16.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber yaratan rabbimizin ismiyle kendimizi, varlığı, hayatı okumaya çalışıyorduk.
Kur’an, ramazan ayındaki Kadir Gecesi’nde indiği, ilk inen ayetler “yaratan rabbinin ismi ile, rabbinin ekremliğini, kerimliğini oku” diye başladığı için biz de rabbimizin ismiyle okumaya çalışıyoruz; çünkü okumadan hiçbir şeyi anlamamız mümkün değildir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ramazan ayını üçe bölmüş ve ramazanın ilk on günü için rahmet, ikinci on günü için mağfiret, üçüncü on günü için de cehennemden kurtuluş,348 buyurmuştur. Bu sohbetimizle beraber ramazanın son on gününe giriyoruz. İnşallah şimdiye kadar rahmeti gördük ve anladık.
Rahmet olmadan mağfiret olmaz. Rahmet saf ikramdır. Kim Allah’ın rahmetinin içine girer, Allah’ın rahmetine ererse; yani Allah ona rahmet eder, rahmetiyle muamele ederse o kul acaba nasıl bir hâl alır! Allah ayet-i kerimede “Allah dilediğini (rahmetinin içine girmeyi dileyenleri) rahmetinin içine alır”349 buyurmuştur.
Peki, bir kul, Allah’ın rahmetinin içine girip girmediğini nasıl anlar?
Allah’ın rahmetinin içine girmek; Allah’ı rahman ve rahim olarak tanıyıp anlamaktan, böyle iman etmekten geçer. Yoksa “ya rabbi! Ben şöyle yaptım, böyle yaptım bana rahmet et” demekle kimse Allah’ın rahmetinin içine girmez. Öncelikle Allah’ın hakkını teslim etmen, rabbini rahman ve rahim olarak bilmen, ondan emin olup iman etmen lazım ki rahmetin içine girebilesin; yani rahman ve rahim olan rabbinin senin gönlüne, varlığına, hayatına, işine, ahlakına tecelli etmesi gerekir. Yoksa sadece kendi kendini kandırmış, rahmetin hayalini kurmuş olursun. Allah’ın rahmetinin içine girince gönlün rahmetle dolar, böylelikle hem kendine hem de varlığa rahmetle muamele edebilirsin.
İnsanın kendine rahmet etmesi; Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmasıdır. İnsan, Allah’ın rahmeti neredeyse ona sarılıyorsa rahmetin içine girmiştir, kendine rahmet ediyor demektir. Bununla beraber kendisi için çabasını, gayretini sarf etmenin yanında muhatap olduklarına rahmetle muamele ediyorsa bir de kendisinden rahmet tecelli ediyor demektir; yani sadece kendisi rahmetin içine girmemiştir. Allah, rahmetiyle ona tecelli ettiği için o artık rahim bir kul olmuştur, dolayısıyla bulunduğu her yerde önce ehline sonra etrafındakilere rahmet eder. İşte, böyle bir kul, Allah’ın rahmetinin içine girmiştir. Allah El Ekrem olarak o kula rahimliği ikram etmiştir.
Evet, ramazanın ilk on günü rahmettir. İnşallah rahmetin içine girmiş, rabbimizi rahman ve rahim olarak tanımışız, onun için önce kendimize rahmet etmiş, Allah’ın rahmeti neredeyse oraya koşmaya çalışmış, çaba, gayret sarf etmiş, emek vermiş, fedakârlık yapmış, böylelikle rahmetin içine girmişiz.
İlk rahmet kendimizeydi; yani rabbimize koşarak, onun razı olduğu, sevdiği işleri yapmaya çalışarak önce kendimize rahmet ettik. Biz rahmetin içine girdiğimiz için inşallah rahmet bizden tecelli ediyor ve diğer insanlar, mahlukatlar bizden rahmet görüyor, Allah onlara bizim üzerimizden rahmet veriyor, Allah’ın Rahîm ismi bizim üzerimizde tecelli ediyor.
Kulun bütün mahlukata, varlığa, insanlara rahmet etmesi Allah’ın Rahmân isminin tecellisidir, ancak böyle olanlar Allah’ın rahmetinin içine girebilir. Kim Allah’ın rahmetinin içine girerse bunun sonucu olarak Allah onu mağfiret eder. Elbette ki bir beşer olarak her insan bilerek veya bilmeyerek yanlış yapar, eksik yapar, günaha girer, rabbinin emrine ters düşer, itiraz eder, isyan eder, Allah hakkında su-i zanda bulunur; ama rahmetin içine girince Allah hepsini siler, mağfiret eder; çünkü kul artık rahmetin içindedir. Rahmete girdiği için Allah onu mağfiret eder.
Ramazanın ikinci on günü mağfiret günleri; yani temizlenme günleridir. Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim. Bilhassa bugünlerde istiğfar etmemiz gerekir; ama “tövbe estağfurullah” demek istiğfar etmek değildir. Bu sadece dil ile yapılan istiğfardır. Allah’a istiğfar edip tövbe ederken nerede, hangi yanlışı yapmışsak onu ikrar ederek istiğfar etmemiz lazım. Yani “şurada yanlış yaptım ya rabbi! Şuna karşı yanlış yaptım, şurada günaha, şurada küfre, şurada şirke düştüm. Senden af diliyor, mağfiret diliyor, özür diliyorum. Senden affını, mağfiretini, rahmetini ve bana rahmetle muamele etmeni diliyorum ya rabbi” dememiz lazım.
