5.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini rabbimizin öğrettiği şekilde öğrenmeye, anlamaya çalışıyorduk.
Her şeyi rabbimizin ismiyle okursak bu bizde tevhid olur, marifet olur, aşk olur, muhabbet olur. Eğer okumazsak göremedik, işitemedik, anlayamadık demektir. Görmediğimiz, işitmediğimiz, anlamadığımız rabbimizi de sevmemiz mümkün değildir. Sevgimiz sadece hayali bir sevgi, imanımız da hayali bir iman olur. Gerçek manadaki sevgi, muhabbet, aşk ise şahid olunca, şehadet edince; yani okuyunca olur.
İnşallah, artık okumayı biliyoruz. Rabbimizin ismiyle nasıl okuyacağımızı birkaç örnekle parça parça anlatıyoruz ki hepimiz nasıl okuyacağımızı bilelim. Mesela; varlığa da yere de baktığımızda mesele Allah’ın onları bize nasıl okuttuğunu anlamaktır, anlayıp onun okuttuğu gibi okumaktır; çünkü onun okuttuğu gibi okuyunca rabbimizin ismiyle, onun ismine, onun okuttuğu gibi okumuş; yani onun anlattığı gibi anlamış oluruz.
Peki, varlığı, yeri Allah bize nasıl okutmuştur?
Allah yeryüzünü canlılar için yarattığını,91 buyuruyor. Her canlının rızkı Allah’a aittir.92 Bütün varlığın, canlıların rızkını o verir. Bu durumda her bir canlıya bakarken “onun rezzakı Allah’tır, ona rahmet eden Allah’tır. O, rabbini hamd ile tesbih eder, rabbine şükreder ve onun, rabbine karşı bir zikri vardır” dememiz gerekir.
Aynısı kuşlar için de geçerlidir. Kuşların irade sahibi olduğunu, Allah’ı bildiklerini, Allah’a iman ettiklerini Hüdhüd kuşunun Hz. Süleyman (a.s.) ile konuşmasından görüyor, biliyoruz.93 Demek ki bütün kuşların, uçan hayvanların hepsi böyleymiş! Sadece kuşlar değil yerdekiler de karıncalar da böyledir.94
Böyle bakınca doğru bakmış olur, rabbimizin ismiyle bakmış, okumuş oluruz. Okumak; anlamaktır, aynı zamanda ikrar etmek; yani okuduğunu söylemektir. Gönlümüzün, okuduğunu söylemesi gerekir. Gerektiğinde dilimizle de onu söylememiz gerekir. Yoksa okuyamamışız, rabbimizin ismiyle okumayı bilmiyoruz, demektir.
Peki, insan okumayı biliyor mu?
Bilmiyor! Mesela; hayvanlar için “hayvanların aklı yoktur, iradesi yoktur, her şeyi tesadüfen ya da içgüdüleriyle yaparlar” denilir. Oysaki Allah böyle söylemiyor. Hâl böyleyken biri bilerek bunu söylerse kâfir olur mu, olmaz mı? -Elbette kâfir olur; çünkü biliyor; ama birisi öyle öğrendiği ve cehâletinden dolayı bunu söylediği zaman kâfir olmaz; çünkü cahildir. Allah adına rabbinin ismiyle okumadığı için cahil kalmış, hayvanları Allah’ın öğrettiği gibi öğrenmediği için cahil kalmıştır. Bu yüzden anasından, babasından veya okuldan öğrendiklerini söyler.
“Yeryüzünde yürüyen canlılar, gökyüzünde uçan kuşlar hepsi sizin gibi bir cemaattir. Kıyamet günü hepinizi huzurda toplayacağız”95 buyurdu Allah. Demek ki hayvanlara da hesap varmış. Bütün varlığa bakarken hepsini bu şekilde okumak gerekir.
Allah, Kur’an’da her bir şeyi tek tek anlatır. Mesela rüzgârı anlatırken “rüzgar yağmurun müjdecisidir”96 buyurur. Rüzgar yağmurun öncüsü, müjdecisidir. Rüzgar estiğinde estiği yere bulutları taşır; yani bulutlarla beraber yağmur taşır. Öyle rastgele de esmez, bulutu taşırken Allah’ın emriyle taşır. Onun bir vazifesi, bir işi vardır. O hâlde rüzgarın estiğini gördüğümüzde “rüzgâr rabbini hamd ile tesbih ediyor, Allah’ın emrini yerine getiriyor, bulutları Allah’ın emrettiği yere taşıyıp orada yağmur yağsın diye vazifesini yapıyor” dememiz gerekir.
“Yıldırımlar rabbini hamd ile tesbih eder.”97 Demek ki gök gürlemesi onun hamdıymış! Gök gürlediğinde rabbini hamd ile tesbih eder.
“Ölümünden sonra yeryüzüne rahmetimizi indirir (yeryüzünü) yeniden diriltiriz.”98 Allah, yağmura “rahmet” buyurdu. Yağmur bütün mahlukat için rahmettir. Tabi en önde insan durduğundan dolayı önce insan sonra bütün canlılar için rahmettir; çünkü Allah onunla yeryüzünü ölümünden sonra yeniden diriltir. Bir de Allah yeryüzünü ölümünden sonra diriltmesini misal vererek “sizi de böyle diriltiriz” buyurur. Bu yüzden her bir varlığa bakarken Allah’ın onun hakkında ne söylediğini anladığımızda rabbimizin nazarıyla nazar etmiş, rabbimizin ismiyle onu okumuş oluruz.
