19.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, aynı şekilde hayat kitabımız Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalışıyorduk.
Kur’ân bize hem geldiğimiz âlemi hem şimdi bulunduğumuz âlemi hem de gideceğimiz âlemi haber veren ve bize her şeyi öğreten hayat kitabımızdır.
Rabbimiz haber vermezse biz her şeyi kendi kendimize öğrenmeye çalışırız, öğrendiğimiz o bilgiler de Allah’ın bize bildirdikleri olmadığı için yanlış bilgiler edinmiş oluruz. Belki öğrendiğimiz bilgiler Allah’ın bize verdiği bilginin; yani hakikatin kenarından, köşesinden, hatta hakikatin gölgesi olan bilgiler olur ki gölge de aslın yerini tutmaz.
Hakikat, rabbimizin bildirdikleridir. Bize her türlü haberi verecek olan Allah’tır. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “andolsun ki onlara (bu Kur’ân ile kendilerini küfürden ve şirkten) meneden nice önemli haberler geldi”761 buyurmuştur. Allah bize hem buradaki durumumuzu hem de Kıyamet günkü hâlimizin haberini verir.
Her zaman söylüyoruz: Bu âleme rabbimizi, kendimizi tanımaya ve rabbimizin bizi tabi tuttuğu imtihanlarla yolu yürüyüp rabbimize varmaya gelmişiz ki bunun adına “vuslat” denir. Vuslatı nasıl yapacağımızı bize haber veren yine Allah’tır; ama yaratan rabbinin ismini okumayanlar yolu yürüyemezler, öğrendikleri de sadece bilgiden ibaret kalır. Bu bilgileri ise Kıyamet günü kendilerine fayda vermez.
Allah bize her ne öğretmiş, bizi neye şahid kılıp şehadet ettirmişse hepsi sırât-ı mustakîmde yolu yürümemiz içindir; çünkü bu âlem aşk âlemidir, âşıklık âlemidir. Biz de bu âleme âşıklığı, imanı yaşamaya gelmişiz. Öyleyse öncelikle dünyadayken nasıl yaşamamız gerektiğini anlamaya çalışmamız gerekir. Zaten rabbimiz bunun için önümüze peygamberleri koymuştur.
Allah, âyet-i kerimede “resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler)”762 buyurur. Önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz iman eder; çünkü kâmil manadaki insan odur, kul odur, rabbine yürüyen, koşan, insanlara örnek olan, şahid olan, insanları Allah’a davet edip nûr saçan kandil olan ve miracı yapan odur. Bize düşen de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman etmektir.
Bu âleme sıkıntı çekmeye geldiğimizi anlamayanlar, bunu kabul edemeyenler dünyayı cennet olarak görmeyi isterler. Sırf dünyayı ya da hayatlarını cennete çevirmek için çaba, gayret sarf etmekle de bir şeyler olacağını zannederler; ama hiçbir şey olmaz. Eğer dünya hayatının cennet olma ihtimali olsaydı önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e olurdu; çünkü Allah’a en yakın, en sevgili olan odur.
Herkes kendi hayatına baktığında dünyanın cennet olmadığını anlamaya çalışmalıdır. Belki hiçbir sevincimiz bir gün bile sürmüyor! Bütün hayatımızda kaç tane günümüz için “sabahtan akşama kadar mutluydum, huzurluydum, sevinçliydim” diyebiliriz! Belki birkaç gün sayarız ama geri kalan günlerimiz üzüntü, keder, sıkıntı, hasret ve özlemle geçmiştir.
Hepimiz biliyoruz ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bütün hayatı sıkıntılarla doludur. Bunun bir sebebi olmalıdır ya da sıkıntı çok büyük bir nimet olmalı veya en büyük nimetlere vesile olan bir şey olmalıdır. Üzülmek, sıkılmak, daralmak, bunalmak, hasret çekmek, özlem çekmek, bunların hepsi bize gözyaşını, ağlamayı getirir.
Gözyaşıyla ilgili bir kıssa anlatayım.
“Hz. Mûsâ (a.s.) Tûr’a giderken, biri ona ‘ya Mûsâ! Rabbimize benim yerime sor: Ben o kadar eksik yapıyorum, yanlışlar yapıyorum; ama rabbim sürekli bana ikramda bulunuyor, ceza vermiyor. Acaba bunun hikmeti nedir?’ der. Hz. Mûsâ (a.s.) da Tûr-i Sina’da rabbimizin huzurunda onun sorusunu arz eder. Bunun üzerine Allah, ‘ona en büyük cezayı vermişim; ama bundan haberi yok: Ondan gözyaşını aldım’ buyurur.” Allah ona en büyük cezayı vermiş, o da bu yüzden ağlayamıyor, üzülemiyor! Demek ki gözyaşının alınması en büyük cezaymış!
Kulun bir sıkıntısı olacak ki üzülsün, dolayısıyla ağlasın. İnsan olmak bunu gerektirir. Bu aynı zamanda Hz. İnsan olmaya yolculuktur. Allah âyet-i kerimelerde “Allah sabredenleri sever, Allah sabredenlerle beraberdir”763 buyurmuştur. Kul üzülecek, sıkılacak, daralacak, bunalacak, özlem çekecek, hasret çekecek ki sabretsin.
