close

6.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber rabbimizin ismiyle kendimizi, varlığı, nasıl okumamız gerektiğini anlamaya çalışıyorduk. Allah böyle emrediyor. Ikra’ bismi rabbikellezî halak. Halakal insâne min alak. Ikra’ ve rabbukel ekrem.”125 Biz de rabbimizin isimlerini, insanı, olayları, hadisatı; yani Allah’ın efâlini, güzel fiillerini okumaya, anlamaya çalıştık.

Bu sohbetimizde de hep beraber gaybı okumaya çalışacağız inşallah. Gaybı okumazsak gayba iman etmemiz mümkün olmaz. Bu yüzden mutlaka gaybı okumamız gerekir.

Allah “onlar gayba iman ederler”126 buyurmuştur. Gayba iman olabilmesi için; yani kulun gaybı anlayıp sevebilmesi için gaybı okuması hem de rabbinin ismiyle okuması gerekir. Allah ayet-i kerimede “Allah size gözler, kulaklar, kalpler vermiştir, şükretmeniz gerekmez mi”127 buyurur. Şükredebilmek için bunları kullanmak gerekir. Hem zahiri olarak gözümüzü, kulağımızı, kalbimizi kullanmamız hem de manevi gözümüzü, kulağımızı, kalbimizi, gönlümüzü kullanmamız gerekir. Öyle ki bunlara şükretmiş ve Allah’a hamd etmiş olalım; yani bunları bir nimet olarak görmüş olalım.

Biri gözünü nimet olarak görmüyorsa gözü için şükredemez, dolayısıyla kör olması onun için daha iyidir. Kulağıyla rabbinin vahyini dinlemiyorsa sağır olması daha iyidir. Biri de kalbiyle, gönlüyle rabbinin vahyini anlamayı, sevmeyi istemiyorsa kalbi taşlaşmıştır, dolayısıyla kalbinin olmaması onun için daha iyidir. Bu kişi insan olmasaydı, başka bir varlık olsaydı kendisi için daha iyi olurdu; çünkü şükretmeyince hayvandan daha aşağı bir duruma düşmüştür.

Her neyi okursak okuyalım ve her neye şahid olursak olalım onun bir zahirine bir de gaybına şehadet etmemiz, şahid olmamız gerekir. Baş gözümüz onun zahirine şahid olurken gönlümüz de onun gaybına şehadet etmelidir. Mesela; Allah’ın kudretini, işlerini, muamelesini, takdirini görünce; yani zahiri olarak buna şahid olunca muameleyi Allah’tan bilirsek rabbimize gaypta şehadet etmiş oluruz.

Zahiri şehadet olmazsa manevi şehadet olmaz. İnsanın zahire şehadeti yoksa imanı da hayal olur, kendi kendine hayal kurmuş olur. Hayalin, vehmin, zannın da Allah katında hiçbir değeri yoktur. Bu yüzden Allah “zan, haktan hiçbir şeyi kazandırmaz”128 buyurmuştur. O ilim değil sadece zandır; yani insan öyle zannetmiştir.

Gayba şehadet ederken rabbimiz bize görmediklerimizi, işitmediklerimizi, şahid olmadıklarımızı, bilmediklerimizi haber verir. O haber verince biz de şehadet ederiz ki aynen öyledir, Allah doğruyu söylemiştir. Mesela; Allah ölümden sonraki hayatı, hesabı, cenneti, cennetin nimetlerini, cehennemi ve kaybedenlerin oradaki azabını bir bir anlatmış, beyan etmiştir. Şimdi biz bunları gördük mü, tüm bunlara şahid olduk mu? -Hayır; ama rabbimizin şehadetiyle hepsine şehadet ediyoruz. Öyle ki görsek bile bu kadar emin olmayız; çünkü görsek gözümüz yanılmış olabilir; ama Allah gayptan haber verdi mi artık bundan eminiz; çünkü bizde gaybın şahidi Allah’tır.

Allah ayet-i kerimede âlimul gaybi veş şehâdeh:129 “(O) Gaybın da görünenin de âlimidir.” Her şeye şehadet eden odur, biz de onunla, onun haber verdiği gibi gayba şehadet ediyoruz. Allah’ın haber verdiği her ne varsa hepsine birer birer, tek tek şehadet ediyoruz hem de görmekten daha öteye kesin bir şehadetle şehadet ediyoruz.

