2.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber rabbimizin ismiyle nasıl okumamız gerektiğini öğrenmeye, anlamaya çalışıyorduk.
Nasıl ki biri zahiri olarak okumayınca cahil kalıyorsa, rabbinin ismiyle okumayanlar da imansız, marifetsiz kalır, dolayısıyla rabbini tanıyamaz; yani anlayamaz. Kendine göre bir şeyler anlar; ama o anladığı âlemlerin rabbi, kendisini yaratan rabbi değildir. Allah ilk ayetlerde “rabbinin ismiyle oku, ki o yaratandır”30 buyurmuştur. Bizim de bütün mahlukatı, varlığı rabbimizin ismiyle okumamız, bununla beraber okuyanı da dinlememiz gerekir.
Her bir varlık kendi lisan-ı hâliyle bir şeyler söyler. Rabbinin güzelliğini, insana olan yakınlığını, hizmetini anlatır. Mesela bir eşeğe “sen kimsin?” diye sorulsa eşek kendini tanıtır.
Ne der?
“Allah beni senin emrine amade kılmıştır. Bu yüzden senin yükünü taşırım, gideceğin yere rahatlıkla gitmen için seni de sırtımda taşırım. Bununla beraber ben Allah’ın kuluyum. Rabbimi hamd ile tesbih ediyor, rabbime secde ediyorum; ama senin emrinde, senin hizmetindeyim. Senin emrinde, senin hizmetindeyken kazanıyor, rabbime yaklaşıyorum, kulluğumu, vazifemi böyle yapıyorum” der. Bir köpeğe sorulsa o da kendisiyle ilgili böyle cevap verir; çünkü “varlığı insanın emrine amade kıldım”31 buyurdu Allah.
Bu şekilde varlığa sormamız, rabbimizin ismiyle okurken varlığı böyle okumamız gerekir. Her bir varlığa bakarken “bu benimle böyle konuşuyor, onun kim olduğunu sorsam bana bu şekilde cevap verir” dememiz lazım.
Peki, bir ağaca kim olduğunu, vazifesini sorsak bize nasıl cevap verir?
“Benim vazifem sana hizmet etmek, seni gölgelendirmek, sana meyve vermek, güzel kokuyu saçmaktır” der. Bunun için de bütün çabasını, gayretini sarf eder. Kendini, meyvesini, yaprağını korumaya çalışır. Bunu insan için yapar. Bunu yaparken de rabbini hamd ile tesbih eder, kulluğunu yapar.
Her bir varlık işte böyle insanın hizmetine verilmiştir ve her birine kim olduğunu, vazifesini sorsak bize böyle cevap verir.
Evet, varlığı okumamız lazım; ama Allah okumamızı emrederken önce insanı okumamızı söylemiştir, dolayısıyla insanın önce kendini, insanı okuması gerekir. Nasıl ki bir hayvanın vazifesi varsa ve “sen kimsin” diye sorusuna cevap verebiliyor, kendi vazifesini, işini biliyorsa insan da vazifesini, işini bilmelidir. Eğer insan kendi vazifesini okumamış, anlamamışsa, vazifesi sorulduğunda anlatamıyorsa hayvandan daha aşağı olur.
Her birimizin; kendimizi, insanı, hayatı, bütün varlık üzerinden her birini yaratan rabbimizi, rabbimizin isimlerinin tecellisini, bize verdiği kıymeti, değeri ne kadar okuduğumuza, anladığımıza bakması gerekir.
Allah’ın bütün varlıktaki isimlerini, tecellisini, kudretini, yaratmasını okuyup anladığımızda Allah’a hayran kalırız, sadece rabbimizin ikramını görürüz. Bu yüzden Allah ayetin devamında Ikra’ ve rabbukel ekrem:32 “Oku, senin rabbin ekremdir” buyurmuştur. Dolayısıyla bu şekilde okuduğumuzda rabbimizin ekremliğini, ikramını görürüz.
Peki, rabbimizin ismiyle nasıl okuyacağız?
Öncelikle “bismillâhir rahmânir rahîm” derken okumaya, bir işi yapmaya ve yaptığımız bu işi de rabbimizin adına yapmaya başlarız.
Bir şeyi birinin adına yapabilmek için ondan bununla ilgili emri almış olmak, aynı zamanda bu emri yerine getirebilmek gerekir. Emri Allah’tan almışsak, Allah öyle emrettiği için bir işi yapıyorsak aslında “işi o yapıyor, ben buna vesile oluyorum. Bu işi onun adına yapıyorum” demiş oluruz.
İşi Allah adına yapabilmek için Allah’a halife olmak lazım ve insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir.
Biri işi Allah adına yapıyorsa; yani her ne yaparsa yapsın Allah öyle emrettiği için, Allah’ın rızası orada olduğu için, Allah o işi öyle sevdiği için yapıyorsa, “bismillâhir rahmânir rahîm” diyordur. Yani “benim rabbim, âlemlerin rabbi olan Allah; rahman ve rahimdir ve ben bu işi onun rahmetiyle yapıyorum” diyordur.
