7.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini ve rabbimizin ismine nasıl okuyacağımızı anlamaya çalışıyorduk.
Allah, indirdiği ilk ayette “yaratan rabbinin ismi ile oku”140 buyurmuştu. Biz de onun ismiyle okuyoruz, ismini okuyoruz, ismine okuyoruz. Onun ismiyle okumadan doğruyu, hakkı, hakikati anlamak hiç kimse için mümkün değildir. Ayrıca onun ismi ile isimlerini okumuyorsak bildiklerimiz zandan, vehimden, şeytanın verdiği vesveseden ibarettir.
Evet, hep birlikte insanı, varlığı, hayatı, Allah’ın muamelesini rabbimizin ismi ile; yani rabbimizin esmasıyla okumaya çalışıyoruz. Sohbetimiz ilerledikçe hepsini örneklerle daha geniş bir şekilde okuyacağız. Bu vesileyle rabbimizin ismiyle okumayı öğreneceğiz inşallah.
Geçen sohbetimizde gaybı nasıl okuyacağımızı öğrenmiştik. Bu sohbetimizde de kaderi Allah’ın ismiyle okuyacağız inşallah.
“Kader bilinmez, anlaşılmaz” demek doğru değildir. Eğer bir kelimeyi Allah kullanmışsa onu doğru anlamamız gerekir ki doğru yapma, doğru karar verme, hüküm verme imkânımız olsun.
Unutmamamız lazım, doğru bir tek Allah’ın buyurduğudur. Bize düşen de rabbimizin buyurduğunu anlamaya çalışmaktır. Her şeyi rabbimizin anlattığı gibi anlarsak onun ismiyle okumuş oluruz.
Bazı âlimlerimiz kader hakkında “Allah her şeyi takdir edip hükmünü vermiş, olacak olan her şeyi Levh-i Mahfuz’da yazmış, artık hiçbir şey değiştirilemez; çünkü kâlem kırılmıştır” demişlerdir. Kader genel olarak böyle anlatılmış, dolayısıyla böyle anlaşılmıştır. Bir de bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e isnat edip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “böyle söylemiş” derler. Biz buna “hâşâ!” diyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e isnat ettikleri başka bir hadiste de “bir çocuk doğmadan önce dört ay on günlük olduğunda Allah iki melek gönderir ve onun kaderini; rızkını, ecelini, mü’min ya da kâfir olduğunu yazar sonra o bozulmaz artık onun kâlemi kırılmıştır” derler. Biz buna da “hâşâ, yüz bin defa hâşâ” diyoruz. Allah Kur’an-ı Kerim’de böyle mi söylüyor! Eğer böyleyse o zaman Allah’ın peygamber ve kitap göndermesine, imana, salih amel işlemeye, Allah yolunda cehd etmeye, cihad etmeye, hayra davet etmesine ya da günahtan men etmesine, dedikodu yapmamaya, iftira atmamaya, zulmetmemeye, fitne çıkarmamaya, başkasına haksızlık etmemeye, tam tersine iyilik yapmaya, güzellik yapmaya davet etmesine ne gerek vardır. Zaten her şey yazılmış, kâlem kırılmışsa o hâlde Allah’ın, insanları buna davet etmesine gerek var mıydı!
Böyle söyleyenler bu saydıklarımın hepsini inkâr etmiş olur; çünkü böyle söyleyenler baktığımızda hâşâ “Allah ne yaptığını bilmiyor, hem herkesin ne yapacağını, nereye gideceğini takdir etmiş hem de insanları hayra davet edip yanlıştan men ediyor” demiş olmaz mı!
Zaten kader böyle anlaşıldığı için adam yanlış yapar “kaderimde böyle olmak varmış” der. Hapse girer “kader mahkumuyum. Kaderim böyleymiş onun için hapse girdim” der. Hâşâ! Hiç böyle bir şey olur mu!
Evet, bu sohbetimizde Allah bize kaderi nasıl haber verdiyse biz de kaderi öyle anlayacak, kadere öyle iman edeceğiz inşallah.
Kader; Allah’ın ilmidir. Allah ayet-i kerimede “her şey ümmül kitapta mevcuttur”141 buyurur. Ümmül kitap; kitapların anası demektir ve bu kitap Levh-i Mahfuz’un da anasıdır. Ne bir insan ne bir melek onu görebilir, bilebilir; çünkü bu, Allah’ın ilmidir. Allah’ın takdir ettiği bir şeyin meydana gelmesine ise kaza denir; yani bir şey meydana gelince onun kaderi ortaya çıkmış, meydana gelmiş olur.
Levh-i Mahfuz’un bir değişmeyen yüzü bir de değişen yüzü vardır. Değişmeyen yüzünde Allah irade vermediği; yani seçme hakkı vermediği varlık üzerinde takdirini uygular. Bunlar; Dünya’nın Güneş etrafında dönmesi, gece ve gündüzün olması, rüzgarın Allah’ın takdirine göre esmesi, kısacası bizim fizik kanunları dediğimiz her şey bunun içine girer.
Peki, Levh-i Mahfuz’un değişen yüzünde neler yazar?
Allah, kulunu yaratıp dünyaya gönderir ve dünyaya gönderirken kulunun ne yapacağını, nasıl iman edeceğini ya da nasıl kâfir olacağını, müşrik olacağını, nasıl zulmedeceğini veya nasıl mazlum olacağını bilir. Kısacası kulunun bütün hayatı boyunca yapacağı her şeyi bilir ve bunu Levh-i Mahfuz’un değişen yüzüne yazar; çünkü Allah, kulu kazansın diye kendisine muamele ettikten sonra kaderini kulun kendi takdirine, tercihine bırakır. Yoksa kulun tercihinin, takdirinin olmasının ne manası vardır.
Evet, Allah kulunun hayatı boyunca ne yapacağını bilir sonra kazansın diye ona muamelede bulunur. Buna “Allah kuluna iman edip kazanması için bir daha imkân verdi” demek daha doğrudur.
Ayrıca Allah, kuluna tercihini doğru yapabilmesi için akıl vermiş, irade vermiştir. Bununla beraber onu tek başına bırakmamış ve ona peygamber göndermiş, kitap göndermiş “haydi, bu sefer doğru yap, muradım senin üzerinde gerçekleşsin” buyurmuştur.