Gayba şehadet etmeyenler her şeyi baş gözleriyle zahiri olarak görmek isterler; yani “ispatla” derler. Müşrikler de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e öyle yapmış “sen peygamber değilsin. Allah bula bula seni mi buldu, peygamberliği sana mı verdi! Eğer Allah birine peygamberlik verseydi şu iki büyük şehirden ileri gelen bir adama peygamberlik verirdi, peygamberliğe seni mi layık gördü”130 demişlerdir. Bir de “dediler ki: Bize yerden bir kaynak fışkırtmadıkça sana asla iman etmeyiz! Veya senin hurmalardan ve üzümlerden (oluşan) bir bahçen olmalı da onların arasından şarıl şarıl nehirler fışkırtmalısın! Yahut iddia ettiğin gibi göğü üzerimize parça parça yağdırmalısın veya Allah’ı ve melekleri karşımıza getirmelisin (ki onları görelim). Yahut da altından bir evin olmalı ya da göğe çıkmalısın.”131 Görüldüğü gibi müşrikler hep baş gözleriyle görebilecekleri zahiri şeylerin olmasını söylemiş; yani “bizim mutlaka bunları görmemiz gerekir” demişlerdir. Oysa ki iman gaybadır; ama gaybın da bir şehadeti vardır.

İnsan kendi üzerindekilere şahid olmazsa gayba da şahadet edemez. Misal; insan, Allah’ın kendisi üzerindeki El Esmau’l Husna’sına şahid olmazsa, her anda muamelenin Allah’tan geldiğine, Allah’ın, kuluna muamele ettiğine, rabbinin rahmetine, mağfiretine, ikramına, nimetine kendi üzerinde şahid olmazsa gayba şehadet edemez. İnsan önce kendi üzerindekilere şahid olur sonra bu şehadeti gayba yapar ve “rabbim bana muamele etti” der. Bir de Allah’ın haber verdiği her ne varsa hepsine ayniyle şehadet eder.

Allah ayet-i kerimede “Allah kendisinden başka ilah olmadığına şehadet eder”132 buyurur. Peki, neden? -Allah bu ayette kullarını şehadete davet ediyor ve “sen de benim şahidliğimle şahid ol” buyuruyor. Allah’ın tecellisi o kadar şiddetlidir ki göz kamaştırır. O kadar yakındır ki kul onu göremez. Bu, Allah’ın tecellisinin yakınlığından dolayıdır yoksa uzaklığından dolayı değildir. Göz kendi kendine en yakın olandır; ama kendini göremez. İşte nasıl ki göz zahiri olarak her şeyi gördüğü hâlde kendini göremiyorsa kul da rabbinin tecellisine o kadar gark olmuş, rabbiyle o kadar muhataptır ki ne yana dönerse dönsün rabbinin vehci oradadır; ama rabbinin tecellisini göremez. Bu yüzden de kul o güzelliğin içinde kaybolur ve dolayısıyla onu gayb zanneder.

Kul, rabbinin ismiyle okumadan ne kendine, ne varlığa, ne rabbinin tecellisine, ne rabbinin haber verdiklerine, ne de gayba şehadet edebilir. Mesela; Allah cenneti, cehennemi anlatır.

Peki, insan için gayb olan cennete ve cehenneme nasıl şehadet edilmesi gerekir?

Dünyadaki nimetler cennetin gölgesinden bir parçadır. İnsan da bu parçayı görüp ona şehadet ederek cennetteki nimetleri Allah’ın anlattığı gibi anlamaya çalışırsa oraya nazar etmiş ve ona şahid olmuş gibi olur; çünkü insan, cennetteki nimetlerin benzerini zaten dünyada tadar ve yaşar.

Azap da böyledir, insan azabı da burada yaşar. Hastalık, yokluk, dedikodu, iftira, musibet, bela bunların her biri birer azaptır. Aynı şekilde sevdiğini kaybetmek, yakınlarını kaybetmek ve onların sıkıntıya uğraması da cehennemdeki azabın bir misalidir.

Allah “dünyadaki azaplarla cehennemi, nimetlerle de cenneti anla, şahid ol. Ben sana anlatıyorum, sen de benim sana anlattığım gibi gayba iman et ve gayba şahid ol şehadet et” buyuruyor. Elbette ki dünyadaki azap ve nimetle, ahiretteki cehennem ve cennet kıyaslanamaz; ama gayba iman edebilmemiz için bu yeterlidir.

Gayba şehadet etmenin doğru anlaşılması için sahabeden bir örnek vereyim.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz pazarda bir alışveriş yapar. Bu alışverişte alacağı ürün için adamla bir fiyatta anlaşır sonra da ücreti mescidde ödeyeceğini söyler, adam da bunu kabul eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz alışverişi bitirip mescide geldiğinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in alışveriş yaptığı adam da onun peşinden mescide gelir ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den parasını fazlasıyla ister. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de adama “biz şu kadara pazarlık yaptık, dolayısıyla alacağın para şu kadardır” der. Adam ise “hayır, o kadar değil, biz bu fiyata anlaşmadık” der. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeye dönüp “biz pazarlık yaparken yanımızda kimse var mıydı” diye sorar. Sahabeden biri elini kaldırır “ben vardım ya Resulullah. Aynen sizin dediğiniz gibiydi” der. Sahabe böyle söyleyince adam da pazarlıkta söylediği asıl fiyatı mecburen kabul eder ve parasını alıp gider.

