1.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Bize bu sohbetleri yapmayı ihsan eden Allah’a bütün âlemlerden hamd olsun. Hiç kimse Allah’ı layıkıyla hamd edemez, Allah kendini nasıl övüyorsa öyle yücedir, öyle subhandır. Allah El Hamid’dir; öven ve övülmeye layık olandır. Kendini layıkıyla ancak o övebilir.
Biz Allah’ı ne kadar anladıysak Allah’ı o kadar övme imkânımız olur; yani Allah’a olan övgümüz sonsuz bir deryadan sadece bir damla misalidir. Tesbihimiz de, tekbirimiz de, tevhidimiz de böyledir.
Evet, Allah’ın hamdıyla hamd ediyoruz. İnşallah bu sohbetler gönlümüzün genişliği, Allah’ın tecellisi kadarıyla rabbimize yakınlığa, kendimizi ve rabbimizi tanımaya, anlamaya vesile olur.
Allah bir hadis-i kutside “kulum bana bir adım gelirse ben ona on adım gelirim. O bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak gelirim”3 buyurmuştur. Bu yüzden Allah iyiliğe, güzelliğe, hayra bire on; yanlışa, kusura, günaha karşılık ceza olarak ise bire bir verir. Bu da kulunu terbiye etmek, kulunun nefsini tezkiye etmek, temizlemek ve onu kendine yaklaştırmak içindir; yani burada da yine Allah’ın rahmeti tecelli eder.
Malumunuz bu sohbetleri ramazan ayında yapıyoruz. Allah ramazan ayındaki Kadir Gecesi için “bin aydan daha hayırlı”4 buyurmuştur. O zaman biz de ramazan ayının her gecesini Kadir Gecesi’ymiş gibi yaşarsak ramazan ayı bizim için otuz bin aydan daha hayırlı olur.
Evet, hep beraber ramazan ayına; rahmetin, affın, mağfiretin, nimetin, ikramın, hayrın içine girmiş bulunuyoruz ve bunun için rabbimize hamd ediyoruz.
Elbette ki öncelikle tövbe ediyor, istiğfar ediyor, rabbimizden af diliyor, mağfiret diliyoruz. Biz de Âdem babamızın istiğfar ettiği gibi istiğfar ediyor, zalemnâ enfusena:5 “Muhakkak ki biz nefislerimize (kendi kendimize) zulmettik.” Ve in lem tagfirlenâ ve terhamnâ le nekûnenne minel hâsirîn:6 “Eğer sen bizi mağfiret etmez ve bize rahmet etmezsen hüsrana uğrayanlardan oluruz” deyip rabbimizden af diliyoruz.
Herkes kendine zulmetmiştir, kendine zulmetmeyen hiç kimse yoktur. Zulüm, zulümat; karanlıkta kalmak, rabbinden perdelenmiş olmak, rabbini unutmak, dolayısıyla rabbine asi olmaktır. Allah, Hz. Âdem (a.s.) babamız için ayet-i kerimede “Âdem unuttu! Âdem rabbine asi oldu!”7 buyurmuştur. Biz de unutuyoruz, biz de asi olmuşuz! Dolayısıyla rabbimizden bu hâlimiz için mağfiret diliyoruz.
“Biz kendimize zulmettik ya rabbi! Kendimizi karanlıkta bıraktık. Seni, kendimizi, kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, neye geldiğimizi ve ne yapmamız gerektiğini unuttuk. Onun için senden af diliyor, mağfiret diliyor, rahmet diliyoruz ya rabbi!”
Ramazan ayı rahmet ayı, mağfiret ayıdır. Hep beraber rabbimizden mağfiret, rahmet dileyip rahmetin içine gireceğiz inşallah. Zaten ramazan ayı dolayısıyla rahmetin içine girmişiz. Bu vesileyle rabbimize asi olmayacağız ve rabbimizi unutmayacağız inşallah.
Bütün peygamberler ve onlarla beraber olanlar sırat-el mustakimde nasıl yürüdülerse, rablerini nasıl dinledilerse, unutmadılarsa, düşünce hemen tövbe istiğfar edip ayağa kalktılar, rablerine yürüdüler, koştularsa biz de öyle yapacağız inşallah. Bunun için de mutlaka okumamız gerekir; çünkü hepimiz biliyoruz ki Allah’ın ilk emri “oku”dur. Allah nasip ederse biz de bu sohbetlerimizde Ikra’ bismi rabbik: “Rabbinin ismiyle oku!” ayetindeki gibi rabbimizin ismiyle okuyacağız, anlayacağız, iman edeceğiz, rabbimize yürüyeceğiz, koşacağız, aşkı, muhabbeti kazanacağız ve bu aşkla, muhabbetle rabbimize koşup aşktan bir varlık olacağız inşallah.