“Güneş ve Ay bir hesapla hareket eder.”99 Güneş ve Ay bir emirle hareket eder, ikisi için de bir yörünge tayin edilmiştir, onlar da o yörüngede yüzer, Allah’ın emrini yerine getirirler.
“Ona secde etmeyen hiçbir varlık yoktur, insanların da bir kısmı (secde eder).”100
Bazı insanların Allah’a secde etmemesinin sebebi nedir?
Rabbini, kendini, varlığı ve olayları rabbinin ismiyle okumaması, kendi tercihini yapıp nefsiyle okumasıdır. Her bir varlık Allah’a secde hâlindedir ve Allah’ın her bir varlık üzerinde mutlaka bir muradı vardır. Hayvanlara, bitkilere, Güneş’e, Ay’a, yıldızlara, gökyüzüne, rüzgâra, bulutlara, yağmura, doluya, yeryüzüne, dağlara kısacası canlı veya cansız dediğimiz rabbini hamd ile tesbih eden her bir varlığa baktığımızda hepsinin Allah’a secde ettiğini görürüz. Her bir varlığın bir vazifesi vardır ve hepsi rabbini bilir, hepsi Allah’ın mü’minleridir; çünkü hepsi rablerinden razıdır, rablerini hamd eder, över ve noksan sıfatlardan tenzih edip tesbih ederler.
Hâl böyleyken rabbini bu kadar hamd ile tesbih eden, zikreden, iman eden varlığın içinde insan, rabbine iman etmese, onu hamd ile tesbih etmese, zikretmese, tekbir etmese, tevhid etmese bu ona yakışır mı! Hem de Allah yerde, gökte ikisi arasında ne varsa hepsini onun hizmetine, emrine vermiş, hepsini onun için yaratmışken o ıvır zıvır şeylerle meşgul olup rabbini unutur, rabbinin kendisine okuttuğu gibi okumaz, rabbinin peygamber ve kitap gönderip ona anlattığı gibi anlamazsa, aynı şekilde kendini rabbinden müstağni; yani kendini rabbine karşı ihtiyaçsız görüp “benim kendi aklım, kendi bilgim, ilmim vardır. Ben okudum, anladım” deyip kendini rabbinden perdeler, rabbini yok sayarsa acaba Allah katında ve bütün varlıklar katında nasıl bir duruma düşer!
Evet, Allah kendisine şahid olmamızı; yani şehadet etmemizi istiyor. Şahid olabilmek için bakmak ve görmek, gördüğünü anlamak için de rabbinin ismi ile okumak gerekir. İnsan, rabbinin ismiyle okumayınca biraz önce söylediğim gibi; varlıkları canlı varlıklar, cansız varlıklar, akıllı varlıklar, akılsız varlıklar diye ayırır ve varlığa kendine göre, başkalarından öğrendiklerine göre bakar, Allah’a göre bakmaz. Allah’ın anlattığını kabul etmez, anlamaz, dolayısıyla herhangi bir hayvana muamele ederken de bir şey bilmeyen bir varlık olarak muamele eder ve hayvanı küçümser. Oysaki hayvan, kelime manası olarak diri demektir.
Hayevan; diri varlık, can taşıyan varlık demektir. İnsan da hayvanların taşıdığı gibi bir can taşır; ama insanda bütün mahlukattan ayrı olarak bir de Allah’ın nefhettiği ruh vardır.
Allah, Pir Hazretleri’ne “insanda zahir olduğum gibi hiçbir şeyde zahir olmadım”101 buyurur. Allah, insana tecelli eder, isimleriyle onun üzerinde zuhur eder; yani insanın gönül aynasında Allah’ın isimleri görünür.
Hz. Musa (a.s.)’ın Allah’ı görmek istemesiyle ilgili olarak “rabbi o dağa tecelli edince onu paramparça etti” buyurdu Allah. Dağ, Allah’ın haşyetinden paramparça oldu. Hz. Musa (a.s.) da yüz üstü yere kapanarak kendinden geçti, daha sonra kendine gelip “sen subhânsın ya rabbi”102 dedi. Allah dağa tecelli edince dağın içine mi girdi ya da dağın üzerine mi indi? -Hâşâ, böyle bir şey düşünülemez. Bir şeyi anlarken doğru anlamak gerekir.
Allah’ın zati tecellisini insandan başka hiçbir varlık kaldıramaz; çünkü Allah bir tek insana ruhundan nefhetmiştir. Bundan dolayı insan, rabbinin cemalini müşahede etmeye güç yetirebilen, Allah’a yakın olabilen, dost olabilen, meleklerin giremediği âleme girebilen bir varlıktır.
Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraca çıkarken Cebrail (a.s.) ona Sidretü’l Münteha’ya kadar refakat edip daha sonra “ya Resulullah! Bundan sonra yol senindir. Benim gelebileceğim yer buraya kadardır, ben bir adım daha atarsam yanarım. Senin artık bundan sonra refrefle (aşkla) gitmen lazım”103 dediyse bu durum manevi olarak her bir insan için geçerlidir.
Bir de miraçla ilgili olarak “acaba Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraca bedeniyle mi yoksa ruhuyla mı gitti” diye tartışmalar vardır. İnsan ne bedenini ne de ruhunu tam manasıyla anlamadığı, bilmediği için böyle konuşur! Hâlbuki beden dahil bütün varlık Allah’ın isimlerinin tecellisinden, nurundan ibarettir. Biz onu madde gibi görürüz; ama aslında o da Allah’ın nurundandır.
