close

18.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalışıyorduk.

Rabbimiz Kur’ân’ı her bir insana indirmiştir. Bu yüzden “Kur’ân’ı bize başkaları anlatsın, biz onu anlayamayız” dediğimizde kendimize hem haksızlık hem de hakaret etmiş oluruz. Aynı zamanda bu hakaretimizin nereye gideceğini de anlamaya çalışmamız gerekir.

Allah bize “Kur’ân mubindir, apaçıktır”726 buyurduysa bu durumda onu anlamamamız mümkün değildir. Evet, Kur’ân apaçıktır; ama Allah bir de “her ilim sahibinin üstünde daha iyi bir bilen vardır”727 buyurmuştur. Biz üzerimize düştüğü kadar rabbimizin kitabını okuyup anlamaya çalışacağız, bilmediklerimizi, anlayamadıklarımızı ise o zaman bir bilene soracağız.

Kur’ân’da anlayamadığımız kısımlar müteşabih olan âyetlerdir ve Kur’ân’ın az bir kısmıdır. Onları da ilim sahiplerine sorar öğrenir sonra üzerlerinde tefekkür edip anlamaya çalışırız; ama geri kalan diğer âyetler herkesin anlayabileceği şekilde apaçıktır; çünkü konuşan rabbimizdir. Bir kul, rabbi ile muhatap olmadıysa; yani Kur’ân’ı okumadıysa, dinlemediyse kendi kendine birtakım bilgiler edinir ki öğrendiği bu bilgiler de doğru olmaz.

Bir şey hakkında “ben şöyle öğrendim. Falan hoca böyle söyledi, annem, babam şöyle söyledi” ya da “öncekiler böyle rivayet etmişler” demek başka bir şey, “rabbim böyle söylüyor” demek başka bir şeydir. “Bunu rabbim söylüyor” dediğimizde rabbimizin hitabıyla muhatap olmuş ve rabbimize, onun vahyine iman etmiş oluruz. Allah her anda bizi muhatap alır. Bizim de rabbimizi muhatap alıp dinlememiz ve bize ne söylediğini anlamaya çalışmamız gerekir. Geriye kalanları da birbirimizden öğreneceğiz.

Rabbimizin bize ne söylediğini anlayabilmek için hem Allah’ın indirdiği âyetleri okumalı hem de gözümüzün gördüğü her bir âyeti okumalıyız. Rabbimiz bize her şeyin bir âyet olduğunu haber vermiş ve bize “oku,728 Güneş’i, Ay’ı, yıldızları, yarattığım her bir varlığı oku; ama önce bütün âyetleri kendinde barındıran, rûhumdan nefhedip El Esmaû’l Husnâ’mla tecelli ettiğim kâmil insanı oku” buyurmuştur.

Her şey bir âyettir; ama insan, Allah’ın kitabıdır. İnsan; bir bitkiyi, hayvanı, yerde ya da gökte olsun herhangi bir varlığı yaratan rabbinin ismiyle okuduğunda, onu okurken bir âyet okumuş olur ki bu da kendisini Allah’a yaklaştırır.

Varlık âyetlerinin yanında bir de hadisat; yani olaylar, meseleler, hadiseler âyetleri vardır. Meydana gelen bütün olayları âyet olarak okumamız gerekir. Rabbimiz bize ne zaman, nerede, nasıl muamele ettiyse, yaptığı her muamele bir âyettir; ama onu yaratan rabbimizin ismiyle okuyunca o bizim için âyet olur. Yaratan rabbimizin ismiyle okumayınca ise imtihan olur. Bu defa rabbimizin bize yaptığı her muameleyi ya nimet ya da musibet olarak görürüz.

Rabbimizin ismini okumak ilmimizi, marifetimizi artırır ve bizi Allah’a yaklaştırıp yakın eder. “Rabbim bana böyle muamelede bulundu ve benden şunu anlamamı istedi” dediğimizde rabbimizin anlamamızı istediği o şey bizim için âyet olur; çünkü yapan da yaratan da takdir eden de bize muameleyi yapan da odur. Böyle baktığımızda insan hiçbir zaman Allah’ın âyetlerinin dışında değildir, her ânda Allah’ın âyetlerinin içindedir. İster zahiri olsun ister manevi olsun bu böyledir; çünkü zahir olan da bâtın olan da odur. Bildiğimiz ve bilmediğimiz, gördüğümüz ve görmediğimiz her ne varsa hepsi rabbimizin ya cemâlinin ya da celâlinin tecellisidir; yani onları ya nimet olarak ya da imtihan olarak, musibet olarak, hastalık olarak, bela olarak görürüz ki aslında ikisi de aynı şeydir.

İnsanı eğiten, büyüten, kemale erdiren, nefsini temizleyip tezkiye eden, marifetullaha erdiren, sırât-ı mustakîmde yürüten âyetlerdir. Yaratan rabbimizin ismiyle okuduğumuzda onun yaratmadığı, takdir etmediği, tecelli etmediği bir an dahi olmadığını görürüz. Buradaki bütün mesele; rabbimizle beraber olmaktır, ona şahid olup şehadet etmektir. Eğer rabbimize şahid olup şehadet ediyorsak imanımız vardır. Şehadet etmezsek taklidi bir imana sahip oluruz ki böyle olunca da “falanca şöyle yaptı, ondan böyle oldu” deyip birbirimizi suçlarız.