Bütün peygamberlere baktığımızda hepsinin hayatı sıkıntı içinde geçmiştir. Her biri özlem çekmiş, hasret çekmiş, üzülmüş, ağlamıştır. Örnek vermek gerekirse; Hz. İbrâhîm (a.s.), Allah’tan “en sevdiğini, evladını kurban et” emrini almıştır.
Peki, Hz. İbrâhîm (a.s.), Hz. İsmâîl (a.s.)’ı hemen mi götürüp kurban etti? -Elbette ki hayır. Önce Hz. İsmâîl (a.s.)’ın büyümesini ve yürüyecek çağa gelmesini istedi. Acaba o arada neler çekti, gönül hâli nasıldı!
Hz. İbrâhîm (a.s.) ateşe atılırken de sıkıntı yaşadı; ama orada “hasbunallâhu ve ni’mel vekil” dedi. Zahiri olarak bunu söylemek başka şey, içeriden yanmak başka bir şeydir. Hatta Nemrud’un ateşi o iç ateşinin yanında hiç kalır; ama Hz. İbrâhîm (a.s.) gerekeni yapıp hepsinden geçmiş ve Allah onun hakkında “İbrâhîm’e selam olsun”764 buyurmuştur.
Hz. Eyyûb (a.s.)’ın da hayatı sıkıntılarla geçmiştir. O da musibetler, belalar, hastalıklar, dedikodular, iftiralar karşısında sabrettiği için Allah ona “o ne güzel kuldu”765 buyurmuştur.
Allah’ın bize haber verdiği peygamberlerden biri de Hz. Yakûb (a.s.)’dır. Hz. Yakûb (a.s.) da Hz. Yûsuf (a.s.)’ı kaybetmiştir. Üstelik bu sıradan bir kaybediş de değildi; Hz. Yûsuf (a.s.)’ı diğer evlatları tarafından kaybetmişti; yani bu ayrı bir üzüntü, Hz. Yûsuf (a.s)’ı kaybetmesi ayrı bir üzüntüydü.
Allah, Hz. Yakûb (a.s.)’ı anlatırken “(öyle bir feryad etti ki) üzüntüsünden iki gözüne ak düştü”766 buyurmuştur. Hz. Yakûb (a.s.), Hz. Yûsuf (a.s.)’dan ayrıldıktan sonra otuz küsur sene boyunca ona kavuşamamıştı. Bu arada o kadar ağlamıştı ki sonunda gözlerine perde inmişti.
Rabbimiz bunu haber veriyorsa bize bir şey öğretiyor demektir. Yoksa hâşâ Allah’ın peygamberleri yanlış mı yaptı! Aksine hayatları boyunca insanları Allah’a davet ettiler, kendileri de her anda rablerine âbd olmaya çalıştılar; ama hepsinin kazanması için bunları yaşamaları gerekliydi.
Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in de hayatı sıkıntılar içinde geçmiştir. Daha doğmadan babası, altı yaşındayken annesi, sekiz yaşındayken de kendisini büyüten, eğiten dedesi vefat etmiştir. Daha sonra ise hanımı Hz. Hatice (r.a.) Annemizi ahirete göndermiştir. Zaten miraca da bundan sonra çıkmıştır. Bununla beraber Hz. Fatıma (r.a.) Annemiz hariç diğer bütün çocukları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hayattayken vefat etmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bunları yaşarken, rabbine teslim olarak gözyaşı dökmüştür; ama bu gözyaşlarının hepsi rahmettendir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatında ve rabbimizin bize haber verdiği peygamber kıssalarında, bütün peygamberlerin bu sıkıntıları yaşamasının mutlaka bir hikmeti, sebebi olmalıdır. Bir kul olarak önce bu hikmetin ne olduğunu anlamaya çalışmamız gerekir.
Peki, Allah bize bu kıssalarda ne öğretiyor?
Birinin hayatında gerektiği kadar üzüntü, sıkıntı, musibet, bela, hasret, özlem yoksa o kul ham kalır ve manevi olarak büyüyemez. İnsanın, olgunlaşmak için bu safhalardan geçmesi, geçerken de her sıkıntı karşısında mutlaka rabbinin huzurunda durup onu zikretmesi; yani rabbini hatırlaması gerekir. Bu nedenle insanın bir sıkıntı yaşadığında feryad etmesi doğru değildir. İnsan her ne yaşarsa yaşasın mutlaka içeriden yanmalı, gözyaşı dökmeli, buna rağmen rabbinin huzurunda sabredip hakta durmalı ve “seni seviyorum ya rabbi! Sen her neyi bildirdiysen hak olan, doğru olan odur, ben de onu kabul ederim” demelidir. Mü’min budur, sabretmek böyledir. Kur’ân da bize nasıl mü’min olacağımızı öğretir ve bize bizi tanıtır.
Kur’ân aynı zamanda bize sırlarımızdan haber verir. Eğer sır olmasaydı, herkes Allah’ın takdirini bilseydi, insanlar üzülürken, sıkılırken, daralırken, bunalırken, hasret çekerken, özlem çekerken peygamberler gibi sabretseydi dünya cennete dönerdi. İnsana bakarken karşımızda rabbimizin nûrunun, güzelliğinin, rahmetinin tecelli ettiği, başkaları için üzülen, karşısındakini kendisi gibi gören bir Hz. İnsan görürdük. Başkasının üzülmesi onun için kendi üzüntüsü olurdu. Hakikat böyledir ve bu bizim sırrımızdadır.
