close

4.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini rabbimizin öğrettiği şekilde öğrenmeye, anlamaya çalışıyorduk. Rabbimizin ismiyle okuyunca rabbimizi tanır, anlarız. Tabi ki bu da gönlümüz kadarıyla, gücümüz kadarıyla ve Allah’ın dilediği kadarıyladır.

Rabbimizin ismiyle insanı, kendimizi nasıl okuyacağımızı öğrenmeye, okumaya başladık. Bir de rabbimizin ismiyle hayatı, hayatın her anını okumamız gerekir.

Herkes öncelikle kendi hayatını okumalıdır. Okumaya başlarken rabbinin her an kendisiyle beraber olduğunu ve her anda kendisine muamele yaptığını görür, buna şahid olur. Buna şahid olmazsa okumuş olmaz.

Allah, kulunu dünyaya göndermeden önce rızkını gönderir. İnsanın kendini anlamaya önce buradan başlaması gerekir. Evet, kul daha dünyaya gelmeden önce Allah ona rızkını gönderir ve annesinin sütüyle onu rızıklandırır. Sonra Allah ona, kendinden bir sevgi verir. Her bir kul için durum böyledir. Biri doğduğunda anası da, babası da, etrafındakiler de, insanlar da iradesiz bir şekilde onu severler. Elbette ki herkesin sevgisi bir değildir; ama Allah, çocuk için etrafındakilere kendinden sevgi verdiğinden dolayı rahmetle bakan herkes çocuğu sever. Bir de çocuklar tıpkı melekler gibi günahsız oldukları için herkes tarafından sevilirler.

Herkes kendi hayatından başlayıp Allah’ın kendisine nasıl bir muamelede bulunduğuna bakmalıdır. Söyledim; Allah’ın, kuluna olan muamelesi iki türlüdür; Allah, kullarına ya celaliyle, ya da cemaliyle muamele eder. Celaliyle muamele ederken Zul Celali Vel İkram’dır; yani Allah ikram etmek için kuluna celaliyle muamelede eder.

İkramı sadece zahiri nimetler olarak anlamayalım. Allah zaten cemali ile muamele ederken kuluna zahiri olarak ikramda bulunur. Onsuz hiç kimse hiçbir ikrama nail olamaz. Zahiri ikramlar da manevi ikramlar da böyledir. Allah, kuluna celaliyle muamele ederken de onu eğitir, büyütür ve ondaki imanı sağlamlaştırır; çünkü Allah El Metîn’dir. Kuluna da Metîn ismiyle tecelli eder, böylelikle kul dik durur, sağlam durur.

Mesela; hiçbir iş yapmamış birine herhangi bir işi verirseniz onu yüzüne, gözüne bulaştırır. İşi ne kadar çok yapmışsa o konuda o kadar tecrübe sahibidir, güçlüdür; ama bu tecrübeyi kazanırken mutlaka zahmet çekmiştir. Okumakla bir şeyler öğrenilebilir; ama insan okuduğu şeyi yapmayı sadece okumakla beceremez. Örnek vermek gerekirse; birine terzilikle ilgili bütün kitapları okutsanız sonra eline kumaşla makas verip “haydi, bana bir elbise yap” deseniz bir elbise yapabilir mi? -Yapamaz. Ya da birine tamircilikle ilgili her şeyi okutsanız sonra eline malzeme verip “haydi, bu arabayı tamir et” deseniz istediği kadar okumuş olsun yine de arabayı tamir edebilir mi? -Tamir edemez. Tamir edebilmesi için tecrübesinin olması; yani tamir işine şahid olması, bir ustanın elinde yetişip ustasını seyretmesi gerekir, seyretmesi de yetmez, arada bir malzemeyi alıp işi kendisi yapmaya çalışması gerekir. Çünkü insan bir işi ancak kendisi yaparsa öğrenir; yani o işi yapmayı tadarsa öğrenir.

Bu yüzden okumak tek başına hiçbir işe yaramaz. Bir de okuyup öğrendiğine şehadet etmek, onu görmek, tecrübe etmek gerekir. İşte, hayatı yaşarken Allah’ın Celal isminin tecellisi de bize hem öğretir, hem şehadet ettirir, hem de yaşatır.

Bir anne baba neyi biliyorsa çocuğuna da onu öğretir. Çocuk konuşmaya başlayınca anne babası ona her neyi öğretmişse o şeyi konuşmaya, cevap verirken öyle cevap vermeye başlar. En basitinden anne baba hangi dili konuşursa çocuk da o dili konuşur; çünkü anasından, babasından o dili öğrenmiş, o dilin talimini görmüştür. Bu, manevi olarak da böyledir.

İnsan, kâmil bir kul ile beraber olmazsa kemale ermesi mümkün değildir; yani insanın, bir Mürşid-i kâmille beraber olmadan irşad olması, rüştüne ermesi mümkün değildir. Kendi kendine bazı şeyleri sadece ilim olarak okur, dinler, bir şeyleri anlamaya çalışır; ama hiçbir zaman, irşad olamaz, rüştüne eremez, kemale eremez, kâmil insan, Hz. İnsan olamaz.

Zahiri, dünyevi şeyler için bile bir usta lazımsa manevi hayat, ebedi hayat için, Hz. İnsan olabilmek, kendi nefsinden, benliğinden, varlığından kurtulup hakikatine erebilmek için nasıl bir Mürşid-i kâmille beraber olmak gerekmez! Biri gerekmediğini söylüyor ve böyle zannediyorsa o kişi manevi olarak büyüyemez, öylece yerinde kalır.

