, büyüten, yolu gösteren, kulu kazansın diye imtihana tâbi tutup onu kendine çeken ve kula kazanma imkânı verip ona kazandıran demektir. Allah’ın Er Rabb ismi, bütün isimlerle beraber tecelli eder. Misal; Allah rahmandır, rahmetiyle kulunu terbiye eder. Vedudtur; severek kuluna sevmeyi öğretip onu terbiye eder. İşte, Allah’ın Rabb ismi böyle bütün isimleri kapsar. Bir de Kur’an-ı Kerim’de Allah isminden sonra en çok zikredilen isim Rabb ismidir.
Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak kulda Rabb ismi nasıl tecelli eder?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz eddebenî rabbî fe ahsene te’dîbî:373 “Beni rabbim terbiye etti, ne güzel terbiye etti” buyurmuştur.
Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i Kur’an ile, vahyiyle terbiye etmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sahabesini ve kıyamete kadar bütün ümmetini Kur’an ile terbiye olmaya ve edeplenmeye davet eder.
Bütün isimler kulda çekirdek mesabesindedir. Bir kısmı kendiliğinden açılır, büyür, bir kısmını da kulun kendisi açması gerekir; yani kulun kendi çabasıyla, gayretiyle o isimleri yeşertip büyütmesi ve kemâle erdirmesi gerekir.
Bir çocuk dünyaya geldiğinde anne, babası, onu eğitir, mürebbisi olur ve Rabb isminin tecellisiyle o çocuğu terbiye eder.
Peki, anne, babaların çocuklarını nasıl terbiye etmesi gerekir?
Elbette ki Kur’an ile terbiye etmesi gerekir. Çocuklarına imanı, Allah’ı, Allah’ı sevmeyi, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğunu, Kur’an’ı dinlemeyi, dinleyip Kur’an’a iman etmeyi ve Kur’an’ın onda ahlaka dönüşmesi gerektiğini öğretmelidir. Kısacası çocuk bir yanlış yaptığında anne, babaların çocuğa Allah’ı hatırlatıp “bu yaptığını Allah sevmez. Böyle yaparsan Allah’tan uzaklaşırsın, Allah şöyle emretmiştir, senin de öyle yapman lazım” deyip çocuğunu terbiye etmelidir.
Anne, babalar çocuklarını Kur’an ile terbiye ederken aslında çocuklarına Rabb isminin tecellisiyle muamelede bulunurlar. İşte, bir kulda Rabb ismi böyle tecelli eder; ama Allah bir insanın rabbi olmamışsa, o kişi Allah’ı rabbi olarak kabul etmemişse bu defa çocuğunu nefsiyle, zannıyla, etrafından öğrendiği bilgilerle “bizde adet böyledir” diyerek kendi adetiyle terbiye eder.
Biri çocuğuna ya da etrafındakilere “herkes böyle yapıyor, böyle düşünüyor, sen de öyle yap, öyle ol” dediğinde onları nefsiyle terbiye etmiş, dolayısıyla âlemlerin rabbini kabul etmemiş, edememiş olur. Bunu cehâletinden bilmeyerek ya da bilerek yapmış olabilir ya da insanların kendisi hakkında güzel konuşmasını, kendisini övmesini, sevmesini istediği, yermesini istemediği için yapmış olabilir. Eğer bundan dolayı yapmışsa insanların kendisini övmesini ya da yermemesini Allah’a tercih ettiği için “Allah beni sevsin, Allah benden razı olsun” demek yerine insanlara kulluk yapmış olur. Bu yüzden de çocuğunu veya etrafındakileri terbiye ederken “sen insanların ne dediğine bak” der, dolayısıyla onları nefsiyle, şeytanla, insanların söyledikleriyle, vehmiyle, zannıyla terbiye eder. Böyle bir insanda Allah’ın Rabb ismi tecelli etmemiştir.
Herkes Rabb ismiyle ne kadar terbiye olduğuna bakmalıdır ve kendine bakınca da bunu anlar.
Allah, kulunu terbiye ederken, ona öğretirken, onu eğitirken bunu rahman olarak yapar; çünkü Allah ayet-i kerimede Er rahmân: “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki).” Allemel kur’ân: “(Size) Kur’an’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Halakal insân: “(O) İnsanı (alakasından ve sevgisinden) yarattı.” Allemehul beyân:374 “Ona (idrak etmeyi, Allah’ın ayetlerini okuyup anlayıp üzerinde ahlaka dönüştürmeyi ve anladığını başka insanlara) açıklamayı öğretti” buyurmuştur.