Bir de Allah, kulunun doğru yapabilmesi için ona vahyiyle hakkın, batılın, güzelin, çirkinin, doğrunun, yanlışın ne olduğunu bir bir en ince ayrıntısına kadar peygamberlerin, ümmetlerin, kazanmış ve kaybetmiş olanların hayatından kıssalar anlatarak “senin kazanmanı istiyor, kaybetmeni istemiyorum. Senin üzerindeki muradım kazanmandır, Hz. İnsan olmandır. Ben seni cennet için yaratmışım, dolayısıyla cennete gitmene razı olurum, cehenneme gitmene razı olmam. Ben senin imanına razı olurum, küfrüne razı olmam. Sana tercih etme hakkı vermişim artık tercih senindir” buyurmuştur.
Allah zaten kulunu bilir. Kul, hayatı yaşarken yanlış yaptığında yanlış yapanların; yani cehennemliklerin tarafına yazılır. Tövbe, istiğfar ettiğinde, iman ettiğinde, Allah’a döndüğünde ise bu defa cennetliklerin tarafına yazılır. Aynı şekilde çabasını, gayretini sarf edip Allah yolunda yürüyünce velilerin, mukarrebunların; Allah’a yakın olanların tarafına yazılır. Diyelim ki kul bu hâlini bırakıp rabbine gitmekten vazgeçti ve dünyayı tercih etti bu defa da o taraftan silinir ve cehennemlikler tarafına yazılır. İşte, insanın akıbeti sürekli bu şekilde değişir.
Daha iyi anlaşılması için bir örnek vereyim.
Allah Hz. Yusuf (a.s.)’ı anlatırken ayet-i kerimede “işte, böylece (Mısır’da adaletle hükmetmesi) ve kendisine (rüyadaki) olayların yorumunu öğretelim diye Yusuf’u o yere yerleştirdik”142 buyurmuştur.
Hz. Yusuf (a.s.)’ın kardeşleri onu kuyuya atarken kendi hasetlerinin, kıskançlıklarının gereğini yapmışlardır. Böyle yapınca da yanlış yapmışlardır. Hz. Yusuf (a.s.) bir kervan tarafından çıkarılmış, köle olarak satılmış, bir de iftiraya uğrayıp zindana girmiş ve yıllarca zindanda kalmıştır. Bunların hepsi Allah’ın takdiriydi, Hz. Yusuf (a.s.)’ın bu olayları yaşamasında herhangi bir tercihi yoktu; ama ne zaman ki birine “efendinin yanında beni an, burada suçsuz yere yattığımı ona hatırlat” dedi, işte bu onun tercihi oldu ve bunun üzerine Allah “birkaç sene daha orada (zindanda) kaldı”143 buyurdu.
Hz. Yusuf (a.s.)’ın böyle söylemesi daha yetişmemiş olduğunu gösterir. Yani hâlâ bir tarafında çiğlik vardır, önde yürümeye layık değildir. Hâlâ rabbinden değil de başkasından bir şey bekliyor, bütün hükmün Allah’a ait olduğunu bilmiyor. Rabbine dua etmek yerine zindandan çıkan birine “efendinin yanında beni an, burada suçsuz yere yattığımı ona hatırlat” diyor.
Hz. Yusuf (a.s.)’ın böyle söylemesi bir cezayı gerektirmiş, bundan dolayı Hz. Yusuf (a.s.) birkaç sene daha zindanda kalmıştır. Yalnız bu hatayı kendisi yapmış, kendisi de hata yaptığını anlamış, zaten hemen tövbe etmiştir.
Yani bir Allah’ın verdiği hüküm vardır, bir de kulun kendi hakkında tercihini kullanıp verdiği hüküm vardır. Peki, buna göre kader değişir mi değişmez mi? -Elbette ki değişir. İnsanın duasıyla, çabasıyla ve gayretiyle değişir. Merkezde kulun duası vardır. Kul, rabbine yönelerek Allah’a “ya rabbi! Beni hidâyete erdir. Bana iman ver” derse Allah ona onu verir. Eğer dünyayı isterse de Allah böyleleri için “insanlardan öylesi vardır ki; ‘rabbim bana dünyada ver’ der. Böylelerinin ahiretten nasibi yoktur”144 buyurur.
Hz. Ömer (r.a.) Medine’den Şam’a giderken oranın valisi Ebu Ubeyde (r.a.) Hz. Ömer (r.a.)’ı karşılamaya gelir ve Hz. Ömer (r.a.)’a “şehirde veba hastalığı baş gösterdi, şehre girecek misin, girmeyecek misin” diye sorar. Hz. Ömer (r.a.) da etrafındakilerle istişare ettikten sonra “şehre girmemeye, geri dönmeye karar verdim” der. Ebu Ubeyde (r.a.) “Ya Ömer! Allah’ın kaderinden mi kaçıyorsun? Ecelin gelmişse öleceksin, gelmemişse zaten ölmeyeceksin” der. Bunun üzerine Hz. Ömer (r.a.) “evet, Allah’ın kaderinden yine Allah’ın kaderine kaçıyorum” diye cevap verir. O sırada yanlarında bulunan Âbdurrahman Bin Avf (r.a.) da “ben Resulullah (s.a.) Efendimiz’in ‘bir yerde veba varsa (bulaşıcı bir hastalık varsa) oraya girmeyin. Eğer oradaysanız oradan çıkmayın’ buyurduğunu işittim” der.
Evet, şehre girmek veya girmemek ikisi de Allah’ın kaderidir; ama tercih tamamen insana aittir. Mesela; önünde biri kestirme biri de uzun bir yol olan iki ayrı yol varsa hangi yolu kullanacağını yolun başında sen tercih edersin. İşte, Allah bu şekilde kendi hakkındaki takdiri senin tercihine bırakmıştır.
Bu mukayyet kaderdir; yani senin tercihine göre değişebilen kaderdir. Mutlak kader ise değişmeyen kaderdir ve bu kader Ümmül Kitapta’dır. Hiç kimse ne bir peygamber ne de bir melek onu bilebilir veya görebilir; çünkü o, Allah’ın ilmidir; fakat Levh-i Mahfuz’daki yazılı olan kaderi Allah dilerse peygamberlerine de meleklerine de gösterebilir. Onu gördüklerinde onun sürekli değiştiğini de görürler.