Allah ayet-i kerimede “Allah göklerin ve yerlerin nurudur”104 buyurdu. Yani ne yana dönersek dönelim rabbimizin güzelliğiyle, tecellisiyle karşı karşıyayız. Bütün varlıkta tecelli eden odur ve onun olmadığı bir zerre bile yoktur, olamaz! Eğer olsaydı boşluk olurdu. Bu yüzden onun tecelli etmediği ne bir an ne de bir mekân vardır. Hepimiz bu nur deryasının içinde yüzüyoruz, hareket ediyoruz. Bu nur, Allah’ın El Latîf isminin tecellisiyle her zerreye tecelli etmiştir. El Latîf; anlaşılmayacak kadar ince, zarif nur demektir.
Bütün mesele; tevhidi anlayıp “lâ ilahe illallah” demektir. Rabbimizin ismiyle, onun ismine ne kadar okuduysak o kadar “lâ ilahe illallah” deme imkânımız, o kadar iman etme ve rabbimize âşık olma imkânınız olur.
Evet, bu şekilde “lâ ilahe illallah” deyince ne demiş oluruz?
“Allah’ın tecelli etmediği hiçbir varlık, hiçbir zaman, hiçbir mekân yoktur. Her anda, her yerde tecelli eden odur. Bütün varlık, Allah’ın tecellisiyle, isimleriyle diridir. İradesi olmayan ve rabbini hamd ile tesbih etmeyen, rabbini sevmeyen, âşık olmayan, her zerresi semah etmeyen hiçbir varlık yoktur” demiş oluruz. Sonuçta hepsinde sadece Allah’ın tecellisi vardır.
Maddenin en küçük yapı taşı atomdur. Biraz daha derine indiğimizde atom altı parçacıklar; yani kuantum mekaniği başlar. Bu da bir ilimdir; ama Allah’tan ayrı değildir. Kendine bilim adamı diyen bazı insanlar bu ilmi anlamaya çalışırken sadece gördükleri kadarıyla Allah’ın yarattığını keşfetmeye, anlamaya çalışırlar. Sonra da hüküm verip buna akli herhangi bir ilim derler. Akli ilim, Allah’ın ilminden nasıl ayrı olabilir, Allahsız herhangi bir ilim olur mu! Onun yarattığından bir parça, bir şey anlamaya çalışıyorsun sonra da onunla kibirleniyor “ben bilim adamıyım, aklımla bunu ben buldum” diyorsun! Hangi akılla, sen bu aklı, bu ilmi nereden getirdin, nereden aldın!
Sen rabbini biliyor musun? Şayet biliyorsan doğrudur, sen ilim adamı, bilim adamısın, marifet adamısın, hakikat adamısın; ama sen rabbini bilmiyorsan ilim adamı, bilim adamı, marifet adamı değilsin. Böyle olup kendilerine bilim adamı diyenler, Allah’ın tecellisini gördükleri kadarıyla keşfettiklerinde “bu, rabbimin tecellisidir” demiyorlar! Örnek vermek gerekirse; atom altı parçacıkların en küçüğü olan Higgs Bozonu, diğer adıyla Tanrı Parçacığı bir var olur, bir yok olur, bir var olur, bir yok olur. Onlara bunun ne olduğunu, nereden geldiğini, yok olunca nereye gittiğini sorduğumuzda “bilmiyoruz” derler. Allah’ın onu yaratıp yok ettiğini inkâr ettikleri için de kâfir olurlar.
Bu yok olup var olma Allah’ın tecellisiyledir. Allah’ın tecellisi işte böyle sürekli peş peşe gelir. Allah bir an tecelli etmese bütün varlık yok olur, bu tecelli peş peşe olduğu için de biz varlığı sürekli var zannediyor, öyle görüyoruz. Tıpkı ışık gibi.
Işık da kesintisiz ve sürekli değildir, parça parçadır; ama o kadar hızlı bir şekilde, saniyede üç yüz bin kilometre hızla peş peşe birbirini takip eder ki biz ışığı sürekli var zannederiz. Allah’ın bütün varlıktaki tecellisi de işte böyledir.
Varlık dirilmeyle ölüm arasında sürekli böyle gider gelir. Bir ölür bir dirilir, bir ölür bir dirilir. Allah, kullarına hükmünü, emrini, hikmetini, yaratmasını seyrettiriyor ki kullar şehadet etsin, rabbine şahid olsun, rabbine teslim olsun, secde etsin, rabbini hamd ile tesbih etsin.
Şahid olmayanlar işin sadece kabuğuna bakar ve kabukta kalır, kendisi de kabuk olur. Başka bir şey olamaz! Oysaki insanın, rabbinin ismi ile okuyup içe doğru yolculuk yapması ve aklını kullanması lazım. Allah ayet-i kerimelerde “akletmez misiniz?105 Tefekkür etmez misiniz (düşünmez misiniz)?106 Tedebbür etmez misiniz (arkasındaki manaya bakmaz mısınız?107 Ne de az düşünüyorsunuz.108 Nasıl böyle hüküm veriyorsunuz?”109 buyurur.
“Yaratan (yarattığını) bilmez mi?”110 O seni biliyor. Neden rabbinin ismine okumuyorsun? -Çünkü tenezzül etmiyorsun “Allah bana gerekmez. Bana dünya gerekir, nefsimin arzuları, istekleri, mevki, makam gerekir” diyorsun ve hatta “mümkünse burayı cennete çevireyim, cennet hayatını burada yaşayayım” deyip dünya hayatını ahirete, cennete tercih ediyorsun. Hiçbir şeyi rabbinin ismiyle okumuyor, dolayısıyla yanlış hüküm veriyorsun.