Demek ki insana Kur’an’ı kim öğretiyor, talim ettiriyormuş? -Rahman olan Allah. Bu durumda insanın da bir şey öğretirken bunu mutlaka rahmetle yapması gerekir. Biri bunu rahmetle yapmıyor, Kur’an’ı talim ettirmiyor, insanı eğitmiyor, büyütmüyor, yetiştirmiyor, terbiye edip edeplendirmiyor, ona bu şekilde öğretmiyorsa; yani öğretmeyi Kur’an ile, Allah’ın Er Rahmân ismiyle yapmıyorsa nefsiyle yapıyor demektir.
Mesela; genel olarak baktığımızda çocuklar Kur’an dersini almaya giderken hocalardan mutlaka dayak yerler. Hem de en şiddetli şekilde dayak yerler. Bu dayağı atanlar da sanki doğru yapıyorlarmış gibi dayak atmayı bir marifet sayarlar. Oysa ki Allah, Kur’an’ı öğreten, talim ettiren Rahmân’dır, buyurdu. O zaman senin de rahmetle öğretmen gerekmez miydi! Eğer öğretmeyi rahmetle yaptıysan Allah’a göre yapıyorsundur, yoksa nefsinle yapıyorsundur. Zaten böyle olduğu için birçok insan, Kur’an’ı okumaktan vazgeçip dersten kaçıyor!
Allah, kullarına çocuklar verir. Kulun da çocuğu büyütmesi ve ona Rabb ismiyle muamele etmesi gerekir; yani Allah nasıl emretmişse, nasıl seviyorsa, rabbi kendisini nasıl terbiye etmişse, başka bir ifadeyle kendisi rabbinin terbiyesini nasıl kabul etmişse çocuğunu da bu şekilde rabbinin terbiyesiyle terbiye etmesi, eğitmesi, eğitimi böyle vermesi gerekir.
Çocuk büyümesine rağmen eğer Allah’ı, peygamberi, Kur’an’ı, rabbinin kendisinden ne istediğini, kim olduğunu, nereden geldiğini, ne yapması gerektiğini öğrenememişse anne, babaları onlara Rabb ismiyle muamele etmemiştir. Anne, babalar Allah’ı rab olarak; terbiye eden, eğiten, edeplendiren olarak kabul etmedikleri için kimi kabul etmişlerse çocuklarını da onun terbiyesiyle yetiştirirler.
Hiç kimse imtihanlara tâbi tutulmadan, kazanma imkânı olmadan bir şey kazanamaz. Mesela; kâfirler, müşrikler olmasaydı, peygamberler geldiğinde hangi vazifeyi yapacaktı! İman etmeyenler olacak ki peygamber de onları imana, hidâyete davet etsin. Peygamber onları hidâyete, imana davet edince peygamber olur, Allah’ın resulü olur.
Allah, kuluna Rabb isminin tecellisine mazhar olması için çocuklar vermiş ve “haydi, çocuğunu terbiye et, haydi onu edeplendir, hidâyete erdir, onu eğit, çocuğuna Kur’an’ı talim ettir” demiştir. Kul, Allah ile edeplenince rabbi kendisine rab olarak nasıl muamele etmiş ve kendisini nasıl yetiştirmişse o da kendi evladını öyle yetiştirir.
Allah, çocuğun eğitimini, terbiyesini, edebini, ahlakını anne, babaya teslim etmiştir. Elbette ki istisnalar kaideyi bozmaz; yani sen çocuğuna terbiye verirsin; ama çocuk almaz. Hz. Nuh (a.s.) da çocuğuna gerekli terbiyeyi vermişti; ama çocuğu bu terbiyeyi kabul etmemiş, iman etmemişti. İşte, bu istisnadır. Fakat istisnalar olsa da genel olarak çocukların hepsi anne, babasının terbiyesini kabul eder.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur. “Çocuğunu Allah’tan başka bir şeye; dünyaya, mevkiye, makama, insanların övmesine, ticarette kazanmaya davet edip Allah’a davet etmeyi ihmal edenlerin evlatları Kıyamet günü onların yakasına yapışır ve ‘ya rabbi! Bugün cehennemlik olmamızın sebebi bunlardır, bunlara iki kat azap ver’ derler.” Çocuklar kendi anne, babaları için Allah’a “onlara iki kat azap ver” diyor! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hadisin devamında “bir anne, baba için yemeyip yedirdiği, içmeyip içirdiği, üzerine titrediği evladının kendisi hakkında cehennemden iki kat azap istemesinden daha acı bir şey yoktur” buyurur.