Eğer her şeyi başkaları yapıyorsa o zaman öyle olurken Allah ne yapıyordu! Eğer rabbimizin her anda fââl olduğunu görmediysek, anlamadıysak rabbimizin âyetlerine, takdirine karşı kör ve sağır davranmışız, gözümüzü, gönlümüzü rabbimizin âyetlerine kapatmışız demektir.

Evet, Kur’ân bizim için ilim kitabı, marifetullah kitabı, rabbini tanıma kitabı, kendi kendimizi tanıma, hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini ve rabbimizin ismine nasıl okuyacağımızı anlama kitabıdır. Her şeyi nasıl anlamamız gerektiğini sadece rabbimizden öğrenebiliriz. İşte, Kur’ân, ne yaparsak kazanacağımızı, ne yaparsak kaybedeceğimizi, huzurda nasıl duracağımızı, hesabımızın ne olacağını bize öğreten, apaçık gösteren kitaptır. Allah vaadinden dönmez, her ne söylemişse mutlaka öyledir, öyle de olur. Bizim de rabbimizin söylediklerine bakıp hesabımızı görmeye çalışmamız lazım. Böyle yaparsak ahirette nereye gideceğimize şahid oluruz; çünkü Allah, vaadinden dönmez. Bunun haricinde “belki şöyle olur” demekle ancak kendi kendimizi kandırırız.

Unutmayalım ki herkese sa’yının; yani peşinden koştuğunun ve kendi elleriyle yaptığının karşılığı vardır.729 Zerre kadar hayır, zerre kadar şer, bir kayanın içinde de yerin dibinde de göklerde de olsa Allah onu mutlaka karşımıza getirir.730 Herkese kendi elleriyle yaptığının karşılığı varsa o zaman herkes kendi eliyle, diliyle, hâliyle neler yaptığını bildiği için nereye gideceğini de bilir. Allah da her bir kulunu bilir. Onun için herkes kendi hesabını Kur’ân’a bakarak anlayabilir. Demek ki Kur’ân bizim için şahidmiş!

Nasıl?

Hesap günü amel kitabımız Kur’ân’ın ölçüsüne vurulur ve Allah, Kur’ân’a göre hakkımızda hüküm verir. Bu kitap, kendisiyle hesap görüleceğimiz kitabımızdır. Bu yüzden kim ne derse desin bize düşen; rabbimizin kitabını okumak, dinlemek, anlamak ve Allah’ın ipine sarılıp onun emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışmaktır.

Rabbimize nasıl döneceğimizi, bu yolculuğu nasıl yapacağımızı, Allah’a nasıl veli, dost olacağımızı Kur’ân’dan; yani rabbimizden öğreneceğiz. Hepimiz biliyoruz ki insanlık olarak rabbimizden mahrum kalmışız. Davete icabet eden mü’minler, Müslümanlar olarak da kitabımızdan mahrum kalmışız. Birbirimize sadece “böyle yaparsan kazanırsın, şöyle yaparsan kaybedersin” demiş ve dinimizi böyle öğretmeye çalışmışız. Elbette ki bunu söyleyenler de Kur’ân’dan söylerler; ama bunlar dinimizin sadece bir parçasıdır ve parça da bizi kemale erdirmez, kâmil insan, Hz. İnsan yapmaz, ancak yarım yamalak bir şey yapar.

Nasıl ki insanın zahiri olarak bir parçası, azası eksik olursa o insan beden itibariyle kâmil insan olmuyorsa; insan, rabbini bilmeyince, tanımayınca da kâmil insan olamaz. Örnek vermek gerekirse; Allah kendini doksan dokuz ismiyle tanıtmıştır. Eğer rabbimizi doksan dokuz ismiyle tanıyamadıysak o hâlde rabbimizi yarım yamalak tanıyoruz, bu da rabbimizi tanımıyoruz demektir. Zaten rabbimizi tanımadığımız için herhangi birine “Allah’ın kaç tane ismini biliyorsun” diye sorulduğunda genel olarak üç, beş veya on tane isim sayar, on tane isimden fazlasını bilmez.

Müslüman olduğunu, rabbini sevdiğini söylüyorsun ama rabbinin vasıflarını bilmiyorsun! Eğer rabbini esmâsından tanımadıysan onun işini de efâlini de anlamazsın. Aynı şekilde rabbinin güzel fiillerini, isimlerini, sıfatlarını anlamadıysan, rabbini tanımıyorsun demektir. Tanıdığını zannettiğin âlemlerin rabbi olan Allah olmaz, kendi kendine hayal edip tasavvur ettiğin putun olur. Rabbini tanımadığın için ona yanlış şeyler mal edersin. Allah’a yanlış şeyler mal etmek su-i zandır; yani Allah’a yanlış şeyler mal ettiğinde Allah hakkında kötü düşünmüş, yanlış düşünmüş olursun. Allah da kendisi hakkında su-i zanda bulunanlara lanet eder, gazap eder.731 Bu duruma düşmemek için hiç kimsenin Kur’ân’ı okumaktan, anlamaktan başka çaresi yoktur.