Aynı şekilde “ben rabbimin rızasını, güzelliğini, sevgisini, muhabbetini kazanayım. Rabbim benden razı olsun” demiyor, nefsini razı etmeye ve nefsin için birilerini razı etmeye çalışıyorsun. Razı etmeye çalıştıkların kim olursa olsun hiç fark etmez, Allah Kıyamet günü senin bu hâlini senden kabul etmez.
Bu hâli kimden kabul eder?
Cahillerden, bilmeyenlerden kabul eder; çünkü Allah henüz onlara öğretmemiştir. Şayet Allah bir kula bir şey öğretmemişse o kula bunun hesabını sormaz; ama unutmamamız lazım ki Allah öğrenme, anlama, şahid olup şehadet etme ve rabbinin ismiyle okuma kapısını ardına kadar açmıştır ve bu kapı herkese açıktır. Her gelen peygamber bu kapıyı ardına kadar açmış, kıyamete kadar bütün peygamber varisleri, veliler de bu kapıyı açmaya ve insanları hakka davet etmeye devam ederler.
Bu anlattıklarım bir ilim değildir; hakkı, hakikati yaşamaktır. Peki, kul bu hakkı, hakikati nasıl yaşayabilir? -Bir kul, rabbinin ismiyle varlığı okursa onlarla konuşur, hatta bir taşla dahi konuşur; çünkü Allah ayet-i kerimede “kalpleriniz katılaştı, hatta onlar taş gibi yahut daha da katı oldu; çünkü taşlardan öylesi vardır ki içinden nehirler fışkırır. Öylesi de vardır ki (çatlayıp) yarılır da içinden su çıkar. Taşlardan bir kısmı da Allah korkusuyla (yüksekte durup kibirlenmekten haya edip yukardan aşağı) yuvarlanır”111 buyurmuştur. Taş bu! Rabbinden haşyet duyuyor ve “ben dağın tepesinde duruyorum, edebe aykırı olmasın, kibirlenmiş olmayayım, benim aşağıda durmam lazım” deyip dağdan aşağı yuvarlanıyor! Biz de altındaki toprak kaydı da onun için yuvarlandı zannediyoruz. Allah böyle söylemedi; yani düşündüğümüz gibi değildir!
Peki, taş nasıl yarılır ve içinden pınar fışkırır, nehirler akar?
Su gelip taşa dayandığında pınar fışkırsın diye kendini çatlatır. Taş ne zaman ne yapacağını aldığı emirle bilir. Emir almayan hiçbir varlık yoktur.
Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir örnek vereyim.
Sahabeden biri “ya Resulallah! Peygamber olduğunu ilk nerede anladın” diye sorar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “Hira’ya giderken yoldaki taşlar, kayalar bana ‘esselamu aleyke ya Resulallah’ dediklerinde peygamber olduğumu anladım”112 buyurur.
Başka bir örnek vermek gerekirse; iman etmek isteyen biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gelerek “bana bir mucize göster” der. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “git şu ağaca Allah’ın resulü seni çağırıyor, de” buyurur. İman etmek isteyen kişi o ağacın yanına gider ve “Allah’ın resulü seni çağırıyor” der. Ağaç da yeri yarıp Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yanına gelir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ağaca “ben kimim” diye sorar. Ağaç da “lâ ilahe illallah muhammedun resulullah” der. Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, ağaca yerine gitmesini söyler, ağaç da tekrar yerine gider. Tabi ki mucize isteyen kişi samimi olduğu için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu mucizeyi göstermiştir, zaten o da hemen iman eder.
Bunları her şeyin diri olduğunu anlamamız için söyledim. Neye bakarsak bakalım baktığımız şeyin canlı bir varlık olduğunu bilelim. “Allah yeryüzünü ölümünden sonra diriltir”113 buyurdu Allah. Demek ki yeryüzündeki yeşilliklerin her biri diriymiş! Hele bir de baktığımız insansa o zaman bakışımıza ne kadar dikkat etmemiz gerekir, bir düşünelim.
Diri olan tüm varlık insanı tanır, vazifesini bilir, işini yapar. Allah’a asla itiraz etmez. Aynı şekilde insana da itiraz etmez; çünkü insanın emrine verilmiştir. Böyle olmasaydı insan hiçbir varlığa güç yetiremezdi; fakat Allah tüm varlığa bir denge koymuştur.
İnsanın bir de zahiri olarak kendine bakması ve kendini okuması gerekir. İnsanın kaç organı, azası varsa her biri bağımsız olarak Allah’ın kuludur. Her biri zikrini, ibadetini, kulluğunu yapar ve Allah’tan aldığı emri yerine getirir. Bu emri yerine getirirken de cemaat hâlinde yerine getirir. Bu yüzden hepsi birbirine yardım eder, destek olur. Onun için insan tek başına büyük bir cemaattir, büyük bir cemaati olan biridir ve cemaatinin hepsi de ona tâbidir.
Evet, cemaat kendi sahibine, imamına, Allah’ın yeryüzündeki halifesine tabidir.
Nasıl?