Biz de bu yüzden Allah’ın Rabb ismini kendi üzerimizden okuyacağız; yani Allah’ın Rabb ismi bizde gerçekten tecelli etmiş mi etmemiş mi, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak âlemlerin rabbinin terbiyesini kabul etmiş miyiz ve en azından evlatlarımızı bu terbiyeyle terbiye ediyor muyuz etmiyor muyuz, her konu hakkında çocuklarımıza “Allah böyle emretmiş, Allah böyle yapmamızı seviyor, şayet öyle yaparsan Allah’ın rızasını, yakınlığını, dostluğunu, cemalini kazanırsın, tersini yaparsan da rabbini, insanlığını, ahiretini kaybedersin” diye öğretmiş miyiz öğretmemiş miyiz, yoksa “çocuğumun ne yaptığı beni ilgilendirmez, arada bir onunla konuşurum” mu diyoruz, bu şekilde kendimize bakacağız.
Mesele çocuklarımızla konuşup onlara anlatmak değildir; çünkü asıl anlatma hâl ile yapılandır. Çocuklar anne, babalarını örnek alır, dolayısıyla çocuğumuz bizi ibadet ederken, Allah’a secde ederken, Allah’ı zikrederken, Allah’ın hesabını yaparken görürse sevgimizi kazanmaya ve bizim gibi olmaya çalışır. Bizi örnek alır, bizim sevdiğimiz gibi yapmaya çalışır; yani çocuklarımız söylediklerimizden çok yaptıklarımıza bakarlar.
Eğer biri içki içiyorsa çocuğuna “içki içme, içki kötüdür” diyemez! Söylese bile çocuk onu dinlemez; çünkü çocuk onun yaptığına bakar söylediğine değil! Eğer anne, baba namaz kılmıyorsa, çocuğuna “namaz kıl” diyemez. Bunu dese de bu bir işe yaramaz.
Bir de çocuğu olmayanlar vardır, çocuğu olmayan peygamberler de vardır. Peki, onlar Allah’ın Rabb isminin tecellisine nasıl mazhar olur, insanlara Rabb ismiyle nasıl muamele ederler?
Çocuğu olmayan peygamberler de ümmetin babasıdır. Bu yüzden Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “nebi, mü’minlere kendi canlarından daha evlâdır (daha önemli ve yakındır). Onun eşleri de mü’minlerin analarıdır.”375 Yani o sizin için baba konumundadır, eşleri de sizin annelerinizdir, buyurmuştur. Ölçüyü Allah koyuyor! Onun için bir peygamber ümmetin babasıdır, dolayısıyla çocuğunun olup olmaması önemli değildir. Zaten ümmetin hepsi onun evladıdır, severken hepsini öyle sever, Rabb ismiyle hepsini öyle terbiye eder, edeplendirir, güzel ahlakla, kendi ahlakıyla ahlaklandırır, örnek olur, şahid olur, üzerinde Allah’ın güzelliğini gösterir. Böylelikle ümmet de onun güzelliğine şahid olur, şehadet eder ve onu örnek alır.
Çocuğu olmayan kardeşlerimizin de Allah’ın Rabb isminin tecellisine mazhar olmayı böyle anlamaları gerekir. Allah onlara farklı bir imkân vermiştir. Mesela; özellikle yetimlerin bakımını üstlenebilir ve onlara analık, babalık yapabilir, ellerinden geldiği, güçlerinin yettiği kadarıyla onları bir kul olarak eğitebilir, yetiştirmeye çalışabilirler.
Devamlı söylüyorum; dergâhta yüzlerce çocuğumuz vardır. Her bir çocuk hepimizin çocuğudur, dolayısıyla terbiyeyi, edebi öğrenmeleri, anlamaları, kulluk yapmaları hepimizi ilgilendirir. Yoksa “ben sadece kendi çocuğuma bakarım” demek doğru değildir! Öyle bir gönül hâline, rahmete sahip olmamız, Rabb isminin bizde öyle bir tecelli etmesi lazım ki buradaki bütün çocukları kendi çocuklarımızdan ayırmadan terbiye etmeye çalışalım. Yoksa bir çocuğumuz yanlış yapsa biz de ona müdahâle etmeden önünden geçip gidersek Rabb ismi bizim üzerimizde tecelli etmemiş olur. Çocuklardan herhangi biri eksik yaptığında, yanlış yaptığında, birbirleriyle kavga ettiklerinde, birbirlerini incittiklerinde hangi kardeşimiz olursa olsun hemen müdahâle etmeli, Rabb ismi onda tecelli etmelidir.
Evet, rabbimizin ismi ile, rabbimizin ismini okuyoruz, rabbimizin Rabb ismini kendimizde okuyor; yani Rabb isminin bizde tecelli edip etmediğine ya da ne kadar tecelli ettiğine bakıyoruz. Allah’ın Rabb ismi üzerimizde tecelli etmezse şeytanın ahlâkı üzerimizde tecelli eder, bu da baktığımızda üzerimizde görünür; çünkü baktığımızda görürüz ki Allah’ın hesabını değil başkalarının, başka şeylerin ya da kendi nefsimizin hesabını yapıyoruz.