Bütün peygamberlerin en öndeki vasıfları istiğfardır. İstiğfar peygamberlerin üzerinde çok net görünür. Peygamberler, gönüllerinden yanlış bir şey geçse bile hemen o anda istiğfar eder, tövbe ederlerdi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de istiğfarla ilgili olarak “ben günde yüz sefer istiğfar ederim”350 buyurmuştur.
Yüz sefer istiğfar etmek; tesbihi eline alıp yüz sefer “estağfirullah” demek değildir. Yanlışın yapıldığı, yanlış düşünüldüğü veya gönülden yanlış bir şey geçirildiği andaki istiğfardır.
Bununla ilgili bir kıssa anlatayım.
Veli zatın biri bir meyveye bakıp “ne güzel meyve” der. Allah da ona “yazık sana, ‘Allah ne güzel yaratmış’ demen gerekirken sen ‘ne güzel meyve’ dedin. Benim ismimi bir meyveye verdin!” buyurur. O veli zat, kendisine yapılan bu hitabı anlattıktan sonra çevresindekilere der ki: Ben bu hitaptan sonra kendime ceza verdim ve bir daha o meyveyi yemeyeceğime dair yemin ettim, bir daha da o meyveyi yemedim, artık o meyveye bakarken bile korkuyorum. Tabi, bu hâli anlamak için o veli zatın durduğu yerden bakmak gerekir. Öyle ki anlayabilelim; çünkü o zat, Allah’a yakın bir kul olduğu için gönlünden bir yanlış geçirmemesi lazımdı.
Peygamberlerin istiğfarını da buradan anlamamız gerekir, yoksa onların yanlışlarını kendi nefimizle işlediğimiz yanlışlarla karıştırmayalım. Belki başka biri onun yanlışını yapsa sevap kazanır; ama Allah kendisine yakın olan kulların, peygamberlerin, velilerin gönüllerinden dahi dünyaya ait böyle bir şey geçirmelerini yanlış kabul eder.
Evet, ramazanın ikinci on gününde biz istiğfar ettik, rabbimiz de bizi affettiyse, mağfiret ettiyse bizim gönlümüz artık tertemiz olur, pırıl pırıl olur. Sıra cehennemden kurtuluşa geldi.
Hangi cehennemden kurtuluş?
Nefis cehenneminden kurtuluş; çünkü sana cehennem olan senin nefsindir. Nefsin, şeytanla iş birliği yapıp onu dinlediği için sana vesvese verir, sana hükmetmeye, isteklerini yaptırmaya çalışır ve seni peşinden sürükler. Kendisi şeytanın arzuları ve istekleri peşinden gittiği için seni de cehenneme sürükler. İşte, cehennemden kurtuluş demek; nefsinden, nefsinin hevasından, küfründen, şirkinden, hasedinden, riyasından, tembelliğinden, cehâletinden kurtuluş demektir.
Eğer cehâletten kurtulursak rabbimizin ismiyle okumayı anlamış oluruz. İnşallah hep beraber cehâletten kurtulmuşuz. Bununla beraber rabbimizi anlamaya çalışmış hem kendimizi hem hayatı hem de imtihanları Allah’ın ismine okumuşuz. Böylelikle Allah ile bakıp Allah’a göre anlıyoruz. Bu, Allah ile, resulü ile, Kur’an ile nazar etmek demektir. İnşallah artık gören bir gözümüz, aynı zamanda Allah’ın ayetlerini, hikmeti işiten bir kulağımız, anlayan bir kalbimiz, gönlümüz vardır. Bunlar bizde varsa nefsin hilesini, küfrünü, şirkini, düşman olduğunu görürüz.
Nefsimizin şeytanla iş birliği yaptığını ve düşmanımız olduğunu görelim ve nefsimize asla taviz vermeyelim, onu asla sevmeyelim, hatta ondan tiksinelim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “nefisten daha çirkin, daha pis kokulu bir şey yoktur” buyurmuştur. Nefis, etrafa küfür kokusunu, şirk, kin, nefret, haset kokusunu yayar. Bir mü’min için bundan daha çirkin bir koku yoktur. Bu yüzden kulun nefsinden böyle bir koku gelince; yani kendisinde böyle bir hâl olunca bundan tiksinmesi, nefsine taviz vermemesi, o sırada şeytana uyduğunu ve bu kokunun şeytanın kokusu olduğunu, bu hâlinin de şeytanın verdiği vesveseden dolayı olduğunu bilmesi gerekir. Eğer kul, yaratan rabbinin ismiyle okursa bunu anlar.
İki türlü nefis vardır. Birincisi; insanın öz varlığı, Allah’ın nefh ettiği ruhudur. İkincisi ise aslında olmayan, insanın kendi kendine ürettiği bir varlıktır. Şimdi biz bu ikinci nefis için “onu Allah yarattı” dersek doğru olur mu! Bu nefsi biz kendi kendimize var etmişiz.
Hakikatimizi; yani Allah’ın nefhettiği ruhu, asıl nefsimizi, asıl varlığımızı yok sayınca, onu göremeyince zanna, vehme kapılır “ben, bence bana göre” der, “ben şöyleyim, ben böyleyim” deriz. Kendimizi bu şekilde Allah’tan bağımsız bir varlık olarak görünce de nefis yavaş yavaş oluşmaya başlar. Tabi ki insan hayatı yaşadıkça anne, babası, okuduğu okulu, ilim tahsil ettiği medresesi, arkadaşları, çevresi, her biri ona bir şeyler anlatır, insan da kendine göre bir şeyler öğrenir. Bu da onun nefsini, benliğini oluşturur ve onu bencil hâle getirir.