Bütünüyle aşk olmadan Allah’ın huzuruna varmak mümkün değildir. Varlık huzura giremez; çünkü orada varlık yoktur. Bu sohbetlerimizde vehmi, hayali olan varlığımızdan kurtulup hakiki varlığı, rabbimizin tecellisini kazanacağız inşallah.
Allah eğer ilk ayetlerde “rabbinin ismiyle oku!” dediyse bu durumda rabbimizin ismiyle okumadan hiçbir şey anlamış olmayız. Allah devamında Ikra’ bismi rabbikellezî halak:8 “Yaratan rabbinin ismiyle oku” buyurdu. Eğer bakarken onunla bakmıyor, onun “gör” dediğini görmüyorsak körüz demektir. “İşit” dediğini işitmiyorsak sağırız demektir. “Anla” dediğini anlamıyorsak bu durumda da kalbimiz taşlaşmış, hasta olmuş, kilitlenmiş ya da mühürlenmiş demektir.
Bir insanın gözü görmüyor, kulağı işitmiyor, kalbi de kilitlenmiş, taşlaşmış ya da mühürlenmişse o insan ölüdür. Manevi olarak ölüdür; ama zahiri olarak diri gibi görünür. O insanın aklı başında değildir, dolayısıyla doğru düşünemez, anlayamaz, göremez, işitemez, bu yüzden de doğru yapamaz. O başka bir varlık olmuştur; yani insanlığını, Allah’a yeryüzünde halifeliğini kaybetmiştir! Sadece yiyen, içen, nefsinin peşinde koşan ve Allah’tan başka ilahlar edinen bir varlık olmuştur. Allah’a kulluğu bırakmış, başka şeylere, nefsine, dünyaya, mevkiye, makama, insanlara kul olmuştur, onun için de insanların övgüsüne ya da yermesine kulluk yapar. Rabbini değil, insanları razı etmeye, rabbinin sevgisini, rızasını değil insanların sevgisini, rızasını kazanmaya çalışır. Bununla beraber ahireti dünyaya tercih edemez, dolayısıyla dünyanın peşinden koşar. Melekî hâlleri şeytanın verdiği vesveseye tercih edemez, şeytanın arkadaşlığını, dostluğunu, veliliğini kabul eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i, Allah’ın resullerini kendine örnek alamaz, Allah’ın resulüne tabi olmaz, nefsine tabi olur; çünkü Allah’ın resulü yerine kime tabi olursa olsun aslında nefsine tabi olmuştur. Aynı şekilde rabbinin ayetlerini dinlemek yerine başka sözleri tercih eder ve insan olmaktan çıkar.
Böyle biri kendine mü’min diyebilir, Müslüman diyebilir, “ben iman etmişim” diyebilir; ama imanla hiçbir alakası yoktur, imanın kokusunu bile almamıştır. Hatta ibadet de edebilir; ama ne kadar ibadet ederse etsin ibadeti Allah’a değildir! Biri en çok neyi seviyor, en çok neyi istiyorsa onun mabudu, maşuku odur; dolayısıyla hayatını da onu kazanmak için yaşar.
Bütün putlardan kurtulmak lazım. Kulun gönlü, putlardan temizlenmeden kul “lâ ilahe” demiş olmaz. Ne zaman “lâ ilahe; ilah yoktur, hiçbir ilahı kabul etmiyorum” derse ondan sonra “illallah; ancak Allah. Benim ilahım bir tek Allah’tır” diyebilir. Bu tevhiddir, başlangıçtır! Kul bunu söylerse ilk adımı atmıştır.
Ama kendimizi o kadar kirletmiş, gönlümüzü putlarla o kadar doldurmuşuz ki bir türlü “lâ ilahe” diyemiyoruz; fakat “illallah” diyoruz ve “illallah” derken bunu gönlümüzdeki diğer putlarla beraber söylüyoruz, böylelikle de hepsini Allah’a şirk koşmuş oluyoruz. İşte, bu şirkten kurtulmak için “lâ ilahe; hiç kimsenin, ne nefsimizin, ne dünyanın, ne insanların, ne şeytanın ilahlığını, bize hükmetmesini, onların peşinden gitmeyi ve onların rızasını kazanmayı kabul etmiyoruz” dememiz lazım.
Eğer “Allah’tan başka ilah yoktur. İlah bir tek Allah’tır” dediysek “benim mabudum odur, maşukum odur, sevdiğim odur, ilahım odur, secde ettiğim odur, rızasını istediğim odur, yakınlığını, dostluğunu istediğim odur” demiş oluruz. Bu yüzden vuslat yolunun başı da sonu da “lâ ilahe illallah”tır. Yolu yürürken “lâ ilahe illallah” deyip yürürüz. Ne zaman ki gerçek manada “lâ ilahe illallah” dersek işte o zaman gönlümüzde hiçbir put kalmaz, ilah kalmaz.
Neden?