Peki, hakikati neden göremiyoruz?
Tabii ki “ben, bence, bana göre” dediğimiz için hakikati göremiyoruz. Hakikatin içindeyiz; ama göremiyoruz. Mesela; rabbimiz bizimle beraberdir; ama bunu sadece bilgi olarak biliyor, göremiyoruz. Rabbimiz bize rûhundan nefhetmiştir; ama onu gerektiği gibi tadamıyor, göremiyoruz. İstesek de istemesek de rabbimizin nûru mutlaka gönlümüze tecelli ediyor; ama bunu göremiyor, doğru okuyamıyoruz. Okuyabilmemiz için rabbimizin kelamına sarılmamız gerekir.
Allah, bize vahyinde sürekli bu âleme ait olmadığımızı haber verir. O zaman ebedi bir hayat için yaratıldığımızı anlamaya çalışmamız gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanın bir vadi altını olsa bir vadi daha ister, bir vadi altını daha olsa bir vadi daha ister de gönlü asla doymaz”767 buyurmuştur. İnsana bütün saltanatları verip her isteğini yerine getirsek, üstüne de bin sene yaşasa yine de mutmain olamaz; çünkü ebedi bir hayat için yaratılmıştır. Kendisi de elindeki nimetlerin fâni olduğunu ve bir gün onları kaybedeceğini bilir. Bu da ona sıkıntı ve üzüntü verir, sonra kul bu üzüntüyü yaşamamak için dünyanın fani olduğunu unutmaya, görmemeye, anlamamaya çalışır ve dünyaya ebediymiş gibi muamele eder. Bu tavrı da ona ahireti unutturur; çünkü ebediliği buradaki nimetlere, mevkilere, makamlara, ikramlara vermiştir. Oysaki bu dünyadaki nimetler de musibetler de sıkıntılar da nimetleri ve sıkıntıları tadan beden de hayatın kendisi de fanidir, gelip geçicidir.
Neden insan her istediği olsa da bir türlü mutmain olamaz?
Çünkü Allah âyet-i kerimede “dikkat edin! Kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur”768 buyurmuştur. Kul sadece rabbi ile beraber olunca mutmain olur. Baki olan Allah’tır. Ebedi bir hayat için yaratılan insanın kendi rûhudur, maneviyatıdır, hakikatidir. Rabbimiz tecelli edip onu yaratmıştır. Kul da rabbiyle, sahibiyle beraber olunca, rabbini zikredince, hatırlayınca, unutmayınca, rabbini tesbih edince, hamd edince, onun huzurunda olduğunu bilip tadınca, rabbini tanıdığı için gönlü, kalbi mutmain olur, itminana erer ve huzur bulur. Fani hiçbir şeyle mutmain olamaz. Bunları bize haber veren Allah’tır.
“Onlar ki ayaktayken, otururken ve yanları üzerine (yatarken her vakit) Allah’ı zikrederler.”769 “Öyle ise siz Beni zikredin (her anda Benim hesabımı yapın) ki Ben de sizi zikredeyim (sizin hesabınızı yapıp size rahmetimle muamele edeyim). Bana şükredin, sakın (şükürsüzlük ederek) nankörlerden olmayın!”770 Sana yakınlığımı verdiğim, seni ebedi bir hayat için yarattığım ve sana ebedi bir hayat hazırladığım için bana şükret, buyurdu Allah.
Manevi yolu yürürken rabbimizi zikredince, rabbimize olan yakınlığımızı tadarız. Bu yüzden Allah “Beni zikretmek için namaz kıl”771 buyurmuştur. Demek ki namaz zikirmiş! Zikir; bizi yaratan rabbimizi hatırlamaktır. Allah zikirle ilgili olarak “Allah’ı zikir en büyüktür”772 buyuruyor. Neden? -Çünkü bütün ibadetler zikirdir de ondan. Biz de “Allah Allah” diye zikrediyoruz ki rabbimizi hatırlayalım ve bize olan yakınlığını her zerremizle tadalım.
Rabbini zikredince hemen tecelli almayan hiçbir mü’min yoktur, olamaz; ama bu tecelli bir saniyeden fazla sürmez. Bir anlık gelir ve şimşek çakması gibidir. Onun için bu tecelliye “Berkî” yani “Şimşek Tecellisi” denir ki bu tecelli hakiki bir tecellidir. Aynı zamanda bu tecellinin bir de gölgesinin tecelli etmesi vardır. Kul hazır oluncaya kadar hakiki tecelliye dayanamayacağı için Allah da ona bu tecellinin gölgesini ikram eder.
Kul, Berkî Tecelli’yi alırken bir anda irkilir, “Allah” der ve her zerresi ürperir. Kalp, gönül sadece rabbiyle beraber olunca mutmain oluyor ya gönül de bu anda rabbiyle beraber olur. Allah da bu tecelliyle kuluna “seni seviyorum” demiştir.
Kul ister namazda ister zikirde ister yolda yürürken tefekkür hâlinde isterse de Allah’ın âyetlerini okurken olsun hiç fark etmez, her durumda bu tecelliyi alabilir.