Bu aynı zamanda kul için tevhiddir, vahdeddir. Bundan dolayı ısrarla rabbimizin huzurunda olduğumuzu düşünürken ya da namaz kılarken “ben Allah’ın huzurundayım” dememen “ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” demen lazım, diyorum. “Ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” diyeceksin ki huzurda durabilesin, yoksa huzurda durmuş olmazsın! Nerde olduğunu anlayamazsın! Anlayabilmen için, Allah’ın tecellisinin sana gelebilmesi için “beni yaratan rabbim” demen lazım. Yani “Ikra’ bismi rabbikellezî halak. Halakal insâne min alak” demen lazım ki kendini okumuş olasın.
Okumak; anlamak, tatmak, dinlemek, konuşmak, bir şeyi ikrar etmek, söylemek demektir. Anlamadıysan, görmediysen, işitmediysen zaten konuşamazsın. Sağır olan insanlar konuşamazlar. Konuşma yetenekleri vardır; ama duymadıkları için konuşamazlar. Bir ses çıkarırlar; ama konuşamazlar; çünkü ne söylendiğini duymamış, anlamamışlardır. Aynı şekilde kul da okumadan rabbiyle konuşamaz, kıldığı namazı miraç olmaz. Rabbiyle konuşabilmesi, kıldığı namazın miraç olabilmesi için öncelikle kulun “beni yaratan rabbim” deyip okumaya, dinlemeye, görmeye başlaması ve kendi üzerinden bunu tatması gerekir.
Hepimiz biliyoruz ki ilk vahiy geldiğinde Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e İkra: “Oku” dedi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “ben okuma bilmem” dedi. Cebrail (a.s.) bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sarılıp onu sıktı. Aslında sıktı demek doğru değildir! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e muhabbetle sarıldı demek daha doğrudur. Yoksa Cebrail (a.s.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i hiç sıkabilir mi! Haşa! Bunu böyle anlamayalım.
Cebrail (a.s.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e aşkla, muhabbetle sarıldı. Sonra ona tekrar “oku” dedi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir daha “ben okuma bilmem” deyince Cebrail (a.s.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bir daha sarıldı, sonra bir daha “oku” dedi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir daha “ben okuma bilmem” dedi. Cebrail (a.s.) bir daha sarıldı. Peki, en son Resulullah (s.a.v.) Efendimiz mi okudu? -Hayır. Cebrail (a.s.) Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e Ikra’ bismi rabbikellezî halak. Halakal insâne min alak. Ikra’ ve rabbukel ekrem”33 diye okumaya başladı.
Buradan neyi anlamamız gerekir?
Allah bize nasıl okumamız gerektiğini öğretiyor. Eğer okuma özelliği Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de olmasaydı Cebrail (a.s.) kendisine sarılınca bir şey olur muydu? -Hayır, olmazdı; çünkü hiç kimse, kimseye dışarıdan bir şey veremez. Her şey insanın kendisinde mevcuttur, o yüzden sadece insandakini kendisine açabilir.
Peki, herkeste Allah’ın nefhettiği ruh var mıdır? -Evet vardır; ama insanlar kendinden habersizdir, bunu bilmiyorlar, anlamamışlar, tatmıyorlar. Çamura bulanmış ve sadece dünyayı anlamışlardır, dolayısıyla hayatlarını buna göre yaşarlar, okurlar, anlarlar ve konuşurlar.
Peki, Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e neden üç defa sarılmıştır? Bu üç tekrarın mutlaka bir özelliğinin olması gerekir.
Evet, Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e üç defa sarılmıştır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir rabbini tanıması, bir kendini tanıması, bir de bütün varlığı tanıması ve hayatı anlaması gerekirdi. İşte, Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e her sarılışında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bunları tanıtmıştır.
İnsanın, rabbini bilmesi; okuması için yeterli değildir. İnsanın bir de kendisinin kim olduğunu bilmesi gerekir. İnsan, rabbini nasıl bildiyse kendini de bilecek ki nasıl konuşması, nasıl yapması gerektiğini bilsin.
İnsan, rabbini anladıysa, kendini anladıysa, varlığı anladıysa ve neden bu hayatta olduğunu, dünyaya neden gönderildiğini ve ne yapması gerektiğini anladıysa işte o zaman okur. Sadece böyle biri okumayı öğrenmiştir. Yoksa böyle olmadan hiç kimse okumayı öğrenemez, anlayamaz!
Demek ki insanın okuyabilmesi için önce marifetullah gerekiyormuş; yani insanın, rabbini tanıması, kendini tanıması, bütün varlığı tanıması ve bu âlemde neden bulunduğunu, ne yapması gerektiğini, Allah’ın üzerindeki muradının ne olduğunu anlaması gerekiyormuş! Öyle ki okuyabilsin, hayatı, varlığı, kendini gerçek manada anlamış olsun.
İnşallah hepimiz nasıl okumamız gerektiğini artık biliyoruz. “Allah” deyince rabbimizi El Esmau’l Husna’sından, El Efalu’l Husna’sından, fiillerinden okumamız gerektiğini biliyoruz. Aynı şekilde “ben” deyince, “insan” deyince de kim olduğumuzu bilmemiz için “sen kimsin” sorusuna cevap vermemiz gerektiğini biliyoruz.