Çünkü kendimizden, nefsimizden, dünyadan, her şeyden vazgeçtik de ondan. Biz nefsimizden, her şeyden vazgeçince artık gönlümüze Allah’ın güzelliği tecelli eder. Böyle olunca da hem kendi nefsimizde, gönlümüzde hem de afakta, gözümüzün gördüğü her yerde ona şahid olur, ona şehadet ederiz.
Bir kul, Allah’ın isimlerine ve güzelliğine bu şekilde şahid olup şehadet edince ne olur?
Aşktan sadece semah eder. Aşk olmuş, Allah’ın güzelliğinin tecellisi olmuş “bence, bana göre” demekten kurtulmuş bir varlık olmuştur.
Ne kadar unutsak da hatırlamamak için çaba, gayret sarf etsek de hepimiz biliyoruz ki her an Allah’ın huzurundayız. Şu anda da Allah’ın huzurunda mıyız? -Huzurundayız. Allah bizi görüyor mu? -Görüyor. Bizi biliyor mu? -Biliyor. Hatta öncemizi de, sonramızı da, niyetimizi de, bu niyetimizi meydana getiren niyeti de, her zerremizi de en ince ayrıntısına kadar biliyor. Bildiği için kazanalım diye bize rahmetiyle muamele ediyor ve imkânlar veriyor.
Allah’ın bize olan muamelesi ne olursa olsun bizim için kazanma imkânıdır. İster nimet ister musibet olsun hiç fark etmez, ikisi aynıdır. Bir kul bu ikisini aynı görmedikçe, bir görmedikçe asla veli olamaz, velayetin kokusunu alamaz! Bunu böyle bilelim.
Neden?
Çünkü Allah’a itiraz eder. Allah’ın bir işini beğenir, diğer bir işini beğenmez. Bir işini nimet olarak, ötekini de musibet ve bela olarak görür. Hâlbuki musibet ve bela sadece imtihandır; yani kazanma, güzel yapma imkânıdır. Allah ayet-i kerimede “Allah sabredenleri sever”9 buyurmuştur. Neye sabredersin? -Elbette ki sana ağır gelen şeye sabredersin. Sabrının karşılığında da Allah’ın sevgisini kazanırsın. Allah bir de “Allah sabredenlerle beraberdir”10 buyurmuştur. Demek ki sabrettiğin için bir de Allah’ın beraberliğini kazanıyormuşsun. Yani Allah sana “ben seninle beraberim, bana güven, rahat ol, benden emin ol. Sen yalnızca işini yap! Bil ki, iman et ki ben kendi işimi ihmal etmem. Ben seni hiç ihmal eder miyim, seni unutur muyum! Seni varlıkta tutan, diri tutan, sana hayat veren benim. Ben sana kendimden hayat verdim. Hâl böyleyken seni hiç unutur muyum! Benim senin üzerinde bir muradım vardır. Kendini bil! Öyle ki yerde, gökte ne varsa hepsini emrine amade kılmış, senin emrine vermişim. Hepsi senin içindir.11 Bugün sadece dünyayı görüyorsun, yarın kim bilir hangi âlemleri göreceksin” buyuruyor. Dolayısıyla senin musibet olarak, bela olarak gördüğün imtihanlar senin için bir kazanma imkânı, sana Allah’ın sevgisini, beraberliğini kazandıran bir nimettir. Bu yüzden sana gelen musibetleri kendin için Allah’ın güzelliği, rahmeti olarak görmen ve musibet geldi diye isyan edip itiraz etmemen gerekir.
Evet, Allah “oku” buyuruyor. Ikra’ bismi rabbikellezî halak: “Yaratan rabbinin ismiyle oku.” Halakal insâne min alak:12 “(O) İnsanı alaktan yarattı.”
Bu ayet çift taraflıdır; yani Allah hem zahiri hem manevi yaratılışı tek bir kelimeyle anlattı. “Alak” zahiren bir kan pıhtısı, manen ise Allah’ın ilgisi, sevgisi, alakası demektir. Eğer Allah, kulunu sevmeseydi, ona ilgi duymasaydı, onu istemeseydi onu yaratmazdı.