Evet, “Berkî Tecelli gelince insanın her zerresi ürperir” dedik. Kalbin ürpermesiyle ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir hadisini söyleyeyim.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabelere “duanın kabul olup olmadığını nasıl anlarsınız” diye sorar. Sahabeler de “Allah ve resulü daha iyi bilir” derler. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hani içiniz titrer, ürperir, ‘tüylerim diken diken oldu’ dersiniz ya, işte bu, duanızın kabul olduğunu gösterir” diye cevap verir.
Eğer dua ettikten sonra tenimiz, kalbimiz ürperiyorsa o anda rabbimizin tecellisi gelmiştir; çünkü gönlümüzün mutmain olması gerekir. Şayet bu tecelli gelmeseydi, duamız lafta kalmış olurdu. Allah “beni zikret, ben de seni zikredeyim” buyuruyor ya, işte biz de dua etmekle rabbimizi zikrettiğimiz için Allah da bize tecelli ederek cevap verir ve bizi zikrettiğini bize göstermiş olur.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Kul, rabbinin rahmetini ister, onun için boynunu büker, feryad eder, içi yanar, rabbimiz de ona “seni rahmetimin içine aldım” diye tecelli eder. Kul da bu tecelliyi içinin ürpermesiyle tadar. Aynı şekilde kul istiğfar eder, Allah’tan af ve mağfiret diler, rabbimiz de ona “seni affettim” deyip karşılık verir. Kul da bunu yine içinin, kalbinin ürpermesiyle tadar, anlar.
Zahiri olarak herkesin hâli farklıdır; ama manevi olarak herkesin tatması birdir. Herkes manevi hâli farklı farklı olsa bile mutlaka bu hâli tatmalıdır; çünkü bunu tatmayanlar ölüdür.
Rabbimizin tecellisi sadece bu âlemde bir saniyedir. Ahirette ise durum çok daha farklıdır. Asıl nimet; yani cemalullah nimeti ahirettedir. Rabbimizin rızası orada tecelli eder; ama her ne kadar bu dünyada perdenin olması gerekiyorsa da Allah arada bir perdeyi aralar ve o bir saniyede bize yakınlığını tattırır, aynı zamanda bu bir saniye içinde bize çok şeyi öğretir. Yalnız, o bir saniye bile ahiretteki asıl tecellinin gölgesidir. Bir saniyeden sonra bu tecellinin nûru yine devam eder. Hatta kulun üç, beş gün aklı başına gelmeyebilir.
Peki, bu bir saniyeyle kulun, rabbine olan hasreti, özlemi biter mi?
Elbette ki bitmez, aksine gittikçe artar ve yangına dönüşür. Şayet yangına dönüşmediyse bir sorun vardır. Rabbimizden yüz çevirmiş, kendimizi perdelemişiz demektir.
Evet, gözyaşının, üzüntünün önemini anlatmaya çalışıyorduk, devam edelim inşallah.
Kul bir şeyi özlediğinde aslında geldiği âlemi özler ve onun hasretini çeker. Hepsinin üzerinde ise rabbini özler. Bunu bize Kur’ân haber veriyor. Kur’ân bizi bizden, bizi her şeyden haberdar eden ve bu âlemde neden bulunduğumuzu bize öğreten, anlatan kitabımızdır. Rabbimiz bu kitapta bize her şeyi açıklamış ve bu dünyanın fani olduğunu, imtihan âlemi olduğunu, asıl hayatın ise ahiret hayatı olduğunu beyan etmiştir.773
Bu âlem nimetler âlemi değil, imtihanlar âlemidir. Buna rağmen kul dünyadaki nimetleri ister, hem de ebedi olacak şekilde ister ve hiçbirini kaybetmek istemez; ama istese de istemese de sonunda kendisine verilen nimetleri kaybeder. Hatta kendini de kaybeder; yaşlandıkça gücünü kaybeder, görmesi, işitmesi, kuvveti azalır; yani “ben” dediği varlığını kaybeder. İnsanın hakikati ise bambaşkadır. Zaman ona etki etmez; çünkü insanın hakikati Allah’ın tecellisidir, Allah ona rûhundan nefhetmiştir. O da sadece rabbine, kemalata doğru yolculuk yapar.
Nasıl?
Kulda rabbinin güzelliği tecelli ettikçe kul kâmil olur, kemale erer. Bu da üzülmekle, ağlamakla, feryad etmekledir. Bu âlemde feryad etmekten başka bir şey yoktur. Kendimizi hiç kandırmayalım. Hayata da şimdiye kadar neler yaşadığımıza da rabbimizin bizi tabi tuttuğu imtihanlara da dosdoğru baktığımızda hayatımızın nasıl bir feryad içinde geçtiğini görürüz. İşte, bunların hepsi kemalata doğru yolculuk yapalım diyedir.
Rabbimizin huzurunda boyun büküp gözyaşı dökmek bizi manevi olarak diriltir. Bu yüzden bir göz yaşarmıyorsa; yani üzülmüyor, ağlamıyorsa ölü demektir. Bununla beraber insan sadece kendi dertleri için değil, bütün insanların, hatta bir hayvanın derdinden bile üzülmelidir.