Bu soruya cevap vermek için de her gün yatarken ve kalktıktan sonra kendimize kim olduğumuzu hatırlatmamız gerekir. Sonra neden bu âlemde bulunduğumuzu, Allah’ın bizi niçin yarattığını kendimize hatırlatmamız gerekir. Biz bunu yaparsak Allah da bize kendini tanıtır. İşte, o zaman doğru bakar, Allah ile bakar, rahman ve rahim olan rabbimizin ismiyle okuruz. Hem kendimizi, hem bütün varlığı, mahlukatı, hem de bütün olayları, meseleleri, imtihanları, Allah’ın muamelesini doğru okumaya başlarız.
Allah ayet-i kerimede “bilenlerle bilmeyenler hiç bir olur mu”34 buyurmuştur. Evet, bilenle bilmeyenler bir olmaz! Aynı şekilde “kör ile gören hiç bir olur mu”35 buyurmuştur. Onlar da bir olmaz! “Dümdüz yolda (sırat-el mustakimde) yürüyenler ile yüz üstü sürünenler bir olur mu”36 buyurmuştur. Onlar da bir olmaz! Bu yüzden okumayı bilmeyen kördür, aynı şekilde yüz üstü sürünüyordur. Okumayı bilmeyenler ne rablerini, ne kendilerini, ne hayatı, ne de ne yapmaları gerektiğini anlarlar. Zaten bunu anlasalardı âlim olurlardı.
Allah ayet-i kerimede “Allah’tan layıkıyla ancak âlim kulları haşyet duyar”37 buyurmuştur. Böyleleri Allah’ı tanımış, azametini anlamışlardır, bu yüzden ondan haşyet duyarlar. Haşyet; edepli olmak demektir. İnsanın kendi acziyetini, yaratılmışlığını bilip rabbinin huzurunda, onun azameti karşısında huşu içinde olması demektir. Herhangi bir şey düşünürken, konuşurken veya bir şey yaparken Allah’a karşı edepli olup sınırı aşmaması, haddini bilmesi demektir.
Evet, Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “oku!” demiş sona da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e okumaya başlamıştır; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e nasıl okuması gerektiğini öğretmiş, “böyle okuman lazım” demiştir. Eğer Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sarılmasaydı, onun gönlü üzerindeki perdeler açılmasaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz peygamberliğini yapamazdı. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “sen bundan önce (sana vahyimizi indirmeden önce) iman nedir, kitap nedir bilmezdin”38 bununla beraber “şaşırmış bir vaziyetteydin”39 buyurmuştur. Bunların hepsi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de mevcuttu, Cebrail (a.s.) ona sarılınca gönlündeki perdelerin hepsini açmış oldu.
Eğer açmasaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nasıl peygamber olurdu, Allah’a nasıl davet edebilir, Allah’ı nasıl tanıtabilir, insanı insana nasıl tanıtabilirdi? İnsana bu âlemde ne yapması gerektiğini nasıl öğretebilirdi! Önce onun bunları öğrenmesi lazımdı ki insanları davet edebilsin, onlara öğretebilsin, hidâyet olabilsin, nur olabilsin.
Kardeşlerimiz için devamlı ne diyoruz?
Kardeşlerimize bakarken nur saçan kandil görmek istiyoruz. Doğru okuyan, rabbinin ismiyle okuyan, rabbinin ekremliğini, hâlıklığını, yaratmasını, yarattıklarını okuyan, anlayan, bu âlemde neden bulunduğunu ve ne yapması gerektiğini Allah adına okuyan, bunları Allah’ın okuttuğu, öğrettiği gibi okuyup öğrenen, aynı zamanda ikrar edip insanları davet eden, hayatı bu şekilde yaşayıp şahid olan, nur saçan kandil görmek istiyoruz. Hem kendisi şehadet etmiş, hem de şahid olmaya davet eden bir kul görmek istiyoruz. Kendileri şahid olduğu için onlara bakanlar da onlarla beraber şahid olurlar. Yoksa mü’min olmak, veli olmak, Mürşid-i kâmil olmak öyle ilimle, bilgiyle olacak şey değildir!
Zaten bilgi sahiplerini görüyoruz! Allah ilimlerinin gereğini yapmayanlar hakkında “kitap yüklü merkep”40 buyurdu. Herkes okuyup okumadığına ya da okuyup öğrendiğiyle ne kadar amel ettiğine bakmalıdır.
Peki, öğrenince ne olur?
Okuyup öğrenince Allah, kuluna Furkan verir. Kul o zaman doğruyu yanlıştan ayırt edebilir. Kul, rabbinin ismiyle okumaya çalıştığı için Allah ona bir de marifet verir, kendini tanıtır, hikmet verir ve muradının ne olduğunu öğretir. Hayatı yaşarken muradının ne olduğunu, kullarına neden, nasıl muamelede bulunduğunu ona öğretir.
Allah ayet-i kerimede “(Allah) kime hikmet verirse, elbette (ona) pek çok hayır vermiştir”41 buyurur. Kul kıpırdasa kazanır zaten. Biraz çaba, gayret sarf edince de marifeti, imanı, aşkı, muhabbeti, şehadeti artmaya devam eder. Doğru bakarsa buna da şahid olur, Allah’a yakınlığının, imanının arttığına şahid olur.
Bununla beraber hayreti artar. Ne yana dönerse dönsün rabbinin vechinin orada olduğuna,42 güzelliğinin orada tecelli ettiğine şahid olup şehadet eder. Bütün varlığın Allah’a ait olduğuna, varlığın Hayy ve Kayyum isimleri ile diri olduğuna, varlıkta durduğuna şehadet eder. Aynı şekilde Allah’ın bütün varlığı insanın hizmetine verdiğine, her birinin kendi hizmetinde olduğuna şahid olup şehadet eder. Böyle olunca Allah’ın kendisine verdiği kıymeti, değeri, şerefi, insanı nasıl sevdiğini daha iyi anlamış olur.