İnsanın öz varlığı, benliği hakkın tecellisinden ibarettir. İnsanın kendini başka bir varlık olarak görüp anlamasıyla nefis oluşur, insanın oluşturduğu bu nefis de, ruha elbise olur, ruhu kaplar, böylelikle ruh artık görünmez bir hâl alır. Ruh görünürse ne olur? -Ruhun öz vasfı; aşktır, muhabbettir, rabbini, insanı, varlığı sevmek, Allah için sevmektir. Aynı zamanda ruhta Allah’ın isimleri tecelli ettiği için ruhun diğer vasıfları; rahmet etmek, ikram etmek, yardım etmek, insan için hidâyet olmak, cenneti istemek ve cennete vesile olmaktır. Bütün bu güzellikler; yani El Esmau’l Husna ruhta böylesine tecelli etmiştir. Nefsin ise böyle vasıfları yoktur. Nefis, bütün bu güzel isimleri sadece kendine ait zanneder “ben rahmanım, ben rahimim, ben kerimim, ben akıllıyım, ben âlimim” der. Yetmez, bir de Allah’ın ona kulluğunu kazanması için zahiri olarak ikram ettiklerini Karun’un söylediği gibi “ben kazandım” der.
Karun, Hz. Musa (a.s.)’ın akrabasıdır. Karun çok zengin olduğu için etrafındakiler ona “Allah’ın sana ikram ettiği gibi sen de insanlara ikram et” dediklerinde “ben bunları bendeki bir bilgi sayesinde kazandım” yani “ben âlim biriyim, mallarımı ben kazandım, Allah onları sana ikram etmiş diyorsunuz; ama ben akıllı olduğum için onları kazandım” demişti. Karun “bunları Allah bana verip beni imtihana tâbi tuttu” demedi, aksine “ben hepsini kendi aklımla, ilmimle kazandım” dedi! Allah da ibret olsun diye onu yerin dibine batırdı. Allah, Karun’u yerine dibine batırınca dün onun yerinde olmak isteyenler bu defa “rabbimiz bizi (böyle olmaktan) korudu”351 dediler.
Kıyamete kadar Kur’an’ı okuyan herkes bu kıssayı okur. Bilmemiz lazım ki “ben kazandım, ben âlimim, ben biliyorum” diyenleri Allah yerin dibine batırır. Zahiri olarak Karun gibi yere batırması gerekmez, çamura batırır; yani dünyalığa, dünyanın sevgisine batırır. Allah bize Karun’un kıssasını anlatıyorsa “dikkat et! Öyle yapma, yoksa sen de bu dünya çamuruna batar, dünya sevgisiyle boğulursun, nefsinin çamurunda boğulursun” buyuruyor.
Evet, ramazanın son on günü cehennemden, nefis cehenneminden kurtuluştur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ramazan ayı geldiğinde cennet kapıları açılır, şeytanlar bağlanır ve cehennem kapıları kapatılır”352 buyurmuştur.
Neden?
Ramazan ayında Allah’ın rahmeti, mağfireti tecelli ediyor da ondan. Herkes cennetini, cehennemini kendinde, kendi gönlünde ve nefsinde taşır; yani herkes nefsi iman etmişse gönlünde cenneti, nefsi iman etmemişse gönlünde cehennemi taşır. Eğer ramazan ayında şeytanlar bağlanıyorsa o hâlde bakmamız lazım, acaba bizim şeytanımız bağlanmış mıdır? -Hayır, aksine daha çok çalışıyor! Çünkü kendi şeytanımızı bizim bağlamamız lazım.
Orucun bir niyeti vardır, yoksa oruç aç kalmak değildir. Evet, yemiyor, içmiyorsun; ama yememenin, içmemenin bir sebebi olmalıdır. Bu da rabbini, rabbinin emrini sevmek olmalıdır. Oruç tutarken “ya rabbi! Benim arzum, isteğim yemek içmektir; ama sen ‘imsaktan iftara kadar helâl olanı yeme içme’ dedin. Ben de senin emrini nefsimin, bedenimin, arzularından isteklerinden daha çok seviyorum. Ben seni tercih ediyorum ya rabbi” demeliyiz. Niyetimiz böyle olmazsa tuttuğumuz oruç, Allah’ın bizden tutmamızı istediği oruç olmaz.
Allah bir de “şükretmek için oruç tutun”353 buyurdu. Allah bu ayda Kur’an’ı indirmiştir. Sen de Kur’an’a şükretmek, rabbine şükretmek için oruç tutuyorsun. Eğer Kur’an senin için yeryüzündeki en büyük nimetse o zaman Kur’an’a şükretmen lazım; çünkü rabbin, Kur’an’ı sana göndermiş ve seninle konuşmuştur.
Aynı şekilde Allah, nasıl iman etmen gerektiğini Kur’an’da sana bir bir beyan etmiş, kendini sana tanıtmış, seni sana tanıtmış, hayatı, varlığı sana tanıtmış ve seni olman gereken yere; yani geldiğin yere, huzura, cennete davet etmiştir. Sana cennete gitmenin yolunu en ince ayrıntısına kadar göstermiştir. İşte, bundan dolayı “ramazan ayında şükretmek için oruç tut! (Kur’an) Seni hidâyete erdirdiği için şükret” buyurdu Allah. Aklına her ne gelirse gelsin hepsine tek tek şükretmen gerekir; çünkü Kur’an hepsini birden kapsar.
Evet herkes cennetini, cehennemini gönlünde taşır. Gönlü cennet olanlar, nefsine Allah’ın hükmünü hâkim kılanlardır. Kendi nefsinin arzusu ve isteklerine tapanlar ise gönlü cehenneme dönenlerdir. Böyle bir nefis daha dünyadayken sahibini yakar.