Her bir annenin, otuz altı çocuğa rahmet edecek, onları eğitecek, büyütecek annelik vasfı fıtratında mevcuttur. Bu yüzden anneler sadece kendi çocuklarına değil, diğer çocuklara da annelik yapar, yapmalıdır. Annelik yapmak; yalnızca çocuk ağlamasın, onu susturayım, meselesi değildir. Bir anne, çocuğa rabbini tanıtmalı, onun ahlakını düzeltmeli ve onu terbiye edip eğitmelidir.
Hepimiz “acaba Allah’ın Rahmân ismi, Rahîm ismi, Rabb ismi üzerimizde tecelli etmiş mi etmemiş mi, Allah’a Rahmân ismi, Rahîm ismi, Rabb ismi ile halifelik yapıyor muyuz yapmıyor muyuz, yapıyorsak ne kadar yapıyoruz ve eksiğimiz ne kadardır” diye kendimize bakacağız.
Daha önce söylemiştim; her insan, Allah’ın kitabıdır ve her şey onun bir ayetidir. Yer ayettir, gök ayettir, ağaçlar ayettir, deniz ayettir, yıldızlar ayettir, rüzgâr ayettir, yağmur ayettir. Allah hepsine ayet demiştir ve ayet olmayan hiçbir şey yoktur. Ayet; Allah’ın kudretini, isimlerini, Allah’ın güzelliğini, nimetini, ikramını gösteren demektir.
İnsan ise; Allah’ın bir ayeti değil, Allah’ın bir kitabıdır. Doksan dokuz isminin üzerinde tecelli ettiği, fıtratında yazılı olduğu yeryüzündeki halifesi olarak Allah’ın kitabıdır. Bu durumda şayet bir insanın üzerinde Allah’ın isimleri tecelli etmemişse o kitap tahrif olmuş, tahrif edilmiştir. O insan yine Allah’ın kitabıdır; ama tahrif edilmiştir. Herkes kendi gönlüne bakmalıdır. Eğer Allah’ın isimleri gönlünde eksikse ya da Allah’ın isimlerinin tersi bir hâl üzerinde görünüyorsa o zaman o kişi kendini tahrif etmiştir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
İnsanın rahmet sahibi olması gerekir. Eğer rahmet sahibi değilse bu durumda Allah’ın ona yaratılışta ikram ettiği Rahmân ismi tahrif olmuştur. Bu isim tahrif olunca insan zalim olur. Aynı şekilde kendisinde Allah’ın Kerîm ismi tecelli etmişse Kerîm ismi olması gerektiği gibi yerindedir; ama yok, cimri ise o zaman Kerîm ismi tahrif edilmiştir. Hâlim ismi için de aynı şey geçerlidir. Eğer hemen kızıp bağırıyor, çağırıyor, ortalığı dağıtıyorsa üzerinde Hâlim ismi tecelli etmemiş; yani Hâlim ismi tahrif olmuş demektir. Çünkü Hâlim ismi fıtrat olarak kendisinde mevcuttur; ama üzerinde tecelli etmeyerek tahrif olmuştur. Bu durum Allah’ın bütün isimleri için geçerlidir.
Peki, insanın üzerindeki isimleri kim tahrif etmiştir?
Tabi ki etrafındakiler tahrif etmiştir. Hayatı yaşarken muhatap olduğu herkes kendince ona bir şeyler öğretmiş ve bu öğretilenler kendisini Allah’a yaklaştırması gerekirken tam tersine onu Allah’tan uzaklaştırmış ve böylece öğrendiği her bilgi onun gönlünden Allah’ın isimlerini silmiş, tahrif etmiş ve üstüne başka şeyler yazmıştır.
İnsanın özellikle Rabb ismi kendisinde tecelli etmiş mi etmemiş mi, etmişse ne kadar tecelli etmiş ya da Rabb ismi tahrif olmuş mu olmamış mı diye bakması gerekir; çünkü tahrif edilmişse o zaman yerine başka bir şey gelmiştir.
Peygamberler gelince tahrif olmuş insanı, insan kitabını Allah’ın kitabıyla yeniden düzeltir, yeniden yazar. Tahrif olmuş bölümleri gönlünden çıkarır ve ayetleri, Allah’ın isimlerini oraya yazar. Gönüle Allah’ın ayetleri, isimleri yazılınca kul güzel ahlak sahibi olur.