Evet, Allah “rabbinin ismiyle oku!”76 demiş, ardından “insan kendini kendine yeterli görerek azar (haddini aşar, iğvaya, şeytanın tuzağına düşer)”77 buyurmuştu. İnsan kendini kendine yeterli gördüğü için azar, şeytanın tuzağına düşer. Biri “ben kendime yeterim, böyle iyiyim, kimseye ihtiyacım yok” dediğinde kendini kendine yeterli görmüş olur. Böyle biri aslında rabbine karşı kibirlenirken insana karşı kibirlendiğini zanneder. İnsanlara kibirlenirken Allah’a karşı kendini müstağni görür, “benim ihtiyacım yok” der. Oysa ki Allah “kiminizi malca, mevkice kiminizden üstün kıldık ki birbirinizin işini göresiniz.”78 Birbirinize öğretesiniz, yardım edesiniz, birbirinizle kaynaşasınız, yolu beraber yürüyesiniz, birbirinize teşekkür edesiniz, minnettar olasınız, birbirinizi sevesiniz, bir ve beraber olasınız, kardeş olasınız, buyurmuştu. Ama nankör insan kimden iyilik görürse görsün teşekkür etmez. Hz. Ali (r.a.) Efendimiz “bana bir harf öğretenin kırk yıl kölesi olurum” demiştir. Hâl böyleyken biri birinden bir harf, bir cümle öğrenmişse ve kendisine öğretene teşekkür edemiyorsa o kişi nankördür! Onu bile kendinden bilir, kendinden zanneder; yani kendini müstağni görür. Oysa ki burada Allah’ın bir muradı vardır. Allah’ın buradaki muradı; bir olmamız, beraber olmamız, kardeş olmamız, birbirimizi sevmemiz, birbirimize yardım etmemiz, birbirimizi cennete taşımamız ve birbirimize marifet olmamız, hikmet olmamızdır.

Evet, çocuk, biraz daha büyüyünce konuşmaya, yürümeye başlar. Çocukları olanlar bilir, çocuk yürümeye başlayınca anne baba sevinir. Çocuk konuşmaya başlayınca, kelimeleri, cümleleri tam kuramaz; ama anne babalar çocuklarının bu hâllerini çok severler. Genel olarak hepimiz bu konuda tecrübe sahibiyiz. Kul da rabbini kendi üzerinden tanır, anlar. Nasıl ki anne babalar, çocukları konuşmaya başlayınca kelimeleri tam çıkaramadıklarında bile çok seviniyorlarsa acaba kul kendine gelmeye başlayıp “Allah, lâ ilahe illallah” dediğinde, “rabbim Allah’tır, Allah beni yarattı” dediğinde Allah nasıl sevinir. Kul bunları söylerken aslında hiçbir şey bilmez, sadece söylemeye, öğrenmeye, anlamaya çalışır. Acaba Allah, o kulunu nasıl sever!

Bu sevgiyi de kendi üzerimizden anlamaya çalıştığımızda çocuğumuzu nasıl sevdiğimize bakalım. Oysa ki çocuğumuzu biz yaratmamışız, Allah bizden onu yaratmıştır. İşte, Allah’ın, kuluna olan sevgisini anne babanın çocuğuna olan sevgisi üzerinden böyle anlarız.

Anne babanın çocuğuna olan sevgisi; Allah’ın, kuluna olan sevgisinin yanında sonsuz bir deryadan bir damla misalidir. Kul “Allah” deyince, “lâ ilahe illallah” deyince, rabbini aramaya başlayınca eksik yapar, yanlış yapar, konuşurken yanlış konuşur, hatta belki ağzından çıkan kelimeler küfürdür; ama daha bunu bilmiyor, arayıştadır. Bu kula kızmak doğru mudur? -Doğru değildir; çünkü daha bilmiyor. Yaşı kaç olursa olsun, bu fark etmez. Allah’ın nazarı ile nazar edip Allah’ın ismi ile okuduğumuzda bu böyledir. Yoksa insan kendisiyle kıyasladığında karşısındakine kızar “niye bilmiyorsun, niye anlamadın, niye yanlış anlamışsın” der. Allah’a göre yapılması gereken bu değildir, böyle davranan bir kul haddini aşmış, rabbine karşı saygısızlık yapmış, rabbinin sevdiğine hakaret etmiş, haksızlık yapmış, zulmetmiş, doğru bakamamıştır.

Peki, insan neden bu yanlışa düşer?

Elbette ki o kulu yaratan rabbinin ismi ile okumadığı, anlamadığı için bu yanlışa düşer; çünkü rabbine karşı kördür, rabbi ile bakamamıştır. Biri Allah’a göre bakıp anlamıyorsa rabbinin ismiyle insanı ve hayatı okumuyorsa o kişi kördür.

Çocuklar biraz daha büyüyünce bir şeyler yapmaya, hizmet edip anne babasını sevindirmeye ve onların istediği, sevdiği gibi olmaya çalışırlar. Bu durum yanlış da eksik de yapsa her çocuk için böyledir. Çocuktur, düşer, kalkar, yuvarlanır; ama bunları da yapar.

Kul da Allah’ın rızasını kazanmak için çabasını, gayretini sarf ederken eksik yapabilir, yanlış yapabilir, yüzüne gözüne bulaştırabilir; ama tıpkı anne baba gibi Allah da kulunun bu hâlini sever.

Bununla ilgili bir kıssa anlatayım.

Hz. Musa (a.s.) Tur’a giderken susar ve yolda bir çoban görür. Çobana “yanında su var mı” diye sorar. Çoban da “su yok; ama otur, sana süt sağayım” der. Çoban sütü sağarken kendince Allah ile konuşur ve der ki: “ya rabbi! Ben seni çok seviyorum, sana hizmet etmek istiyorum. Sen bana müsaade etsen ben sana süt sağsam, içine ekmek doğrasam, sana yemeğini yedirsem, başını yıkasam, saçını tarasam.” Hatta daha da ileri giderek “başındaki bitleri ayıklasam” der. Bu çoban, rabbini kendisi gibi bir kul olarak anlamıştır ve bu şekilde samimiyetle Allah ile konuşur.