Nefsi temizlemek, nefsi nurlandırmak, onu bir binek olarak kabul edip onunla beraber Allah’a kulluk yapmak gönlü cennete çevirmektir. Böyle olunca nefis, ruhun nuruyla, gönlün nuruyla nurlanır ve o da insan için cennet olur. Nefis iman edip gönül cennete dönmeden insan cehennemden kurtulamaz.
İnşallah ramazanın bu son on gününde nefsimizden, benliğimizden, bencilliğimizden kurtulmaya çalışacağız. Biz, çalışıp elimizden geleni yaparsak Kur’an’ın nuru gönlümüze iner ve her bir ayet önümüze geldiğinde hepsine tek tek iman ederiz.
Nitekim Allah ayet-i kerimelerde “tefekkür edin,354 tedebbür edin355, aklınızı kullanın,356 cehd edin, içtihad edin”357 buyurur.
Kur’an-ı Kerim’deki ayetler inerken parça parça nazil olmuştur. Bizim aklımızı kullanıp ayetlerin arasını doldurmamız gerekir. Allah “aklını kullan, arasını doldur” buyuruyor. Yoksa Allah isteseydi Kur’an’ı bir kitap şeklinde gönderir, emirlerini sıralar, söylemek istediğini toptan söylerdi; ama Allah öyle yapmamış, vahyini parça parça indirmiş, “ayetlerin arasını sen doldur” demiştir.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Mesela; Allah bir peygamberin kıssasını anlatırken onun ne yaptığını beyan eder; ama hemen ardından başka bir şey söyler; yani o peygamberin kıssasıyla kıssadan hemen sonra gelen ayetin arası boştur. İşte, Allah “bu ayetler arasında ne olmuş olabilir, burayı düşün” buyuruyor.
Örnek; Allah Yusuf Suresi’nde Hz. Yusuf (a.s.)’ın zindana girdiğini ve yedi sene zindanda kaldığını anlatır. Sonra iki kişinin daha zindana girdiğini ve Hz. Yusuf (a.s.)’ın onların rüyasını yorumladığını söyler. Peki, Hz. Yusuf (a.s.) o iki kişi zindana gelene kadar orada ne yaptı? -Allah bunu ayetlerinde beyan etmiyor. İşte, bunu bizim düşünmemiz, tefekkür edip arayı doldurmamız lazım.
Hz. Yusuf (a.s.) orada ne yapmış olabilir?
Oradakileri Allah’a davet etti ve yetiştirdi. Nasıl yetiştirdi? -Hâliyle, tavrıyla, ahlakıyla yetiştirdi. Sonra “ben Allah’ın resulüyüm” deyince kimse ona itiraz etmedi ve hepsi ona iman etti; çünkü Hz. Yusuf (a.s.)’ın buna layık olduğunu gördüler. Oradakiler Hz. Yusuf (a.s.)’ın sahabesidir ve Hz. Yusuf (a.s.) kendi sahabesini eğitmiştir. Bunun gibi daha birçok ayet vardır.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraca gittiğinde Allah ona Bakara Suresi’nin son iki ayetini; yani “Âmener resûlu” diye başlayan ayetleri vahyetmiştir.
Allah bu ayetlerde imanı, imanın nasıl olması gerektiğini anlatır. Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn: “Resul, rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler).” Mü’minler de onun iman ettiği gibi iman ettiler; çünkü onun iman ettiği gibi iman etmeyince iman olmaz, mü’min olunmaz. Kullun âmene billâhi ve melâiketihî ve kutubihî ve rusulih: “Hepsi de Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve resullerine iman ettiler.” Eksik yok! Ve şöyle dediler: Lâ nuferriku beyne ehadin min rusulih: "Allah’ın resullerinden hiçbiri arasında ayırım yapmayız.” Resuller arasında fark gözetmeyiz dediler.
Neden Allah’ın resulleri arasında fark gözetmiyoruz? Allah bize zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i Kur’an’la göndermiş, sadece ona iman etmemiz yetmez mi?
Hayır! Kur’an’da ne varsa hepsine tek tek iman etmeliyiz. Allah, Kur’an’da bize örnek olarak gösterdiği peygamberlerin hayatından kıssalar anlatmış ki onlara iman edelim, onlar hayatı yaşarken imtihanlar karşısında nasıl yapmışlarsa biz de o imtihanların benzeri başımıza geldiğinde onların gösterdiği tavrı gösterelim. Öyle yapınca bütün peygamberlere iman etmiş ve hiçbiri arasında fark gözetmemiş oluruz.
Ve kâlû semi’nâ ve ata’nâ: “(Mü’minler) Derler ki: İşittik ve itaat ettik.” Mü’minler “Ya rabbi! Sen her ne söylediysen işittik ve itaat ettik” derler. Dikkat edin mü’minler “işittik, anladık” veya “işittik, fehmettik” değil! “İşittik ve itaat ettik” derler. Yani “bil ki emrinin gereği neyse yaptık, yerine getirdik, yapıyoruz ya rabbi! Biz de tıpkı resullerin gibi yapacağız” derler. İşte, bu şekilde olan bir iman Allah’ın istediği imandır.
Gufrâneke rabbenâ: “Rabbimiz, mağfiretine sığındık.” Rabbimiz! Bizi mağfiret et, mağfiretinin içine al. Ve ileykel masîr:358 “Dönüşümüz ancak sanadır.” Bunun hesabını bize soracağına iman ettik.
Mü’minler “ya rabbi! Huzuruna vardığımızda sana, meleklere, resulüne indirilenlere (kitaplara) ve resullerine iman edip etmediğimizin, itaat edip gerekeni yapıp yapmadığımızın hesabını bize soracaksın. Bunu biliyoruz, bu hesabı verebilmek için de hayatı senin emrettiğin gibi yaşıyoruz” derler.