Ebedi hayatı kazanmak tamamen insanın kendi elindedir. Kul çaba, gayret sarf ettikçe Allah onun önünü açar ve ona yol gösterir, onun için sebepler, vesileler yaratır.
Nasıl?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kaderi hiçbir şey değiştiremez, onu sadece dua değiştirir”145 buyurmuştur. Yani kulun bazı konularda tedbir alması, çabasını, gayretini sarf etmesi kaderi değiştirmez, onu sadece duası değiştirir. Buna ölüm de dahildir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sadaka ömrü uzatır”146 buyurmuştur. Başka bir hadiste de ölüm zamanının değişmesiyle ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Hz. Davut (a.s.)’ın bir kıssasını beyan etmiştir.
Hz. Davut (a.s.)’ın huzuruna iki davalı gelir. Bu sırada Cebrail (a.s.) oradadır; ama davalılar Cebrail (a.s.)’ı görmezler. O iki kişinin davaları bittikten sonra Cebrail (a.s.) Hz. Davut (a.s.)’a “bu ikisinden birinin bir hafta ömrü var, öteki de ömrünü geçen hafta tamamladı. Ömrü geçen hafta tamamlanan zatın, bir akrabası ile araları bozulmuştu, bu yüzden akrabası ona dargındı. O da gidip akrabasının gönlünü aldı ve onunla arasını düzeltti. Allah da bu hareketinden dolayı ona yirmi yıl daha ömür verdi” der. Levh-i Mahfuz’daki kader işte böyle değişir, Allah onu bir sebeple değiştirir. Dua ile, sadaka ile, iyilik ve güzellik yapmakla değiştirir.
Bu her konuda böyledir; ama kulun çabası, gayreti, tedbiri onu değiştirmez; yani kulun “ben şunun şöyle olacağını biliyorum, bir tedbir alayım” demesi işe yaramaz; ama duası onu değiştirir ve kul gelecek olan kazayı bir şey olmadan kıl payı atlatır.
“Allah dilediğini değiştirir, dilediğini öyle bırakır. Her şey Ümmül Kitap’tadır (onda mevcuttur).”147
Allah dilediğini değiştirir. Neye göre değiştirir? -Kulun tavrına, hâline, imanına, iman edip etmemesine, sadaka vermesine, infak etmesine, akrabaya sıla-ı rahim yapmasına, rahmet etmesine göre, insanlara ikram etmesine, affedip mağfiret etmesine, iyilik, güzellik yapmasına göre değiştirir.
Ömür için de Allah ayet-i kerimede “onun bilgisi olmadan herhangi bir kimseye uzun ömür verilmez yahut onun ömrü kısaltılmaz”148 buyurmuştur. Allah, kulunun ömrünü onun imanına, çabasına, gayretine, kazanma imkânına göre uzatır. Eğer kul kazanmaya devam edecek ve kazanacaksa Allah onun ömrünü uzatır; çünkü kulu güzel yapacak ve kazanacaktır. Zaten Allah, kulunun kazanmasını ister, bu yüzden de hayatı yaşarken kulunu tekrar tekrar imana, amele, kulluğa davet eder, davet ettirir. Üstelik kullarıyla ona yardım edip “haydi kulum, kazan” der. Bu, kaderin sırrıdır. Peki, kulunun kaybedeceğini bilse de Allah yine kuluna imkân verir mi? -Elbette verir.
Bununla ilgili Allah ayet-i kerimede “belki iman ederler diye (belki dönerler, tercihlerini doğru yaparlar diye) senede birkaç sefer kâfirleri ağır imtihanlara tâbi tutarız”149 buyurmuştur. Peki, onlar Allah’ın kendilerini imtihana tabi tuttuğunu görüyorlar mı? -Görüyorlar. Anlıyorlar mı? -Anlıyorlar. Buna rağmen bile bile yine de yanlış yapıyorlar; ama Allah onlara kazanma imkânı yine de verir.
“Eğer duanız olmasa Allah size neden değer versin.”150 Mesele duamızdır. Duanın ne olduğunu devamlı söylüyorum. Sadece dilimiz ile yaptığımız dua, dua değildir. Dua; dilimizle, gönlümüzle, fiilimizle yaptığımızdır. Duayı böyle yaptığımızda duamız reddolmaz, Allah onu reddetmez; çünkü bu dua gerçek bir duadır. Yoksa “ya rabbi! Ben senden şunu istiyorum” desen ve hiç kıpırdamasan bu duan hiçbir işe yaramaz. Böyle yaparak sen dua etmiyorsun, duayla dalga geçiyorsun! Dua bu değildir! Duayı böyle zannetmek, duayı anlamamaktır.
Allah dua ile her şeyi değiştirir. Eğer bir şey ki dilinle, gönlünle ve fiilinle yaptığın duanla değişmiyorsa o da Allah’ın takdiridir. Kulun elinden hiçbir şey gelmediği için Allah onu öyle takdir etmiştir ve kazanması için kulunu onunla imtihana tabi tutmuştur.
Mü’min her zaman için ya sabır ya da şükür hâlindedir. Yaşadığı olaylar karşısında ya sabreder ya da şükreder. Nimet olunca şükreder, musibet gelince ise sabreder. Böyle biri mü’mindir ve her hâlükârda doğru yapar, dolayısıyla her hâlükârda kazanır. İman etmeyenler ise nimet gelince şükretmezler; çünkü onu kendilerinden ya da başkalarından bilirler. Aynı şekilde musibet gelince de birilerini suçlarlar ya da “kaderimde bu varmış” derler ve Allah’ı suçlarlar.