Allah, kullarına karşı hâlimdir, rahimdir, gafurdur, gaffardır, tevvabtır. Bütün kullarına karşı rahmandır ve hepsine rahmetiyle muamele eder. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “biz resul göndermediğimiz kavme azap etmeyiz.”43 Allah resul göndermediği kavme azap eder mi, böyle bir şey Allah’a yakışır mı! Aynı şekilde “Her kavmin bir hidâyetçisi (uyarıcısı, davetçisi) vardır.”44 “Onlara kendi içlerinden onların dilini konuşan resul göndeririz”45 buyurmuştur.
Allah neden her kavme onların dilini konuşan bir resul gönderir?
Kavimlerine Allah’ın ayetlerini okusun, beyan etsin, iyice açıklasınlar diye gönderir. Kavmin dilini konuşmasa onlara Allah’ın ayetlerini nasıl okuyacak, beyan edecek! Okusa bile karşıdaki anlamayacağı için ona beyan etmemiş olur. Örnek vermek gerekirse; Arapça bilmeyen biri Kur’an’ı Arapça olarak okuduğunda Kur’an’ı okumuş olur mu? -Olmaz; çünkü anlamamıştır. Anlayabilmesi için Kur’an’ı kendi diliyle okuyup anlaması gerekir.
Peki, Allah, kullarına hitap ederken hangi dille hitap eder?
Tabi ki ilahi lisanıyla, ilahi kelamıyla hitap eder. Allah farklı diller konuşan yüz kişiye aynı anda aynı hitabı yapsa hepsi de Allah’ın dediğini anlar; çünkü o hitabın gönüldeki manası neyse hepsinde de o mana ortaya çıkmış olur; yani Allah onlara hitap ettiğinde Arap olan bu hitabı Arapça, Türk olan Türkçe, İngiliz olan İngilizce, diğerleri de kendi dillerinde anlar. Allah’ın hitabı aynı hitaptır; ama her birine kendi dillerinde gelmiştir. İşte, bu ilahi hitaptır, gönle hitaptır ve herhangi bir lisanda değildir.
Fakat, Allah Kur’an’ı indirirken “onu Arapça bir Kur’an kıldık”46 buyurmuştur. Yani Allah vahyini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indirdiği için onun kavminin diliyle hitabını özel olarak çevirmiş, Arapça yapmıştır; çünkü onun anlaşılması gerekir. Nitekim Kur’an’ı okuyup anlamayanlar onu okumuş olmazlar!
Aynı şekilde rabbinin kelamını okumayanlar rablerini tanımış olmazlar. Kendini okuyup anlamayanlar da kendilerini tanımış olmazlar. Varlığı okuyup tanımayan, varlığı Allah ile bilmeyen, rabbinin ismi ile okuyup anlamayanlar da varlığı anlamış olmazlar. Böyleleri insanı etten, kemikten bir varlık olarak, dünyayı da mal kazanmaktan, makam sahibi olmaktan ibaret görürler. Şimdi böyle olanlar insan olmuş mudur! Kendini, varlığı rabbinin ismiyle okumuş mudur? -Tabi ki okumamıştır.
Öncelikle kendimizi okumayı öğrenmemiz lazım. Biri kendini okuyamamışsa, insanı okuyamamışsa rabbini de okuyamaz; çünkü insan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Allah doksan dokuz ismiyle insana tecelli etmiştir. Bu yüzden en kâmil manadaki tecelli bir tek insanda vardır. Diğer varlık sadece Allah’ın birkaç isminin tecellisini taşır. İnsan ise Allah’ın doksan dokuz isminin tecellisini birden taşır. Kendisinde Allah’ın isimlerinin açığa çıkmaması, örtülü olması başka şeydir.
İnsanda Allah’ın isimlerinin açığa çıkması okumak için yetmez mi? -Yetmez. Bunun devamının da olması lazım.
Devamı nedir?
Allah, isimleri üzerinde açığa çıktığında kuluna “haydi, şimdi bunu kemâle erdir” buyurur. İsimlerini tıpkı bir tohum gibi insan üzerinde açar sonra “haydi kulum, şimdi bu isimlerimi büyüt, bunu geliştir, meyvesini versin” buyurur.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Mesela, bir çocukta rahmet var mıdır? -Vardır. Eğer çocuktaki bu rahmet gelişmezse, büyümezse körelir. Allah’ın isimleri çaba, gayret sarf edildiğinde gönülde büyüdüğü gibi aynı zamanda gereken yapılmadığında da körelir.
Peki, çocuklar rabbini bilir mi? -Evet, hepsi mutlaka rabbini bilir. Rabbini bilmeyen hiçbir çocuk yoktur! Hatta belli bir aya kadar melekleri de seyrederler. Bir çocuğa müzik çaldığında da bir bakarsın ki ağlamaya ya da gülmeye başlamış; yani hemen geldiği âlemi hatırlar.