Tabii ki hayvanlara asla hakaret nazarıyla bakmamamız lazım; ama insanla hayvan arasında fark da vardır. Mesela; kurbanlık bir hayvan getirip az sonra onu kesecek olsak, hayvan kesileceğini bildiği hâlde üzülmez, üzülmesi gerektiğini dahi bilmez. Evet, o anda bir şeyler hisseder; ama yarım saat sonra kesileceğini bildiği hâlde ot yemeye devam eder; çünkü üzülebilecek bir vasfa sahip değildir. Bu vasfa sahip olan yegâne varlık, Allah’ın yarattığı insandır ki insanı insan yapan da budur. Ancak insanlığını kaybedenler başkaları için üzülmeyi kaybederler. Baktığımızda hepimiz İsrail’in Gazze’de yaptıklarını televizyonda görüyoruz. Attıkları bombalarla savunmasız çocukları ve kadınları öldürüyorlar, bir de ölümlerine sevinip dans ediyorlar! Bunun sebebi; üzülmeyi, insanlıklarını kaybetmeleridir.
Evet, az önce okuduğumuz âyette Allah “dikkat edin! Kalpler ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur”774 buyurmuştu. Kalplerimizin yalnızca Allah’ın zikriyle mutmain olması; rabbimizi özlediğimiz, ona hasret çektiğimiz ve geldiğimiz vatanı istediğimiz içindir; fakat, Allah’ın haber vermesinden habersiz olunca, kendimizi bundan perdeleyince rabbimizi özlediğimizi bilmez, bunu anlamaz oluruz.
Allah El Habîr’dir; her şeyden haberi olan ve kullarını haberdar edendir. Allah bizi bizden haberdar eder. Yetmez, bir de hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini bize haber verir. Yalnız, “hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini haber verir” demek, Allah “zahiri olarak şu kadar ibadet edeceksiniz, buyurmuş” demek değildir. Bu, rabbimize göre hayatı yaşamak değildir. Rabbimiz Kur’ân’la bize gönül hâlimizin nasıl olması gerektiğini haber veriyor ve her anda hayatı nasıl yaşayacağımızı bize öğretiyor.
Okuyacağımız bu âyette Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için buyurur. “Andolsun ki size, kendi içinizden öyle bir resul gelmiştir ki sizin zahmet ve meşakkat çekmeniz ona çok ağır gelir. (O) Size çok düşkün, mü’minlere karşı ise çok Raûf’tur, Rahîm’dir (Allah’ın esmâsının üzerinde tecelli etmesiyle mü’minlere karşı şefkatle muamele eden ve ahlakında her zaman Allah’ın rahmeti tecelli edendir).”775 Size; bütün âlemlere rahmet olan, sizin için üzülen, feryad eden, kurtuluşunuzu ve saadetinizi isteyen bir resul geldi ve o size çok haristir, çok düşkündür.
Hepimiz biliyoruz ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz seccadeyi ıslatacak kadar ağlıyor, kimsenin en ufak bir üzüntüsüne bile dayanamıyordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz insanların sadece ebedi hayatı için üzülmüyordu, aynı zamanda zahiri sorunları, dertleri olunca da üzülüyordu. İşte, insan budur. Bu yüzden başkaları için üzülmeyi sıradan bir şey olarak görmeyelim. Biri üzülüyorsa, ağlıyorsa insandır.
Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştim. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ikram edilen miraç bütün mü’minlere de vardır; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miracı hem zahiri hem de manevi olarak yapmışken, mü’minlerin miracı yalnızca manevidir.
Manevi miracı yapan Allah dostlarından biri de Beyazıd-i Bistamî (r.a.) Hazretleri’dir. Beyazıd-i Bistamî (r.a.) Hazretleri manevi miracını anlatırken, “ben Arş’a çok büyük bir heyecanla vardım; ama vardığımda hiçbir şey bulamadım. Ben de o sırada ‘ben rabbimin tecellisiyle karşı karşıya geleceğimi bekliyordum’ dedim. Arş da bana “ben de seni bekliyordum, diye cevap verdi” demiştir.
Beyazıd-i Bistamî (r.a.) Hazretleri’ne cevabın Arş’tan gelmesinin hikmeti nedir?
Rahman olan rabbimiz bir hadis-i kutside “ben kalbi kırıkların, gönlü mahzun olanların yanındayım. Ben kalbi kırık, mahzun olanları bekliyorum. Buraya varanlar kalbi kırık ve mahzun olanlardır”776 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “mü’min kulun kalbi Rahman’ın arşıdır”777 buyurmuştur; çünkü Allah, Arş’a tecelli etmiştir.
Şimdi de mü’minin, kalbinin neden kırık olduğunu izah edeyim.
Mü’min, rabbinin hasretini, özlemini çektiği için kalbi kırıktır. Bununla beraber kulluğu anlamıştır; ama çabasını, gayretini sarf edip Allah’a âbd olmayı, kul olmayı becerememiştir. Hata, yanlış, kusur, eksik, günah işlemiştir ve her ne kadar boynunu büküp tövbe etse de “tövbe etmeyi bile beceremiyorum” diye düşünür, bu nedenle kalbi kırıktır. Onun için biz de manevi yolculuğu yaparken tövbeyle, istiğfarla, boynumuzu bükerek rabbimize gideriz. Başımız dik bir şekilde, kibirlenerek rabbimize varamayız. Rabbimize varmak için boynumuzun bükük olması ve aşağıda olmamız, aynı zamanda tevazuyla durup Allah’ın kullarına rahmetle, muhabbetle bakmamız şarttır. Allah’ın kullarına öyle bir rahmet nazarıyla bakmalıyız ki insanların sıkıntısı olduğu gibi bize aksetmelidir.