İstersen onlara namaz kıldırır, zikir yaptırır, tesbih yaptırır, ibadet ettirir, kulluk yaptırır, Allah yolunda hizmet yaptırır ve rabbine koşarsın, istersen de tam tersini yaparsın. Tam tersini yaptığında organlarının kulluğuna zarar verebilir misin? -Hayır, zarar veremezsin, sadece onları kirletmiş olursun!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur “ruh bedenden ayrılırken, eğer (vefat eden kişi) kazananlardan (cennetle müjdelenenlerden, kitabını sağından alanlardan) biriyse kendi bedenine teşekkür eder, bedeni de ona teşekkür eder; ama (ölen) cehennemlik biriyse beden ona lanet eder, o da bedene lanet eder.” Beden o kişiye lanet edip “isteseydin, beni böyle kirletmezdin. Benimle Allah’ın rızasını, cenneti kazanırdın; ama bak, cehennemi kazanmışsın” der.
İnsanın kendine bakması ve kendini rabbinin ismiyle okuması gerekir, dedik.
“Biz onlara, afakta (tüm kâinatta) ve enfüste (kendi nefislerinde) ayetlerimizi göstereceğiz ki onun (Kur’an’ın ve Allah’ın tecellisinin) hak olduğu onlara (iyice) belli olsun.”114 Onu senin anlaman ve hakkın her yerde; hem sende, hem zerrende, hem tüm azalarında, hem gönlünde, hem de afakta tecelli ettiğine şehadet etmen gerekir.
Afak demek; gözünle görebildiğin her yer ve her şey demektir. Dolayısıyla her yerde hakkın tecellisine şahid olman lazım. Böyle şahid olunca her bir varlık üzerinden onu seversin.
Peki, her yerde hakkın tecellisine şahid olmak zor mudur?
Elbette ki zordur, hiç kolay değildir. Çaba, gayret sarf etmeden, böyle bakmadan göremez, anlayamaz; yani okuyamazsın. Mesela; bir yazıyı okurken dikkatli bakmasan onu okuyabilir misin? -Hayır! Sadece dikkatli bakman da yetmez, okuyabilmen için önce nasıl okuman gerektiğini bilmen gerekir. Ya da okuyacağın yazı senin dilinle yazılmamışsa bu defa okusan bile onu anlayamazsın. Gerçek bir kul, varlığı okurken rabbinin ismiyle okur, rabbinin ismine okur. Senin de bunun için okumayı bilmen, okumayı öğrenmen ve çaba, gayret sarf etmen lazım.
Allah, kulunu hakkıyla bilendir. Hâl böyleyken hiç kulunun yapamayacağı bir şeyi kuluna emreder, onu yap der mi ya da çekemeyeceği bir yükü kuluna yükler mi! Haşa! Allah herkese gücü kadar yük yükler ve herkesi gücü nispetinde sorumlu tutar. Bununla beraber Allah bir şeyi iyice öğretmeden, anlatmadan, belletmeden, kavratmadan hiç kimseyi o şeyden hesaba çekmez. Bunu kendi üzerimizden anlayalım. Nasıl ki biz bir çocuğu bilmediklerinden hesaba çekmiyorsak Allah da böyledir, kulunu bilmediklerinden hesaba çekmez; ama mutlaka kuluna öğretir.
Allah her bir kulunun öncesini de sonrasını da neler yapacağını da yapamayacağını da bilir; ama kuluna imkân verip “haydi kulum, yap” der. Hayatı, yaşadığımız olayları kendimiz için kazanma imkânı olarak görmemiz gerekir. Eğer hayat, kazanma imkânı olmasaydı Allah peygamber gönderip, kitap indirerek kullarına “şunu şöyle yapın, bunu böyle yapın” demezdi. Şayet diyorsa o zaman herkesin değişme ve kazanma imkânı vardır.
Allah ayet-i kerimede “(ne olaydı iman etselerdi) ne olaydı azabı görmeden önce bütün kudretin Allah’a ait olduğunu bilselerdi”115 Yani bütün mülkün Allah’a ait olduğunu bilselerdi ne olurdu, neden öyle yapmadılar, buyurur. Demek ki Allah herkese kazanma imkânı vermiştir. Yoksa “Allah kaderimizi yazmış, iş bitmiş, biz de Allah’ın yazdığını yaşıyoruz” diye bir şey yoktur. Her şey diridir ve her şey bulunduğumuz bu anda olur; ama Allah katında zaman ve mekân olmadığı için onun nezdinde her şey bir andır. Bizim aklımız zamanla ve mekânla sınırlandığı için zamansızlığı, mekânsızlığı, evveli ve ahiri olmayanı anlayamayız.
Aklın da bir evveli vardır ve evveli Allah’tır. Bir ahiri vardır, ahiri Allah’tır. Zahiri vardır, zahiri Allah’tır. Batını vardır, batını Allah’tır. Bilen de ona her şeyi bildiren de yine Allah’tır; yani El Alîm olan sadece Allah’tır. Biz de her şeyi onunla ve onun bize öğretmesiyle biliriz.
Bir anımızın, bir düşüncemizin bile onsuz olmadığını bilmeliyiz; çünkü öyle buyurmuştu Allah ayet-i kerimede “âlemlerin rabbi olan Allah dilemeden siz dileyemezsiniz.”116 Bu ayette de görüldüğü gibi dilememiz bile onunladır. Allah bizim için gönlümüze, çabamıza, gücümüze ve hikmeti gereği nasıl dilemesi gerekiyorsa bu dilemesine göre bizim için diler, biz de ancak Allah’ın dilemesinden sonra dileyebiliriz.