Adam gittikten sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz o sahabeye dönerek “sen o sırada yanımızda değildin, buna nasıl şahid oldun” diye sorar. Sahabe de “ya Resulullah! Biz senin Allah’ın vahyiyle verdiğin her habere, dediğin her söze gözümüzle görsek de görmesek de şahid olduk, şahidlik ettik, buna mı şahid olmayacağız! Tabi ki ben şahidim. Şahidim ki sen her zaman doğru söylüyorsun” der. İşte şehadet, şahid olmak böyledir.

Şahid olmaya çalışırken önce zahire bakıp her şeyi rabbinin ismiyle okumaya çalışırsın sonra da Allah sana o zahirin arkasındaki tecellisini gösterir, böylece sen de gayba şehadet eder, şahid olursun. Yoksa sadece baş gözüyle bakıp her şeyi nefsine, dünyaya göre anlamaya çalışırsan bir şey anlayamazsın.

Sadece baş gözüyle bakıldığında işin doğru anlaşılamayacağına dair bir örnek vereyim.

Kartallar, yavrularını yetiştirirken yavrular artık uçma zamanları geldiğinde yuvadan uçmaya korkarlar. Daha önce anne kartal yavrusuna yemek getirirken artık yavrusunun yetişip uçmaya başlaması gerektiği zaman; yani annesi, yavrusu hakkında “artık bunun uçması gerekir” diye karar verdiği zaman yemeği getirip yavrusunun önüne koyar; ama sonra onu önünden alıp götürür. Yani ona “benim yemek getiremeyeceğimi zannetme! Yemek getirebilirim; ama bundan sonra sana yemek yoktur; çünkü senin artık uçman, uçup avlanman gerekir. Eğer burada böyle kalırsan açlıktan ölürsün. İster kanatlarını çırpar uçarsın istersen de burada bekler açlıktan ölürsün, tercih senindir” der. Anne kartal getirdiği yemeği yuvadan götürürken yavru da şaşkın şaşkın ona bakar. Tabi ki anne kartal yemeği götürünce yuvadan çok fazla uzaklaşmaz, bir yere konup orada yavrusunu seyreder ve onun uçmasını bekler.

Aradan bir gün geçer, yavru uçmaz, iki gün geçer yavru uçmaz, tabi yavru açlıktan ne yapacağını bilemez, bununla beraber annesinin artık yemek getirmeyeceğini bilir. Bu arada annesi de yemek yemez ve onu seyredip uçmasını bekler. Üçüncü gün yavru da açlıktan ölmemek için mecbur kanatlarını çırpar ve kendini boşluğa bırakıp uçmaya başlar.

Bir de yavru kartal uçarken bazen annesi ona saldırır; çünkü başkaları ona saldırırsa yavru kartal kendini korumayı bilmelidir. Anne kartal, yavrusunun kendini ne kadar koruyabildiğini kontrol etmek için ona saldırır.

Biri bu olayı dışarıdan seyrederse anne kartal hakkında “ne kadar zalim bir anneymiş, yavrusu iki gündür aç olduğu hâlde ona hiçbir şey vermiyor” der. Ya da yavrusuna saldırısı karşısında “bunca zamana kadar yavrusunu büyüttü, ilk defa uçmaya başladığı hâlde hemen ona saldırıyor, ne zalim bir anneymiş” der. Bunu söyleyen biri anne kartaldaki merhameti, sevgiyi görememiştir. Yavrusunun uçması, büyümesi için böyle yaptığını anlamamış, okuyamamıştır. Sadece baş gözüyle bakınca anne kartal zalim görünür; ama insan, görünenin bir de gayb tarafını okursa o zaman anne kartaldaki rahmeti, merhameti, ondaki annelik ciddiyetini, samimiyetini ve yavrusunu ne kadar çok sevdiğini anlar.

Mürşid-i kâmil de gerektiğinde dervişine aynen anne kartalın yavru kartala yaptığı gibi yapar ve bu onun elindeki bir şey değildir. Allah ona böyle yaptırır; ama insan bakınca çok ters görür. Bu şekilde ters görenler baş gözüyle bakmıştır, zahirin arka tarafına, gaybına bakmayı hâla öğrenememiş, hâla Mürşid-i kâmilin ne yapmak istediğini anlamamıştır. Derviş, mürşidinin kendisine yaptığı muameleyi neden yaptığını anlamalı sonra da rabbine bakmalıdır; çünkü mürşidi üzerinden rabbinin tecellisiyle, rabbinin muamelesiyle muhatap olmuştur. Her zaman söylüyoruz; işi yapan, kulunu kendine davet eden, kendine çeken Allah’tır, dolayısıyla dervişe de bu muameleyi mürşidi üzerinden Allah yapmıştır. Dervişin, Mürşid-i kâmilin kendisine yaptığı bu muameleyi okuduktan sonra bu muamele üzerinden rabbini, rabbinin kendisine yaptığı muameleyi anlaması gerekir.