Her şeyi gerek kitaplardan gerekse de birbirimizden öğrenmeye, anlamaya çalışıyoruz. Oysaki her neyi öğrenmeye, anlamaya çalışırsak çalışalım, rabbimiz ona “doğru” demediyse o öğrendiğimiz yanlıştır. Yanlış bilgiler almamak için önce Kur’ân’ı okumalı ve Kur’ân ile bilgilenmeliyiz ki öğrendiğimiz bilgileri ya da birilerinin bize söylediklerini Kur’ân’ın ölçüsüne vurabilelim. Doğruysa zaten doğrudur; ama yanlışsa o zaman onların yanlış olduğunu bilelim ve kendimizi yanlış bilgilerle kirletmeyelim.

Aynısı hadisler için de geçerlidir. Hangi kitap olursa olsun ya da kim söylemiş olursa olsun birileri bazı sözleri bize hadis diye anlatabilir. Onu da Kur’ân’ın ölçüsüne vuracağız. Rabbimiz ona “doğrudur” dediyse doğrudur, “yanlış” dediyse yanlıştır. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hadislerim tartışma konusu olduğunda onu Kur’ân’ın ölçüsüne vurun. Tutuyorsa alın, doğrudur, bendendir; ama tutmuyorsa onu atın”732 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Kur’ân’ın dışında bir şey söylemez. Bunu söylemesinin sebebi; ölçünün Kur’ân olduğunu bilmemiz içindir.

Evet, hayat kitabımız Kur’ân’ı anlamaya çalışıyorduk.

“Muhakkak ki bu (Kur’ân), sana ve kavmine bir zikir (bir öğüt, hatırlatma ve büyük bir şeref)tir. Yakında (hepiniz ondan) hesaba çekileceksiniz.”733

Kıyamet günü rabbimizin huzurunda bu Kur’ân’dan hesaba çekileceğiz. Eğer rabbimiz bize “neden şöyle yaptın, niye böyle düşündün, niçin şöyle konuştun” diye sorduğunda, “ya rabbi! Sen öyle buyurmuştun ondan bunu yaptım” diyemezsek hesabımızı veremeyiz. Aynı şekilde Allah bize “kime göre böyle yaptın” diye sorarsa ve biz de “falancaya göre yaptım” dersek, Allah bunu mazeret olarak kabul etmez; çünkü hepimizin Kur’ân’ı okuma, anlama ve rabbimizi dinleme imkânı vardır.

İmkânımız yoksa, Kur’ân’ı okuyamamış olmamız bizim için mazeret olabilir. Herkes ancak imkânı dâhilinde ne kadar öğrendiyse o kadar sorumludur. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “Biz hiç kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz”734 buyurmuştur. Gördüğümüz gibi; Allah, kulunu yerine getiremeyeceği hiçbir şeyden sorumlu tutmaz.

Her ne kadar insanlar “benim imkânım yok” dese de aslında şu anda hepimiz gerçekten imkânı olmayacak insanların pek az olduğunu biliyoruz. Herkesin mutlaka Kur’ân’ı okuma ve rabbinin kendisine ne vahyettiğini anlama imkânı vardır. Yeter ki Kur’ân’ın Allah’ın kitabı olduğuna iman etmiş olsun.

Evet, Kur’ân bizim için her şeydir, Kur’ân bizim her şeyimizdir. Nasıl ki zahiri olarak yemeye, içmeye, nefes almaya ihtiyacımız varsa manevi olarak da Kur’ân’a, Allah’ın âyetlerine ihtiyacımız vardır. Zahiri olarak yemez, içmez, nefes almazsak ölürüz, manevi olarak da Kur’ân’dan mahrum kalırsak ölürüz, Allah’ın davetine icabet etmezsek dirilemeyiz.

“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”735

Kur’ân ile muhatap olmadan diri bile olmayız. Rabbimizi dinlemiyorsak manevi olarak ölüyüz! Sahabeler müşrikken ölüydüler; ama ne zaman ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları Kur’ân ile, Allah’ın âyetleriyle davet etti, onlar da Allah’ın davetine icabet ettiler, işte o zaman iman ettiler, mü’min oldular ve Allah’ın âyetleriyle, vahyiyle dirildiler. Yetmez, bir de nefes almaya devam ettiler.

“Allah, sözün en güzeli (olan âyetleri)ni birbiriyle uyumlu ve (bıkılmadan) tekrar tekrar okunan bir Kitâb olarak indirdi.”736

Biz de rabbimizin vahyini bıkmadan, usanmadan okuyacak, dinleyecek ve anlamaya çalışacağız. Kur’ân’ı tekrar tekrar okumamız gerekir. Onun için Allah Kur’ân’a “Zikir” demiştir.

“Muhakkak ki (insanlar için bir öğüt ve hatırlatma olan bu) Zikri Biz indirdik ve muhakkak ki onu yine Biz koruyacağız.”737 “Kim Rahmân’ın zikri (olan Kur’ân)ı görmezlikten gelirse, Biz ona bir şeytanı musallat ederiz de o, ona karîn olur (uydu gibi onun etrafında dolanıp ona en yakın dost olur).”738

Gördüğümüz gibi; Allah, Kur’ân’a “Zikir” buyuruyor. Biri, Allah’ın âyetlerinden yüz çevirince, ona karşı kör davranınca; yani âyetleri görmemiş, anlamamış, dinlememiş gibi yapınca, şeytan onunla beraber olur, o da şeytana arkadaş olur. Böyle olunca da şeytan ona vesveseyi verir ve onu peşinden sürükler; ama kul, rabbinin âyetlerini dinler, anlamaya çalışırsa manevi olarak nefes alır ve dirilir.