Her zaman için Allah’ın rızasını, yakınlığını, cenneti, dostluğunu ve ebedi hayatı kazanma hakkındaki takdir insanın kendi elindedir. Allah takdirini yapmış ve kulu için cenneti dilemiştir. Kul da ya “ya rabbi! Ben senin, benim için takdir ettiğini tercih ediyorum” deyip Allah’ın kendisi için takdir ettiğini tercih edip kazanır ya da “senin benim için takdir ettiğini, hayır olarak, rahmet olarak gördüğünü, ‘senin için bu güzeldir’ dediğini tercih etmiyorum” der, nankörlük yapar, isyan eder, itiraz eder. Kul, Allah’ın kendisi hakkında yaptığı takdiri hayır olarak görmediğinde kendi nefsi için neyi hayr olarak görüyorsa onu Allah’ın takdirine tercih eder. Böyle yapınca da Allah’a “sen bilmiyorsun, ben daha iyi biliyorum” demiş olur ve şirke, küfre düşer.
Bilmemiz lazım ki Allah bize neyi emretmişse bizim için takdir ettiği odur. Allah ayet-i kerimede “Allah her şeye kaderini koymuştur” buyurur.
Allah’ın insan için kaderi, takdiri; insanın, ebedi hayatını kazanmasıdır. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “bilin ki mallarınız ve çocuklarınız (sizin için) ancak birer imtihandır, büyük mükâfat ise ancak Allah katındadır.”151 “(Resulüm!) De ki: “Eğer babalarınız, oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz (akrabalarınız, cemaatiniz), kazandığınız mallar, kesata uğramasından korktuğunuz ticaret, (kendisiyle huzur bulup) razı olduğunuz meskenler size Allah’tan, resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgili ise, artık Allah (hakkınızda azap) emrini getirinceye kadar bekleyin; çünkü Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez”152 buyurmuştur.
Allah, kulunu niye bu tür imtihanlara tabi tutar?
Sabredenlerle isyan edenler, şükredenlerle nankörlük yapanlar ortaya çıksın, iman edenlerle iman etmeyenler belli olsun, herkes kendini bilsin, anlasın, görsün ki iman etsin, şükretsin, doğru ve güzel yapmaya çalışıp doğru yerde dursun diye kulunu imtihana tabi tutar. Allah imtihana tabi tutarak kula kendisini gösterir. Allah zaten kulunu bilir, bir de ona kendisini göstererek “haydi kulum, kendini düzelt. Haydi kulum, kendine gel. Haydi kulum, rabbine dön” der.
Herkes kendi gönlüne, işine, fiiline, ameline, düşüncelerine, fikirlerine, imanına, kimleri dost edindiğine, yolu kimlerle beraber yürüdüğüne bakınca kaderini anlar; ama unutulmamalıdır ki insan kendi kaderini kendisi tayin eder, ya Allah’ın kendisi hakkında verdiği hükmü kabul eder ya da kendisi hakkındaki hükmü kendisi verir.
Nefis ilahlık iddia ettiğinden dolayı kendi hakkındaki hükmü verirse “ben daha güzel hüküm veririm, benim hükmüm benim için daha hayırlıdır, daha rahmettir, daha güzeldir” der. Bu yüzden Allah Kıyamet günü herkesin kitabını eline verir ve “al kitabını oku! Bugün hesap sorucu olarak sen kendine yetersin”153 buyurur. Yani “al kitabını oku. Kendi hesabını kendin gör, kendi hükmünü kendin ver; çünkü zaten yaşarken hükmünü sen verdin, bu kitaptaki hükümlerin hepsi senin hükmündür. Bugün hakikati de biliyorsun, bugün de kendi hükmünü kendin ver” buyurur.
Bu durumda daha dünyadayken “hükmüm Allah’ın hükmüne uyuyor mu” diye kendimize bakmalıyız. Kendi amel kitabımız bizim elimizdedir, bir de önümüzde Allah’ın kitabı vardır. Allah “bizim kitabımız hakkı söyler”154 buyurmuştur. O zaman bizim de bir kendi kitabımıza, kendi yaptıklarımıza bakmamız, bir de Allah’ın bize emrettiklerine bakmamız, bir kendi konuştuklarımıza, bir de Allah’ın “konuş” dediklerine bakmamız gerekir. Kendi kitabımızdakilerle Allah’ın kitabındakiler birbirine uyuyorsa Allah’ın takdirini kabul etmişiz demektir. Eğer uymuyorsa o hâlde kendi ellerimizle kendimize göre takdir yapmış, hüküm vermişiz, dolayısıyla Allah’ın takdirini kabul edememişizdir.
Peki, bir kul olarak rızık konusunu nasıl anlamamız gerekir?
Mesela; bir iş yeri açsan ve zarar edip kapatsan sonra aynı iş yerini başka bir yerde bir daha açıp bir daha zarar edip kapatsan sonra yine aynı iş yerini bir daha başka bir yerde açıp zarar etsen ve kapatsan artık en aptal insan bile anlar ki Allah oradan sana rızık vermeyecek. Allah dileseydi sana oradan rızkını verirdi; ama vermedi. Vermediyse bilmen lazım ki rızkın o işte değil başka iştedir. Allah sana “kendine başka bir rızık kapısı ara. Bu senin kapın değil” buyuruyor. Bu durumda rızkını artık başka bir kapıda araman gerekir; çünkü o senin rızık kapın değildir. Senin rızık kapın başka bir yerde duruyor ve seni bekliyor.
Bu durum manevi rızık için de geçerlidir. Bir yere gittin ve orada kazanamadıysan hemen kendine başka bir kapı araman gerekir. Bizi dinleyenlere devamlı söylüyorum; “eğer bizimleyken kazanamıyorsan, bir sefer kazanmadın, iki sefer kazanmadın, üç sefer kazanmadıysan; yani Allah’a olan sevgin, yakınlığın, marifetin artmadıysa artık kendine başka bir kapı araman lazım; çünkü senin rabbine gitmen gerekir. Sana lazım ve gerekli olan sadece Allah’tır. Bu yüzden gönlün nerede yürümek istiyorsa senin de kendini kandırmadan, bahane aramadan orada yürümen gerekir; ama senin yürümen gerekir.”