Genel olarak bu hâli yaşamışızdır. Yeri geldiğinde dünyanın öbür ucunda bir sıkıntı olur, biz de oradaki insanlarla beraber sıkılırız, uykumuz kaçar, hatta kızar, “şimdi orada olsaydım şöyle şöyle yapardım” deriz. Tam da böyle olmamız gerekir. Üzerimizde bu hâl yoksa insan olmak da yoktur. Aynı şekilde hasret yoksa, özlem yoksa insan olmak yoktur; çünkü ağlamamız, gönül kırıklığımız, üzülmemiz, mahzun olmamız yoksa gönül feryadımızı kaybetmişiz, Allah’ın âyet-i kerimede “(ne var ki) bunun ardından kalpleriniz (yine) katılaştı; hatta onlar, taş gibi yahut daha da katı oldu”778 buyurduğu gibi içimiz katılaşmış ve taşlaşmış demektir. Başka bir âyette de Allah “kendinizi ve (bütün) ailenizi, yakıtı insanlar ve taşlar olan (cehennem) ateş(in)den koruyun”779 buyurmuştur. Taşlar ve insanlar cehennemin yakıtıdır. Bu durumda kalbimiz taşlaşınca taşlar ile aynı konumda oluruz.
Evet, dediğim gibi: Bu kitap bize bizi tanıtır ve iç âlemimizin sırlarını, iç âlemimizde yapacağımız yolculuğu nasıl yapmamız gerektiğini bize haber verir. Bundan dolayı Allah, bize peygamberlerinin hâllerini, üzüntülerini anlatmıştır. Eğer Allah dileseydi araya hiç perde koymazdı, biz de sürekli rabbimizin huzurunda dururduk. Ama yaratan yarattığını bilir.780 Allah araya perde koyuyor ki buna dayanabilelim. Örneğin; hepimiz rabbimizin huzurunda olduğumuzu biliyoruz; ama rabbimiz rahmetinden dolayı onun huzurunda olduğumuzu perdeliyor ki hayatı yaşayabilelim. Eğer perdelemeseydi dünyada duramaz, konuşamaz, gülemezdik.
Allah âyet-i kerimede “(ağlanacak hâlinize) gülüyorsunuz da ağlamıyorsunuz!”781 buyurmuştur. Bu âyet “sizin ağlamanız gerekir, bu ne hâlinizdir” demektir. Bununla beraber elbette ki sevineceğiz. Misal; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiç kahkahayla gülmemiştir, onun gülmesi tebessümdü. Hatta bazen tebessüm ederken dişleri görünürdü.
Neden?
Çünkü bizi büyütecek olan ağlamamız, feryadımız ve özlemimizdir. Her şeyin rabbimizden geldiğini, rabbimizin bizi imtihana tabi tuttuğunu, her anda rabbimizin huzurunda olduğumuzu tatsak, buna iman etsek, istesek de istemesek de üzülür, ağlarız ve hiçbir zaman rabbimize isyan edemez, itiraz edemeyiz. Hem rabbimizden razı oluruz hem de birbirimizden razı oluruz; yani rıza makamında oluruz.
Unutmamamız lazım ki kul itiraz ettiği, nankörlük yaptığı, rabbinin davetine icabet etmediği, hatta rızkını bile başka yerde aradığı her anda imandan çıkmıştır ve bundan haberi bile yoktur. Rezzak olan, kerim olan Allah’tır. Kulun, rızkını yalnızca rabbinden aldığını bilip rızkı doğru yerde araması, ararken de dua hâlinde olması gerekir. Öyle ki rızkını Allah’tan başka yerde arayıp imandan çıkmasın.
Evet, insanda bir sır vardır, dedik. Bu sırrı bize beyan edecek, öğretecek, gösterecek ve sırrı bizde açığa çıkaracak olan Allah’tır. Bunu da Kur’ân’la yapar. Yalnız bu bizim hakikatimizdeki ilk sırrımızdır; yani şahid olup şehadet edeceğimiz ilk adımdaki sırdır.
Bu sırdan öteye bir de sırrın sırrı vardır. Onun ötesinde başka bir sır daha vardır ve adına hâfa denir. Hâfadan öteye ise ahfa vardır. Ahfa, hafadan da ötedir, içeridir ki işte rabbimizin tecelli ettiği, “gönül Rahmân’ın Arşı’dır” dediğimiz Arş burasıdır. Burada rabbimize mülaki olur, varır, şahid olup şehadet ederiz. Bu yüzden rabbimizi dışarıda aramayalım, rabbimiz tecelli edince onu buluruz. Zaten o tecelli edince gönlümüz aşka, muhabbete, haşyete gark olur ve edebe bürünürüz.