Lâ yukellifullâhu nefsen illâ vus’ahâ: “Allah kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemez.” Kolay olanı ona yükler ve onu kolay olanla mükellef kılar, sorumlu kılar. Bu yüzden kul her neyden sorumlu tutulmuşsa kul için o kolaydır, gücü ona yeter, dolayısıyla hiç kimse “benim iman etmeye, peygamberler gibi yapmaya, onları örnek almaya, Allah’ın ayetlerine iman etmeye, ayetleri amele, ahlaka dönüştürmeye gücüm yetmez” diyemez! “Yaratan (yarattığını) bilmez mi?”359 buyurdu Allah. Yani “senden bir şey istiyorsam gücün ona yeter; çünkü gücünün yetmediği bir şeyi senden istemem, seni ondan sorumlu tutmam, mükellef tutmam ve sana onun hesabını sormam. Gücünün yetmediği bir şeyi senden nasıl isterim, bu zulüm olmaz mı” buyuruyor.
Lehâ mâ kesebet ve aleyhâ mektesebet: “Herkesin kazandığı (iyilik) kendi lehine, işlediği (kötülük) de kendi aleyhinedir.” Herkese kazandığının karşılığı vardır. Kulun güzellikleri, imanı lehine, yaptığı kötülükler ise aleyhinedir.
Allah bu ayetlerin en sonunda da kuluna duayı öğretir. Rabbenâ lâ tuâhıznâ in nesînâ ev ahta’nâ: “Rabbimiz! Eğer unutursak veya hataya düşersek bizi (yaptıklarımızdan) sorumlu tutma.” Bilmeyerek, farkında olmadan, cahilce bir hata işlersek, yanlış yaparsak bizi mağfiret et. İnsanın bir bilerek yaptıkları, bir de bilmeyerek yaptıkları vardır ki bilerek yaptıkları birse bilmeyerek yaptıkları bindir.
Biz de Allah’ın, kuluna öğrettiği duayı yapıyor “rabbenâ lâ tuâhıznâ in nesînâ ev ahta’nâ: Rabbimiz! Yanlış yaptıysak, günaha, batağa düşüp unuttuysak, yanıldıysak, nefsimize güç yetiremediğimizdendir. Bilerek veya bilmeyerek yaptığımız yanlışlardan dolayı bizi hesaba çekme ve bizi sorumlu tutma. Yanlışlarımızı bilerek yaptıysak tövbe ediyoruz. Bilmeyerek yaptıysak da bizi sorumlu tutma ya rabbi” diyoruz.
Allah zaten bilmeyerek yaptığı hatalardan kulunu sorumlu tutmuyor; ama böyle de söyle, buyuruyor. Böyle söylerken “bilerek ya da bilmeyerek ne çok yanlış yaptığını gör, farkına var. Sen o kadar yanlış yaptın; ama ben sana rahmetimle, mağfiretimle muamele edip bilmeden yaptıklarını hiç yapmamışsın gibi kabul ediyorum” diyor Allah.
Dikkat edersek Allah Kur’an-ı Kerim’de mü’minlerin duasını beyan ederken ayetlerin başında hep rabbenâ: “Rabbimiz” buyuruyor. Yani “dua ederken duaya rabbimiz diye başlayın” diyor. Bir duaya “rabbim” diye başlamak vardır, bir de “rabbimiz” diye başlamak vardır. Duaya “rabbimiz” diye başlarsak hem kendimize hem de bütün ümmete, mü’minlere dua etmiş oluruz.
Rabbenâ ve lâ tahmil aleynâ ısran kemâ hameltehu alellezîne min kablinâ:360 “Rabbimiz! Bizden öncekilere yüklediğin (zorlu imtihanlar) gibi bize de ağır bir yük yükleme.”
Geçmiştekiler ağır imtihanlardan geçmişlerdir. Allah en çok kazananları beyan ederken ayet-i kerimede “Allah’a yakın, mukarrebun olanların çoğu geçmiş ümmetlerden bir kısmı da bu ümmettendir.”361 Sağdakilerin, cennetliklerin ise bir kısmı geçmiş ümmetlerden bir kısmı bu ümmettendir”362 buyurmuştur. Allah cennetliklerde bu ümmeti ve geçmiş ümmeti dengelemiş; ama Allah’a yakın olanların, velilerin çoğunun geçmiş ümmetten olduğunu beyan etmiştir.
Neden?
Çünkü önceki ümmetler ağır imtihanlara tabi tutulmuşlardır. Bir onların imanına, bir de genel olarak ümmetin imanına baktığımızda acaba kaç kişi böyle iman etmiş, Allah kaç kişinin imanını kabul etmiştir! Mesela; en basitinden nefsimiz hiç sıkıntıya gelemez ve “hiçbir sorun, sıkıntı olmasın” der.