Peki, Allah’ın dilediği dışında bir dileğimiz olabilir mi? -Elbette ki olabilir. Allah’ın bizim için dilediği; cennettir, ona yeryüzünde halife olmaktır, veli olmaktır, hidâyete ermektir ve takva sahibi olmaktır; ama biz rabbimizi dinlemeyip, onun ismiyle, onun ismine okumayıp şeytanı dinleyebiliriz. Allah bu tercihi bize bırakmıştır. Unutmamamız gerekir ki rabbimizin bizim için dilediği her şey saf rahmet, saf muhabbet, saf aşk, saf hayr, saf cennettir, kâmil insan, Hz. İnsan olabilmemiz içindir, her şeyden kurtulup “Allah” dememiz içindir; yani fakr hâlini yaşamamız içindir. Fakr; Allah’tan başka hiçbir şeyimizin olmadığına iman etmek, bunu yaşamak ve tatmaktır.
Bu yüzden hayatı yaşarken “evvelim de ahirim de, zahirim de batınım da bütün varlığım Allah’a aittir. Ben zaten onsuz bir şey bilmem, ya onun bana öğrettiği gibi okurum, onun bildirdiği gibi bilirim ya da vehme, zanna, şeytanın verdiği vesveseye kapılırım” dememiz lazım. Allah “zan ilimden hiçbir şeydir”117 buyurdu. Yani aslında zan, senin kendi kendine ürettiğin bir şeydir ve bir hakikati yoktur.
Aynı şekilde vesvesenin de bir hakikati yoktur. Madem öyle vesveseye, zanna düşmemizin sebebi nedir?
Rabbimizin nurundan yüz çevirmemizdir. Karanlık, olmayan bir şeydir, onun için karanlığa bakarken bir şey göremeyiz sadece bir siyahlık görürüz. Nurun hakiki bir varlığı vardır; ama karanlığın bir varlığı yoktur. Nur olmadığında karanlık olur. Tabi, siyah bir nur da vardır ve o başka bir şeydir. Yolculuğu yaparken siyah nurla karşı karşıya gelebiliriz, geldiğimizde “bu karanlıktır” demeyelim, o da başka bir tecellidir. Aşk dolu, muhabbet dolu bir tecellidir. Nur siyah olsa da içi yine görünür ve Allah’ın tecellisini orada da müşahede ederiz.
Aynı şekilde iman vardır; ama küfür diye bir şey bizatihi yoktur; yani küfrün hakikati yoktur, yaratılmamıştır. Nasıl ki nur olmadığında karanlık oluyorsa bir gönülde de iman olmayınca küfür var olur.
İnsan kendini ya Allah ile, rabbi ile bilir, rabbinin ismiyle okuyup anlar, iman eder ve kendini, hakikati tadar ya da karanlığa, vehme, zanna, vesveseye gömülüp kaybolur sonra ölüm vakti gelir ve birden perde açılır, Allah ona “haydi kulum, gel” der. Onun için Allah ayet-i kerimede “senin için bugün perdeleri biz açtık, artık gözün keskin görür”118 buyurmuştur. O gün Allah “şimdi hakikate bak! Bak ki hakikat neymiş; ama sen kendini perdeledin, karanlıkta kaldın, beni unuttun, kendini unuttun, varlığı unuttun, varlığın ne olduğunu unuttun, imtihanları unuttun, kazanmayı unuttun, nasıl kazanabileceğini unuttun. Beni, kitabımı, peygamberimi ciddiye almadın. Seni hidâyetteki her kuldan, her mü’min üzerinden davet ettim; ama sen hep yüz çevirdin. Hep ‘ben, bence, bana göre’ dedin ve nefsini ilah edindin” buyurur.
Bütün insanlar ahiretin yolcusudur. Şimdiye kadar gelenler vakti zamanı gelince dünya gemisinden indiler ve Allah’ın huzuruna gittiler. Hepimiz sıranın şimdi bizde olduğunu biliyoruz. Dünya tıpkı bir han gibi dolup boşalır. Herkes gelip imtihanını yaşar sonra buradan ayrılıp huzura gider. Eğer bunu unutursak rabbimizi unutmuş oluruz. Dünyaya sanki burası ebediymiş gibi muamele edersek, derdimiz dünya olursa, nefsimizin arzuları, istekleri, insanların bizi övmesi, sevmesi, mevki makam olursa bilelim ki hepsini bırakıp gideceğiz ya da onlar bizi bırakıp gidecek; çünkü bunların hepsi fânidir. İnsanın da hayatını fani olana satmaması, kurban etmemesi gerekir.
Yaşadığımız her gün kurban ettiğimiz gündür. İçinde bulunduğumuz günün ne kadarını Allah’a kurban ettiysek o kadar kazanmışız, hayatımızı o kadar doğru yaşamışız demektir; ama günümüzü başka şeylere kurban ettiysek o zaman da kaybetmişiz demektir.
Başka şeyler derken tabi ki ameller niyetlere göredir; ama hiç kimse kendini kandırıp “işte, benim niyetim çalışıp çok kazanmak sonra yardıma ihtiyacı olanlara dağıtmaktır” demesin. Allah böyle yap demiyor. Allah “rızkı ben veriyorum, taksimatı ben yapıyorum, dilediğime rızkı genişletiyor, dilediğime daraltıyor, dilediğime hesapsız veriyorum. İnsanlara rızıklarını dağıtmak senin işin değil, kendini bununla kandırma. Sen kulluğunu yap, elinden geleni yap, çabanı, gayretini sarf et! Hayatını oraya kurban etme! Ben senden her şeyini; vaktini, hayatını, her anını istiyorum. Beni unutma! Beni sabah akşam zikret, hamd ile tesbih et! Gece kalk, namaz kıl, Kur’an oku, tefekkür et, Kur’an’ı tertil üzere oku! Seher vakitleri ise istiğfar et” buyuruyor. Allah ayetlerinde mü’minleri anlatırken “onların yanları (vücutları) yataklarından uzaklaşır.” 119 “Onları rükûda, secdede görürsün”120 yani “dua, zikir, tesbih, hamd ve istiğfar hâlinde görürsün” buyurur. Onlar rablerinin rızasını dert edinmiştir, geceleri uyku uyuyamaz, ibadet eder, secde ederler.