Bunun için olması gereken şey kırık ve mahzun bir kalptir. Böyle bir kalbe sahip olan bir kul, Allah’a gerektiği gibi âbd olamayınca bile mahzun olur ve rabbini ister. Rabbini razı etmek için çabasını, gayretini sarf eder; ama giydiği çamurdan elbise onu çamura çeker. O da çamura çekildiği için hata işler, yanlış yapar. Sonra da “böyle yapmak bana yakışmadı” deyip ağlar, feryad eder, üzülür ve rabbine boynunu büker.
Kulun, rabbine boynunu bükmesinin alameti; tövbe ve istiğfar etmesidir. Kalbi mahzun olan kul da “bana yakışmayan bir şekilde çamura düştüm, emrinin dışına çıktım, yanlış düşündüm, yanlış yaptım ya rabbi” deyip boynunu büker. Hele bir de içine düştüğü bataklık şirk bataklığıysa, “ben, bence, bana göre, ben biliyorum” demenin bataklığıysa, insanı, varlığı rabbiyle görememiş, buna şahid olamamışsa o zaman gözyaşları durmaz ve feryadı artar.
Kul, insanı rabbiyle görürse herkesin masum olduğunu bilir, yetmez, elinden geldiği kadarıyla fedakârlık yapıp insanların dertlerini, sorunlarını, sıkıntılarını gidermeye çalışır. Biri açsa onu doyurur, elbisesi yoksa onu giydirir, sıkıntısı varsa elinden geleni yapar ve sıkıntısını gidermeye çalışır.
Neden bu dünyada fakirin de zenginin de zulmün de adaletin de olması gerekir? -Çünkü bu dünya imtihan yeridir. Allah, Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri’ne hitap ettiği bir hadis-i kutside “ben insanın en büyük sırrıyım. İnsan da benim sırrımdır”782 buyurmuştur. Allah, insana tecelli etmiştir ve bu sır insandadır. Sırrın açıklanması için kulun vuslat yolunu yürümesi şarttır. Kul, yolu yürürken kendini unutur, rabbiyle beraber olur. Böyle olunca da her anda Allah’ın kendisini imtihana tabi tuttuğunu bilir. Rabbini mülkün maliki ve meliki olarak kabul eder, buna iman eder ve gözünü, gönlünü ondan ayırmaz.
Elbette ki kul yanlış yapıp manevi olarak düşebilir; ama mutlaka yanlışına tövbe, istiğfar edip feryad eder; ayağa kalkar ve gönlündeki aşkla, özlemle, hasretle rabbine yürür, koşar.
Birinde rabbine karşı özlem, aşk, muhabbet yoksa, kendini bilmiyorsa, tanımıyorsa, anlamamışsa, rabbinin yakınlığını tatmıyorsa kendini kaybetmiş, bu âlemde kaybolmuştur.
Allah’ın, kulunu daimî aşk hâlinde tutmaması da Allah’ın rahmetindendir. Eğer kul sürekli bu aşk hâlinde olursa hayatı yaşayamaz hâle gelir; yani yerinde duramaz, meczup olur, böyle olmaması için bu hâlin perdelenmesi gerekir; ama kulun, hayatı yaşamak için perdelenmesi farklı şey, rabbini unutması farklı şeydir. Kulun perdelenirken dahi rabbini unutmaması, rabbini dinleyip ne söylediğini anlamaya çalışması, yetmez, bir de âyetlerin gereğini mutlaka yerine getirmeye çalışması gerekir; çünkü biri rabbini unutmuyorsa kuldur.
Evet, insan ancak Allah’ın zikriyle mutmain olur. İstersek ona bütün dünyayı verelim yine de mutmain olmaz. Bunu bize rabbimiz haber veriyor.783 İnsan bir tek Allah ile mutmain olur ve mutmain olunca mü’min olur. Mü’min; Allah ile, Allah’ın zikriyle, onun huzurunda durarak mutmain olan, hayatı Allah’ın hesabını yaparak yaşayan, rabbinden emin olan, “her şey rabbimin kudretindedir, bütün olayları rabbim takdir ediyor ve bizi imtihanlara tabi tutuyor. İsterse işin sonunda ölüm olsun, ben yalnızca rabbimin rızasını kazanmaya çalışırım. Zaten bu âleme ölmeye gelmişiz” deyip rabbine böylesine güvenen, tevekkül edendir.
Bu yüzden Allah gerçek mü’minleri tarif ederken “mü’minler ancak o kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri titreyen, kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) arttıran ve yalnız Rabblerine tevekkül eden kimselerdir”784 buyurmuştur.
Allah zikredilince mü’minin kalbi ürperir, titrer. Eğer birinin kalbi ürpermiyor, titremiyor, bu heyecanı, haşyeti yaşamıyorsa, Allah’ın âyetleri kendisine okunduğunda âyetler onu Allah’a yaklaştırmıyor, marifetullaha erdirmiyor, aşkı, muhabbeti vermiyorsa, hayatı yaşarken bütünüyle Allah’a güvenip tevekkül etmiyorsa, rabbinden, rabbinin rahmetinden, kerimliğinden, ikramından emin değilse, tereddütleri varsa, rızkından, geleceğinden korkuyor, endişe ediyorsa onun imanında, mü’minliğinde sorun vardır ve daha mü’min olamamış demektir.