Hz. Musa (a.s.) da çoban bu şekilde konuşurken onu şaşkınlıkla izler. Sonra ona “sen ne yapıyorsun” diye sorar. Çoban da “Allah ile konuşuyorum, ben onu çok seviyorum, ona hizmet etmek istiyorum” der. Çoban böyle söyleyince Hz. Musa (a.s.) ona Allah’ı anlatmaya başlar ve “Allah âlemlerin rabbidir, hiçbir şeye muhtaç olmayandır, her şeyi yaratandır, her şeyi idare edendir. O herhangi bir varlığa benzemekten münezzehtir, subhandır” der. Çoban Hz. Musa (a.s.)’ı dinledikçe hâlden hâle girer ve feryad etmeye başlar, öyle ki artık kendine hâkim olamaz ve koşmaya başlar. Bunun üzerine Allah, Hz. Musa (a.s.)’a hitap edip “ya Musa! Kulumla ne güzel konuşuyorduk, niye kulumu benden ayırdın” buyurur. Bu defa Hz. Musa (a.s.) onun peşinden koşar, yetişip onu yakalar ve çobana “ben söylediklerimden vazgeçtim, sen yine bildiğin gibi dua et” der. Hz. Musa (a.s.) böyle söyleyince çoban dönüp “ben artık nasıl bildiğim gibi dua ederim! Daha önce rabbimi kendimce biliyordum, şimdi ise öğrendim, artık nasıl böyle dua ederim” der. Çoban bu şekilde dua ederken samimiydi, rabbini o kadar bildiği için duasını da böyle yapmıştı.

Biri de dua ederken, Allah ile konuşurken duası onunla rabbi arasındadır. Bize düşen de; o insanı ve onun duasını, tavrını, hareketini rabbimizin ismiyle okumaktır.

Tabi ki insanın bile bile böyle küfür sözler söyleyerek dua etmesi başka bir şeydir. Bile bile böyle söyleyen kişi nefsini ilah edinmiş, şirke, küfre düşmüş olur; ama bilmeden böyle yapan kişi bir çocuk konumundadır.

Evet, çocuk büyüdükçe iyilik yapmaya, anne babasını sevindirmeye çalışır. Kul da böyledir; rabbini bildikçe, tanıdıkça onu sevindirmeye çalışır, sonra da Allah ona ne yapması gerektiğini, onu neden yarattığını ve vazifesinin, üzerindeki muradının ne olduğunu bir vesile ile; yani bir Mürşid-i kâmil ile ona öğretir. O adım attıkça Allah ona öğretmeye devam eder. O, rabbine yürümeye, anlamaya çalıştıkça Allah da onu kendine çeker.

Biri kendi hayatına baktığında “acaba rabbim neden şurada bana şöyle bir muamelede bulundu” derse ve Allah’ın kendisine niçin o muamelede bulunduğunu anlamazsa hayatı rabbinin ismiyle okumamış olur.

Bilmemiz lazım ki Allah’ın celal tecellisi kula ya hastalıkla ya bir belayla ya bir musibetle ya bir fakirlikle, yoklukla, maddi sıkıntılarla ya da insanların gıybetiyle, kendisini eleştirip çekiştirmesiyle, iftira atmasıyla gelir; ama celal tecellisi hangi yönden gelirse gelsin bu, kul için büyük bir rahmettir. Örnek vermek gerekirse; diyelim ki kul hasta oldu. Bilmesi lazım ki Allah’ın ona olan bu celal tecellisi kendisi için rahmettir; çünkü Allah onu bu hastalıkla şirkten, küfürden, nifaktan temizler, ona acziyetini gösterir. Hastalık geldiğinde kul acziyetini anlar ve rabbine boynunu büküp aslında hiçbir gücünün olmadığının farkına varır. Bunun farkına varınca da rabbine döner, tövbe eder, istiğfar eder. “Bana sağlık, sıhhat verirsen sana kul olmaya çalışırım ya rabbi” der; çünkü meseleyi anlamıştır.

Bu, yokluk geldiğinde de böyledir. Zaten Allah, kuluna yapacağı bu muamelelerin hepsini ve neden öyle muamele ettiğini en ince ayrıntısına kadar Kur’an’da bir bir haber vermiştir. Misal; Allah ayet-i kerimede “Allah dilediğine rızkı daraltır, dilediğine genişletir, dilediğine de hesapsız verir”79 buyurmuştur. Bunun bir sebebi vardır ve sebebini yine Allah beyan ediyor. “Allah rızkı bol bol indirseydi insanlar azardı (ters tarafa giderdi).”80 Tabir-i caizse insanlığını kaybederdi. Bu yüzden Allah rızkı belli bir ölçüye göre indirip kuluna öyle muamelede bulunur.

Peki, Allah kendisine verdiği rızkı kıstığında kulun nasıl bakması gerekir?

Allah böyle yaptıysa mutlaka bir muradı vardır. Kulun da “acaba Allah rızkı bana bol bol verseydi neler yapardım? Yoksa şöyle yanlışlar mı yapar, onunla kibirlenir, büyüklenir miydim? Kibirlenip Allah’tan uzaklaşır mıydım?” Ya da “Allah, imanımı kemâle erdirmek, ona olan teslimiyetimi, ona itiraz etmediğimi, emrini, hükmünü, takdirini kabul edip etmediğimi bana göstermek istediği için mi böyle yaptı?” demesi ve bu soruları kendine sorması gerekir. Çünkü Allah, kuluna bu şekilde bir muamelede bulunduğunda mutlaka imanının kemale ermesi için bu muameleyi yapmıştır.

Aynı şekilde bir gıybet, dedikodu, iftira geldiğinde kulun yine kendi kendine sorması ve “acaba rabbim neden buna müsaade etti, beni bununla neden imtihana tâbi tuttu? Acaba insanlara gönül mü verdim, onların benim için söylediklerini Allah’ın benim için söylediğinden daha önemli, daha değerli mi saydım, ondan dolayı mı Allah bunları yaşamama müsaade etti?” Ayrıca “Allah bana böyle bir muamele yaparak onları gönlümden çıkarıyor, siliyor, temizliyor ve ‘sadece bana dön’ buyuruyor” demesi gerekir.