Allah da kulunu imtihanlara tabi tutarken ona “sen yere ait değilsin, uçmayı öğrenmen ve uçman gerekir, yerdeki her türlü tehlikeden uçarak kurtulabilmelisin” buyurur.

Peki, insan nasıl uçar?

Elbette ki tefekkürle. Bir Mürşid-i kâmilin yaptığı ilk iş, dervişine tefekkür etmeyi; yani gönül itibariyle uçmayı öğretmektir. Mürşid-i kâmil bundan dolayı dervişi birçok safhadan geçirir; ama tabi ki bunu yapan Mürşid-i kâmil değil bunu yapan, diğer bir ifadeyle Mürşid-i kâmile bunu yaptıran Allah’tır. Allah, kulunu seviyor ve kulunun büyümesini istiyor. Kul çamura, yere ait değildir, onun uçması, dolayısıyla uçmayı bilmesi gerekir. Bu yüzden Mürşid-i kâmil, dervişine “tefekkür et, havalan! Yerde sıkıntı mı, dedikodu mu, iftira mı, seni çamura çeken bir şey mi var o hâlde tefekkür et, havalan. ‘Allah’ de! ‘Lâ ilahe illallah’ de ve yerden havalan. Bunlar sana, senin gönlüne zarar vermesin, seni Allah’tan ayırmasın, seni meşgul etmesin. Haydi, havalan, haydi uç” der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir saatlik tefekkür bir yıllık ibadetten eftaldir”133 buyurmuştur. Çünkü bir saatlik tefekkür; rabbine, rabbinin huzuruna, arşa, göğe, cennete uçmak demektir. Hatta cehennemi görmek için uçmak, ahirete, kıyamet yerine, hesap yerine uçmak demektir.

Resulullah (s.a.v) Efendimiz yine tefekkürle ilgili olarak “bir saatlik tefekkür bin yıllık ibadetten eftaldir”134 buyurmuştur. Yani bir saatlik tefekkür durumuna göre bazen bir yıllık, bazen de bin yıllık ibadetten eftaldir. Bu durumda tefekkürümüz yoksa uçmayı bilmiyoruz, uçamıyoruz demektir. Her zikir yaptığımızda ya da her namaza durduğumuzda bunları tefekkürle beraber yapmalıyız; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bedenle gönlün beraber olmadığı hiçbir ibadeti Allah kabul etmez” buyurmuştur.

Yani ibadet ederken uçmuyorsan olmaz! Gönlün huzura gitmiyorsa, Allah ile beraber olmuyorsa, Allah ile beraber olunca tövbe, istiğfar hâlinde, rabbini tesbih hâlinde, hamd hâlinde, dua hâlinde olmuyorsan uçmayı öğrenememişsin ya da uçmuyorsundur. Normalde tavuğun da kanatları vardır; ama gövdesi ağır olduğu için uçamaz. Bu durumda senin de gövden; yani gönlün, nefsinin istek ve arzularından dolayı ağırlaşmış, onun için uçamıyorsun.

Evet, gayba imanı, Allah’ın şahidliği ile şehadeti anlatıyorduk.

Kul, gayba şehadet ederken Allah’ın her insana sadece rahmetle, hayr olarak muamele ettiğine, kulunun kazanması için nefsinin temizlenip tezkiye olması için muamele ettiğine şehadet etmelidir. Yoksa gayba şahid olmuş olmaz ve kendisine gelen muamelelerde bağırır, çağırır, feryat eder “şu niye şöyle oldu, bu niye böyle oldu” der, en ufak bir şey olduğunda kızar.

Oysaki sen rabbinin huzurundasın! Allah sana “sen benim huzurumdasın”135 dedi mi? -Dedi. “Ben seninle beraberim”136 dedi mi? -Dedi. “Sana şah damarından daha yakınım”137 dedi mi? -Dedi. O hâlde bu gayblara şehadet etmen lazımdı; ama bak şahid olmuyor, şehadet etmiyorsun! Rabbinin huzurunda olduğunu hayali olarak zannediyor ve hayal kuruyorsun.

Hayal kurmak başka şahid olup şehadet etmek başka bir şeydir. Allah, kulunu günde beş vakit huzura, şehadete, şahid olmaya, miraca davet ediyor. Allah neyi nasıl haber verdiyse verdiği o habere öyle iman etmek lazım. Bu da yaratan rabbinin ismiyle okumakla mümkündür.

İnsanın gaybı, rabbi ile okuması ve gayba rabbi ile şehadet etmesi gerekir. Buna şahid olunca her an Allah’ın huzurunda durur, konuşurken her kelimesini ölçer, biçer, tartar öyle konuşur. Bir şey yaparken de öncelikle Allah’ın hesabını gözetir sonra onu yapar; yani bir şey yapmadan önce Allah’ın huzurunda hesap vereceğini bilir. Rabbinin kendisine her an nazar ettiğini bilerek, buna iman ederek, şehadetle hesap yapar. Rabbinin huzurunda olduğunu, rabbinin kendisine şah damarından daha yakın olduğunu, ne yana dönerse dönsün orada rabbinin vechinin olduğunu bilerek hareket eder. Her an rabbiyle beraber olur; yani “ben” demekten kurtulur “Allah” der. İşte, böyle biri velidir, Allah dostudur, rabbini unutmayan bir kuldur.