Kur’ân’sız nefes olmaz. Kur’ân bizim için marifetullah nefesidir, aşk, muhabbet nefesidir, iman nefesidir, takvâ nefesidir, ihsan nefesidir, muhsin olma, rabbimizin güzelliğiyle güzel olma nefesidir. Nefesi sadece Allah’ın âyetleriyle alabiliriz.

Kur’ân’ın isimlerinden biri de Nûr’dur.739 Allah, Kur’ân’a Nûr demiştir. “O gün mü’min erkeklerle mü’min kadınları önlerinden ve sağlarından (amellerinin) nûrları aydınlatıp hızla giderken görürsün (onlara şöyle denir), ‘bugün sizin müjdeniz, içinde ebedi kalacağınız, altlarından ırmaklar akan cennetlerdir.’ İşte büyük kurtuluş (ve saadet) budur.” İman etmeyenlerin nûrları yoktur, onlar da nûru iman edenlerden isterler. “O gün münafık erkeklerle münafık kadınlar, iman edenlere derler ki: Bize bakın da nûrunuzdan (biz de biraz) faydalanalım.”740 “(O gün) Yeryüzü, Rabbinin nûru ile aydınlanmıştır.”741

Kıyamet günü Güneş ve Ay yoktur; çünkü rabbimiz hepsini tek çarpışta darmadağın etmiş, yeryüzünü de dümdüz yapmıştır. Bundan dolayı o gün yeryüzü yalnızca rabbimizin nûruyla aydınlanır.

Az önce okuduğumuz âyette, münafıklar mü’minlere “bize bakın da nûrunuzdan istifade edelim” demişti. Mü’minler nûrlarını rablerini dinlemekten, Kur’ân’ı okuyup anlamaktan, iman edip amel işlemekten ve ahlaka dönüştürmekten alırlar. O gün, mü’minleri önlerinden ve sağlarından nûrları aydınlatır; ama sol tarafta günahları olduğu için sol kısımları karanlıkta kalmıştır.

“Onları önlerinden ve sağlarından (amellerinin) nûrları aydınlatıp hızla giderken onlar (şöyle) derler: Rabbimiz! Nûrumuzu bizim için tamamla!”742

Mü’minlerin Kıyamet günündeki duaları “rabbimiz! Nûrumuzu tamamla” duasıdır. Rabbimiz bize bunu şimdiden öğretiyor ki dünya hayatını yaşarken nûrumuzu tamamlayalım.

Peki, nûrumuzu nasıl tamamlayabiliriz?

Tabii ki tövbe, istiğfar ederek, yanlışımızı düzelterek, nefsimizi temizleyip karanlıkta kalan kısımlarımızı nûrlandırmaya çalışarak nûrumuzu tamamlayabiliriz. Böyle yapmazsak Kıyamet günü nûrumuz eksik olur. Bu nûr, Kur’ân’ın nûrudur, Kur’ân’a iman etme nûrudur. Rabbimizi dinleme, emrini yerine getirme ve bizi sakındırdığı her şeyden sakınma nûrudur.

Biz Kur’ân’ı okuyup gerekeni yapmaya çalışırsak âyetlerin nûru üzerimizde tecelli eder ve nûrlanmış oluruz. Mü’minleri önlerinden ve sağlarından aydınlatan nûrlarının kaynağı Kur’ân’dır.

Evet, Kur’ân bizim nûrumuzdur. Bu yüzden onu sürekli okuyup dinlememiz, hayatımızı yaşarken nerede olursak olalım “rabbim bu konuda hangi âyeti indirmiş, bana ne buyurmuş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu âyeti nasıl anlamış, amele nasıl dökmüştür” deyip onunla nûrlanmamız gerekir.

“Rabbim bana ne buyurmuş, benden ne yapmamı istiyor, rabbimin rızası nerededir” dediğimizde rabbimizi zikretmiş, bize ne buyurduğunu hatırlamış ve rabbimizin huzurunda her anda zikir hâlinde olmuş oluruz. Demek ki insanı huzurda durduran ve zikrettiren de yine Kur’ân’mış! İnsan, Kur’ân’la olunca zikir olur, her zerresi rabbini zikreder, nûr olur, canlı Kur’ân olur.

Biri Allah’ın kitabı olan Kur’ân olmazsa mutlaka gider, başkalarının kitabı olur. Allah’ın âyetleriyle dirilmezse manevi olarak ölür, zaten ölüdür. Aynı şekilde biri Kur’ân’ı okusa, dinlese, anlasa; ama Kur’ân’dan yüz çevirip gereğini yerine getirmezse manevi olarak yine ölür. Nasıl ki insan zahiri olarak nefes alamayınca ya da gıdasını almayınca ölüyorsa manevi olarak da Kur’ân’la olmayınca ölür. İman etmeyenler bundan dolayı ölüdürler.

İnsanın zahiri tarafı topraktandır, yediği, içtiği her şey de topraktandır; yani insan toprağa muhtaçtır. İnsanın manevi olan, Allah’ın rûhundan nefhettiği tarafının gıdası da nefesi de rabbinin tecellisidir. İnsan, Kur’ân’dan, rabbinin tecellisinden nefes almalıdır ki maneviyatı diri kalsın, aksi takdirde manevi olarak ölür.