Kul kendisine gelen her muameleyi bu şekilde okumaya, anlamaya çalışmalıdır. Anlamaya çalışınca her defasında görür ki rabbi en güzelini yapmıştır. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ayağınız taşa değse hikmetini düşünün; çünkü bir hikmeti, sebebi vardır (Allah’ın bu işte bir muradı vardır)” buyurmuştur. Bu yüzden kulun ayağı taşa değince bile “acaba yanlış bir kelime mi kullandım, yanlış bir şey mi düşündüm, yanlış bir şey mi yaptım” diye düşünmesi gerekir.

Bilmemiz lazım ki başımıza bir şey geldiğinde; yani Allah Celal ismiyle tecelli edip bize nimeti ikram etmeyi dilediğinde bir tarafımızı mutlaka temizler, düzeltir. Allah, kulundan yanadır. Yoksa kul, Allah Celal ismiyle tecelli edince Allah’ın kendisini temizlemeyi murad ettiğini anlamazsa isyan edip feryat ederse kendisine gelen muameleyi Allah adına, rabbinin ismi ile okumamış, nefsi ile okumuş, dünyaya göre okumuş olur. O yüzden de Allah’ın yaptığı muamelelere “bu niye böyle, şu niye şöyle?” der. Hâlbuki kul herhangi bir yerde eksiklik göreceğine Allah’ın kendisine yaptığı muameleye bakmalıdır.

Mesela; Afrika’dakilere baktığımızda çocuklar anne babalarının gözleri önünde açlıktan ölüyorlar. Bebekler, annelerinin sütü olmadığı için açlıktan ölüyor. Şimdi onlardan biri “Allah niye böyle yaptı, ben Allah’ın yaptığını kabul etmiyorum” deyip isyan ederse ne olur? -Kâfir olur, cehennemlik olur. Allah’ın herkese olan muamelesi farklı farklıdır. Ya da Suriye’ye baktığımızda insanlar evlerini terk etmek zorunda kalmış, çocuklarını kaybetmiştir. Aynı şekilde çocuklar da annelerini, babalarını kaybetmiş ve öksüz kalmış, yetim kalmışlardır. Şimdi yaşanan bu duruma bakıp “bunun olması yanlıştır, niye böyle oldu” dersek kâfir oluruz; çünkü Allah’ın yaptığı muameleyi görmemiş, hakikati örtmüş oluruz. Bunlar herkes için bir imtihandır.

Herkes Allah’ın kuludur ve hiç kimse kuluna Allah’tan daha yakın değildir. Allah her bir kula ne yapması gerektiğini emretmiştir. Bu yüzden herkes onun emrettiği gibi yapmaya çalışmalıdır. Hiç kimse Allah’ı hesaba çekemez, kullarına olan muamelesini beğenmezlik yapamaz.

Bir örnek daha vereyim. Allah kimine de mal verip onu imtihana tabi tutar. Eğer sen Allah’ın mal verdiği kişiye “o buna layık değil” dersen Allah’ın taksimatına itiraz etmiş olursun. Allah kimine de hastalık verir, eğer sen Allah’ın hastalık verdiği kişiye bakarak “bu kişi bu hastalığa layık değildir” dersen yine Allah’ın takdirine itiraz etmiş olursun.

Kul sürekli olarak Allah ile muhataptır ya bir mü’min olarak Allah’ın emrini, hükmünü, takdirini, taksimatını, muamelesini kabul eder ya da bir kâfir olarak Allah’a itiraz eder. Eğer mü’minse her itiraz ettiğinde “neden, niçin, nasıl” dediğinde küfre girer. Eğer bu hâline tövbe etmezse sonra küfrü birikir ve o karanlığa, küfre, şirke boğulur.

Mü’min olmak hiç kolay bir şey değildir. Mü’min odur ki hiçbir anda kendisini yaratan rabbine itiraz etmesin. Mü’min odur ki rabbine her anda şehadet etsin. Her olayda, her meselede, her imtihanda Allah’ın takdiri karşısında boyun büksün, itiraz etmesin. Allah’ın her muamelesine “bu mutlaka hayırdır, rahmettir” deyip Allah’ın muamelesini ve bu muameledeki hayrı, rahmeti görsün.

Dünya hayatı bir günlük hayattır ve bir imtihandır. Şayet insan, hayatı ebedi gibi görür, sanki hep öyle kalacağını düşünürse doğru olmaz. Bugünün yarını da vardır. Allah Kıyamet günü için “yarın” buyurur. Güneş doğar, bugün biter sonra bakmışız ki kıyamet kopmuştur artık huzurdayız. Kim rabbine ne kadar iman ettiyse, ne kadar teslim olduysa, ne kadar itiraz etmediyse, ne kadar “rabbim Allah’tır” dediyse, Allah ile ne kadar nazar edip rabbinin ismiyle okuduysa ve okuyup mü’mine yakışır bir tavırda bulunduysa, konuştuysa, düşündüyse o kadar kazanmıştır.

Yoksa Kıyamet günü kör olarak haşrolur; çünkü dünyadayken kendisi rabbine karşı kördü. Rabbine, kendine, mahlukata, olaylara, meselelere, hadisata, (hadisat hepsini birden kapsar) yani Allah’ın muamelesine karşı kördü. Allah’ın muamelesini görmemiş, görmek istememişti. Bunu biliyor; ama öyle bakmıyor ve kabul etmiyordu. İnsan istese de istemese de, kabul etse de etmese de Allah yine kuluna muamelede bulunmaya devam eder. Allah ayet-i kerimede “Allah hiç kimse için takdirini (adetini) değiştirmez”81 buyurmuştur. Bu durumda biri Allah’ı kabul etmiş nedir, kabul etmemiş nedir!

Mesela; hacca veya umreye giden yüz binlerce insan aynı anda Kâbe’nin etrafında döner. İnsan hani kendini bir şey zannediyor, “ben kulluk yapıyorum, şöyle ibadet ediyorum, Allah için şöyle çalışıyorum” diyor ya, o kalabalığın içerisinde kendine baktığında neyi tatması gerekir? -Bunların içerisinde ben Allah’a kul olsam ne olur, olmasam ne olur. Ben Allah’a kul olmasam Allah’ın neyi eksilir, demeli ve bunu anlamalıdır.