Allah’ın ilk yarattığı nur, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurudur. Bu yüzden bu nura “hakikat-i Muhammediye” denir. Sonra Allah her bir insanı bu nurdan yaratmış, sonra da bütün varlığı bu nurdan safha safha yaratmıştır. Bu durumda bütün varlık Muhammedi nuru, Allah’ın tecellisini taşır. Bu nuru taşımayan hiçbir varlık yoktur. Bütün varlık Muhammedi nuru taşıdığı için rabbini hamd ile tesbih eder. Hamd ettiği için de övgüye layıktır. Bu yüzden varlığa karşı saygılı, edepli olmak gerekir. Bu her bir varlık için böyledir; ama böyle bakabilmek için insanın önce kendini görmesi, kendini tanıması, kim olduğunu anlaması gerekir; çünkü en önde insan durur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in haber verdiği bir hadis-i kutside Allah buyurur. Okuyacağım bu hadis, hadis-i kutsinin tamamıdır. Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurur. “Allah ilk önce benim nurumu yarattı sonra o nurdan çokça yarattı. Sayısını Allah’ın bildiği kadar çokça yarattı.” Bu nurların her biri insandır, Hz. İnsan’dır. Allah önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in nurunu yaratmış, sonra o nurdan çokça yaratmıştır. “Sonra Allah her birine tek tek ‘levlake levlake lemmâ halektul eflâk: Sen olmasaydın, sen olmasaydın felekleri (kâinatı) yaratmazdım’ diye hitap etti.” 13 Yani “felekleri, kâinatı senin için yarattım. Seni de kendim için, kendi güzelliğimi, isimlerimin tecellisini senin üzerinde görmek, güzelliğime şahid olmak için yarattım” buyurdu Allah.
Buradan da anlaşıldığı üzere insan varlığın en önünde durur. Diğer varlıklar bir safha, bir mertebe alttadır. En önde insan, Hz. İnsan, her bir kul vardır. Hâl böyleyken hiç kimse kendine hakaret edip “ben yapamam, ben edemem, ben kötüyüm, ben kulluğu beceremem, Allah’a halife olamam, dost olamam, ayna olamam, Allah’ın tecellisine mazhar olamam” diyemez! Bu, Allah’a karşı saygısızlıktır ve hiç kimsenin Allah’a bu saygısızlığı yapmaması gerekir. Yani Allah sana “sen olmasaydın felekleri yaratmazdım” buyuruyor, sen ise “ben kulluk yapamam” diyorsun! Allah “ben insanı bana âbd olsun diye yarattım”14 buyuruyor, sen ise “yok, ben âbd olamam” diyorsun! Böyle söyleyerek Allah’a karşı en büyük saygısızlığı yapmış oluyorsun. Bu, insan olarak sana hiç yakışıyor mu!
Allah, insanı kendisine âbd olsun diye yaratmışken sen “yok, ben âbd olamam, kul olamam” deyince, Allah’a “sen bilmiyorsun! Ben senden daha iyi biliyorum. Benden bir şey çıkmaz, benden adam olmaz” ya da “şundan bir şey olmaz” diyorsun. Kim böyle bir hakka sahiptir! Kendimiz için dahi bunu söyleyemiyorsak o zaman herhangi birine bunu söyleme hakkımız olur mu! Rabbimize karşı edepli olmalıyız.
Allah “başkalarını önünden de arkasından da eleştirmeyin (çekiştirmeyin, kınamayın).15 Kendi kendinizi de yermeyin!”16 buyurmuştur. Neden kendini yermemen gerekir? -Çünkü seni Allah yaratmış, bu yüzden kendini yeremezsin! “Hatam var, kusurum var, eksiğim var, günaha düştüm” diyebilirsin; ama kendini yeremezsin; yani kendi yanlışlarınla kendini tanımlayamazsın.
Her zaman söylüyoruz “kötü insan yoktur. Kirlenmiş, şirke, küfre, günaha, batağa düşmüş insan vardır.” İnsan bir “Allah” der “l’ ilahe illallah” der “muhammedun resulullah” der ve Allah’a ayna olur. Hâl böyleyken niye ona kötü diyorsun! Bak, Allah’a ayna oldu! Bak Allah onu seviyor, o da Allah’ı seviyor.
Kötü insan yoktur, kirlenmiş insan vardır. Bize düşen; hem temizlenmek, nefsimizi tezkiye etmek, kâmil manada iman etmeye çalışmak hem de kardeşlerimize, insan kardeşlerimize hidâyete ersinler, rablerine dönsünler, iman etsinler, nefislerini temizleyip tezkiye etsinler ve Allah’a kul olsun diye yardım etmektir.
Yardım etmek sadece anlatmak değildir. Bir tebessüm de, küçücük bir sıkıntıyı gidermek, sorulan bir adresi muhabbetle, kardeşçe göstermek, tarif etmek de yardımdır. Elbette ki anlatmak da davet etmek de yardımdır. İnsan mutlaka bildiğini öğretmeye, bilmediğini de öğrenmeye çalışır, çalışmalıdır. Zaten bu son nefese kadar böyledir, böyle olmalıdır. Kim kime yardım ederse etsin aslında kendine yardım etmiştir; çünkü yaptığı yardım kendisini Allah’a yaklaştırmış, Allah’a yolculuk yaptırmıştır. Yaptığımız her ibadet, her zikir, her hayır, her sevap, her güzellik bizi sadece Allah’a yaklaştırır.