Güzel ahlak, Allah’ın isimleri demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Din güzel ahlaktır”376 buyurmuştur. Demek ki din güzel ahlakmış! Dolayısıyla birinin ahlakı güzel değilse dini yoktur. Aynı şekilde ahlakı ne kadar güzelse o kadar dindardır, o kadar da Allah’ın dinindedir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz güzel ahlak ile ilgili başka hadislerinde şöyle buyurur: “Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır.”377 “Sizin Allah’a en sevgili olanınız ahlakça en güzel olanınızdır.” “Ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim.”378
Güzel ahlak; Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insana isimleri ile tecellisinden ibarettir. Kulun ahlakı ne kadar güzelse Allah’a o kadar yakındır. Ahlakı ne kadar çirkinleşmişse de Allah’tan, peygamberden, insanlığından o kadar uzaktır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “güzel ahlaklı (Allah’ın ismine bürünen, kötü ahlakını güzel ahlakla değiştiren) insan, Allah’a yakın, resulüne yakın, cennete yakındır. Kötü ahlaklı da tam tersine Allah’tan uzak, resulünden uzak, cennetten uzak, cehenneme yakın, şeytana yakındır”379 buyurmuştur. İnsanın ahlakı neyse kendisi de odur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir de Kerîm ismiyle ilgili olarak “(kerim insan) cömert insan Allah’a yakın, resulüne yakın, cennete yakındır. Cimri insan da Allah’tan uzak, resulünden uzak, cennetten uzak, cehenneme yakın, şeytana yakındır” buyurmuştur. Merhametli insan, rahim olan insan da öyledir; yani Allah’ın her bir ismi için durum böyledir.
Demek ki insan güzel ahlakıyla Allah’a yaklaşıyor, resulüne yaklaşıyor, cennete yaklaşıyormuş. Kötü ahlaklı olunca ise onlardan uzaklaşıyormuş. İsterse gece gündüz ibadet yapsın, Allah onun ibadetini kabul etmiyormuş. Hiç kötü ahlaklı mü’min, Müslüman olur mu! Müslümandır; ama kötü ahlaklıdır! Müslümandır; ama merhametsizdir! Müslümandır; ama cimridir, hiç böyle bir şey olur mu? -Olmaz. İnsan ahlakıyla mü’mindir, Müslümandır. Şayet ibadeti, imanı onun ahlakını güzelleştirmemişse o kişi ibadet yapmamış, ibadeti taklit etmiştir, dolayısıyla Allah da onun ibadetini asla kabul etmez.
Eğer Allah birinin ibadetini kabul etmişse ibadetleri onun üzerinde güzel ahlak olarak görülür. Elbette ki en önde de Allah’ın Rabb ismi onun üzerinde görülür. Bu her bir insan için böyledir.
İnsan önce kendisi Allah’ın terbiyesiyle, vahyiyle, ayetleriyle terbiye olmalı, bunun için de önce iman etmelidir. İman edince, Allah’ın terbiyesini kabul eder ve kendini düzeltmek için çaba, gayret sarf eder. Zaten nefis tezkiyesi; kötü ahlakı güzel ahlakla değiştirmek ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına bürünmek demektir. Nefis tezkiye olunca, temizlenince, kötü ahlakı gider, yerine güzel ahlak gelir.
Mesela; sahabeler iman etmeden önce müşrikti. Hepsi de kendi nefislerine göre hareket ederdi, bununla beraber bir de kendilerinde kabilecilik vardı. Kabilelerine göre doğru neyse öyle yaparlardı. Misal; kabileleri yanlış da yapsa onları destekler, kabileleriyle beraber hareket ederlerdi. Kabileleri zulüm de yapsa yapılan bu zulme katılırlardı, kendilerinin konuşma hakkı bile yoktu. Kabilelerinin isteği onların diniydi; yani dinleri kabileleriydi; ama Allah’ın resulü onlara Allah’ın vahyini getirip herkesi imana davet edince Allah’ı tercih edenler kabilelerini, adetlerini bıraktı ve kabilelerinin ne dediği artık onları ilgilendirmedi. Her biri “Allah ne dediyse doğru odur” dedi.
Zaten bunun için de bir sürü zulüm gördüler, işkence gördüler, hicret etmek zorunda kaldılar. Hatta müşrikler peşlerinden onları öldürmeye gittiler. “Allah” demenin bir bedeli vardır. Bu onlar için imtihandı ve imanlarını sağlamlaştırma, güçlendirme vesilesiydi. Bu yüzden herkes tavrını tam olarak ortaya koymak zorundadır
Sahabeler iman ederken her birinin de bir fıtratı vardı, mizacı vardı. Mesela; içlerinde Hz. Ömer (r.a.) gibi mizaç olarak çabuk kızan biri vardı. Aynı şekilde Hz. Ebubekir (r.a.) de sabırlıydı, kızmıyordu. Hz. Ömer (r.a.) Allah’ın vahyini kabul edip mü’min, Müslüman olunca bu defa nefsi için ya da kabilesi için değil Allah için kızmaya başladı. Yine çabuk kızıyordu; ama bu defa nefsinden dolayı değil Allah için kızıyordu. İşte, çabuk kızmak Hz. Ömer (r.a.)’ın mizacıydı; ama nefis itibariyle kendisine bir yanlış yapıldığında, nefsinin kızması gereken yerde susar, sabrederdi; ama Allah için bir yanlış yapıldığında karşıdaki kaybetmesin diye ona hemen kızardı ve bu onun elindeki bir şey değildi, onun mizacıydı.