Sen bir şey yapıyorsan kendin için yapıyorsun. Allah ayet-i kerimede “kim ne yaparsa kendine yapar. Zerre kadar hayır zerre kadar şer nerede olursa olsun, ister gökte ister bir kayanın içinde, ister yerin dibinde olsun Allah onu mutlaka karşınıza getirir”82 buyurmuştur. Zerre; gözle görülemeyecek kadar küçük şey demektir. Dikkat edilirse Allah bu ayette “kim günah işlemişse” demedi “kim şer işlemişse” buyurdu.

Peki, şer nedir?

Eğer biri yapılan bir şeyden zarar gördüyse bu durumda o yapılan şerdir. Günaha düşmüşsen tövbe, istiğfar edersin; ama birine zulmettiysen, haksızlık ettiysen, birinin gıybetini yapıp, onu eleştirip çekiştirdiysen, kalbini kırdıysan, üzdüysen bunlar şerdir. Allah da onları mutlaka karşına getirir.

Zerre kadar hayır da böyledir. Kime, nerede bir hayır yaptıysan zerre kadar da olsa Allah onu mutlaka karşına getirir.

Eğer işlediğin şerrin hesabı ahirete kalırsa durum vahimdir, felakettir; ama dünyadayken Allah onu karşına getirirse bu da Allah’ın rahmetidir. Allah seni temizlemek için sana böyle bir muamelede bulunur; yani ya ayağın bir taşa değer veya hastalanırsın ya da dedikodu gelir yahut her taraftan sana sıkıntılar gelir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “Allah bir kul için hayır dilediğinde, kula bir makam takdir ettiğinde, eğer kul o makama layık olduğu hâlde yeterli ameli yoksa ya da bozuk ameli varsa Allah musibetlerle, hastalıklarla onu tertemiz kılıp o makama layık etmeden kulunun canını almaz”83 buyurmuştur. Demek ki gelen musibetlerin hepsi hayırmış! Rabbimizin bize rahmetiymiş! Allah’a göre okuyunca durum böyledir.

Allah her bir kulunun kazanması için imkânlar verir. Öncelikle herkese verdiği ilk imkân, ruhundan; yani zatıyla ve esmasıyla (isimleriyle) tecelli edip kulunu yaratmasıdır. Kul da Allah’ın isimlerinin üzerinde tecelli etmesiyle görür, işitir, bilir. Ayrıca Allah, herkese rahmet vermiş, aşk, muhabbet vermiş, sevme, rahmet etme, yardım etme, ikram etme, affetme, mağfiret etme, hidâyet etme, anlatma, öğretme vasıflarını vermiştir. Allah’ın; kulun üzerinde tecelli eden her bir ismi böyledir ve herkesin yeri geldiğinde Allah’ın ona ikram ettiği ismini kullanması gerekir.

Sen, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olarak çok zenginsin. Mal bu zenginlikten sadece bir parçadır. Onu başkalarına verebilmen için Allah’ın Kerim isminin sende tecelli etmesi gerekir. Aynı şekilde Rahim ismi sende tecelli etmesi lazım ki başkalarına rahmet edebilesin. Bütün isimler zaten sende mevcuttur. Sen ya Allah’ın sana tecelli ettiği isimleri kullanırsın ya da kullanmazsın; yani ya Allah’ın isimlerini kullanıp Allah’a halife olursun ya da halife olmazsın.

Eğer sen, kendini ve hadisatı da Allah’ın ismi ile okumazsan hiçbir şey anlayamazsın, anlayamadığın için de bir şey yapma gereği duymazsın. Zaten yapmak istesen de gücün buna yetmez; çünkü rabbini ciddiye almamışsın, bir avuç toprağa tamah etmişsin, nefsine kul olmuşsun.

Allah ayet-i kerimede müşrikleri anlatırken “onlar yalnız zanna ve nefislerinin hevâlarına uyuyorlar.”84 Yani “müşrikler puta tapmıyorlar, onlar kendi nefislerine tapıyorlar” buyurmuştur. Allah’a şirk koşan herkes aslında kendi nefsine tapar. Kendi nefsine tapan herkes de müşriktir; ama en başta söylediğim gibi; bilmemek, cehâlet mazerettir. Mesela; ne kadar yanlış yaparsa yapsın çocuğa kızmazsın, ne zaman aklı erse, anlasa, bile bile yanlış yapsa, seni yok saysa o zaman çocuğa kızarsın. Kızarken de onun için kızarsın, yanlış yaptığı, kaybettiği için kızarsın. İşte, Allah’ın gazabı da böyledir. Allah öğrenmeyene, anlamayana kadar kulunu sorumlu tutmaz.

Bir de hayatı rabbimizin ismine okurken herkes kendi hayatını okumalıdır. Herkes kendi hayatını okuyup rabbine bağlayacak ki okumuş olsun, okuduğunu tatmış olsun, buna şahid olsun, şehadet etsin, iman etsin, rabbinden emin olsun ve bu eminliği, şehadeti kendisinde aşka, muhabbete, imana, Allah’ın yakınlığına dönüşsün. Kul bu yakınlığı tatmalıdır, bir kul bu yakınlığı tatmadıysa onda iman olmaz; çünkü tadılmayan iman, iman değildir, sadece kuru bir bilgidir. Kuru bilgi de sadece sahibine yüktür.

Baktığımızda öylesi vardır ki yükü sırtına almış, taşır, buna rağmen “ben” der. “Ben biliyorum, şu şöyledir, bu böyledir” der. Hâlbuki o, kitap yüklü merkep85 gibi sadece yük taşır. İlmi onda, ahlaka, amele dönüşmemiştir. İşte, böyle biri kitap yüklü merkeptir.