Daha önce anlatmıştım. Allah ayet-i kerimede Hendek Ashabı’nın kıssasını bize haber verir.363
O zamanın sultanı, iman edenler için bir hendek kazar ve içinde ateş yakıp iman edenleri ateş dolu o hendeğin etrafına toplayarak “ya dininizden dönerseniz ya da bu ateşe atılırsınız” der. Bunun sebebi; iman edenlerin aziz ve hamid olan Allah’a iman etmeleridir. Sultan, “aziz ve hamid olan benim, şerefli olan, güç, kuvvet sahibi olan benim, övülmeye ben layığım” diyordu, sultanla beraber onu destekleyen insanlar da böyle söylüyordu. İşte, iman edenler “Allah aziz ve hamiddir” dedikleri ve Allah’a iman ettikleri için müşrikler onları ateş atıyor, kendilerine göre onlardan intikam alıyorlardı; ama iman edenlerin hiçbiri bu tehditten korkup imanından geri dönmedi. Her birine “Allah’a imandan vazgeçiyor musun geçmiyor musun” diye sorulduğunda, hepsi de “vazgeçmiyorum! Aziz ve hamid olan Allah’tır” dedi ve ateşe atladı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayeti okurken buyurdu ki: “(Hendek Ashabı içinde) Hamile bir kadın vardı, tam hendeğin kenarına gelince şeytan ona vesvese verdi, kadın da bu vesvesenin etkisiyle ‘ben dinimden dönmüyor, ateşe atlıyorum; ama karnımdaki çocuğun bir suçu yok! Acaba ateşe atlarsam doğru mu yoksa yanlış mı yaparım’ diye tereddüt etti. Bu sırada annenin karnındaki bebek konuştu ve ‘atla anneciğim! Cennet bizi bekliyor’ dedi. Kadın da ateşe atladı.” Tabi ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayeti okurken aynı zamanda o anı seyrediyordu.
Acaba kaç kişi bu imtihandan geçebilir, kaç kişinin imanı buna yeter! Böyle bir durumda atlamazsan imanını kaybedersin zaten. Geçmiştekiler bu şekilde çok ağır, imtihanlara tâbi tutulmuştur.
Peki, bizim imtihanlarımız niye hafiftir?
Allah bizim ne mal olduğumuzu biliyor, kaybetmemizi istemiyor da ondan. Bu yüzden en zayıf insanları bu zamanda göndermiştir. Gerçek budur, hakikat böyledir. Allah bir de üstüne bu zamanda bire on verir “bir güzellik yaptığınızda, hayır işlediğinizde on katını veririm” buyurur. Yanlışa da bire bir ceza verir. 364 Hatta bu da yetmez, bir de “(yaptığınız iyilikler, güzellikler) Bir taneye benzer ki yedi başak birden verir. Her bir başakta yüz tane vardır”365 buyurur. Yani Allah bir de bire yedi yüz verir. Tabi ki bu hayır, güzellik geneli kapsayan bir hayır, salih bir amel olmalıdır.
Bu salih amel, diğer insanların iman etmeleri, hidâyeti bulmaları ve ebedi hayatlarının kurtulması için yapılan sürekli bir hayırdır, ameldir. Bu salih amel bire yedi yüz verir; çünkü bu amel ameli işleyen kula öldükten sonra bile kazandırmaya devam eder.
Evet, biz de “ya rabbi! Geçmiştekilere yüklediğin ağır yükleri bize de yükleme, bize hafif yük yükle” diye dua ediyoruz. Allah bize “böyle söyleyin” diyor, “böyle dua edin” buyuruyor.
Rabbenâ ve lâ tuhammilnâ mâ lâ tâkate lenâ bih: “Rabbimiz! Bize gücümüzün yetmediği şeyleri de yükleme!” va’fu annâ: “Bizi affet.” Vagfir lenâ: “Bizi mağfiret et.” Verhamnâ: “Bize merhamet et.” Ente mevlânâ fensurnâ alel kavmil kâfirîn:366 “Sen bizim mevlamızsın (sahibimiz ve tek dostumuzsun); artık (nefsimize ve) kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et.” Sen bizim mevlamızsın, yardımcımızsın, kazanmamız için bize yardım edensin, artık kâfir kavme karşı bize yardım et.
Kâfir kavim deyince aklımıza sadece başkalarından oluşan bir kavim gelir. Biz de “böyle bir kâfir kavim bize saldırdığında elbette “onlara karşı bize yardım et ya rabbi” deriz; ama kâfir kavim bir de bizim içimizdedir.
Nasıl?
Kâfir kavim; hakkı, hakikati örten kavimdir. Bu kişilerin kâfir olması gerekmez. İsmi mü’mindir; ama ameli küfürdür, hakikati örter, kazanmana, rabbine, cennete gitmene, bir hayır, bir güzellik yapmana, ibadet etmene, “Allah” demene “lâ ilahe illallah” demene mâni olur, hatta buna tahammül edemez. Söylemeye doğrusu dilim varmıyor; ama bunlar evinin içindekiler, akrabaların, yakın arkadaşların, dostların ya da dışarıdan seni bu şekilde başka tarafa davet edenlerdir. Misal; sen “Allah” diyorsun, onlar ise “önce dünyanı kazan, sonra Allah dersin. Bir mevki, makam sahibi ol, bunlar daha önemlidir” derler. Böyle söyleyince hakikati örtmüş ve kazanmana mâni olmuş olurlar. İşte, bu ayette “onlara karşı bana yardım et” diye dua etmemizi Allah buyuruyor.
Peki, Allah bu yardımı bize nasıl yapar?
Allah bu yardımı bize zaten yapmıştır. Resulünü göndererek, vahyini indirerek bize kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, ne için dünyaya gönderildiğimizi ve ne yapmamız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar bize öğretmiş ve “sen rabbini dinle” buyurmuştur. Bu yüzden Allah’tan yardım dilediğimizde onun bize ne söyleyeceğini zaten biliyoruz. Allah bize vahyiyle “senin rabbin, ilahın benim. Sana neyi emrettiysem senin için o hayırdır, rahmettir. Sen sana ne emrettiğimi Biliyorsun! Bak sana yardım etmişim, haydi gerekeni yap” buyuruyor. Yoksa “ya rabbi! Bana yardım et” demek “ben durayım, hiçbir şey yapmayayım, sen onların cezasını ver, belasını ver” demek değildir. Senin nefsinin belasını istemen ve ondan kurtulman gerekir.