Hepimiz Allah dilemeden bir şey olamayacağını biliyoruz; ama bunu bilmek başka, iman olarak, aşk ve muhabbet olarak tatmak başka bir şeydir. Biliyor; ama tadamıyoruz. O hâlde sorun tatmamızdadır. İnsan olduğumuzu biliyoruz; ama tek kelimeyle insanlığımızı tadamıyoruz, yani insanlığımızda eksiklik vardır.
Peki, insanlığımızı tamamen tadarsak ne olur?
Allah’ın zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği, Allah’ın nûru, El Esmâu’l Husnâ’sının, güzelliğinin tecellisi, âlemlere rahmet olan, canlı Kur’ân olan, insanlara hidâyet olan, nûr olan, cennet olan ve Allah’ın, kullarına kendisi üzerinden ikram ettiği bir kul oluruz. Böyle biri Hz. İnsandır! Hazret; tertemiz olan, kendisine hiçbir şey bulaşmamış, hakiki ve gerçek demektir. Diğerlerine ise her şey bulaşmıştır. Üzerimize bulaşan şeylerden kurtulmak için tövbeyle, istiğfarla temizlenmemiz ve gönlümüzü rabbimizden başka tarafa çevirmememiz lazım.
Biliyorsunuz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, her sene Ramazan ayının son on gününde itikâfa girerdi. Biz de hamd olsun Ramazan’ın son on gününün içindeyiz. İsterseniz şimdi de itikâfı kısaca izah edeyim.
İtikaftaki emirler farklıdır. Ramazan ayında iftar vakti geldiğinde kulun yeme, içme ve eşiyle beraber olma imkânı vardır. Tabii, eşle beraber olma izni daha önce yoktu, insanlar bunu başaramayınca Allah da onlara müsaade etti. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “Allah sizin (ramazan gecelerinde onlara yaklaşarak) nefislerinize yazık ettiğinizi bildi de size af (ve mağfiret)iyle yönel(ip muamele et)ti” buyurur. Yani işi beceremediğinizi bildi ve sizi affedip mağfiret etti. Allah âyetin devamında bir de “bununla birlikte mescidlerde ibadete çekilmiş (itikâfta) iken kadınlara yaklaşmayın”785 buyurmuştur.
İtikâf huzurda durmak demektir. Bu yüzden itikâftayken eşinle beraber olamazsın. Bütün vaktini, zamanını rabbinin huzurunda geçirmen, becerebildiğin kadarıyla sadece rabbinle olmaya çalışman gerekir. Bunu da zikirle, tefekkürle, murakabeyle, secdeyle, duayla, tövbeyle, istiğfarla yaparsın. Sadece böyle yapınca rabbinle olursun; çünkü itikâftayken hiçbir şeyin seni meşgul etmemesi gerekir.
İtikâfa girmek için önce niyet etmek gerekir. Kul niyet ettiği gibi artık itikâftadır. Şayet itikâfını bozarsa kaza etmek zorundadır; çünkü verilen söz sorumluluğu gerektirir.
Hepimiz biliyoruz ki bu zamanda on gün boyunca tek başına itikâfta bulunmak zor bir şeydir. Biz de en azından bir gün de olsa itikâfa girelim. Yapabilen bir gün, iki gün itikâfta kalabilir; ama vaktini sadece rabbimizle geçirmelidir. Bayan kardeşlerimizin bu konudaki işi çocukları kendilerini meşgul ettiği için daha zordur. Onlar da iki namaz arasında itikâf yapabilirler; yani namazlarını kıldıktan sonra diğer namaz vaktine kadar oturur, sağa sola bakmaz, başka bir şeyle meşgul olmaz, tefekkürlerini yapar, Allah’ın huzurunda durmaya çalışırlar ya da günün bir bölümünü yapabildikleri kadarıyla itikâfta geçirebilirler.
İnşallah ramazanın bu son günlerini itikâfla, rabbimizin huzurunda durmakla ve rabbimizle beraber olmakla geçiririz. En azından iki namaz arasında da olsa itikâfı yapmaya çalışalım.
Herkes kendi imkânına göre iki gün, beş gün artık ne kadar yapabildiyse mutlaka itikâfa girmelidir. İmkânımız yoksa bir gece itikâfta kalalım, ona da imkânımız yoksa en azından iki vakit arasında itikâfta durup rabbimizle beraber olalım, sohbetimizi ve duamızı rabbimizle yapalım.
Unutmamamız lazım ki bize gelen her tecelli rabbimizden gelir. İnşallah Kur’ân’ı okudukça, nûru bizde tecelli ettikçe aklımızla bazı şeyleri anlayamasak bile rabbimiz bizdeki sırrı ve sırrımıza nasıl vakıf olacağımızı bize öğretir. Böylelikle bize vuslat yolculuğunu yaptırır ve bizi kendine vasıl eder inşallah.
Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı, Kur’ân’la aramızdaki bağın ne olduğunu öğrenmeye çalıştık.
Allah bizi dünyaya, çamura saplananlardan ve vahyinden yüz çevirenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi Kur’ân’ı okuyanlardan, dinleyenlerden, anlamaya çalışıp gerekeni yapanlardan eylesin inşallah. Allah bizi sırrına vakıf olanlardan eylesin. Allah bizi onunla, Kur’ân’la kendi sırrına vakıf olanlardan eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