İşin ciddiyetini mutlaka anlamamız gerekir. Bilmemiz lazım ki Kur’ân’dan mahrum olanlar Allah’tan da mahrumdur. Baktığımızda mü’minler, Müslümanlar bir kısım âyetlerle dirilmişlerdir; ama bu çok eksiktir. Herkes altı bin iki yüz otuz altı âyetin ne kadarına iman ettiğine ve ne kadarıyla dirildiğine bakmalıdır. Baktığında bunu mutlaka anlar.

Evet, dirilmek için Kur’ân’ı okumamız ve “bu, bana rabbimin indirdiği kitaptır” deyip âyetlere iman etmemiz lazım. Elbette ki kulun bir beşer olarak âyetlerin hepsiyle amel etmeye gücü yetmeyebilir. Aynı zamanda hata, kusur, günah işleyebilir veya yanlış yapabilir, rabbimiz ğafûrdur, rahîmdir, afuvvdur, tevvâbtır. Kul yanlış yapınca, hemen kendine gelir tövbe eder, manevi olarak ayağa kalkarsa Allah sanki hiç yanlış yapmamış gibi ona muamele eder. Mesele; rabbimizi ciddiye almaktır. Bunun da yolu Kur’ân’ı okuyup anlayıp iman etmektir.

Allah âyet-i kerimede “bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım”743 buyurdu. İnsan, Kur’ân’ı gerçek manada anlamayınca yarım insan, çeyrek insan olur. Kemalatı da Allah’a yakınlığı da eksik olur.

Allah bize “Kur’ân ile kemale erer, nimetin tamamına erersin, Kur’ân’dan eksik kalırsan kemalatın olmaz, nimet üzerinde tamamlanmaz” buyuruyor. Biz de rabbimizden nimetin tamamını istiyoruz. Bunun için inşallah Kur’ân’ı dosdoğru okuyacak, Kur’ân okurken rabbimizle muhatap olduğumuzu anlayacağız. Kenardan köşeden bilgi toplamak yerine bilgiyi, ilmi, marifeti, hikmeti rabbimizden, rabbimizin kelamından, Kur’ân’dan öğrenecek ve rabbimizin kitabına sımsıkı sarılacağız. Kur’ân’a sımsıkı sarılmak Allah’ın emridir. Allah bize hep beraber ipine sarılmamızı emretmiştir.744 Allah’ın ipine, Kur’ân’a sarılınca kelamın sahibini, rabbimizi buluruz.

Kur’ân’a öyle bir sarılmamız, onunla öyle bir nefes almamız, öyle bir nûrlanmamız gerekir ki Kur’ân’la bir olalım. Eğer Kur’ân bizim kitabımızsa, rabbimiz onu bize indirmişse o zaman onunla bir olmamız gerekir. İşte, âyetlerin hepsine iman edip rabbimizin vahyinin gereğini yerine getirince Kur’ân’la bir olur, Kur’ân oluruz.

Dediğim gibi: Allah, Kur’ân’ı herkesin anlayacağı şekilde apaçık olarak indirmiştir. Bu yüzden insanı küçümseyip “bu Kur’ân âlimlere inmiş, siz okumayın, okusanız da anlayamazsınız, âyetlere mana veremezsiniz” demek, Allah’a karşı yapılmış en büyük saygısızlıktır, insana da hakarettir; çünkü böyle söyleyince, insana “siz geri zekalısınız” demiş olursunuz! Ne demek sadece âlimler Kur’ân’ı anlar! Allah, kuluyla konuşacak; ama kul, Allah’ın ne dediğini anlamayacak, hiç böyle bir şey olabilir mi! Allah sadece Kur’ân’la değil her an kulunun gönlüne vahyeder ve kuluyla konuşur. Kul da Allah’ın vahyinin her birini anlar, anlamadığı bir şey olmaz.

Bütün mesele; rabbimize karşı ciddi olmak, samimi olmak ve rabbimizi dinlemektir. Allah âyetinde “Allah’ın ipine sımsıkı sarılın, insanlardan olan ipine de sarılın”745 buyurmuştur. Allah’ın, ipi olarak beyan ettiği o insan, Kur’ân olmasa, Allah’ın ipinin aynısı olmasa Allah hiç “insanlardan olan ipine de sarılın” buyurur mu! Aklımızı sonuna kadar kullanalım. Demek ki bu Kur’ân onda dirilmiş, o kul canlı Kur’ân olmuş ki Allah onun hakkında “insanlardan olan ipim” buyuruyor. Kitap olan ip, okunması gereken Kur’ân, insanlardan olan ip ise şehadet edilmesi gereken Kur’ân’dır. Biri okunur, öteki de üzerinde gösterip şahid kılar ve insana rabbinin vahyini, güzelliğini okutur.

“(O) Rahmân’dır (ve) Rahîm’dir (rahmeti herkesi ve her şeyi kuşatan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”746

Bir kulda El Esmâu’l Husnâ tecelli etmişse bu âyet onun üzerinde görünür; yani kul bütün varlığa karşı rahmet ediyor, mü’minlere de özel olarak rahmette bulunuyorsa onda bu âyet tecelli etmiş demektir. Allah’ın isimleri onda tecelli ettiği için de o, Allah’a yeryüzünde halife olur.