Evet, Allah’ın isimlerinin kulda açığa çıkmasını sonra büyüyüp kemale ermesini anlatıyorduk. İnsandaki özellikler böyledir. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “onlar ruhlarındaki kerimliği arttırmak için verirler”47 buyurmuştur. Verince insan kerim olur vermeye devam ettikçe Allah’ın Kerim ismi onda artar. Aynı şekilde rahmet etmeye devam ettikçe de gönlündeki rahmet artar. Allah’ın her bir ismi böyledir. Allah’ın her ismi o isimle insanlara verdikçe büyür yoksa aldıkça değil. Bu yüzden dikkat edersek Allah hiç “al” demiyor hep “ver” buyuruyor. Yani devamlı “rahmet et, ikram et, yardım et, hidâyet ol” buyuruyor. Kısacası devamlı olarak “yap, yap ki büyüyesin, kemale eresin” diyor. Evet, sen de rabbinin ismiyle okuduğunda bunun böyle olduğunu görürsün.
Rabbinin ayetlerini okurken aynı şekilde Allah sana kendini, hayatı, varlığı okumayı öğretir. Allah ayet-i kerimede “rabbin sana okutacak ve sen hiç unutmayacaksın”48 buyurur. Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. Allah bize de okutunca artık biz de unutmayız; çünkü o zaten bizde mevcuttur.
Hepimiz doğru okuyor muyuz okumuyor muyuz, yoksa rabbimizin ismiyle rabbimizi, kendimizi okumadan, anlamadan sadece kendi kendimize okuduğumuzu, anladığımızı mı zannediyoruz diye kendimize bakmamız gerekir.
Peki, kendimizi nasıl anlayacağız?
Rabbimizi El Esmau’l Husna’sından tanıdık, Allah’ın bize yeryüzündeki halifesi olarak esmasıyla tecelli ettiğini ve bizim de bu esmaları taşıdığımızı anladık, bu durumda kendi üzerimizden Allah’ın isimlerini okuyacağız. Allah’ın isimlerini kendi üzerimizden okuyunca rabbimize ne kadar yakın olduğumuza, aslında hayali, vehmi bir varlığımızın olmadığına, bütün varlığımızın Hakk’ın tecellisinden ibaret olduğuna şehadet edeceğiz. Bunun için de insanı, kendimizi okumamız ve “ben kimim?” sorusuna cevap vermemiz gerekir.
Tabi ki “ben kimim” sorusuna verdiğimiz cevaplar sadece işin özü, esaslarıdır. Bir de bu cevapları kendi üzerimizde açmamız gerekir. İnsan sonsuz bir derya gibidir; çünkü Allah ona ruhundan nefhetmiştir. İnsanın buna şahid olması ve Allah’ın nefhettiği ruh olabilmesi için elbette ki gerekli manevi yolculuğu yapması gerekir. Yoksa insan, Allah’a, kendi hakikatine vasıl olmadan kim olduğunu gerçek manada anlayamaz.
Daha önce söylemiştim; Allah birine perdeyi açsa ve ona ruhunu ya da başkasının ruhunu gösterse o kişi ruhu görünce tek bir nefes bile alamaz ve o ruhun güzelliği karşısında muhabbetten ölür. İnsan böylesine güzeldir; çünkü Allah ona ruhundan nefhetmiştir; ama insan, bundan mahrumdur. Ne kadar dünyaya dalmış, çamura batmışsa Allah’ın nefhettiği bu ruhtan, kendi hakikatinden o kadar uzaklaşmıştır. Ne kadar cahil kaldıysa cehâletin karanlığı, zulümatı onu kaplamıştır. Bu cehâlet karanlığının onu kaplaması; okumadığı, dinlemediği, anlamaya ve Allah’ın kendisine nefhettiği ruhunu tatmaya çalışmadığından dolayıdır.
Vuslat yolculuğu aynı zamanda baştan sona okumaktır. Hem kendini, hem bütün varlığı, hem bütün olayları, meseleleri, hadisatı; yani imtihanları, Allah’ın takdirini rabbinin ismiyle okumaktır.
Misal; Allah bize bir muamelede bulunuyorsa neden bize böyle bir muamelede bulunduğunu biliyor muyuz? -Bilmiyoruz. Çünkü rabbimizi tanımıyoruz. Rabbimizi tanısak neden bize veya başkasına öyle bir muamelede bulunduğunu anlarız.
Allah’ın neden böyle bir muamelede bulunduğumuzu anladığımızda sadece Allah’ın rahmetini anlarız. Rabbimizin bize nasıl rahmet ettiğini, bizi nasıl mağfiret ettiğini, affettiğini, isimleri ile bize nasıl tecelli ettiğini, nasıl sevdiğini görür, buna şahid oluruz. Bu bütün insanlar için böyledir. Buna rağmen insan kendine zulmeder, hatta zulmü dışarı taşar ve başkalarına da zulmeder; ama Allah insana yine de rahmetiyle muamele etmeye devam eder.
Rabbimizi anlamadığımız onun ismi ile okuyamadığımız için varlığı, olayları da onun ismi ile değil, kendi vehmimize, zannımıza, bilgimize göre okuruz. Herkes birbirinden farklı anlayabilir, sonuçta herkes kendindeki bilgiye göre anlar, etrafını da bu bilgisine göre okur. Eğer insanın Allah’a dair bir bilgisi yoksa; yani Allah’ı tanımıyorsa o insan yanlış okur. Yanlış okuduğu için de yanlış düşünür, yanlış konuşur, yanlış yapar. Onun her şeyi yanlıştır, doğru bir tarafı yoktur. Hak bir tek Allah’tır ve Allah doğruyu söyler. Gerisi yanlıştır, yalandır, batıldır.