Evet, mizaç, fıtrat değişmez; ama ahlak değişir, hatta tam tersine döner ve kul bu defa imanına göre kızar ya da sever. Sahabelerin her biri Rabb ismi ile terbiye olunca gökteki yıldızlar oldular. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlar için “sahabem gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine tâbi olursanız hidâyete erersiniz”380 buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesi böyleyse bunun tek bir sebebi vardır; o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in terbiyesini kabul etmeleridir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları terbiye etmiş, onlara Kur’an’ı talim ettirmiş bununla beraber hâliyle, ahlakıyla onlara örnek olmuştur. Sahabeler de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmuş, Allah’ın emrettiği gibi onun terbiyesini kabul etmiş, ona benzemeye, onun ahlakına bürünmeye çalışmış, böylelikle gökteki yıldızlar olmuştur. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesi için “hangisine tabi olursanız hidâyete erersiniz” buyurmuştur. Bu kıyamete kadar böyledir.
Devamlı söylüyorum; sırat-el mustakim bir tanedir; o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesi ile beraber yürüdüğü yoldur. Biz de ya onlar gibi yapar, onların kazandığını kazanır, onlara komşu olur, yakın oluruz ya da kendi kendimize bir din üretmiş oluruz ve bu din de Allah’ın dini olmaz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesiyle beraber yürüdüğü sırat-el mustakim olmaz, Allah’ın hidâyeti olmaz. Allah ayet-i kerimede “hidâyet Allah’ın hidâyetidir”381 buyurmuştur. Bu yüzden kim Allah’ın hidâyetinde olursa hidâyettedir. Yoksa? -Yoksa dalalettedir. Onun için Allah’ın hidâyetini doğru öğrenmemiz gerekir.
Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ey nebi! Muhakkak ki biz seni (ancak insanlar için) bir şahid, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik. (Ayrıca) Allah’a, onun izni ile (insanları çağıran) bir davetçi ve nur saçan bir kandil olarak (gönderdik)”382 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz küfür karanlığını, zulüm karanlığını, kötü ahlak karanlığını aydınlatır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olan her bir mü’minin de mutlaka ona benzemesi ve etrafını, en azından ailesinin, muhatap aldıklarının gönüllerini aydınlatması, onlara hidâyet olması, marifet olması ve Allah’a yakın olsunlar diye ellerinden geleni yapması gerekir. Tabi, buna önce çocuklarından başlamalıdırlar. Çocuklarını sadece yedirip içirerek kimse “tamamdır, ben vazifemi yaptım” diyemez. Bunu diğer varlıklar da yapıyor. Hayvanlar da yavrusunu emzirmiyor mu, yedirip içirmiyor mu! Vahşi hayvanlar bile gidip avlanıyor sonra avlarını getirip yavrularına yedirmiyor mu! Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan insanın evlatlarına karşı vazifesi bir tek bu mudur!
Çocuklarına zaten yedirecek, içireceksin; ama senin asıl vazifen, evladını Allah’tan bir emanet olarak görmek sonra onu Allah’ın istediği şekilde yetiştirmektir. Allah onu sana emanet etmiş ve “haydi, kulumu bana âbd olması için yetiştir, kulumu eğit” demiştir. Aslında sen onu eğitmeye çalışırken o da seni eğitir, seni büyütür; yani Allah’ın Rabb isminin, Rahmân isminin, Kerîm isminin, Rezzâk isminin senin üzerinde tecelli etmesine vesile olur. Bunu böyle yapan Allah’tır. Onun için doğru anlamak gerekir.
Bu sadece kendi evladımız için geçerli değil eşimiz için de kardeşimiz için de geçerlidir. Mesele Allah’a yeryüzünde halife olup Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesine müsaade etmek ve o isimlerle diğer insanlara muamele edip Allah’a ayna olabilmektir.