Bir mü’min gece böyle yapıyorsa artık onun gündüz hâlini hesap edelim. Hiç Allah’ın huzurundan bir an bile ayrılabilir mi! Hâli böyle olduğu için Allah’ın rahmetine gark olmuş, Allah onu rahmetinin, mağfiretinin, muhabbetinin içine almıştır; çünkü kendisi buna layık olmuştur. Tabi ki yanlış yapabilir, düşebilir; ama rabbi onu kaldırır; çünkü o, Allah’a karşı samimidir.
Bir kul, Allah’a karşı samimi değilse gece gündüz ibadet de yapsa o kaybetmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlar helak oldu, iman edenler müstesna. İman edenler de helak oldu. İman edip salih amel işleyenler müstesna. İman edip salih amel işleyenler de helak oldu. İman edip, salih amel işleyip ihlas sahibi olanlar müstesna. Onlar da büyük bir tehlike ile karşı karşıyadır”121 buyurmuştur. Eğer ihlas yoksa bunların hepsi boşa gider.
Peki, ihlas sahibi neden büyük bir tehlike ile karşı karşıyadır?
Çünkü iman ettiğini, salih amel işlediğini, hayatını Allah yolunda kurban ettiğini ve samimi olduğunu bilir, dolayısıyla onun kibirlenme, kendini hayırlı görme tehlikesi vardır. İşte, ihlas sahibi bu tehlike ile karşı karşıyadır. Böyle bir duruma düşmemek için nefsini hep en aşağıda görmesi “bana gelen bütün hayırlar, iyilikler, güzellikler Allah’tandır; kötülükler, yanlışlar, eksiklikler ise benim kendi nefsimdendir” demesi lazım. Bunu söyleyince tehlikeyi atlatmış olur; fakat kendini bir insandan bile hayırlı görürse o zaman kaybeder.
İhlaslı kulun bir insanın bile hatasını, kusurunu görmemesi, sadece rabbini görmesi, o yüzden gözünü, gönlünü rabbinden asla ayırmaması gerekir. Geriye kalan her şey kendisi için birer imtihandır, kendisi de kimseyi hesaba çekme, kimse hakkında hüküm verme hakkına sahip değildir. Kendini hayırlı gördüğünde ve hüküm verip “ben ondan daha hayırlıyım” dediğinde iblisin durumuna düşer. Asla hiç kimse hakkında böyle bir hüküm veremez, bunu gönlünden dahi geçiremez.
Şayet şeytan ona bu şekilde bir vesvese verirse hemen “ya rabbi! Şeytanın verdiği vesveseden sana sığınıyorum. Ben acziyetimi, hatalarımı, kusurumu, günahımı, yanlışımı, sana kulluk yapamadığımı, kulluğu beceremediğimi, seni layıkıyla hamd edemediğimi, tesbih edemediğimi, seni tevhid edip tekbir edemediğimi ve gaflete düştüğümü biliyorum. Nasıl olur da bu hâlimle kendimi bir başkasından üstün görebilirim” demelidir.
Hiç kimse her ne olursa olsun başka bir kimse hakkında hüküm veremez. Nereden biliyorsun belki kendini ondan hayırlı gördüğün kulun öyle bir hâli vardır ki Allah o kulu o hâliyle seviyor! Senin bir garantin var mıdır! Sonra kimse seni ilgilendirmiyor, sen kendine bak! Yapabiliyorsan kazanması için ona yardım et, destek ol, hidâyet ol, rahmet ol, muhabbet ol, nimet ol, ikram ol, cennet ol. Bunları yapınca sen kazanırsın; fakat bunları yaptıktan sonra sakın “ben ona yardım ediyorum, ben ona veriyorum” deme. Aksine “rabbim benim üzerimden ona ikram ediyor. Bu imkânı bana rabbim verdi ve bana haydi kulum, bana halife ol, buyurdu” de ve onu kendine mâl etme, yaptığın yardımı Allah’ın sana bir ikramı olarak görüp şükret, buna layık olmadığını da bilip boynunu bük ve istiğfar et.
İstiğfar sadece yanlışlara yapılmaz. Hatta yanlışlarımıza bir sefer istiğfar ediyorsak belki ibadetlerimize bin sefer istiğfar etmeliyiz; çünkü ibadetlerimizle kendimizi üstün görme, şeytanın durumuna düşme tehlikesi ile karşı karşıya kalırız. Bu yüzden çok dikkatli olmalıyız. Kul, rabbine yaklaştıkça Allah ondan en ufak bir hatayı bile kabul etmez, onun en ufak bir hatası dahi büyüktür.
Hep beraber istesek de istemesek de yoldayız. Rabbimize gidiyoruz. İnşallah ters tarafa koşmuyor, rabbimizden kaçmıyor, aksine rabbimize koşuyoruz.
Nasıl?