Biz de bakacağız, Allah ile ne kadar okuyoruz? Herkesin bu konuda kendisine bakması, rabbini, rabbinin isimlerini, rabbinin takdirini, muradını, hikmetini, muamelesini, imtihanları okuması gerekir. Okumadıysa o kişi cahildir! İsterse on tane üniversite bitirmiş, yüz bin tane kitap okumuş, hatta yeryüzündeki bütün kitapları okuyup bitirmiş olsun o karanlıktadır, cahildir. O ki rabbini bilmiyorsa neyi bilirse bilsin cahildir; ama biri rabbinin ismi ile okuyorsa o kişi okuma, yazması olmasa bile âlimdir. Zaten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in okuması, yazması yoktu; ama yaratan rabbinin ismi ile okudu, Allah’ın yarattıklarını da onun ismi ile okudu, rabbinin kerimliğini, ikramını okudu.
Allah’ın âlim dediği ile bizim âlim zannettiğimiz farklıdır. Allah’ın cahil dediği ile bizim cahil zannettiğimiz de farklıdır. Allah’ı bilen âlimdir, bilmeyen cahildir. Kendini bilen kendine arif olur. Allah’ı, kendini bilmeyenler, tanımayanlar arif olamazlar; yani marifet sahibi olamazlar. İnsanın kendini bir bilgiyle bilip bu bilgiye göre kendine bakması başka bir şey, Allah’ın ona kendini tanıtması başka bir şeydir.
Evet, kulun kendini ve kendi üzerinden rabbini tanıması gerekir. O zaman kul arif olur. Arif-i billah; yani Allah ile arif olan, Allah’ı tanıyan, Allah ile bilen bir kul olur ve her şeyi Allah ile tanır, anlar.
Hepimiz biliyoruz ki “yaratan rabbinin ismi ile oku!”49 ayeti Allah’ın ilk indirdiği ayettir. Birine “peki, nasıl okuyalım” diye sorsak cevap veremez, “işte, Allah oku demiş” der. Kime oku demiş, diye sorsak “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e oku demiş” diye cevap verir. “Peki, Allah sana yaratan rabbinin ismi ile oku” demedi mi!
Allah ayetin devamında “muhakkak ki insan haddini aşar (azar)” buyurur. Neden? Cevabı yine Allah veriyor. “Kendini müstağni (ihtiyaçsız) gördüğü için (azar).”50
İnsan kendini rabbine karşı, rabbi ile okumaya, rabbinin ismine okumaya karşı ihtiyaçsız görür ve “Allah böyle söylemiş olabilir; ama ben biliyorum, ben kendime göre okuyorum, onunla okumuyorum! Ben ondan daha iyi biliyorum; çünkü ben görüyorum ki çamurdan biriyim, görüyorum ki dünyaya ihtiyacım var. Görüyorum ki insanlar malı, mülkü, mevkisi olanları övüyor. Ben ahireti görmüyorum, rabbimi de görmüyorum” der. Kör olmuş ya bu yüzden göremez ve azar.
Vuslat yolunu yürürken rabbimizin huzuruna çıkıyoruz; yani miraca çıkıyoruz. Devamlı söylüyorum Allah “dileyen rabbine varan bir yol tutsun”51 buyurmuştur. Yolu gitmeden varamıyorsun! Okumadan, anlamadan doğru yapmak, doğru bakmak mümkün müdür? -Mümkün değildir! Öncelikle rabbimizin ismiyle okumayı bilmemiz, rabbimizin ekrem olduğunu, bütün güzelliği ile tecelli ettiğini anlamamız, okumamız gerekir. Bu durumda nereye bakarsak bakalım Allah’ın güzelliğine şahid olur, her şeyin rabbini hamd ile tesbih ettiğine şahid olur, şehadet ederiz, yoksa bunları okumayınca anlayamayız!
Allah “her şey rabbini hamd ile tesbih eder; ama siz bunun şuuruna varamazsınız”52 buyurmuştur. Sende bir şuur vardır. Peki, neden her şeyin rabbini hamd ile tesbih ettiğinin şuuruna varamıyorsun? Çünkü her şeyin rabbini hamd ile tesbih ettiğinin şuuruna varabilmen için önce senin rabbine varman, senin bu şuurunun açılması gerekir. İşte, okudukça, anladıkça senin şuurun da açılır.
Elbette ki herkesin kendine göre bilgisi, ilmi, marifeti, şuuru vardır, şuuru da açılmıştır; ama buna rağmen insan her şeyin rabbini hamd ile tesbih ettiğinin şuuruna varamıyor! Bunun için bir yolculuk, bir yol gerekir, sırat-el mustakim gerekir, bütün varlığın sahibine varman gerekir. Bütün varlığa, rabbini hamd ile tesbih ettiğini bilerek bakıp varlığı bu şekilde okuman gerekir ki bu sende açılsın, varlık sana yakın olsun, seninle samimi olsun, seninle konuşsun.