Böyle birinde ne gerçekleşir?

Böyle bir kul kendinden, nefsinden kurtulmuş ve kendi hakikatiyle fena bulmuş olur. Bütün varlığını, her şeyini Allah’a ait görür ve baktığı her yerde rabbinin tecellisine şehadet eder. Böylelikle de kendisinde bir de beka tecelli eder.

Yol iki adımdır. Bu iki adımdan biri fena, diğeri de bekadır. Kul hayatını yaşarken rabbinin istediği, emrettiği gibi bakmaya, şahid olmaya çalışırsa, rabbinin ismiyle okur, rabbinin isimlerini okursa, bunun sonucunda fena bulur. Beka ise Allah’tandır. Kul fenayı kazanınca bu defa Allah onun imanına göre bekayı ona ihsan eder.

Bilmemiz lazım ki şehadetle olamayan iman, iman değildir. “Biz iman ediyoruz, Allah bizim rabbimizdir” demekle şehadet olmaz. Kelime-i şehadet getirirken eşhedu en lâ ilahe illallah: “Ben şehadet ederim ki Allah’tan başka ilah yoktur” diyorsun. O zaman söyle bakalım; Allah’ın ilahlığına, ondan başka ilah olmadığına, hiç kimsede bir güç, bir kuvvet, bir kudret olmadığına, herkesin senin için bir imtihan olduğuna şehadet ettin mi! Eğer şehadet ettiysen bu ne hâlindir! Niye o zaman bu kadar feryat ediyor, isyan ediyorsun! Niye bu kadar huzursuzsun, mutsuzsun, bu kadar korkuyor, endişe ediyorsun! Niye rabbine güvenmiyor, rabbine teslim olmuyorsun!

Hayat baştan sona imanı kazanmak içindir. Allah imanı yaratılışında kuluna zaten vermiştir, kulun bu imanını arttırması, kemâle erdirmesi, bununla beraber imanını koruması gerekir. Bütün ilimlerin, ibadetlerin, şehadetlerin hepsi imanı kemâle erdirmek içindir. Kâmil insan, Hz. İnsan da imanını kemale erdiren insandır.

Bir de hayatı yaşarken aşka, rabbimizin muhabbetine, sevgisine şahid olup şehadet etmemiz lazım.

Peki, rabbimizin bizi sevdiğine nereden şahid oluruz?

Kendimizden, kendi gönlümüzden; yani kendi gönlümüzdeki Allah’a olan muhabbetimizden buna şahid olur ve bunu tadarız; çünkü o bizi sevmeseydi, biz onu sevemezdik. Bizim onu sevmemiz, onun bizi sevmesindendir. Biz Allah’ın sevgisini gönlümüzde açtığımız, anladığımız, bunu okuyup şahid olduğumuz, şehadet ettiğimiz kadarıyla Allah’ın sevgisini tadarız. Böylece Allah’ın sevgisi gönlümüzde şiddetlenir ve biz de ona, onun sevgisine şahid olur, şehadet ederiz.

Aynı şey Allah’ın isimleri için de geçerlidir. Mesela; ne kadar rahmet ettiysek Allah’ın bizde tecelli eden rahmetine o kadar şahid olmuş, Allah’ın rahmetini, muhabbetini kendi üzerimizden o kadar okumuş oluruz.

Kul kendini Allah’a ne kadar yakın hisseder ve bu yakınlığı tadarsa Allah’ın yakınlığını o kadar okumuş, anlamış, iman etmiş, şahid olmuş, şehadet etmiş, Allah’a yakın, mukarrebun olmuştur. Allah’a ne kadar teslim olursa, güvenirse, ondan emin olursa, ona tevekkül ederse, rabbini El Vekîl olarak o kadar kabul etmiş, o kadar okumuş, anlamış, kendi Müslümanlığına da o kadar şehadet etmiş olur; çünkü Allah onun Müslümanlığına şehadet etmiş, o da Allah’ın kendindeki şehadetiyle Müslümanlığına, mü’minliğine, veliliğine, muhabbetine şahid olmuş, şehadet etmiştir.

Evet, gaybı okumamız gerekir. Bunu da rabbimizin ismiyle, rabbimizin okutmasıyla yapabiliriz. Böylece gayba şahid olur, şehadet eder, onu okur, anlar, iman ederiz. Zaten genel olarak bakıldığında ümmetin sorunu; iman edememe, rabbinin ismiyle okuyamama, rabbine teslim olamama, kendini, hayatı, imtihanları okuyamama, anlayamama, şahid olup şehadet edememe sorunudur. Okumadan şehadet olmaz. Kul önce okuyacak sonra da okuduğuna şahid olup şehadet edecek. Kul ne kadar okursa o kadar şehadet etmiş, iman etmiş, teslim olmuş, rabbine tevekkül edip güvenmiş, mü’min olmuş, Allah’a yakın olmuştur.