Eskiden öyleydi, normalde de öyledir. Biri bir Mürşid-i kâmile tabi olmaya gittiğinde Mürşid-i kâmil ona bakar ve onu taşıyabilir mi, taşıyamaz mı, bulunduğu yerde manevi rızkını almasına vesile olabilir mi, olamaz mı diye ona bakar ve şayet ona yardımcı olamıyorsa o kişiye “senin mürşidin ben değilim, mürşidin başka yerdedir” derdi. Bazen tabi olması gerektiği mürşidin ismini de söyler, onu oraya gönderirdi; çünkü taşıyamayacağını, manevi rızkını veremeyeceğini bildiği hâlde o dervişi kabul etmesi dervişe zulüm olur.
Evet, kaderimizi okumamız gerekir. Kaderimizin bize ait olan, okumamız gereken tarafını okuyacağız. “Benim ne yapmam, nasıl düşünmem, nasıl anlamam lazım, rabbim bana nasıl anlatmış” deyip rabbimizin bize anlattıklarını okuyacağız. Yoksa sen “ben böyleyim, böyle kalacağım” dersen öyle kalırsın! Sen kendin için bir karar vermiş, hüküm vermişsin. Oysaki Allah “genişliği yer ile gök kadar olan cennete koş”155 buyurmadı mı! O zaman niye koşmuyorsun! Niye “ben yapamıyorum, edemiyorum” diyorsun. “Yapamıyorum, edemiyorum” demekle aslında sen kendini kandırıyor, yapmak istemiyorsun, ebedi hayat gibi bir derdin yok, cennete gitmek istemiyorsun, dünyayı, nefsinin rahatını tercih etmişsin, ondan böyle konuşuyorsun. Öyle yapamam, edemem diye bir şey yoktur! Sen nefsini ilah edinmişsin. “Nefsime, şeytana güç yettiremem” derken kendini kandırıyorsun. Allah seninle beraber değil midir, Allah sana yardım etmiyor mu! Allah “ben sizinle beraberim”156 demedi mi!
“Allah sizi karanlıklardan nura davet eder, şeytan da sizi nurdan karanlıklara davet eder”157 buyurdu Allah. Hayatı yaşarken bu ikisi arasında sürekli bir tercih yaparsın. Allah sana “tercihini yap” buyuruyor. Sen de ya karanlıktan çıkıp nuru tercih eder, rabbinin yolunda, sırat-el mustakim de rabbine koşarsın ya da şeytan seni karanlığa davet eder, olan nurunu da, insanlığını da, rabbini de kaybedersin; ama Allah’ın davetine icabet edersen karanlıktan kurtulur, Allah’ın nuruyla aydınlanırsın. Allah “benim davetime icabet et” buyuruyor. Hâl böyleyken öyle “yapamam, edemem” diye bir şey yoktur, Allah senden yapamayacağın bir şey mi istiyor!
Evet, kaderi, takdiri doğru anlamamız lazım. Allah bizim için bir takdir yapmıştır. Mesela; bizim için yeryüzünde halife olmayı takdir etmiştir. Bize ruhundan nefhedip, melekleri secde ettirmiş ve bizim için en yüce makamı takdir etmiştir. Bizim için imanı, nuru, hidâyeti, Hz. İnsan olmayı, huzuruna, miraca çıkmayı, cemalini müşahedeyi, kendisiyle sohbet etmemizi takdir etmiştir. Bütün veliler böyle değil midir? -Böyledir. Onlar yaptı da biz niye yapamıyoruz! Kendi kendimizi kandırıp “benim bunu yapmaya gücüm yetmez” deyip şeytanın verdiği vesveseye uymak bize yakışmaz. Rabbimiz bize “gel” demiş, “hepiniz Allah’a firar edin”158 buyurmuştur. Bakacağız Allah’a firar ediyor muyuz? Allah “firar edin” buyurduysa o zaman her şeyden kaçmamız gerekir.
Firar, kaçmak demektir. Dikkat edilirse Allah “Allah’a koşun” demedi. Cennet için “genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun” buyurdu ama bu ayette “Allah’a firar edin” dedi. Yani “dikkat et, seni dünyada bir şey tutmasın. Bir şey sana mâni olmasın, engel olmasın. Nasıl ki biri hapisten ya da bir tehlikeden firar ettiğinde korku ve endişeyle firar ediyorsa senin de öyle korkman, korkarak firar etmen lazım. Bir şeyin gönlüne girmesinden, seni yere, çamura bağlamasından korkman ve endişe etmen lazım. Dünya seni bağlamasın! Dünyanın hepsi senin de olsa sakın gönlüne girmesin! Evladın, eşin seni bağlamasın. Allah’tan, Allah yolundan alıkoymasın, senin için fitne olmasın” buyurdu.
Fitne ise çeken şey demektir. Yani seni cezbeden şey demektir. “Mallarınız, evlatlarınız (eşleriniz, sevdikleriniz) sizin için birer fitnedir (sizi çeken imtihandır).”159 Onlara kapılma, dengede dur, hepsini benden bir ikram olarak, nimet olarak gör. Sen onların kulu değilsin. Onlara kulluk yapma, sen benim kulumsun. Onları sana emanet etmiş, nimet olarak sana ikram etmiştim, bunun için bana şükret, hamd et, buyurdu Allah.
Allah’ın bütün peygamberler için onlar en yüksek makama ersinler, insanlığa, ümmete örnek olsunlar diye takdir edip yaşattıkları vardır ve hepsi de Allah’a bütünüyle tevekkül etmişlerdir. Hâşâ, hiçbiri Allah’a isyan etmemiştir.
Hz. İbrahim (a.s.) ateşe atılırken isyan edip itiraz etmiş midir! “Ya rabbi! Ben ne yaptım ki ateşi bana layık gördün. Neden bir kâfir beni ateşe atıyor” demiş midir? -Dememiştir. Sadece hasbunâllâhu ve ni’mel vekîl: “Allah benim vekilimdir. O ne güzel vekildir.” Ben onun kuluyum, nasıl dilerse bana öyle yapar, ona asla itiraz etmem, demiştir.
Hz. İsmail (a.s.) da kurban edilirken “Allah’ın sana emrettiğini yap (yerine getir). İnşallah beni sabredenlerden bulursun.”160 Yani rabbim benim için kurban olmamı dilemişse itiraz etmem, sen beni keserken zorluk çıkarmam, kıpırdamam, gerekeni yap, demiştir.