Evet, ramazanın son on gününe Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “cehennemden kurtuluş” buyurduğu günlere giriyoruz. Kendi nefsimizden kurtulacağımız günlere giriyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ramazan ayı için “ramazan ayında cehennemin kapıları kapanıp cennetin kapıları açılır ve şeytanlar bağlanır”367 buyurmuştu. Biz de şeytanımızı bağlayacak, onun verdiği vesveseye kulak vermeyecek ve onu dinlemeyeceğiz, böyle yapınca şeytanımızı bağlamış oluruz. Bir de cennetin kapılarını, gönlümüzün kapısını açacağız. Gönlümüzü rabbimize, ahirete, hayra, iyiliğe, güzelliğe, rahmete, mağfirete açacak, rabbimizden af dileyecek, mağfiret dileyecek, rahmet dileyeceğiz inşallah.
Bununla beraber kendimiz de insanları affedecek, mağfiret edecek, insanlara rahmet olacağız. Öyle ki Allah’tan rahmeti dilemiş, dolayısıyla hem rahmetin içine girmiş hem mağfiret olmuş hem de cehennemden kurtulmuş, cennete girmiş olalım.
Bu son on günde nefsimize bakmayı, onu dinlemeyi bırakıyor, gönlümüzün kapısını açıyor, gönlümüze, rabbimize, rabbimizin gönlümüzdeki tecellisine, vahyine, gönlümüzdeki marifete, Allah’a yakınlığımıza bakıyoruz. “O size şah damarınızdan daha yakındır”368 buyurdu Allah. Biz de oraya bakıyor, nazar ediyoruz. Böyle olunca cehennemden kurtulduk, cennete girdik. Kendi gönlümüzdeki cennete girdik, rabbimizi bildik, anladık, tanıdık, marifet cennetine girdik, huzuru Allah ile bulduk. Allah’ın huzurunda durduk, gönlümüz cennete döndü, üzerimizde sabır, şükür, hamd, tesbih, tekbir tecelli etti.
Evet, inşallah bundan sonra rabbimizle meşgul oluyoruz, rabbimizi hamd ediyor, tesbih ediyor, şükrediyor, musibetlere, sıkıntılara sabrediyoruz. İnşallah artık gönlümüz genişlemiş, cennete dönmüştür. Gönlümüz cennete döndüğü için de nefis cehenneminden kurtulduk, nefsin, şeytanın küfründen, şirkinden, hasedinden, riyasından, boş boş hayallere kapılmasından, boş boş konuşmasından ya da kötü konuşmasından, kötü şeyler düşünmesinden kurtulduk.
Nefsimiz Allah’a şirk koşmaktan kurtulunca biz de cehennemden kurtuluruz.
Peki, nefsimizden nasıl kurtuluruz?
Nefsimizi temizlediğimizde ve ona “seni tanımıyorum, seni ciddiye almıyorum, senin köpekten farkın yoktur, sen köpekten daha aşağısın” dediğimizde ondan kurtulmuş oluruz. Yoksa “aman nefsime bir şey olmasın, aman kimse ona sıkıntı vermesin, kimse onu yermesin, kötülemesin, kimse onda hata, kusur aramasın, bulmasın, herkes onu övsün” dedikçe ondan kurtulamayız. Bir kul olarak söylememiz gereken; “rabbim beni övsün de kim yererse yersin. O beni övüyor ya benim için bu yeterdir. Beni bu hâlimden dolayı yerenin de köpekten farkı yoktur” sözüdür.
Neden köpekten farkı yoktur?
Çünkü Allah’ın övdüğünü övmüyor, Allah’ın sevdiğini sevmiyor! Bu durumda onun konuşmasının, bakışının ne kıymeti ne değeri vardır. O zaten hayvandan daha aşağıdır. Gel gör ki insanlar böylelerinin söylediklerini, rablerinin emirlerine tercih ederler. İşte, iman etmeyen bir nefis, insanı bu hâle düşürür. Bizim de bu hâlden kurtulmamız gerekir.
Allah, insana “sizin veliniz Allah’tır, resulüdür, mü’minlerdir”369 buyurdu. Gerisi? -Gerisi sizin veliniz değildir. Hatta başka bir ayet-i kerimede “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Eşlerinizden ve çocuklarınızdan (bilerek veya bilmeyerek) size düşmanlık edenler vardır. Onlara karşı dikkatli olun! Fakat onları affeder, safheder ve mağfiret ederseniz (bilin ki Allah da sizi mağfiret eder). Çünkü Allah, ğafûr’dur, rahîmdir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”370 buyurdu.
Eşlerinizden ve çocuklarınızdan size düşman olanlar olabilir. Eğer siz onlara rahmetle muamele ederseniz; onları affeder, safheder ve mağfiret ederseniz muhakkak ki Allah gâfurdur, rahimdir. Safhetmek; yapılanı hiç olmamış gibi, karşı tarafın düşmanlığını, düşmanca davranmasını hiç görmemiş gibi muamele etmek demektir. Safhetmek; aftan da mağfiretten de daha üstündür. Bu yüzden biz de bize yanlış yapanlar sanki hiç yanlış yapmamışlar gibi muamele edeceğiz ki rahmete, mağfirete layık olalım.
Peki, insanın eşi, çocuğu nasıl düşmanlık yapar?