Kul eğer okumayı bilirse her anda rabbinin tecellisine, muamelesine, rahmetine, muhabbetine, nimetine, ikramına, kendisini temizlemesine, tezkiye etmesine, kendisine çekmesine şahid olup şehadet eder. Bilmemiz lazım ki onsuz hiçbir anımız yoktur. Her an onun huzurundayız ve her an onunla muhatabız.

Bir mü’min güzel yapınca, doğru yapınca sevinir; çünkü Allah ile alışveriş yapmıştır. Allah ayet-i kerimede “ey iman edenler Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin”138 buyurmuştur. Demek ki biri güzel bir şey yaptığında seviniyorsa mü’minmiş! Ama iyilik yaptığında üzülüyor, sıkılıyor, bunalıyor, daralıyor “keşke yapmasaydım” diyorsa o zaman o kişi mü’min değilmiş; çünkü Allah ile yaptığı alışverişten dolayı sevinip mutlu olmamıştır. Her şeyi böyle okumamız gerekir.

İster emir ayetleri ister haber ayetleri olsun her bir ayete iman ediyor, şehadet ediyoruz. Allah’ın her emrinin, her yasağının bizim için sadece mutlak hayır olduğuna şehadet ediyoruz. Bizim için o ayetlerin dışında hayır yoktur. Allah vahyi ile her neyi haber verdiyse o mutlak doğrudur, onun dışında doğru yoktur. Bu yüzden doğru bir tanedir; o da Allah’ın buyurduğudur, haber verdiğidir, bize talim ettiği, öğrettiği ve fıtratımıza yazdığıdır.

Herkes kendi hayatını, kendi hayatındaki rabbinin tecellisini, rabbiyle muhataplığını okumalı ve önüne her ne gelirse gelsin mutlaka o işin hikmetini, rabbinin o işteki muradını okumaya, anlamaya çalışmalıdır.

Evet, herkes kendi hayatını hatırladığı kadarıyla kısaca gözden geçirip okumaya çalışmalıdır. Örnek vermek gerekirse; kendisine bir musibet mi geldi bu durumda bilmeli ki o musibet kendisini temizlemeye, tezkiye etmeye gelmiştir veya onun gelen musibetle bir şeyi öğrenmesi ya da yapması; biraz önce kartal örneğinde anlattığım gibi uçması gerekmiştir. Allah, uçması için ona öyle muamele de bulunmuştur, dolayısıyla uçmayı öğrenmesi gerekir.

Bu, bir Mürşid-i kâmille yolu yürürken de böyledir. Muamele elbette ki Allah’tandır. Dervişin bilmesi lazım ki Mürşid-i kâmil, Allah’ın dilemediği bir muameleyi dervişine yapamaz. Bu yüzden mürşid kime, ne zaman, hangi muamele gerekirse o muameleyi yapar. Bunu da derviş uçsun diye yapar; çünkü dervişin uçması gerekir. Nasıl ki anne kartal, yavrularını besleyip büyütmek için onlara yiyecek taşıyorsa Mürşid-i kâmil de manevi olarak öyle yapar ve dervişi büyütmek için ona ikramda bulunur; ama dervişin de büyüdüğünde artık kanat çırpması, havalanması, uçması gerekir.

Derviş ne ile uçar?

Gönlü ile uçar. Her namazda arşa uçar, miraçta olur. Derviş her anda Allah’ın huzurunda durmalıdır. Aynı şekilde derviş göğe uçmalı ve meleklerle olmalıdır. Bunu da gönlü ile yapar. Derviş, çamurun, bataklığın içinde kalmaz, birileri kendisine çamur atsa da oraya dönüp bakmaz, “beni ilgilendirmez” der ve oradan hemen havalanır; çünkü manevi olarak uçmayı öğrenmiştir.

Bununla ilgili bir kıssa anlatayım.

Veli bir zat tıraş olmak için berbere gider, koltuğa oturur, berber de onun saçını usturaya vurur. Dışarıdan kendini kabadayı zanneden, kendini bilmez biri gelir ve o veli zata “kalk, ben tıraş olacağım” der. Veli zat da “buyrun” deyip kalkar. Saçını usturayla tıraş ettiği için adam bir de elini veli zatın başına vurup “kabak olmuş, kabak!” der. Veli zat hiçbir şey demez. Adam tıraş olup dışarı çıkar. Atına atlayınca, at bir şahlanır, adam yere düşer ve kafatası kırılır. Berber, veli zatı tanıdığı için “efendim, bu kadarı biraz ağır olmadı mı” der. Veli zat da “ben tek kelime söylemedim, hiçbir şey yapmadım; ama kabağın sahibi var. İşi kabağın sahibi yaptı. Ben incinmedim, kabağın sahibi incindi” der.