Bilmemiz lazım ki hepimiz için bu âlemde Allah’tan, Allah’ın sevgisinden, rızasından, güzelliğinin tecellisinden başka kazanabileceğimiz hiçbir şey yoktur.
İnsan sonunda ölür ve her ne kazanmışsa huzura öyle gider. Bir de insanın sevabı daha yaşarken kendisinin üzerindedir. Allah ayet-i kerimede “herkesin amelini boynuna asmışız. Kıyamet günü bir kitap olarak (amel kitabını) onun önünde açarız”17 buyurmuştur. Dolayısıyla herkesin ameli kendi üzerindedir; yani insan, hayatını yaşarken amelinin, imanının, Allah’a teslimiyetinin, marifetinin ta kendisidir.
Herkes kendine bakınca kendisinde ne olduğunu görür, anlar. Bir kul “ben neyim, kimim” sorusuna “ben Allah’ın âbdiyim, aşığıyım, ben Allah’ın mü’miniyim, Allah’ı seviyorum. Ben Müslümanım, Allah’a teslim olmuşum. Takva sahibiyim, rabbime karşı sorumluluğumu biliyorum, ben muhsinim, rabbimle güzelleşmişim” diyorsa ve hayatını yaşarken buna göre konuşuyor, düşünüyorsa doğru söylüyordur. Yoksa hayatını “ben, bence, bana göre” deyip yaşıyorsa bu durumda kendini, rabbini, bu âlemde neden bulunduğunu okuyamamış, okuyamadığı için anlayamamış, anlayamadığı için iman edememiş, iman edemediği için de gereğini yapamamıştır.
Evet, genel olarak baktığımızda ümmetin hâli ortadadır. Hepimiz bakınca bunu görürüz. Herkes başka bir telden çalıyor! Herkes kendine göre doğruyu, hakkı biliyor, herkes kendi menfaatini, işini biliyor; ama ters tarafa gidiyor! Öylesi var ki namaz kılar, oruç tutar, konuşurken de “Allah” der; ama ne kendini ne de söylediğini bilir. Bütün bunları yaparken samimi değildir, yalancıdır. Menfaati için, üç kuruş dünyalık için, nefsi için bunları yapar. O kişi Hristiyan bir memlekette olsa, Yahudilerin, müşriklerin içinde olsa aynısını bu kez orada yapardı, onlar gibi yapardı.
Allah’a gerçek manada iman edenler yiğitlerdir, delikanlı insanlardır. Allah pısırık insanları sevmez, yiğitleri, tavrını yiğitçe ortaya koyanları sever. Misal; Ashabı Kehf yiğitti, bu yüzden Allah onlar için “o yiğitler”18 buyurdu. Her biri de hiç taviz vermeden, her türlü riski, tehlikeyi, ölümü göze alarak “lâ ilahe illallah: Allah’tan başka ilah yoktur” dedi.
Aynı şekilde Allah bir de Hendek Ashabı’nı anlatır.
(Mü’minleri yakmak için bir hendek kazıp onları) Yakıt dolu (o ateşe atan) hendek ateşinin sahipleri kahrolsun! Hani onlar, onun (ateşin) etrafında oturmuş, mü’minlere reva gördükleri şeyi (keyifle) seyrediyorlardı. Onlar (iman etmeyenler) onlardan (mü’minlerden) sırf azîz ve hamîd olan Allah’a iman ettikleri için intikam alıyorlardı.19
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu ayeti açıklarken şöyle buyurur: Geçmiş kavimler arasında iman etmeyen bir kral vardı. Bu kral bir hendek kazdı, içini ateşle doldurdu ve “kim dininden dönmezse onu bu ateş dolu hendeğe atarım” deyip iman ettiğini söyleyenleri bu ateşe atmakla tehdit etti; ama iman edenler onun tehdidiyle imanlarından dönmediler, üstelik bir de kendileri “lâ ilahe illallah: Allah’tan başka ilah yoktur” deyip ateşe atladılar. Tabi ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunu seyredip öyle anlatıyor.
Devamında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “iman edenler arasında bir tane de hamile kadın vardı. Kadın, ateş dolu hendeğin kenarına gelip tam atlayacakken şeytan ona ‘sen mü’min olduğun için ateşe atlıyorsun; ama karnında bir bebek var, onun da hesabını yapman gerekir. Daha doğmamış bebeğini ateşe atmaya hakkın yok’ diye vesvese verdi. Kadın da bu vesveseden dolayı bir tereddüt yaşadı. O sırada kadının karnındaki çocuk konuştu ve ‘anneciğim atla! Cennet bizi bekliyor’ dedi, kadın da ateş dolu hendeğe atladı”20 buyurur. İşte, bunlar mü’mindir, yiğit insanlardır.