Aynı şekilde Allah âyet-i kerimelerde “namazı ikame et, beni zikret, beni tesbih et”747 buyurmuştur. Biri namazı ikame ediyor, rabbini tesbih ediyor, zikrediyor, tekbir ediyorsa bu âyetler onun üzerinde tecelli eder. O da bu âyetlere uyduğu kadarıyla rabbine ayna olur, halife olur, kâmil insan olur ve üzerinde âyetlerin nûru görünür; ama âyetler insanın üzerinde tecelli etmezse, bu defa insan gelişi güzel şekilde, rabbinden ayrı olarak düşünür, konuşur, hareket eder. Tabii ki bir beşer olarak herkes hata yapabilir, günah işleyebilir, yanlış yapabilir, biz yanlış yapmaktan bahsetmiyoruz. Bizim söylediğimiz; rabbimizin vahyine, emrine karşı fikir beyan etmektir, rabbimizin buyurduğunun tam tersini söylemektir. Bu duruma düşmemek için mutlaka rabbimizin âyetlerine iman etmemiz ve rabbimizi tanımamız gerekir. Rabbimizi ne kadar tanıyorsak; yani ne kadar marifetullah sahibiysek imanımız da o kadardır ve kendimizi de insanı da varlığı da o kadar tanır, hayatı ve rabbimizin üzerimizdeki muradını da o kadar anlarız.

Mesela; biri bizimle konuşur, her şeyi anlatırsa onun muradının ne olduğunu anlarız; ama susarsa, bizimle konuşmazsa muradını; yani ne istediğini anlayamayız. Kur’ân’ı okumak da böyledir. Allah bizimle konuşmuştur. Eğer Kur’ân’ı okumazsak Allah’ın muradını anlayamayız. Allah’ın muradını anlamazsak rabbimizi de kendimizi de tanıyamaz, bu âlemde ne yapmamız gerektiğini ve neden burada bulunduğumuzu da anlayamayız.

Rabbimiz bize her şeyi anlatmıştır; dinimizi kemale erdirmiş ve üzerimizdeki nimetini tamamlamıştır. Bizi kemale erdirecek, nimeti tamamlayacak olan bu nimet yalnız Kur’ân’dır. Dinimiz kemâle erince, nimet tamamlanınca ise canlı Kur’ân oluruz.

Evet, Kur’ân bizim hayat kitabımızdır. Bu nedenle her konuda kim ne söylerse söylesin mutlaka duyduklarımızı, öğrendiklerimizi Allah’ın kitabı Kur’ân’ın ölçüsüne vurmalıyız. Rabbimiz ona “doğru” dediyse doğrudur, “yanlış” dediyse yanlıştır, biz de o öğrendiğimizi bırakmalı ve onu yanlış olarak kabul etmeliyiz.

Eğer elimizde ölçümüz olmazsa aldığımızda da sattığımızda da zarar ederiz. Allah âyet-i kerimede “Kitâb’ı ve mizanı (adaleti) hak olarak indiren Allah’tır”748 buyurmuştur. Allah, Kur’ân’a “mizan, terazi” buyuruyor. Şayet terazimiz bozuksa ölçerken yanlış ölçeriz, böyle olunca alırken de satarken de yanlış yaparız ve hem kendimize hem de başkalarına zulmederiz; yani iki durumda da zulmetmiş ve haksızlık etmiş oluruz.

Bizim hayatımızın terazisi, mizanı, ölçüsü de Kur’ân’dır. Hakla bâtılı birbirinden ayıran, bize hakkı, hakikati öğreten, bâtıldan koruyup muhafaza eden, cehennemin çukurlarını, uçurumlarını gösteren rabbimizdir. Rabbimiz Kur’ân’la bize cehennem uçurumlarını göstererek “oraya yaklaşmayın” buyuruyor.

“(Resulüm!) Muhakkak ki Kur’ân’ı (okumayı, yaşamayı ve tebliğ etmeyi) sana farz kılan (Allah) elbette seni dönülecek yere iade edecektir. De ki: Rabbim kimin hidâyetle geldiğini ve kimin apaçık bir dalâlet içinde olduğunu en iyi bilendir. Sen bu Kitâb’ın sana ilka (edilip vahy)edileceğini ummuyordun. (Bu Kur’ân) Ancak rabbinden bir rahmettir. O hâlde sakın kâfirlere arka çıkma! Allah’ın âyetleri sana indirildikten sonra (müşrikler) sakın seni (ondan) alıkoymasınlar. Sen Rabbine davet et ve asla müşriklerden olma!”749

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “Allah’ın âyetleri sana indirildikten sonra müşrikler seni ondan alıkoymasınlar. Sen rabbine davet et ve müşriklerden olma” buyuruyor. Bu nedenle hiç kimsenin âyetlere uymaktan başka bir yolu yoktur. Biz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olanlar olarak hem kendimiz davete icabet edecek hem de insanları Allah’ın âyetlerine davet edeceğiz inşallah.