Bir de rabbimizin bize yaptığı muameleyi, bizim de kendi kendimize yaptığımız muameleyi doğru anlamamız gerekir. Allah ayet-i kerimede “siz iyi olun kötü yapanların kötülüğü size zarar vermez”161 buyurmuştur. Bu, kötü yapanları seyretmek demek değildir. Kötü olanlara, kötülük yapanlara da “emr-i bil marûf ve nehy-i anil münker” yapman; yani onları iyiliğe, güzelliğe davet etmen, “Allah bunu men etmiş” diyerek de onları Allah’ın emriyle kötülükten men etmen, “böyle yanlış yaparak kendine zulmetme!” deyip onları cennete davet etmen gerekir. Böyle yaparsan sana bir şey olmaz, onların kötülüğü sana zarar vermez, yoksa zarar verir.
Nasıl zarar verir?
Allah ayet-i kerimede “öyle bir azaptan sakının ki geldiğinde sadece zulmedenleri kapsamaz hepinizi içine alır”162 buyurmuştur. Neden? -Çünkü sen haksızlık karşısında sessiz kaldın, vazifeni, kulluğunu, davetini yapmadın, Allah’ın vahyini taşımadın, “emr-i bil marûf ve nehy-i anil münker” yapmadın! İnsanları imana, salih amel işlemeye, hakka, sabra, rahmete, nimete, ikrama, insanları sevmeye, fakiri doyurmaya, yetimlere, miskinlere yardım etmeye davet etmedin. Bu yüzden gelen azap seni de kapsar. Bunu yapanlar ise azabın dışında kalır. Bin türlü ateş, bin türlü azap da gelse Allah onları korur; çünkü onlar kazanmıştır. Kazanmak ya da kaybetmek dünyaya göre değildir, ahirete göredir. Onlar vazifesini yapmış, ötekileri ise azaba, gazaba mâni olmadıkları için azabı hak etmişlerdir.
Evet, bu yüzden hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini bilmemiz lazım. Hayatı Allah’ın huzurunda yaşıyoruz ve Allah içiniz, ondan geldik dönüşümüz de onadır.163 Elbette böyle olabilmek için bir çaba, gayret gerekir, fedakârlık gerekir, sıkıntılar yaşaman gerekir. Bunları sadece Allah’ın rızası için yapar, onun için yaşarsan, ki bir kul olarak seni yaratan rabbin için bir şey yaptığında o yaptığın şey aslında senin içindir; ama bu yaptığın şey rabbinin sevdiği, murad ettiği bir şey olduğundan Allah da sana kendinden bir sevgi verir. Hiç bundan daha büyük bir şeref olur mu, onu yaptığın için ayrıca başka bir karşılık beklemen doğru mudur? -Hayır, doğru değildir. Çünkü rabbinin sevdiği şeyi yaparak zaten o büyük şerefi kazandın. Yoksa sen Allah’a ne verebilirsin? -Hiçbir şey veremezsin. Ya da küfrünle Allah’a ne zarar verebilirsin? -Hiçbir zarar veremezsin. Allah “herkes için kendi elleriyle yaptıkları vardır.”164 “Eğer güzellik ederseniz kendinize güzellik etmiş olursunuz, eğer kötülük ederseniz o da aleyhinizedir.”165 İyilik (güzellik) yapmanız lehinize, kötülük yapmanız aleyhinizedir, buyurdu. Dolayısıyla iyilik yapmadıysan bir şey kazanamadın. Kötülük yapmadıysan da bir şey kaybetmezsin. “Bir şey kaybetmezsin” derken “yapılan iyiliklerin karşılığında Allah’tan alacağın nimeti kaybetmezsin” manasında değildir. Kötülük yapmazsan sadece karşılığında Allah’tan bir ceza almazsın. Yoksa istediğin kadar kötülük yapma, iyilik yapmadığın zaman o iyiliklerin karşılığında alacağın nimeti kazanamazsın.
Bütün peygamberlere ve peygamberlerle beraber olanlara bakıp onların nasıl kazandıklarını anlamak gerekir; çünkü onlar bizim için örnektir. Allah onları örnek olarak bize göstermiştir. Resullere iman budur. Her bir resule Allah onları vahyiyle nasıl haber verdiyse öyle iman etmen lazım; yani Allah’ın her bir resulü, nebisi hayatı yaşarken nasıl sıkıntılara katlandıysa, nasıl sabrettiyse, şükrettiyse, nasıl dua ettiyse, nasıl çaba, gayret sarf edip mallarıyla, canlarıyla cihad ettiyse senin de öyle yapman lazım. Yoksa resullere iman etmiş olmazsın. “Ben Nuh’a iman ettim” demekle Hz. Nuh (a.s.)’a iman etmiş olmuyorsun. Böyle iman olur mu! “İşte, iman ettim ki Hz. Nuh (a.s.) peygamberdir.” Böyle bir imanın sana hiçbir şekilde faydası yoktur, senin bunu tatman gerekir; çünkü tadılmayan iman, iman değildir.
Peki, bunu nasıl tadarsın?
Hz. Nuh (a.s.) 950 sene boyunca kavmini imana davet etmiş ve çok az sayıda insan kendisine iman etmiştir. İman edenlerin çoğu da zaten onun ailesindendir. Sen de yıllarca birini davet et, o da iman etmesin, buna rağmen onu davet etmeye devam et ki Hz. Nuh (a.s.)’a iman etmiş olasın. Ondan sonra “ben de Hz. Nuh (a.s.)’ın yaptığı gibi yaptım. O bin sene yaptı ben bir sene yaptım, onun binde birini yaptım, ben de Hz. Nuh (a.s.)’ın kazandığını kazanmak istiyorum ya rabbi” demeye yüzün olsun. Tabi, bu arada sabrettiysen, umudun kırılmadıysa Hz. Nuh (a.s.)’a bir peygamber olarak iman etmiş, bu imanı tatmış olursun.