Müşrik olur düşmanlık yapar, kâfir olur düşmanlık yapar, bir de mü’min olup yine de düşmanlık yapar. Nasıl? -Ya cehâletinden dolayı bilmeyerek ya da bilerek insanı Allah yolundan alıkoyarak, meşgul ederek veya hakkı, hakikati örterek düşmanlık yapar; çünkü o, dünyayı ve nefsinin isteklerini tercih etmiştir. Allah da “sen onu görme! Sana yakışan onu affetmek, safhetmek, mağfiret etmek, sanki hiç yanlış yapmamış gibi ona muamele etmektir. Böyle yaparsan benim rahmetime, mağfiretime, nimetime, ikramıma erersin. Sen büyük dur, dünya hayatını öyle ciddiye alma, gözünde o kadar büyütme! Bir şey olmaz, sen idare et ve hiçbir şey olmamış gibi muamele et. Kula yakışan da zaten budur” buyuruyor. Allah “onlara ceza ver, karşılık ver, gerekeni yap” demiyor “bir şey yapmamışlar gibi muamele et” diyor.
Örnek olarak; Hz. Nuh (a.s.)’ın oğlu ve hanımı, Hz. Lut (a.s.)’ın da hanımı iman etmemiştir; ama ikisi de onlara hiçbir şey söylememiş, son anda bile onları iman etmeye davet etmişlerdir. Mesela; Hz. Nuh (a.s.) tufan meydana geldiğinde bile oğluna “yavrucuğum! Gel gemiye bin”371 demiştir.
Allah Hz. Lut (a.s.)’a da “oradan çıkarken arkana bakma”372 yani “gönlün arkada kalmasın, onlar azabı hak ettiler. Sen artık onlar için bir şey yapamazsın, gönlünü de meşgul etme” buyurmuştur. Arkana bakma demek; zahiri olarak arkana bakma demek değil; manevi olarak gönlün arkada, aklın onlarda kalmasın demektir; çünkü artık hüküm verilmiş, azap kesinleşmiştir. Onun için “zaten bir şey yapamazsın, gönlünü de meşgul etme” buyurdu Allah. Ama Hz. Lut (a.s.) o ana kadar hanımını idare etmiştir. Yoksa “onun şu yanlışı var, şu eksiği var ben de ona şöyle davranayım, şöyle karşılık vereyim” dememiştir. Biz de öyle yaparsak kazanırız inşallah.
Bu hayat bir günlüktür, Allah bizi birbirimizle muhatap etmiştir, o hâlde birbirimizi idare edelim. İdare edelim ki kazanalım. Bunu yapmak zor mudur? -Tabi ki zordur; ama büyük nimetler büyük zorlukların arkasındadır. Büyük imtihanlar en büyük nimeti kazanmak içindir. Küçük şeylerle büyük nimetler kazanılamaz.
Evet, rahmetin, mağfiretin ve cehennemden kurtuluşun ne olduğunu hep beraber okumaya, anlamaya çalıştık.
Bizimle beraber devamlı bir şeytan var mıdır?
Evet, vardır. Şayet bizde nefis olmasa şeytan hiçbir şey yapamaz, bize yaklaşamaz, vesvese veremezdi. Dışarıdaki düşmanı görmüyoruz; ama içerideki düşmanı görüyor, nereye saldıracağını, bizi nereden tuzağa düşüreceğini kendimizden, nefsimizden biliyoruz. İnşallah biz de şeytanın bize yaklaşacağı yere dikkat edecek, şeytanın oradan verdiği vesveseyi, yaptığı daveti, küfrü, şirki kabul etmeyecek, reddedeceğiz.
Yapmamız gereken tek bir şey vardır; o da sadece “lâ ilahe illallah” demektir. Dilimizin sürekli “lâ ilahe illallah” zikriyle meşgul olmasıdır. Bu yüzden ne yaparsak yapalım ister yolda yürüyelim ister bir iş yapalım mutlaka sürekli olarak lâ ilahe illallah: “Allah’tan başka ilah yoktur” diyelim. Nefsimize “senin ilahlığını kabul etmiyorum” diyelim. Şeytana “senin ilahlığını kabul etmiyorum” diyelim. Bizi başka tarafla davet edenlere de “sizin ilahlığınızı kabul etmiyorum. Rabbim beni davet ediyor, ben rabbimin davetine icabet ediyorum” diyelim. Bu yüzden devamlı “lâ ilahe illallah” diyelim. Hatta biri bize yanlış bir şey söyler ve bizi başka tarafa davet ederse ona da “lâ ilahe illallah” diyelim. Dilimiz, gönlümüz buna alışsın.
Eğer dilimizle söyleyemiyorsak gönlümüzden söyleyeceğiz; yani sessiz söyleyecek; ama yine de söyleyeceğiz. Öyle ki şeytan bizim yanımızdan firar etsin, kaçsın.
Bir de nefsimize “rabbine secde et, nankörlük yapma, beni cehenneme davet etme. Ben seninle gelmem, senin benimle gelmen lazım, bana yardımcı ol” diyecek ve nefsimize secde ettireceğiz. “Bana yardımcı ol” derken “sen bir şey yapma yeter, ben seni cennete taşırım” diyeceğiz inşallah.
Evet, hep beraber mağfireti rabbimizin ismiyle nasıl okuyacağımızı ve cehennemden nasıl kurtulacağımızı anlamaya çalıştık.
Allah bizi nefsinin cehenneminden kurtulanlardan eylesin. Allah bizi nefsine taviz verenlerden ve şeytanın peşinden gidenlerden eylemesin. Allah bizi nefsinin şirkinden, küfründen kurtulup Allah’ın rahmetinin, mağfiretinin içine girenlerden ve gönlü cennet olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