“Allah ile birlikte başka bir ilâha (yalvarıp) dua etme! O’ndan başka ilâh yoktur. O’nun vechinden (cemâli ve zatından) başka her şey helâk olucudur. Hüküm (yalnızca) O’nundur ve (hepiniz) O’na döndürüleceksiniz.”750

Bu âlemde Allah’ın nûrunu, güzelliğini, El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisini almaktan başka kazanabileceğimiz hiçbir şey yoktur. Kazandığımızı zannettiğimiz her şey yok olur ve sadece Allah’ın güzelliği kalır. Bu güzellik rabbimizin nûrunun, El Esmâu’l Husnâ’sının güzelliğidir. Hepimizin, El Esmâu’l Husnâ’nın nûruyla ne kadar güzel ahlaka sahip olduğuna bakması lazım. Bu güzelliği nasıl kazanacağımızı bizi yaratan rabbimiz bize Kur’ân’da öğretmiştir.

“Kendisine âyetlerimizden (bir kısmını) göstermek için kulu (Muhammed)i bir gece Mescid-i Harâm’dan, çevresini mübarek kıldığımız Mescid-i Aksâ’ya götüren (Allah), Subhân’dır (her türlü noksanlıktan münezzehtir). Muhakkak ki O, Semî’dir, Basîr’dir (her şeyi, herkesi işiten ve gizli, açık her şeyi görendir). Muhakkak ki bu Kur’ân kıvamında olmaya (yaratılışta Allah’ın takdir ettiği gibi sizi kâmil insan olma makamına) hidâyet eder ve sâlih ameller işleyen mü’minlere de kendileri için büyük bir mükâfat olduğunu müjdeler.”

İnsan, Kur’ân ile kıvamında olur, ahsen-i takvim üzere olur. Kur’ân, kulu kâmil insan makamına hidâyet eder. Kâmil olmasalar da salih amel işleyenler için de büyük bir mükâfat vardır.

“Âhirete iman etmeyenlere de onlar için elem verici (iç yakan) bir azap hazırladığımızı (haber verir). İnsan hayra dua eder gibi (kendi yararına olduğunu zannederek yalvara yakara) şerre dua eder ve (duasının hemen kabul olmasını ister; çünkü) insan çok acelecidir.”751

“Hakkında bilgi sahibi olmadığın bir şeyin de ardına düşme! Çünkü kulak, göz ve gönül, bunların hepsi ondan sorumludur.” Kullarımın hatasını, kusurunu, eksiğini araştırma, onlar hakkında bir bilgiye sahip değilsen hatalarının peşine düşme! Düşersen eğer kulağın, gözün, gönlün ondan sorumlu olur.

Bu âyette de rabbimiz nasıl yürümemiz gerektiğini bize öğretiyor. “Ve yeryüzünde böbürlenerek yürüme! Çünkü sen (ağırlık ve azametinle) ne yeri yarabilir ne de boyca (ululuk itibariyle) dağlara erişebilirsin.”

“Bütün bu(sayıla)nların kötü (ve yasak) olmasının sebebi; Rabbinin katında hoş karşılanmayan şeyler olmalarındandır. İşte bunlar, Rabbinin sana vahyettiği hikmetlerdir. Allah ile beraber başka bir ilâh edinme! Sonra kınanmış ve kovulmuş olarak cehennemle karşı karşıya gelirsin.”752

“(Ey müşrikler!) Rabbiniz, erkek çocukları sizin için seçip ayırdı da kendisi meleklerden kız çocuklar mı edindi! Gerçekten siz (Allah’ın gayretine dokunacak, vebali) çok büyük bir söz söylüyorsunuz. Andolsun ki Biz, onların düşünüp öğüt almaları için bu Kur’ân’da (her türlü ikaz ve ihtarları) değişik biçimlerde açıkladık; fakat bu, onların nefretlerinden başka bir şeyi arttırmıyor. Hani sana, ‘Rabbin, insanları (tecellisiyle çepeçevre) kuşatmıştır’ demiştik.”753

Allah, insanı çepeçevre kuşatmıştır. Şayet rabbimiz haber vermeseydi bunu hiçbir zaman bilemezdik. Bununla beraber rabbimizin bizi çepeçevre kuşattığını, bizi her anda gördüğünü bildiğimiz hâlde gerektiği gibi yaşayamıyor ve ürpermiyoruz!

Allah âyet-i kerimede gerçek mü’minleri anlatırken “onlar öyle kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri ürperir”754 buyurmuştur. Allah’ı zikredince “ben rabbimin huzurundayım, rabbim beni nûruyla, ilmiyle, kudretiyle çepeçevre kuşatmıştır” deyip kalbimizin ürpermesi gerekir. Tabir-i caizse kendimizi rabbimizin tecellisi, nûru içinde, deryadaki bir balık gibi görmemiz lazım; çünkü bizde zaten rabbimizin nûrundan başka bir şey yoktur, hepimiz onun tecellisinden ibaretiz.

“O (gökyüzü ve yeryüzü) üzerinde bulunan her şey fânidir (ve yok olacaktır). Ancak Zûl Celâli vel İkrâm (celal ve ikram sahibi ve celaliyle tecelli ettiği her muamelesinde mutlaka kuluna bir ikramı) olan Rabbinin vechi (zatı ve zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) bâki kalacaktır.”755 Her şey yok oluyor ve rabbimizin vechi baki kalıyorsa bu durumda hakikatte hiçbir şey yoktur, sadece rabbimizin vechi vardır demektir. Biz de ya rabbimizle beka bulur, varlık oluruz ya da yok mesabesinde oluruz.