Şimdi ise baktığımızda insanlar iman ettiğini söylüyor; ama Allah için en ufak bir sıkıntıya bile katlanamıyor ya da “anam böyle söyledi, babam şöyle söyledi, ben yapamıyorum, vazgeçeyim” diyor! Böyle biri tek kelimeyle pısırıktır! İnsan olamamış, rabbine iman edememiş, güvenememiş, kul olamamış, rabbine değil nefsine kul olmuştur! O yüzden biri nefsine dokundu mu hemen Allah’a kulluktan vazgeçer ve nefsine “ben senin kulunum, ben seni üzmem, sana sıkıntı vermem, senin sıkıntı duyacağın bir şeyi yapmam. Allah’tan vazgeçerim, senden vazgeçmem” der. Şimdi bu mü’min midir? -Tabi ki hayır!
Bütün sorunumuz Allah’ın ismiyle okumadığımız içindir. Okuduğumuzu zannediyoruz; ama okumamışız. Kendi nefsimizle okumuşuz, nefsimize okumuş, nefsimizden okumuş, şeytanla beraber okumuşuz; ama rabbimizin ismiyle, rabbimizin ismine okuyamamışız.
Neden?
Allah diyememişiz de ondan! Allah derken bile “nefsim” diye zikretmişiz.
Nefsim diye nasıl zikrediyoruz?
Allah derken “sen bana nimet veriyorsun ya, bana cenneti vereceksin ya, seni zikretmezsem beni ateşe atacaksın, bana azap edeceksin ya onun için seni zikrediyorum” diyoruz. Bu durumda kimi zikretmiş oluyoruz veya Allah’ı nasıl böyle zikredeceğimizi zannediyoruz!
Böyle yaparak nefsimizi zikrediyoruz. Allah’ı da nefsimizle, nefsimiz için zikrediyoruz. Bu, Allah’ı zikretmek değildir, Allah’ı bilmek, tanımak değildir, Allaha iman etmek, âşık olmak değildir! Bu hâle düşmemek için rabbimizin ismiyle okumamız gerekir.
Ikra’ bismi rabbikellezî halak: “Yaratan rabbinin ismiyle oku.” Halakal insâne min alak: “(O) İnsanı alakadan yarattı.” Ikra’ ve rabbukel ekrem:21 Oku, senin rabbin ekremdir.” Rabbin kerem sahibidir, kerimdir, ikram edendir. Seni de kerem sahibi kılmıştır. Sen rabbinin ekremliğini oku!
Kerremnâ benî âdem:22 “Biz ben-i Âdem’i mükerrem (ikrama nail, ekrem) kıldık.” Onu hem ikrama nail kıldık hem de ona başkalarına ikram edecek özelliği verdik. Çünkü o beni temsil ediyor, benim yeryüzündeki halifemdir,23 buyurdu Allah.
Bu durumda her şeye bakınca sadece Allah’ın ekremliğini, ikramını görmemiz lazım. Rabbinin ikramını, ekremliğini gören bir kul şükürden, hamddan, tesbihten, tekbirden, tevhidden başka bir şey yapabilir mi? -Yapamaz! Çünkü rabbinin ekrem olduğuna her an şahid olup şehadet eder. Bütün varlık üzerinden rabbinin ekremliğini okur. Bunu görür, işitir, anlar. Gördükçe, işittikçe, anladıkça da rabbini sever, ona iman eder, onu sevdikçe de rabbine yaklaşır.
Ellezî alleme bil kâlem: “(Oku) O ki kâlemle talim ettirdi.” Allemel insâne mâ lem ya’lem:24 “İnsana bilmediği şeyleri öğretti.” Biz dünyaya gelmeden önce hiçbir şey bilmiyorduk. Hepimiz onun ilminde mevcut, aşktan ibaret bir varlıktık. Damlalardan meydana gelmiş sonsuz bir derya düşünün. İşte, her birimiz tabir-i caizse bir damlaydık. Hepimiz onun ilminde mevcuttuk; ama bu onun ilmidir, beşerin ilmine benzemez.
Kellâ innel insâne le yatgâ: “Hayır (iş hiç de sizin düşündüğünüz, anladığınız gibi değil)! Muhakakk ki insan azar (tuğyana, şeytanın iğvasına düşer).” Şeytan insanı kandırır. En reâhustagnâ:25 “(İnsan) Kendini kendine yeterli gördüğü için.” Müstağni gördüğü için haddini aşar, azar.
İnsan kendini müstağni görür; yani kendini rabbine karşı ihtiyaçsız görür ve şeytanın tuzağına, iğvasına, tuğyana, tağuta düşer, böylece haktan ayrılmış olur.
İnsan, rabbinin ismi ile okumadığı için, rabbinin ekremliğini okumadığı, buna şahid olmadığı, şehadet etmediği, rabbinin kendisine talim ettirdiğini okumadığı, anlamadığı, kendindeki güzelliği ve kendine bakıp kendini Allah’ın ismiyle okumadığı için kendini kendine yeterli görür.