Gerçek bir kul, kendi hayatına baktığında rabbinin ismiyle okur ve sadece rabbini görür, rabbinin kudretine, rahmetine, El Hayr olduğuna, El Kerîm olduğuna şehadet eder. Onca yanlışıyla, kusuruyla beraber tövbe, istiğfar edince dahi rabbinin tevvab olduğuna, ğafur olduğuna, gaffar olduğuna şehadet eder. Aslında kendisinin hâliyle, yaptıklarıyla Allah’a, Allah’ın kullarına, Allah’ın muamelesine karşı nasıl nankörce bir tavır sergilediğini görür ve bu hâlinden dolayı Allah’ın sevgisini kaybetmesi gerekirken yine de Allah’ın kendisine muhabbetiyle, sevgisiyle muamelede bulunduğunun farkına varır.

Hatta bazen öyle bir yanlış yapar ve o yanlışı için “ben bu sefer azabı, cezayı hak ettim” der; ama bir de bakar ki Allah üstüne kendisine ikramda bulunmuş! Bir de tam tersi olarak güzel bir şey yapar; ama bir de bakar ki Allah kendisine Celal ismiyle tecelli edip farklı bir muamelede bulunmuş! Elbette ki bu da yine Allah’ın rahmetinin tecellisidir. Çünkü bu muameleyle Allah ona “kulum sen bu güzelliği yapıyorsun; ama sakın onu kendinden bilme! Eğer kendinden bilirsen baştan kaybetmiş olursun. Senin rabbin benim. Sen bir güzellik yaptın, ikramda bulunduysan onu bana verdin. Ben de yaptığın ikramı senin için katlayıp bir de sana kendimden güzellik vereceğim; ama senin yaptıklarınla kibirlenmen sana kaybettirir, sakın o hayırları kendinden bilme, kendinden bilip kibirlenme, kendini topla ve kendini düzelt” buyurmuştur.

O zaman rabbimizden bize gelen her muameleyi aynı görmemiz ve hepsini rabbimizin isimleriyle okumamız lazım. Biz her şeyde rabbimize şehadet eder, her şeyi rabbimizin ismiyle okur, bir de kendimizi ve rabbimizin bize olan tecellisini, muamelesini okur ve anlarsak bütün olaylarda, meselelerde, muamelelerde Allah’ın bize ve başkalarına yaptığı her muamelede rahmet ettiğini görürüz ve tadarız. Bir kul ki Allah’ı anladı, rabbini tanıdıysa onun soru sorması biter, artık hiç kimseye bir soru sorma ihtiyacı duymaz.

Neden?

Çünkü o zaten rabbini bilir, her nereye bakarsa baksın orada rabbine şahid olur. “Rabbine sahid olur” derken “baş gözüyle rabbini görür” demiyoruz. “Kalp gözüyle rabbinin esmasına, güzelliğine şahid olur” diyoruz. Allah ayet-i kerimede “başlardaki göz kör olmaz, kalplerdeki göz kör olur”86 buyurmuştur. O yüzden bu güzelliğe şahid olan bir kul da kalp gözüyle bunları görür.

Kalp gözüyle görmek; rabbinin ismi ile okumak ve okuduğuna şahid olmaktır. Tabi, sadece şahid olmak yetmez, bir de kulun tatması gerekir. İlm-el yakin, ayn-el yakin ve hakk-al yakin olarak buna şahid olması gerekir. Yoksa bir şeye hakk-al yakin olarak şahid olmuyorsak; yani onu tatmıyorsak kendi kendimize hayal kurmuş oluruz.

Allah, kulundan yapamayacağı bir şeyi ister mi? -Hâşâ, elbette ki istemez. O zaman herkes şahid olup şehadet edebilir. Allah, kuluna göz vermiştir “bak” buyurur. İlim vermiştir “anla” buyurur. Marifet vermiştir “idrak et. Haydi, tanışalım. Seni kendini bilesin, tanıyasın, beni tanıyasın, varlığını tadasın, kendinde benim varlığımı tadasın, sana nefhettiğim ruhu tadasın diye seni dünyaya göndermişim” buyurur.

Evet, rabbimizin ismi ile okuyoruz. Rahmân Suresi’nde Allah önce zahiri nimetlerini, bağı bahçeyi, her şeyin Allah’a secde ettiğini anlatır, sonra fe bi eyyi âlâi rabbikumâ tukezzibân:87 “Hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz” buyurur. Sonra cenneti anlatır, yine “hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz” buyurur. Cehennemi anlatır yine aynı şekilde “hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz” buyurur. Kısacası Allah verdiği her bir örnekten sonra “hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetini yalanlıyorsunuz” buyurur.

Bunun hikmeti nedir?

Çünkü muhatap insandır. Allah bu ayetle de insana “sen sana verdiğim nimeti görüyor, nimeti yiyorsun. Bunların kendiliğinden olmayacağını bilecek kadar akıllısın, ben sana akıl vermişim. Eğer aklını kullanırsan sana verdiğim nimeti yalanlayamazsın. Şayet yalanlıyorsan bunu bile bile yapıyorsun” buyuruyor.

Allah bir de cenneti anlatırken “hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz” buyurur. Peki, biz cenneti görmedik, yoksa Allah cennette mi bunu bize soracak? -Elbette ki hayır! Aynı şekilde Allah cehennemi anlatır sonra “hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz” buyurur. Cehennem nimet midir ki Allah böyle buyuruyor! İşte, burayı doğru anlamak gerekir. Bu ayetlerin hepsini tek bir bakış açısıyla anlamak doğru olmaz. Allah bize bir şey öğretiyor.

Allah, cehennemi beyan ettikten sonra “hâl böyleyken rabbinizin hangi nimetlerini yalanlıyorsunuz” ayetini daha dünyadayken Allah’ın nimetlerini yalanlayanlar için söylüyor ve “onlar için cehennem vardır” buyuruyor. Bununla beraber Allah’ın nimetlerini yalanlamayanlar için ise cennet vardır, buyuruyor; yani cenneti de cehennemi de burada Allah’ın nimetlerini yalanlamak ve yalanlamamakla kazanıyor ya da kaybediyorsun.