Veli zat kendisine yapılan bu yanlışa dönüp bakmıyor bile; çünkü gönül itibariyle uçmayı öğrenmiş ve oradan havalanmıştır. Bizim de biri bize bir çamur atmaya kalktığında oradan havalanmamız, gönül itibariyle uçmamız gerekir.

Bu kıssadan bir de ne anlamamız lazım?

Allah ayet-i kerimede “başınıza gelenler kendi ellerinizle yaptıklarınızdan dolayıdır. Çoğunu da Allah affediyor”139 buyurur. Bu durumda başımıza her ne gelirse gelsin bilelim ki kendi ellerimizle yaptıklarımızdan dolayıdır; ama çoğunu da Allah affeder, affetmediklerini ise musibet olarak bize tattırır, böylelikle o musibetlerle bizi temizler ve büyütür.

Peki, peygamberler yanlış mı yaptı ki Allah onlara türlü türlü musibetler ve belalar verdi?

Hayır, onların da büyümesi, kemâle ermesi için Allah onlara öyle bir muamelede bulundu; çünkü musibet ve bela olmazsa peygamber bile olsa kimse büyüyemez, kemâle eremez, en yüksek makama çıkamaz.

Hepimiz peygamberlerin hayatını Allah’ın bize anlattığı kadarıyla biliyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını ise daha yakından biliyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle birlikte günlerce aç kalmış, her türlü hakarete, iftiraya, işkenceye maruz kalmıştır, aynı zamanda memleketlerini terk etmek zorunda kalmışlardır. Yetmez, müşrikler bir de “onların hepsini öldüreceğiz” diye peşlerinden gitmişlerdir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları Allah’a, cennete davet etmiş, buna rağmen kavmi tarafından taşlanmıştır. Yani kısacası yaşamadığı bir musibet kalmamıştır. Şimdi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yanlış mı yapmıştı? -Hayır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en büyük makama gelmesi için Allah bu sıkıntıları ona yaşatmıştır.

Bu yüzden sıkıntı yaşamayanlar “şükürler olsun ki hiç sıkıntı yaşamadım” diyorsa bilsin ki bir sorun vardır; çünkü Allah, sıkıntıyla insanı büyütür. Hâl böyleyken hayatında her şey yerli yerindeyse, güllük gülistanlıksa bil ki bir sorun vardır. Eğer anan saldırmıyor, baban saldırmıyor, kardeşin, eşin, çocuğun, komşuların, insanlar sana saldırmıyorsa bir sorun vardır. Sen büyümüyorsun demektir. Bu da gücün yok ki, büyüyemiyorsun ki Allah da sana sıkıntı vermiyor demektir. Gücün varsa Allah onu sana verir. Velayeti kazanmış, Allah’a dost olmuş hiçbir veli yoktur ki sıkıntıların en büyüğüne maruz kalmamış olsun. Kazananlar azim gösterenlerdir. Yoksa kaçıp feryat edenler, isyan edenler kaybederler.

Allah’ı seven bütün âşıklar için durum böyledir. Allah’a âşıklığın bir karşılığı vardır, karşılığı da musibettir, beladır. Neden? -Çünkü böyle olmasa herkes Allah’a âşıklık iddiasında bulunabilir, kâmil bir mü’minlik, Allah’a dostluk iddiasında bulunabilir. Musibet gelince, bela gelince ise insanın ne mal olduğu ortaya çıkar.

Bir de Allah herkese farklı farklı muamelede bulunur ve herkesin muamelesi özeldir, kıyas kabul etmez. Herkesin kendine bakması, çektiği bütün zahmetleri, yaşadığı bütün sıkıntıları, hastalıkları, yoklukları öyle anlaması gerekir.

Allah, kuluna yaptığı tüm muamelelerle kuluna sadece “seni seviyorum” der. Kul, bütün nimetler üzerinden rabbinin “seni seviyorum” demesini okuduğu gibi musibetler üzerinden de rabbinin “seni seviyorum” demesini okumalıdır, yoksa okumayı öğrenememiş, hâla rabbini, kendini, kendisine yapılan muamelenin sebebini anlamamış sadece zahire bakmış olur. Böyle olunca da o andaki durumuna göre kendisi için güzel olan neyse öyle karar verir; ama bu karar Allah’ın kararı değildir. Bu karar onun nefsinin verdiği karardır.

İnsanın hayatı yaşarken hiçbir sıkıntı çekmemesi doğruysa, güzelse o zaman peygamberler neden bunu yaşadı! Baktığımızda hepsi sıkıntı çekmiş, eziyet görmüş, hatta kimisi işkence görmüş, birçoğu da şehid edilmiştir.

Veliler de böyledir. Onlar da kendi zamanlarında sadece “lâ ilahe illallah” dedikleri; yani doğruyu söyledikleri için sıkıntı çekmiş, kimisi işkence görmüş, kimisi de şehid edilmiştir; ama hepsi de insanlara sadece rahmet olmuştur.