İnsan “ben çalışırım, ben kazanırım, ben akıllıyım, ben güçlüyüm, ben biliyorum” der ve bahaneler bulur, sonra da kendini Allah’a karşı ihtiyaçsız görür. “Benim ihtiyacım yok, ben muhtaç değilim, ben kendi kendime yeterim” der. Yani insan “ben” der, nefsini ilah edinir ve rabbini unutur. Böyle olunca da artık her şeyi nefsiyle okur.
Bu yüzden rabbimizin ismiyle okuyacağız. Rabbimizin ismiyle okurken onun ismini, isimlerini okuyacağız. Baktığımız, gördüğümüz her yerde sadece onun güzelliğini görecek, buna şehadet edip okuyacağız, anlayacağız inşallah.
Okumak; görmek demektir, şahid olmak, işitip anlamak, kavramak, onu gönlümüze indirip iman edip sevmek, her varlık üzerinden ona hamd etmek, onu övüp onunla beraber iman etmek demektir; yani insanın imanı okuduğu ve şahid olduğu kadardır. Bununla beraber insanın şahid oldukları, Allah’ın tecellisinden ibaret olduğu için onun gönlünde artık bir sınır olmaz. Sınır olursa Allah oraya tecelli etmez.
Allah zamandan, mekândan münezzehtir, dolayısıyla insan, Allah’ın güzelliğine şahid olunca, artık gönlünün sınırı olmaz. Bütün kâinat o gönüle koyulsa bir sahraya bir çöp koyulmuş gibi olur. Bunun sebebi; o gönül Allah ile, Allah’ın ismi ile okuduğu ve Allah’ın ismine şehadet ettiği içindir.
İnne ilâ rabbiker ruc’â:26 “Şüphesiz dönüş ancak rabbinedir.” Rabbinize dönecek ve rabbinize rucû edeceksiniz, buyurdu Allah. Dönüşünüz rabbinizedir, haberiniz olsun.
Sen bu dünyada ona şahid olmamış, onun ismiyle okumamış, onun ismini okumamış, güzelliğini görmemiş; yani kör olmuşsun, dolayısıyla rabbinin huzuruna giderken de kör olarak gideceksin. Bu yüzden Allah ayet-i kerimede “biz onu Kıyamet günü kör olarak haşrederiz. (O da Kıyamet günü) Der ki: Ya rabbi! Ben dünyadayken görüyordum, niye şimdi beni kör olarak haşrettin (niye şimdi görmüyorum)?” (Allah da) Öyleydi (ama) ayetlerimiz sana geldi de sen onları unuttun. Aynı şekilde bugün de sen unutuluyorsun”27 buyurur. Bunlar gönüllerini, Allah’ın nefhettiği ruhu kaybetmiş olanlardır.
Hayvanlarda ruh yoktur. Allah’ın Hayy isminin tecellisi vardır. Allah yalnızca insana ruhundan nefhetmiştir. İşte, dünyadayken rabbini dinlemeyenler, rabbine şahid olmayanlar Allah’ın kendi ruhundan nefhettiği ruhu kaybedenlerdir. Böyleleri Allah’a halifeliği kaybetmiştir. İnsanlıklarını kaybetmiş; fakat Hayy ismi ile diri kalmışlardır. Oysaki Hayy isminin tecellisi bütün varlıkta mevcuttur. Zaten hayvan demek; Allah’ın Hayy ismi ile diri olan demektir. Onlar da Allah’ın kendilerine nefhettiği ruhu kaybetmiş, sadece Hayy ismiyle diri olanlardır.
Evet, bu sohbetlerimizde yaratan rabbimizin ismi ile okuyacağız inşallah.
Neyi okuyacağız?
Kendimizi, varlığı okuyacağız, kendi üzerimizden, bütün varlık üzerinden Allah’ın isimlerini, tecellisini okuyacağız. Allah ayet-i kerimede “afakta ve enfüste size ayetlerimizi göstereceğiz” buyurur. Ayet; hem mucize demektir, hem Allah’ın indirdiği ayetler demektir, hem de Allah’ın güzelliğini gösteren tecellisi demektir. “Hem afakta hem enfüste size ayetlerimizi göstereceğiz ki onun hak olduğu iyice anlaşılsın.”28 Hakkın tecellisini hem kendinde, nefsinde hem de afakta, dışarıda, gözünün görebildiği her şeyde müşahede edeceksin ki onun hak olduğunu anlayasın. Rabbinin söylediğinin, davetinin ve bütün varlıktaki tecellisinin hak olduğunu iyice göresin, anlayasın.
Allah, “bunu anlayacaksınız” buyurdu. Peki, kim anlayacak? -Doğru bakanlar, doğru yapmaya, görmeye çalışanlar, hakkı görmek, işitmek, anlamak isteyenler; yani onun ismi ile okuyanlar anlayacak. Okumayanlar kör olarak kalacak, ölünce onlar da görecek; ama o zaman artık iş işten geçmiş, rablerini, kendilerini kaybetmiş olacaklar ve Allah onlara neyi kaybettiklerini gösterecek.