Eğer Allah’ın isimleri senin üzerinde gerektiği yerde tecelli etmiyorsa sende bir sorun vardır, sen rabbine dönmemişsin, rabbinle beraber olmamışsın, huzurda durmuyorsun demektir. Allah ayet-i kerimede “(ey mü’minler! Günlük) namazlarınızı ve (iki namaz arasındaki) orta namazınızı muhafaza edin”383 buyurmuştur. İnsan bütün hayatını iki namaz arasında yaşar. Allah’ın bu ayetle bizden istediği; namaz vakitlerinin dışında yine namazda olmaya, huzurda durmaya devam etmemiz ve Allah’ın bize yüklediği emaneti taşıyıp gereğini yerine getirmemizdir.
İnsanın sorumluluğu yerden, gökten daha ağır bir sorumluluktur. Bu sorumluluk; kul olma, Allah’a yeryüzünde halife olma, Hz. İnsan olma, Allah’a yeryüzünde ayna olma sorumluluğudur. Göklerin, yerlerin, dağların taşıyamadığı emaneti Allah insana yüklemiştir. Bizim de bu emaneti taşıyıp hakkını vermemiz gerekir. Onun için aslında sohbetlerimiz de emaneti nasıl taşıyacağımızı, emanete nasıl hainlik edenlerden olmayacağımızı, emanetin hakkını nasıl vereceğimizi, Allah’a verdiğimiz sözde nasıl duracağımızı, va’dimizi nasıl yerine getireceğimizi anlamaya çalışıyoruz.
Bütün varlığın yaratılış sebebi; Allah’ın kendi güzelliğini, yarattığı varlık üzerinde görmeyi sevmesidir.
Allah, yarattığı varlık üzerinde kendi isimlerini, kendi güzelliğini görmeyi sever. Bir kul üzerinde de Allah’ın isimleri, güzelliği ne kadar tecelli etmişse o kul da Allah’ın sevgisine o kadar layık olmuştur. Yoksa kul, Allah’ın sevgisinin kokusunu dahi alamaz, kendini kandırmış olur. Kısacası kulun ahlakı imanla beraber ne kadar güzel olduysa kul, Allah’a o kadar yakındır, o kadar sevgilidir.
Genel olarak baktığımızda ahlakımız bozulmuş mudur? -Bozulmuştur; çünkü herkes Allah’ın insan kitabını tahrif etmiştir! Analar tahrif etmiş, babalar tahrif etmiş, çocuk okula gitmiş, okul onu tahrif etmiştir. Dışarıya, çarşıya gitmiş, orada tahrif olmuş, arkadaşlarıyla oynamış, orada tahrif olmuştur. Çocuğun ahlakının tahrif olmaması için anne, babalar çocuklarını sürekli olarak kontrol etmeyi ihmal etmişlerdir.
Anne babalar böyle bir tahribatı önlemek için çocukları okula gidip geldiğinde onlara “ne öğrendin” diye sormalı çocukları yanlış bir şey öğrenmişse onu düzeltmelidir. Çocuk da anne, babasını arkadaşı gibi görmeli, her türlü sorununu yanlış yapmış olsa bile rahatlıkla gelip söyleyebilmeli “annem, babam bana kızar, beni döver” dememelidir. Bunun olabilmesi için de anne babaların, çocuklarını Rahmân’ın rahmeti ile eğitmesi, terbiye etmesi gerekir.
Hiç kimse kimsenin sahibi değildir. Biz çocuklarımızın sahibi değiliz, emanetçisiyiz. Çocuğumuz, Allah’ın kuludur ve Allah onu bize emanet etmiştir, ona kendinden sevgi vermiş, çocuğumuzu bize sevdirmiştir. Eğer sevdiğimizi de cennete taşıyamıyorsak “ne kadar iman etmişiz” diye dönüp kendi imanımıza bakmalıyız. Yoksa çocuğumuz yarın Kıyamet günü bizden davacı olur.
Söyledim; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz öyle buyurmuştu. “Kıyamet günü ahiretini kaybedenler, cehenneme gidenler ‘ya rabbi! Bizim bugün ateş ehli olmamızın sebebi anamız, babamızdır. Onlar bize öğretmedi, anlatmadı, bize örnek olmadı, yolu göstermedi, hidâyet olmadı, onlara iki kat azap ver’ diyecek. Anne, baba için; evlatlarının, onlar için iki kat azap istemesinden daha acı bir şey yoktur.”
Evet, bütün insanlar Allah’ın Rabb ismiyle tecelli ettiği kullardır. Allah mü’mine de kâfire de tecelli edip fıtrat itibariyle onu vermiş, öyle yaratmıştır. Allah’ın Rabb ismiyle tecelli etmediği hiç kimse yoktur ve herkes Allah’ın Rabb ismini taşır; ama o ismi tahrif edince bu defa Allah’ın Rabb ismini, rabliği bir başkasına vermiş, nefsine, şeytana vermiş olur. Bu durumda aslında ne demiş olur? -“Benim rabbim kendi nefsim veya başkalarının nefsidir” demiş olur.