Bununla ilgili bir kıssa anlatayım.

Velinin biri padişahın vezirine nasihat eder, nasihat ederken de hakkı, hakikati söyler. Bu da vezirin zoruna gider, bu yüzden vezir o veli zatı sürekli getirtip ona işkence yapar. Hatta o veli zat bu işkencelerle ölür. Veli zat vefat etmeden önce en son vezire beddua edip “Allah senin ellerini, ayaklarını kessin” der. Onun vefatından sonra padişah bir nedenden dolayı vezire kızar ve vezirin ellerini, ayaklarını gerçekten kestirir. O zamandaki veliler birbirlerine “veli zat bedduayı yapmakla yanlış yaptı. O bedduası bir velinin tavrına yakışmadı, ne olursa olsun onun hoşgörülü olması ve böyle bir söz söylememesi gerekirdi” der. Ama işi bilen bir başkası da “hayır öyle değil! Vezir, zulmünden, yaptıklarından dolayı öldürüldü ya, öldürüldüğü için bu arada günahı affolundu. İşte, o veli aslında vezirin günahının affı için öyle dua etti” der. Tabi, her ne için söylemişse söylesin konumuz o değildir. Ben bu kıssada velilerin sırf hakkı söylediler diye çektiği işkencelerden bahsediyorum.

Aynı şekilde mezhep imamlarımız da böyledir. Hepsi işkence görmüş, hakaret görmüş, hatta birçoğu onlara “kâfir” demiştir. Bunun bir sebebi vardır. Sebebi nedir? -Allah onları halkın gönlünden, halkı da onların gönlünden çıkarıp “sen bütünüyle bana aitsin. Benden başka hiçbir tarafa dönüp bakma” buyurarak onları hakikatlarıyla muhatap etmesi içindir.

Her bir kul kendine veli gözüyle bakmalı ve Allah’ın kendisine yaptığı muameleyi doğru okumalıdır. Nimet gelince rabbinin rahmetine, ikramına, nimetine şahid olmalı; musibet gelince de, kendisini temizlemesi, tezkiye etmesi, yüceltmesi, kendi nefsinden kurtarması için musibetin geldiğine bakıp böyle şahid olmalı, musibeti böyle anlamalıdır. Öyle ki rabbinin ismiyle okumuş olsun. Eğer biri musibetleri böyle okumazsa rabbinin ismine okuyamamış, nefsinin ismine okumuş olur; yani şeytan ona okutmuş olur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “size bir musibet geldiğinde benim çektiğim musibetleri düşünün, o zaman acınız (sıkıntınız) hafifler” buyurmuştur. İnsan da hayatı yaşarken karşılaştığı her olayı, musibeti, sıkıntıyı bu şekilde okumalıdır.

Herkes musibeti doğru okursa ne olur?

Herkes rabbiyle beraber olur, her şeyi rabbinden bir imtihan olarak görür ve imtihanlara öyle muamele eder. Aynı şekilde ne yaşarsa yaşasın her anda “sen güzel yapıyorsun ya rabbi! Sen benim rahman ve rahim olan rabbimsin. Kerim olan, ikram eden rabbimsin. Bana nasir olarak yardım eden rabbimsin” der. Allah, kuluna yaptığı her muameleyle kuluna yardım eder. Rabbimizi böyle anlamadıkça ona iman etmiş ve hiçbir şeyi doğru okumuş olmayız. Böyle anladığımız zaman ise rabbimizin ismiyle, rabbimizin ismine okumuş, anlamış, iman edip şehadet etmiş, rabbimizi tanımış ve rabbimize, rabbimizin cemaline şehadet etmeye layık olmuş oluruz, dolayısıyla gönlümüz cennete döner ve gönlümüzde Allah’ın güzelliğinden, tecellisinden, marifetinden, Allah’a şehadetten başka bir şey kalmaz.

Evet, hep beraber gaybı rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini öğrenmeye, anlamaya çalıştık.

Allah bizi gayba şahid olanlardan ve şehadet edenlerden eylesin inşallah. Allah bizi; hayatı nefsinin okuttuğu gibi okuyanlardan eylemesin. Allah bizi, her ne yaşarsa yaşasın yaşadığı her şeyi rabbinin okuttuğu gibi, rabbinin ismiyle okuyanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Alak /1-3 ↩
  2. Bakara /3 ↩
  3. Mülk /23, Müminûn /78 ↩
  4. Necm /28, Yûnus /36 ↩
  5. Haşr /22, Tegâbun /18 ↩
  6. Zuhruf /31 ↩
  7. İsrâ /90-93 ↩
  8. Âli İmrân /18 ↩
  9. Suyutî, Camiu’s-Sağir, II/127; Aclûnî, I/310 ↩
  10. Ed-Deylemî, Musned, 2/46 ↩
  11. Sebe /46 ↩
  12. Muhammed /35 ↩
  13. Kaf /16 ↩
  14. Tevbe /111 ↩
  15. Şûra /30 ↩