Hep beraber okuyacağız, anlayacağız, iman edeceğiz, rabbimize doğru sırat-el mustakimde yürüyeceğiz, koşacağız, varacağız inşallah.
Daha önce rabbimizin isimlerini anlamak için onun ismiyle okumaya ve El Esmau’l Husna’yı anlamaya çalıştık. Aynı şekilde onun işlerini ismi ile okumaya ve El Efâlu’l Husna’yı anlamaya çalıştık. Bir de ona nasıl yürüyeceğimizi, koşacağımızı bilmek için Vuslat Yolculuğu sohbetlerini yaparak rabbimize varmayı anlamaya çalıştık.
Her bir sohbetimiz böyledir. Allah “biz bir resul göndermedikçe (kimseye) azap edici değiliz.”29 Yani bir resul gönderip onunla hakikati iyice anlatmadan, kavratmadan hiçbir kavmi ya da kişiyi helak eder miyim! Bu bana yakışır mı! Ben iyice belletip kavratmadan hiç kimseye azap etmem, buyurdu.
Allah her şeyi öğretiyor, anlatıyor, kavratıyor, dolayısıyla anlamadığımız bir şey yoktur; ama işimize gelmeyince ben “anlamadım” veya “ben bu kadar anladım” diyoruz ya da kendi kendimizi kandırıp hayal kuruyoruz.
Herkes kendine baktığında kendisinde ne olduğunu anlar, kendisine en yakın insanlar üzerinden onların şahidliği ile anlar. Eğer kendisini yakından tanıyan on kişiden dokuzu onun hakkında “iyi biridir” derse demek ki o iyi biridir, Allah onların şehadetini kabul eder. Eğer onu yakından tanıyanların dokuzu onun hakkında “kötüdür” der sadece biri “iyidir” derse o kişi de kaybetmiştir! Hepimiz birbirimizin şahidiyiz, birbirimize şehadet ederiz, dilimizle değil gönlümüzle birbirimize şahid olur, şehadet ederiz.
Bilelim ki insana her bir gönülden Allah’ın rızası gelir. Şayet insanlar bizden razıysa Allah da bizden razıdır. ama insanlar bizden razı değilse Allah da bizden razı değildir. Daha bir kulu razı edemiyorsak âlemlerin rabbini nasıl razı ederiz! Kendi ailemizi, çocuklarımızı kendimizden razı edemiyorsak Allah’ı nasıl razı ederiz!
İstisnalar kaideyi bozmaz diyeceğim; ama herkes “ben istisnayım” diyebilir. Kendimizi istisna etmeyelim. Elbette ki istisnalar vardır. Mesela; bazı peygamberin hanımı, bazı peygamberin çocuğu, bazı peygamberin babası iman etmemiştir. Bunlar istisnadır; ama genel olarak birbirimizin rızasını kazanmamız ve birbirimizi razı etmemiz gerekir. Eğer razı edemiyor ve “ya rabbi! Benden razı ol” diyorsak işimiz çok zor!
Evet, hep beraber rabbimizin ismi ile rabbimizin ismini, isimlerini okuyacak, anlayacak, görecek, şahid olacak, iman edip, sırat-el mustakimde yürüyüp rabbimize koşacak ve varacağız inşallah. Her an onun huzurunda olduğumuzu unutmayacak, onu zikredecek, tesbih edecek, ona hamd edecek, şükredecek, onun için sabredeceğiz. İstediğimizi ondan isteyecek, sohbetimizi onunla yapacak, derdimizi ona anlatacağız inşallah.
Dert derken dünya derdini değil! Kulluğu beceremediğimizi, gaflete düştüğümüzü, onu unuttuğumuzu hatırlayacak “ama aklım başıma geldi. Kendime geldim, seninle bakmayı, seninle okumayı, senin ismini, isimlerini, güzelliğini okumayı, sana şehadet etmeyi, şahid olmayı öğrenmek istiyorum” diyeceğiz.
Allah, insana talim ettirip öğretir. Biz de “ya rabbi! Sen bana öğretmişsin; ama ben kendimi perdelemişim” diyor ve varlık perdesini, nefis perdesini, beden perdesini aradan çekmek için rabbimizden yardım istiyoruz.
Allah bizi isimleriyle isimlerini okuyanlardan eylesin. Allah bizi huzurunda olduğunu unutanlardan, gaflette olanlardan eylemesin. Allah bizi hayatını yaşarken rabbinin isimlerine şahid olan, şehadet eden kullarından eylesin inşallah. Bu sohbetlerimiz de vuslata, aşka, muhabbete, Allah’a yakınlığa, dostluğa vesile olur inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