Herkes “ben Allah’ın ne kadar yolundayım, rabbimi ne kadar dinliyorum, Kur’an, ayetler bende ne kadar canlandı, beni ne kadar diriltti, Allah’ın Rabb isminin terbiyesiyle ne kadar terbiye oldum, Allah’ın rabliğini ne kadar kabul ettim” deyip kendine bakmalıdır.
İnsan, Allah’ın terbiyesini ne kadar kabul etmişse başkasını da ancak o kadar terbiye edebilir. Bir de bilmemiz lazım ki çocuklar anne, babalarının sırrıdır, anne, babalarını taşır. Evet, her çocuğun farklı bir fıtratı, mizacı vardır; ama manevi olarak anne, babalarının gönlünü, mizacını, fıtratını, fıtratındaki güzelliği ya da kötülüğü taşır. Bununla beraber çocuğu kendileri terbiye ettiği için kendi terbiyeleri de çocuğun üzerinde görünür, her şey meydandadır.
Mesela; eskiden biri bir başkası hakkında bilgi almak istediğinde anne, babası kim diye sormazdı, bunun yerine “mürşidi kimdir, hangi dergâha gidiyor” diye sorar, ona göre muamele ederdi; yani o kişiyi, kimin terbiyesi ile terbiye olduğunu gittiği dergâhtan tanırdı. Demek ki Mürşid-i kâmil’in işi neymiş? -Terbiye etmekmiş! Kimi terbiye etmek? -Elbette ki terbiyeyi kabul edeni terbiye etmekmiş. Mürşid-i kâmil “ben Allah’ın vahyi ile terbiye olmak istiyorum” diyeni terbiye edebilir. Ötekiler ise zaten “ben senin terbiyeni kabul etmiyorum” diyenlerdir. Hatta “ben senin terbiyeni kabul etmiyorum; çünkü ben senden daha iyi biliyorum, ben kendimden memnunum, razıyım” diyenlerdir.
Dinde zorlama var mıdır, kimse kimseyi zorlayabilir mi? -Hayır, zorlayamaz; çünkü herkes kendi tercihini kendisi yapar. Mürşid-i kâmilin işi; kulun gönlünü yeniden yazmak, kötü ahlakını güzel ahlâkla değiştirmektir. Bununla beraber vehimlerini, zanlarını, şeytanın verdiği vesveseleri silip oraya Allah’ın ayetlerini yazmaktır. Mürşid-i kâmile düşen; kulu Allah’ın ayetlerine iman ettirmek, kula rabbini tanıtmak, Allah hakkında marifete sahip kılmak, hikmeti, Allah’ın muradını öğretmek, nefsini tezkiye edip bilmediklerini öğretmek, kulu Hz. İnsan yapmak, huzura layık hâle getirmek, tertemiz kılmak, tertemiz edip Allah’ın isimleri ile isimlendirmek ve onu Allah’a yeryüzünde halife yapmaktır. Mürşid-i kâmili böyle anlayalım. Bir yerde bunlar yoksa orada irşad yoktur, mürşid yoktur. Orada insanlar kendi kendine hayale kapılmış, kendi kendine hayal kuruyordur.
Yol bir tanedir, o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesi ile beraber yürüdüğü ve bize bıraktığı yoldur. Biz de asr-ı saadeti buraya taşıyıp burada rabbimize yürümek zorundayız. Biz o zamana gidemeyeceğimize göre o hayatı buraya taşıyacağız. İnşallah taşımışız ve hep beraber bu yolu yürüyeceğiz. Allah ayet-i kerimede “dileyen rabbine varan bir yol tutsun”384 buyurmuştu. Dileyen rabbine varan yolu tutar ve rabbine gider. Biz de herkese “dileyen gelsin, rabbimize varan yolu beraber tutalım ve rabbimize varalım inşallah” diyoruz.
Evet, hep beraber Er Rabb ismini okumaya, anlamaya çalıştık.
Allah bizi Rabb ismine iman edenlerden eylesin inşallah. Allah bizi rabbinin terbiyesini kabul edip rabbinin terbiyesiyle terbiye olanlardan eylesin. Allah bizi başkalarının, nefsinin, şeytanın terbiyesiyle terbiye olanlardan, başkalarını da bu terbiyeyle terbiye edenlerden eylemesin. Allah bizi evladını, ailesini gücü yettiği kadarıyla etrafındakileri Allah’ın terbiyesine davet edenlerden, Allah’ın kendisini terbiye ettiği gibi terbiye edenlerden eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