Tabi ki “Allah” diyerek, “lâ ilahe illallah” diyerek, “sen subhansın, noksan sıfatlardan münezzehsin. Sen benim subhan rabbimsin” diyerek, onu tekbir edip “Allah u ekber” diyerek, ona hamd ederek, her işini, her yaratmasını, her takdirini, her rahmetini, her ikramını, her affını, her mağfiretini her bir ismiyle ona hamd ederek ona koşuyoruz. Böyle olunca içimiz dışımız nur olur. İçimiz, dışımız her zerremiz Allah ile beraber olur. Bu hâlde olan bir kul da huzura layık olmasa kim layık olur!
Evet, bütün çabamızı, gayretimizi huzura layık olmak için sarf ediyor, hayatımızı rabbimiz için kurban ediyoruz. Allah’ın ayet-i kerimede “de ki: Muhakkak ki benim salatım (ibadetlerim, kulluğum), kurbanım (verdiğim, aldığım), hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi olan Allah içindir”122 buyurduğu gibi biz de aynen öyle söylüyoruz. Bunu söylerken arada birçok eksikler çıkar; ama hepsini tamamlıyoruz. Arada her ne çıkarsa çıksın ona “seni de kurban ettim” diyoruz. Başka bir şey çıkınca “seni de kurban ettim” diyoruz. En son “ben de kurbanım ya rabbi” diyoruz ve iş bitiyor.
Kurban, kurbiyet; yakınlık demektir ve Allah’ın El Karîb isminin tecellisidir. Kurban olan; Allah’a yakın olur, ona kurbiyet kazanır, mukarrebun olur; çünkü o, nefsini ve tüm varlığını Allah’a kurban etmiş ve ona kurban olmuştur.
Hayatı yaşarken peygamberlerin yaşadıklarından, Allah’ın bize örnek olarak gösterdiklerinden bir parça yaşarız. Bir bakarız Hz. İbrahim (a.s.)’ın yaşadığını yaşıyoruz ve bizi ateşe atıyorlar. Bir bakarız İsmail’imizi kurban etmemiz gerekiyor. Bir bakarız İsmail gibi can vermekle, kurban olmakla imtihana tabi tutuluyoruz. Bir bakarız Hz. Yunus (a.s.) gibi balığın karnındayız, karanlığa gömülmüşüz “lâ ilâhe illâ ente subhâneke innî kuntu minez zâlimîn” diyoruz, “estağfirullah” diyoruz. Bir bakarız kardeşlerimiz bizi Hz. Yusuf (a.s.) gibi kuyuya atmış, köle diye satılıyoruz. Bir bakarız iftiraya uğramışız, bir bakarız zindandayız. Peygamberlerin yaşadıklarının her birinden böyle örnekler yaşarız. Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmeti olarak en çok onun yaşadıklarından yaşayacağız. Zaten bunları yaşamayanlar kendilerine “ben yaşadım” demesinler. Onlar hayatı hiç yaşamamıştır!
Bilelim ki Allah, peygamberlerine ikram ettiğini bize de ikram eder; fakat Allah bizim zayıflığımızı, acziyetimizi bilir. Bu yüzden de biz bir adım atarız; ama Allah onu on adım olarak sayar. Biz bir yaparız, Allah onu yüz, yedi yüz sayar, böylelikle yedi başak veren ve her başakta yüz tane olan bir ecir verir; yani biz onun yolunda bir lira vermişsek, Allah onu “hayır, sen yedi yüz lira verdin, ben öyle kabul ettim” buyurur.123
Allah ile alışveriş yapıyoruz, fedakârlık yapıyoruz, Allah için sıkıntıları yutuyoruz. Tabi ki en büyük sıkıntı en yakınlarımızdan gelecek. Peygamberlerin yaşadığı sıkıntıları yaşamayan, peygamberlerin kazandığı nimeti istemeye hak kazanamaz. Zaten Allah kimin ne mal olduğunu bilir ve imtihanları da ona göre verir. İmtihan ne kadar büyükse nimet de, ikram da, Allah’a yakınlık da o kadar büyüktür.
Bir de Allah, kulunu imtihana tabi tutarken onun bir şartı vardır. Bu şart da kulun duasıdır. Allah “benden isteyin vereyim”124 buyurmuştur, dolayısıyla kuluna verirken onun duasına göre verir. Misal; biri “ya rabbi! Ben cennete gideyim” derse imtihanı ona göre olur. “Ben huzura çıkmak istiyorum” derse imtihanı büyük olur. Hele ki “ben sana yakın olmak istiyorum” derse onun imtihanı çok daha büyük olur. Onun her şeyden, tüm varlığından vazgeçmesi gerekir.
İnşallah biz de nimetin en büyüğünü; rabbimize yakınlığı, dostluğu, rabbimizin cemalini, rızasını istiyoruz. Allah ikram etmezse zaten bunu kazanmamız mümkün değildir; ama bununla beraber o istemeseydi bizim de bu nimeti istememiz mümkün değildi. Biz de inşallah onunla istiyor, o istediği için istiyoruz. Bunun için de çabamızı, gayretimizi hep beraber sarf edeceğiz. Sadece dilimizle değil hâlimizle, tavrımızla, ibadetimizle, zikrimizle, tüm çabamızı ve gayretimizi sarf edeceğiz. Bu sayede isterken doğru söylediğimizi ispatlamış olacağız. Allah bunu bize ikram etsin inşallah.
Allah bizi hayatı yaşarken rabbinin ismiye okuyanlardan, rabbinin ismine okuyanlardan eylesin. Allah bizi kendi nefsinin arzusuna, şeytanın vesvesesine uyanlardan eylemesin. Allah bizi rabbinin vahyine tabi olanlardan ve hayatını Allah’ın rızasını, cemalini, dostluğunu isteyerek yaşayanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