O zaman bütün mesele Allah’ın nimetlerini yalanlamamaktır. “Allah’ın nimetlerini toptan saymaya kalkışsanız bile sayamazsınız”88 buyurdu Allah. Toptan sayınca bile sayılamayacak kadar çok nimet. O hâlde nereye bakarsan bak nimeti görmen lazım. Allah’ın hangi muamelesine bakarsan bak oradaki nimeti, sana olan sevgisini, muhabbetini, seni yüceltmeyi, temizlemeyi, kendine yaklaştırmayı dilemesini, yakınlığını görmen lazım; ama nefsine göre anlarsan o zaman da sıkılınca, bunalınca isyan eder, itiraz edersin, böylelikle nefsin sana perde olur ve kör olursun. Bunun olmaması için hayatı bir an bile Allah’ın huzurunda olduğunu unutmadan yaşayıp öyle bakman lazım. Bir tek kendine de değil bütün varlığa Allah’ın nazarıyla bakman lazım.

Herkes hayatına baktığında güzellik olarak da, sıkıntı, musibet olarak da önemli olan her şeyi mutlaka bölüm bölüm hatırlar. İnsanın, hayatındaki bölümlerin her birine baktığında “rabbim burada acaba neden bana böyle muamelede bulundu” diye sorduğunda bir cevabının olması gerekir. Allah’ı biliyorsa, rabbini El Esmau’l Husna’sından, El Efâlu’l Husna’sından tanıdıysa buna cevap verememesi mümkün değildir! İnşallah hepiniz El Esmau’l Husna’yı da, El Efâlu’l Husna’yı da benden dinlediniz. Dinlemeyenler ya da dinleyip beni anlamayanlar bu soruya cevap veremezler! Veya yarım yamalak cevap verir, net cevap veremezler. Bu yüzden o kadar feryat edip hem Esmau’l Husna’yı hem de Efâlu’l Husna’yı anlattık!

Unutmamamız lazım ki her anda tecelli eden Allah’tır. “Ne yana dönersen dön rabbinin vechi (güzelliği) oradadır”89 buyurdu Allah. Buna şahid olmayan asla gerçek manada, hakiki mü’min olamaz, Allah’a sadece yarım yamalak iman etmiş olur. İnsan ancak kâmil manada mü’min olunca rabbine, rabbinin muamelesine şehadet eder. Rabbinin muamelesine şahid olunca da hiç onu beğenmemesi mümkün olur mu!

Evet, Allah’ın veliliğini kabul edenler, “Allah benim velimdir” diyenler velidir. Allah ayet-i kerimede velilerini, veliliğini kabul edenleri anlatırken “onlara hiçbir korku yoktur, onlar mahzun da olmazlar”90 buyurur.

Neden korkmazlar?

Çünkü her şeyi rablerinin yaptığını görürler, buna şahid olurlar. Herkesin Allah’ın kudret deryasında olduğunu, o dilemeden hiç kimsenin kımıldayamayacağını, Allah dileyince de hiç kimsenin buna mâni olamayacağını bilirler. O hâlde neden korksunlar! Onlar sadece rablerinin rızasını ve sevgisini kaybetmekten korkarlar.

Allah, velileri için bir de “onlar mahzun olmazlar” buyurmuştu. Niye mahzun olsunlar ki zaten tövbe etmişler! İnsan, geçmişteki yanlışlarından, eksiklerinden dolayı mahzun olur. Onlar ise tövbe etmiş, istiğfar etmiştir. Rableri de ğafur, gaffar, tevvab, afuvv olarak onları affetmiş, mağfiret etmiş, tövbelerini kabul etmiş ve onu silmiştir.

Eğer günahına tövbe ettiysen artık onu geçmen, bir daha hatırlamaman gerekir. Nasuh tövbesi budur! Nasuh tövbesi; nesh eden, günahı, yanlışı gönülden silen tövbedir. Sen de tövbe ettiğinde artık günahını sil, o günahın artık yoktur, bitmiştir. Oraya bakman rabbine karşı ayıptır, edebe aykırıdır! Allah “ben günahlarını mağfiret ettim” buyuruyor sen hâla dönüp günahınla uğraşıyorsun. Şeytan seni onunla uğraştırıyor. Oysaki görmen gereken kendi günahın değildir. Görmen gereken; rabbinin mağfiretidir. Eğer sen rabbinin mağfiretini görürsen rabbini bir daha seversin.

Evet, rabbinin mağfiretine, seni affetmesine, mağfiret etmesine, cezalandırmamasına baktığında mağfiretinden dolayı onu bir daha seversin. Böyle bakınca yaptığın yanlış rabbini sevmeye vesile oldu, sebep oldu. O yanlışından dönünce de güzel yaparsın. Bak, rabbin sana güzel yapmayı ikram etti. Bir de buradan rabbini seversin.

Ne yana dönersen dön onun hem sana olan rahmetini, sevgisini hem de bütün varlığa olan rahmetini, sevgisini görmen lazım. Görürsen bu durumda ne yana dönersen dön onu seversin. Allah sana ne muamelede bulunursa bulunsun onu seversin.

Elbette ki bir beşer olarak bazı şeylerden ilk anda biraz üzülür, sıkılır, daralır, bunalırsın; ama bilirsin ki rabbinin sana yaptığı o muamelesi senin için saf hayırdır, rahmettir, rabbinin sana olan yakınlığından, seni ciddiye alışından dolayıdır. Hiç kimse Allah’ın, kulunu ciddiye aldığı gibi kimseyi ciddiye alamaz, sevdiği gibi sevemez.

Veli ne korkar ne mahzun olur. Ahireti için de mahzun olmaz, korkmaz; çünkü rabbiyle muhatap olmuş ve rabbinin kendisine nasıl muamele edeceğine, onun sevgisine, muhabbetine, affına, mağfiretine şahid olmuştur. Bu durumda niye korksun, niye endişe etsin!

Birinin ahiretten bir korkusu, endişesi varsa sadece kendi yanlışından, günahından, rabbini ciddiye almayışından, nefsini ilah edindiğinden, dünyayı ahiretten, şeytanı meleklerden daha çok sevdiğinden dolayıdır. Veli böyle olamayacağına göre ne korkusu ne de mahzun olması vardır.