Bütün varlık Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıyor muydu? -Tanıyordu. Bütün peygamberleri tanıyor muydu? -Tanıyordu. Hayvanlar, peygamberleri tanıyor muydu? -Tanıyordu. Kur’an’ı okuyan, dinleyen herkes Allah’ın böyle beyan ettiğini bilir. Onlar bizi tanıyor; ama biz onları tanımıyoruz.
Söyledim, okumak; anlamak ve anladığını tatmak demektir. Mesela; bir ağacın yanında durup ona “sen kimsin” diye sorduğunda ağaç “ben Allah’ın kuluyum. Allah beni senin için yaratmış, ben senin hizmetindeyim, sana meyve veriyorum. Meyvem tadını, kokusunu, rengini topraktan alıyor. Bu özellik bende var; ama topraktan benim için gerekli gıdaları alıp büyümem lazım. Meyvelerimi sana ikram etmek için hazırlıyorum” der. Şayet ağaç sana böyle söylerse sen o ağaca artık nasıl bakarsın? -Ona muhabbetle bakarsın hatta ona sarılmak istersin. Hiç onu susuz bırakabilir, gereksiz yere bir yaprağını koparabilir misin? -Koparamazsın! Onu budaman gerektiği zaman dahi onun uyumasını beklersin. Kışın uyuyunca onu budarsın, yoksa uyanınca ona kıyamazsın.
Evet, her bir varlık kendisine “sen kimsin” diye sorulduğunda böyle cevap verir. Aynı şekilde bir hayvana sorsan yine aynı cevabı alırsın. Allah ayet-i kerimede Allah, kimine binesiniz, kimini de yiyesiniz diye sizin için hayvanları (nimet) kılandır”53 buyurmuştur.
Peki, onlara “sen kimsin” diye sorsan ne cevap verirler?
“Benim işim sana süt vermektir. Bununla beraber doğurmaktır, doğurduğum yavrumu büyütmek, onu da senin hizmetine vermektir. Gerektiğinde sana kurban olmak, et yedirmektir. Ben senin emrindeyim” der. Onlar kesileceklerini bilirler. Buna rağmen barınaklarından kaçarlar mı? -Kaçmazlar. İşte, her biri insan için bir ayettir.
Ay’a da, Güneş’e de, yıldızlara da, nefes aldığın havaya da sorsan sana böyle cevap verir; çünkü hepsi Allah’ın isimlerinin tecellisinden ibarettir ve hepsi Allah’ın emrinde, hükmündedir, hepsi Allah’ın emrine, hükmüne isteyerek boyun eğmiştir.
Allah ayet-i kerimede “(Allah) sonra duman hâlinde bulunan göğe yöneldi, ona ve yeryüzüne ‘isteyerek veya istemeyerek gelin’ buyurdu. İkisi de ‘isteyerek geldik’ dediler”54 buyurmuştur. Yani Allah isteyerek ya da istemeyerek gelin, buyurmuş, onlar da “aşkla, muhabbetle geliyoruz” demişlerdir. Bütün varlık bu şekilde Allah’a itaat hâlindedir. Sadece Allah’ın irade verdiği kullar kendi iradeleri ile tercih yaparlar. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “her şey rabbine secde eder, insanların da bir kısmı”55 buyurmuştur. Neden insanların sadece bir kısmı rabbine secde eder? -Çünkü Allah, insana irade vermiştir. Zaten başımıza ne geldiyse irademizden, kendimizi akıllı zannettiğimizden dolayıdır.
Allah ayet-i kerimede “Allah sizin için zorluk dilemez, kolaylık diler”56 buyurmuştur. Allah kazanmamızı diliyor; ama bize bir tercih hakkı vermiştir; yani hiçbir varlığa vermediği şerefi, yakınlığı vermiştir. Hâl böyleyken insan rabbini severek, isteyerek kendi iradesiyle tercih etmezse Allah da ona “sen bu hâlinle beni sevmiyor, bana teşekkür etmiyor, hamd etmiyor, beni tanımıyor, anlamıyor, tanımak istemiyorsan kendi şerefinden, kendinden yüz çevirmişsin. İnsan olmayı, bana yakın olmayı, güzelliğim olmayı kabul edememişsin. Sana zorla bir şey vermem” der. Hiç zorla güzellik olur mu! Biri seni sevmiyorsa, yakasını tutarak “ille de beni seveceksin” diyemezsin. Böyle bir sevgi olur mu! Allah, kuluna irade vermişse bu durumda kulun kendi iradesiyle Allah’ı sevmesi lazım.
Biz de neyi tercih ettiğimize bakacağız. Yani tüm varlığı, olayları rabbimizin ismi ile mi okuyoruz yoksa kendi ilmimizle, nefsimizin istekleriyle ya da başkalarının, dünyanın, mevkinin, makamın bize dayattığı şeylerle mi okuyoruz! Bilmemiz lazım ki derdimiz, gayemiz neyse bizim okumamız da onun ismi iledir ve gayemize ulaşmamızın gereği neyse ona göre okuruz.
Peki, rabbimizin ismiyle okumadığımızda ne olur?
Cahil kalırız, rabbimizden cahil kalırız. Böyle bir insan acaba Allah katında, melekler katında nasıl bir durumdadır! Oradan gelmiş çünkü. İnsan bu âleme ait değildir, dolayısıyla nasıl bir çamura düştüğüne, çamurda nasıl kaybolduğuna; yani kendi durumuna bakmalıdır.