Hidâyet Allah’tandır. Kul, rabbini tercih etmedikçe Allah zaten kimseye hidâyeti vermez; ama “rabbim bana ‘sen çabanı, gayretini sarf et ve davet et’ dedi. Ben de onun emrini yerine getirdim ve Hz. Nuh (a.s.)’ın yaptığını gibi yaptım. Onun için Hz. Nuh (a.s.) nasıl rahmete nail olduysa, Allah’ın sevgisine nasıl layık olduysa, övgüye nasıl layık olduysa, Allah onun için ‘şükreden bir kul;’166 dediyse, ben de o nimetten istiyorum” dersen onun kazandığını istemiş olursun ve onun yaptığı gibi gerekeni yerine getirince de kazanırsın, hidâyet bulursun. İşte, her bir peygambere böyle iman etmeliyiz.
Hak yol bellidir. Hak yol; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, peygamberlerin yürüdüğü yoldur. Bizim hâlimiz de onların yaşadığı hâl de bellidir. Onların yaşadığı hâl doğru hâldir. Biz de onların yaşadığı hâli yaşayınca doğru yaşamış oluruz. Bir de bunun tersi vardır.
Öyleleri var ki rabbini unutmuş, peygamberini, gideceği yolu unutmuş. İnsana bakarken hata, kusur, yanlış arar, eksik arar, insanı küfürle, günahla itham eder, dedikodu yapar, kardeşinin etini yer. Böyle biri Allah’ın gazabına uğramıştır; ama “ben doğru yapıyorum” der. “Ben size yardım ediyorum, doğruları söylüyorum” der.
Doğru, Allah’ın buyurduğudur. Bununla beraber haydi bir yanlış gördün ve onu söyleyip kardeşini çekiştirdin, bu yaptığın gıybet oldu, kardeşinin etini yemek oldu; ama görmediğin, başkasından duyduğun bir şeyi söylediysen bu yaptığın küfür olur; çünkü böyle yaparak gaybtan haber verdin. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir mü’minin arkasından bir başkasının söylediğini söylemek insanın yalancılar defterine yazılması için yeterlidir”167 buyurmuştur. Böyle biri yalancı olur ve yalancılar defterine yazılır.
Hangi yalancıların defterine yazılır, sıradan yalan söyleyenlerin defterine mi yazılır?
Hayır. Allah’ın vahyini yalanlayanların defterine yazılır ve bu kişi ahiretini, rabbini kaybeder. Baktığımızda biri çıkar fitne bir kelime söyler yüz kişi peşinden gider. İşte şeytan, insana kardeşinin etini böyle yedirir. Yetmez! Bir de gayb hakkında hüküm verdirir. “Bu böyle söylediyse o zaman dediği doğrudur, falanca öyledir” der. Bu; insana, kulluğa, mü’mine, iman sahibine yakışan bir hâl midir!
Herkes ne için çalıştığına ebedi hayatını, rabbini, cenneti, Hz. İnsan olmayı, veli olmayı tercih edip etmediğine bakmalıdır. Tercih etmek “işte, ben bunları tercih ediyorum, istiyorum” demek değildir. Çünkü istemek yani dua; dil, gönül ve fiil ile yapılınca duadır. Bu şekilde yaptığında kendin için hakkı takdir etmiş, tercih etmiş olursun, Allah da senin tercihini kabul eder ve daha önceki kaderini değiştirir. Yani daha önce iman etmemişsindir, cehennemlikler tarafında yazılısındır, bu defa iman ettiğin için cennetlikler tarafına yazılırsın. “Ben rabbimin rızasını, dostluğunu istiyorum” dediğinde ise birkaç adım atarsın ve rabbine yol yürüyen, rabbinin dostluğunu isteyip çabasını, gayretini sarf edenlerin defterine yazılırsın. Rabbine yol yürürken çaba, gayretini sarf eder, koşarsan bu defa da veliler tarafına yazılırsın. Hayırda yarışırsan da mukarrebunlar tarafına yazılırsın.
Yolun bir başı vardır, bir de sonu vardır; ama yolun başı yolun sonuna varmak içindir. Yoksa yola girdikten sonra “benden bu kadar” diyemezsin. Önce isteklerinden vazgeçmen, “benim isteğim Allah’ın benim için takdir ettiğidir” demen lazım.
Evet, mü’mini, veliyi anlatıyorum. Eğer sen de veli olmak istiyorsan “benim istediğim, Allah’ın benim için istediğidir. O benim için ne istiyorsa ben onu istiyorum ve bunun gereğini de yerine getiririm yaparım. O benim için cenneti, ona dost olmamı, iman edip salih amel işlememi, malımla canımla onun yolunda cihad etmemi, yolunda koşmamı, hayırda yarışmamı mı istiyor, o zaman bunu yaparım. Madem peygamberler, peygamberlerle beraber olanlar ve bütün Allah dostları böyle yapmış o zaman ben de bunu yaparım; çünkü ben de o kervana katılmak istiyorum” demen gerekir.
Yoksa kendi kendini kandırıp “rüyamda gördüm, uçuyordum” demekle olmaz. Sinek de uçuyor. Oysaki senin nefsin sinek bile değildir; çünkü sineğin de bir şerefi vardır. Hâlbuki senin sinek kadar bile şerefin yoktur. Önce kendi hâline, gönlüne, kendi nefsine bir bak ona göre konuş; yani önce kendini bil ki kendini düzeltebilesin, nefsini tezkiye edebilesin, nefsine kul olmaktan, şirkten kurtulabilesin ve Allah’a kul olasın. Bu yolda nefse taviz verilmez.
Ne demişler “ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz.” Bunlar öyle lafla, hayalle olacak şeyler değildir. Allah senin işine bakıyor. Allah ayet-i kerimede “Allah’a yalnızca güzel sözler ulaşır. Onları da salih amel ulaştırır”168 buyurdu. Senin de salih amelin var mı, yok mu diye kendine bakman lazım.
Hep beraber nefsimizi ıslah etmeye, salih amel işlemeye, bunu da cemaat hâlinde yapıp Allah’ın vahyini taşımaya çalışıyoruz. Bütün yaptığımız budur ve bunun dışında hiçbir şeyimiz yoktur. Bir tek rabbimiz vardır ve bütün derdimiz odur. Her neyi yaparsak yapalım yaptığımız her şey Allah’ın vahyini, marifeti taşımak içindir. Kullar rabbini tanısın, anlasın, rabbinin ismiyle okusun, iman edip salih amel işlesin diyedir.