Her şeyi Allah’tan bir imtihan ve Allah’ın muamelesi olarak görmemiz gerektiğine dair bir kıssa anlatayım.

Kendini bilmeyenler velilerle alay eder, dalga geçerler. Zaten her zamanda böyle olmuştur.

Eskiden de bir Allah dostu zât varmış. Velilerle alay eden adamın biri de sırf onu rencide etmek için yemeğe çağırmış. Davete icabet etmek sünnettir ya, o Allah dostu da davete icabet etmiş. Gidip kendisini yemeğe çağıran kişinin kapısını çalmış. Adam kapıyı açıp veli zatı görünce “seni davet ettim; ama sana verebileceğim bir yiyecek yoktur” demiş. Zaten sırf rencide etmek için çağırmış. Veli zat “tamam” deyip geri dönmüş. Birkaç adım uzaklaşınca adam onu tekrar çağırmış “gel, gel, sana verecek bir şeyler varmış” demiş. Veli zat geri gelmiş; ama adam ona “biri köpeği bile kapıdan kovsa köpek bir daha geri gelmez (yani sen köpekten daha betersin). Sana vereceğim bir şey yok” demiş. Veli zât adama “doğru söylüyorsun” demiş. Veli zat birkaç adım daha gidince adam tekrar onu çağırmış, veli zat bir daha adamın yanına gitmiş, adam ona “tövbe ediyorum, benim bu yaptığıma ancak gerçek bir veli böyle karşılık verebilirdi” demiş ve veli zattan özür dilemiş. Veli zat da adama “benim yaptığım önemli bir şey değildi. Köpekler de bunu yapabilir. Mesele; Allah’a kul olmak ve muameleyi rabbinden görmektir. Eğer ben bu muameleyi senden görseydim, sana ne yapacağımı bilirdim; ama ben bana yapılan her muameleyi rabbimden görüyorum ve rabbim acaba bana niye böyle yapıyor, diye düşünüyor, onun muamelesini anlamaya çalışıyorum. Muameleyi Allah bana yaptığı için de boynumu büküyorum” demiş.

İşte, mesele muameleyi Allah’tan görebilmek “Allah bana böyle bir muamelede bulunduysa acaba nerede yanlış yaptım! Acaba rabbim benden neyi anlamamı, neyi öğrenmemi istiyor” deyip böyle bakabilmektir. İşte, veli budur; yani her şeyi, her muameleyi rabbinden görendir.

İnşallah biz de her türlü muameleyi rabbimizden bilecek, ona isyan edip itiraz etmeyecek, feryad, figan etmeyecek ve onun takdirine rıza göstereceğiz. Bununla beraber her anda onun huzurunda olduğumuzu, onun bize muamele ettiğini, onunla muhatap olduğumuzu unutmayacak, nefsimizle konuşmayacak, nefsimizden konuşmayacağız. Tam tersine Allah’la konuşacağız, Allah’tan konuşacağız inşallah.

Rabbimizin ismiyle kendimizi, varlığı, bütün olayları özetle okumayı öğrenmeye çalışıyoruz. Rabbimizin ismi ile rabbimizin isimlerini, güzelliğini, bize, insana olan tecellisini okuyoruz. Rabbimizin bize yaptığı her muamelenin sevgisinden, muhabbetinden olduğunu, üzerimizdeki muradı gerçekleşsin, Hz. İnsan olalım, kâmil insan olalım, veli olalım, Allah’a yakın olalım, gönlümüz cennet olsun, cennetlik olalım diye bize muamele ettiğini okuyoruz.

Kendini, varlığı böyle anlamayana ne dendiğini okuyanlar bilir. Okumayanlar karanlıkta, zulümatta kalmış, bu âlemde, nefis karanlığının içinde kaybolmuş ve nefis mağarasına gömülmüştür.

Allah insana öyle nimetler, ikramlar vermiş ki kul bunun farkında bile değildir. Allah peygamberlerine verdiklerinden her bir kula vermek için kapıları ardına kadar açar. Mesela; Allah Hz. Musa’ ya bir şey vermişse kul onu istemelidir. Aldıktan sonra da “tamam, onu aldım artık yeter” dememeli aynı şekilde “Hz. İsa’ya, Hz. İbrahim’e, Hz. Nuh’a verdiğinden de istiyorum” deyip her bir peygambere ikram ettiği nimeti almaya çalışmalıdır. Bununla beraber “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e verdiğin o muhabbetten de istiyorum” deyip ondan da almaya çalışmalıdır. Yani öylece bir yerde durup “bu kadarı bana yeter” dememelidir. Derse olduğu yere çakılıp kalır!

Allah’ın ikramları sonsuz ve sınırsızdır, onun için isterken büyük istiyor, “benim için bu yeterlidir” demiyoruz. Yeter demek insanın bulunduğu yere razı olmasıdır, razı olan yerinde kalır. Biz hayatımız boyunca rabbimize yürüyecek, kazanmaya çalışacağız. Devamlı tek büyük olan rabbimizden bildiğimiz en büyük nimeti isteyeceğiz inşallah.

Allah bizi hayatı yaşarken rabbinin ismiyle okuyan kullarından eylesin. Allah bizi nefsine göre varlığa, hayata, kendine bakanlardan eylemesin. Allah bizi devamlı rabbine yürüyen, rabbine koşan ve rabbine daha yakın olmak için durmadan çaba, gayret sarf eden kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Alak /1 ↩
  2. Alak /6-7 ↩
  3. Zuhruf /32 ↩
  4. Zümer /52, Âli İmran 737, Nûr /38 ↩
  5. Şûra /27 ↩
  6. Fetih /23, Ahzab /62 ↩
  7. Câsiye /15, Lokmân /16 ↩
  8. Ahmed B. Hanbel, V/272 ↩
  9. Necm /23 ↩
  10. Cuma /5 ↩
  11. Hac /46 ↩
  12. Rahman /47 ↩
  13. Nahl /18 ↩
  14. Bakara /115 ↩
  15. Yûnus /62 ↩