Evet, herkes kendi marifetine göre okur. Herkes kendine, ne kadar okuduğuna, ne kadar okuyabildiğine, ne zaman okuduğuna, okuduğunu ne kadar anladığına, ne kadar kabul ettiğine; yani ne kadar iman ettiğine bakmalıdır. Lafla herkes iman ettiğini söyler; ama insanın bir de kendine dönüp bunu ne kadar yaptığına şahid olması gerekir.
Eğer Allah’ın ilk emri “oku” ise o zaman ahiret günü ilk olarak okuyup okumadığımızdan hesaba çekileceğiz. “Rabbinin ismine okudun mu, okumadın mı, rabbinin ismi ile anladın mı, anlamadın mı, rabbinin ismine, isimlerine iman ettin mi, etmedin mi, rabbinin kerimliğine şahid oldun mu, olmadın mı! Yoksa kendini müstağni görüp haddini mi aştın, ben bildiğim, anladığım gibi okurum mu dedin, rabbini kabul etmeyip inkâr mı ettin ya da kendinden perdeledin mi” diye hesaba çekileceğiz.
Allah ilk indirdiği ayetlerin devamında “muhakkak ki dönüş rabbinedir”57 buyurur. Yani rabbine dönecek ve bu okumanın hesabını vereceksin, bunun hesabını sana soracağım, buyuruyor.
Ellezî alleme bil kâlem:58 “(Oku) O ki kalemle talim ettirdi.” Kime? -Her bir insana. Allemel insâne mâ lem ya’lem:59 “İnsana bilmediklerini öğretti.” Yani Allah, insana zaten bilmediklerini öğretmiştir. Bu yüzden “sana okumayı ben öğretiyorum” buyurdu Allah.
Kâlem deyince zahiri olarak bildiğimiz kâlemi anlamayalım. Bu kâlem, Allah’ın kudret kâlemidir. Yaratan rabbi, kudret kâlemiyle insanın fıtratına kulluğu yazmıştır sonra insana bilmediklerini öğretmiştir.
Mesela Allah ayet-i kerimede “Allah rahmeti zatına yazdı”60 buyurmuştur. Şimdi Allah, rahmeti zatına kâlemle mi yazmıştır? -Elbette ki hayır.
İşte, Allah sana kâlemle talim ettirirken de sana tecelli edip âbd olmayı senin fıtratına yazmıştır. Sana seni talim ettirmiştir; ama tercih tabi ki de sana aittir. İstersen Allah’ın sana yazdıklarını, talim ettirdiklerini açığa çıkarırsın istersen de onu kabul etmez nefsine, şeytana ya da başkalarına göre bir hayat yaşarsın.
Biri anlatmıştı. Bir baba, çocuğunu yanına alır ve ona insanın kim olduğunı, nereden geldiğini anlatmaya çalışır. Anlatırken de “biz maymundan gelmişiz, atalarımız maymundur sonra evrim geçirdik” diye anlatır. Çocuk, annesinin yanına gittiğinde “anne biz nereden geldik” diye sorar. Annesi “bizi Allah yarattı” diye cevap verir. Çocuk da “ama babam bizim maymundan geldiğimizi söylüyor” der. Annesi de “onlar babanın ailesi, babanın sülalesidir. Bizimkiler maymundan gelmedi” diye cevap verir.
Evet, herkes ailesi kimdir diye kendine bakmalıdır?
Bir insan hakiki manada kendini görse ve rabbinin güzelliğine kendi üzerinde şahid olsa, nereden geldiğini bilse, şahid olsa, rabbine ne kadar yakın olduğunu anlasa, bunu okusa, iman etse, şahid olsa, başka biri de çıkıp ona “sen çamurdan birisin” dese bunlara şahid olan kul onu ciddiye alır mı! Ona sadece acır “yazık sana! Cahil kalmış, kör adam” der. On kişi, yirmi kişi, elli kişi aynı şeyi söyleyince bunlara şahid olmayanlar onlara meyledebilir; ama yüz bin kişi aynısını söylese de rabbinin güzelliğine kendi üzerinde şahid olanlar doğrusunu bilir ve onlara meyletmez. Bu yüzden kim ne derse desin biz rabbimizin ismiyle okuyalım.
Herkes rabbinin ismiyle kendini, varlığı, hayatı, Allah’ın kendisine yaptığı muameleyi okusa, okurken de rabbinin kerem sahibi olduğunu, rahman ve rahim olduğunu anlayarak okusa; yani rabbini kendisi gibi zannetmese, El Esmau’l Husna’sından rabbini tanıdığı kadar okumaya çalışsa Allah ona geri kalanı öğretir inşallah.
Allah bizi, rabbinin ismiyle okuyanlardan eylesin inşallah. Allah bizi onun yaratan olduğunu, ekrem olduğunu okuyup şehadet edenlerden eylesin. Allah bizi bütün varlıkta rabbinin El Esmau’l Husna’sına şahid olanlardan ve bütün varlığın rabbini hamd ile tesbih ettiğini okuyanlardan eylesin. Allah bizi insanın, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğunu, Allah’ın ona ruhundan nefhettiğini, ona “kulum, âbdim, âşığım, velim” dediğini okuyanlardan eylesin. Allah bizi okuduğunu anlayan, iman eden, tadan ve yaşayan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