Evet, kullara marifeti, hikmeti, Allah’ın muradını taşımamız gerekir; ama önce kendimize. Ne kadar çabamız, gayretimiz varsa o kadar salih amel işleyebiliriz. Herkes kendinde baktığında bu da ortadadır. Allah yolunda ne kadar koştuğumuz ortadadır.
Nakşibendi (r.a.) Hazretleri anlatır. “Mürşidime tâbi olduğumda mürşidim bana ‘bundan sonra dışarıda ne kadar köpek varsa senin işin onlara hizmet etmektir’ dedi. Ben de yıllarca nerde bir köpek gördüysem, onu doyurmaya çalıştım, yaralılarsa yaralarını temizleyip sarmaya, onlara bir yer bulup onları barındırmaya ve korumaya çalıştım. Nefsimin köpekliğinden kurtulmak için hep köpeklerle haşir neşir oldum. Sonra mürşidim beni çağırdı, bu defa başka bir iş verdi.”
Allah’a dost olmak öyle kolay değildir, lafla olacak şey değildir. Kulun “ben rabbimi istiyorum, bunun için de ne gerekirse yaparım. Rabbim nasıl seviyorsa öyle yaparım, öyle yapacağım; çünkü ben rabbimi istiyorum. Nefsime asla taviz vermem, kimin ne dediğine bakmam, kimseye taviz vermem” demesi gerekir.
Allah hepimize akıl vermiş, irade vermiştir. Bununla beraber hepimiz kendimizce rabbimizi biliyoruz, hikmeti biliyoruz, rabbimizin muradını anlamışız. Herkes kendine baktığında bunu bilir, görür. Kendimizi görelim, gönül aynamızda kendimizi seyredelim ve Allah’ın oraya ne kadar tecelli ettiğine, orada Allah’ın hesabının ne kadar yapıldığına ve nefsimizin hesabının ne kadar yapıldığına bakalım.
Allah’ın kimseye ihtiyacı var mıdır? -Haşa, onun hiç kimseye ihtiyacı yoktur. Allah “kim ne yaparsa kendine yapar. Yaptığınız iyilikler (güzellikler) lehinize, kötülükler kendi aleyhinizedir.169 Herkese kendi elleriyle yaptığının karşılığı vardır”170 buyurmuştur. Bunun için de bunu görmemiz lazım. Şu an ki kaderimizi Allah’ın istediği şekilde değiştirmemiz lazım. Ümmü’l Kitap’ta ana kitaptakini değil! Orada bir değişiklik olamaz zaten; çünkü o, Allah’ın bilgisi, ilmidir. Hiç kimse oraya ulaşamaz, orada bir değişiklik olmaz. Allah’ın oradan Levh-i Mahfuz’a indirdiğinden bahsediyorum.
Tekrar izah edeyim.
Her şey bizim kendi elimizde midir? Evet, bizim elimizdedir. Büyük takdiri Allah yapar, biz de büyük takdirin içinde kendi takdirimizi yaparız. Anamızı, babamızı, memleketimizi, hangi ırktan geleceğimizi biz seçmiyoruz. Bunları Allah takdir etmiştir, dolayısıyla onları değiştirme, tercih etme gücümüz yoktur. Bunları sadece Allah bilir ve Allah kendi ilmiyle öyle takdir etmiştir. Yalnız şunu da unutmayalım ki Allah’ın bu takdiri her bir kulu için mutlak hayırdır.
Her şeyden önce bir kere Allah hakkında su-i zandan kurtulmamız gerekir. Bilelim ki her ne olursa olsun Allah’ın bütün muamelesi saf rahmettir, saf güzelliktir. Biri yerde sürünüyorsa da tahttaysa da bu böyledir. Bu yüzden “niye şu şöyle oldu, niye bu böyle oldu” demeyelim ve haddimizi aşmayalım.
Bir günlük dünyada imtihanlara tabi tutuluyoruz. Bizim de “acaba nasıl kazanmam lazım” deyip rabbimize koşmamız, olayları yaşarken sadece bir şeyleri ya da insanı görüp hüküm vermekten kurtulmamız, Allah’ın bizim için verdiği hükme, kadere, onun takdirine, bizden istediklerine bakmamız lazım. Allah bizden neyi istiyorsa bizim için onu takdir etmiştir. Gerisi sadece Allah’ın rızasını kazanmamız için birer vesiledir.
Evet, ne yapmamız, nasıl yapmamız gerektiğini ve Allah’ın bizden ne istediğini; yani Allah’ın takdirini artık anlamışızdır inşallah.
Tekrardan söyleyeyim; kendi hakkımızdaki takdiri kendimiz yaparız. Allah ayet-i kerimede “(iman da bellidir, küfür de bellidir) dileyen iman etsin dileyen kâfir olsun.171 (İnsan) İster şükreder (mü'min olur), ister inkâr eder (kâfir olur).172 Şükür de bellidir, nankörlük de bellidir. Dileyen şükretsin, dileyen nankörlük yapsın. Hidâyet de bellidir, dalalet de bellidir dileyen hidâyet yolunu tutsun dileyen dalaleti tercih etsin. “Dileyen rabbine varan bir yol tutsun.”173 Tercih onundur. “İman edip salih amel işleyenler nebilerle, sıddıklarla, şahidlerle (şehitlerle), salihlerle arkadaş olurlar. Onlar ne güzel arkadaştır.”174 İman edip salih amel işleyen, Allah’a ve resulüne itaat eden ve onlar gibi yapmaya çalışanlar ne güzel arkadaştır. Şeytanın verdiği vesveseye kapılıp onu dinleyenler, hayra, güzelliğe, hidâyete, Allah’ı zikretmeye, Allah’ın hesabının yapılmasına mâni olanlar, insanı eleştirenler, çekiştirenler, yerenler, kötüleyenler, Allah adına hüküm verip başkalarının hesaplarını görenler ise şeytana, iblise arkadaş olmuşlardır. “Onlar ne kötü arkadaştır.”175
Allah bizi arkadaşını doğru seçenlerden eylesin. Nefsine, şeytana göre bir hayat yaşayanlardan eylemesin. Allah bizi hayatı yaşarken rabbinin ismiyle, ismine okuyan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