Yok mesabesinde olanlar ebediyen kaybedenler; yani cehennemliklerdir. Allah, kaybedenleri anlatırken “şu muhakkak ki kim Rabbin(in huzurun)a (nefsinin hevâsına uyan) mücrim olarak gelirse kesinlikle ona cehennem vardır. Orada ne ölür (ki bu azaptan kurtulsun) ne de (bir hayat) yaşar”756 buyurmuştur. Cehennemdekiler ne diridir ne de ölüdür. Hem ölü gibidirler ama ölü değildirler hem de yaşamıyorlar! Yani yaşadıkları hayat, hayat değildir.

Allah başka bir âyet-i kerimede kaybedenler için “işte bunlar hayvanlar gibi hatta daha (idrakten yoksun ve) şaşkındırlar”757 buyurur.

Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz cennet ehli için buyurur: “Cennetlikler cennete, cehennemlikler cehenneme gittikten sonra Allah, cennet ehline hitap eder ve tecelli edip cemalini gösterir. Sonra onlara ‘bundan sonra sizin için ölüm yoktur, burada her istediğiniz vardır’ buyurur. Bu tecelli öyle bir tecellidir ki bütün cennetlikler rablerinin cemaline şahid olunca cennette olduklarını unuturlar. (Rablerinin affına, mağfiretine, rahmetine, muhabbetine, sevgisine şahid olurlar.) Ondan sonra cennet ehline nimet yoktur.”

Cennetliklerin; rablerinin cemalini müşahade etmesi zahiri bir görme değildir. Gönlün görmesi bambaşka bir şeydir. Bu öyle bir nimettir ki insana cenneti dahi unutturur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, kelimeyi insanların anlayacağı şekilde kendi dilinde kullandığı için “ondan sonra cennet ehline nimet yoktur” buyurmuştur. Bunu böyle söylemek başka bir şeydir. O kadar ki kul, Allah’ın cemalini müşahededen sonra artık cennetteki diğer nimetleri göremez, hissedemez olur. Tabii Allah perdeyi kapatınca herkes yine cennette olduğunu anlar.

Aynı şekilde Allah, cehennem ehline de hitap eder. Hitabı neydi? -“Susun, bir daha benimle konuşmayın.”758 Cehennemdekiler durmadan dua ederler. Dua, Allah ile konuşmaktır. Orada durmadan rabbini zikreder, tesbih eder, hamd eder, istiğfar ederler. Bununla beraber “bizi bir daha dünyaya gönder ya rabbi! Bu sefer doğru yapacağız, resulüne tabi olacağız. İman edip salih amel işleyeceğiz, iman edip sadaka vereceğiz” derler.759 Her biri kendine göre dua eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak “rabbimiz onlara ‘susun, bir daha benimle konuşmayın’ dediğinde bu öyle bir hitaptır ki cehennemdekiler cehennemde olduğunu unutur. Artık onlar için başka bir azap yoktur” buyurur. Bu öyle bir azaptır ki bu azabın büyüklüğü karşısında cehennemde olduklarını unuturlar; çünkü rablerini kaybetmişlerdir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kelimeyi de öyle kullanmıştır; yani onlar için azap yoktur, demiştir.

Eğer dünyadayken rabbimizle konuşmazsak, rabbimizin “susun, bir daha benimle konuşmayın” dediklerinden oluruz. Bunu da kendimiz tercih etmişiz. Diğer türlü insan dünyadayken rabbiyle konuşursa, rabbinin âyetlerine cevap verirse, ahirette rabbimiz ona hiç “sus, benimle konuşma” buyurur mu! Tam tersine Allah zaten “beni zikredin, tesbih edin, ayaktayken, otururken, yan üzere yatarken bana dua edin. Başkasına dua etmeyin. Kur’ân’ı okuyun, tefekkür edin, dinleyin; yani benimle konuşun” buyuruyor. İnsan buradayken rabbiyle konuşursa ahirette kazanır; ama burada rableriyle konuşmayanlar, cehennemin içinde konuşup rablerinden af diler, mağfiret diler, rablerini tesbih eder, secde ederler; fakat hiçbiri kendilerine fayda vermez. Allah onlara sadece “susun, bir daha benimle konuşmayın” buyurur.

“Susun, bir daha benimle konuşmayın” demek “burada gevezelik yapmayın. Size imkân vermiştim; ama benimle konuşmadınız. Ben sizinle konuştum; ama siz beni dinlemediniz, ciddiye almadınız. Şimdi mi benimle konuşuyorsunuz!” demektir.

“Ne zaman ki (Firavun denizde) boğulacağını anladı, ‘gerçekten İsrâîloğulları’nın kendisine iman ettiğinden başka ilâh olmadığına ben de iman ettim ve ben Müslümanlardanım’ dedi.” Rabbimiz de ona cevap verdi. “Şimdi mi (iman ettin)!”760

Yani “sana o kadar imkân vermiştim; ama sen gerçeği bildiğin hâlde hiçbir gün ikrar etmedin, şimdi mi ikrar ediyorsun!” Gördüğümüz gibi Firavun da son ana gelince iman ettiğini söylüyor; ama Allah bunu ondan kabul etmiyor! Bu duruma düşmemek için imkânımız varken rabbimizin âyetlerini okumamız ve onunla konuşmamız lazım.

Nasıl?

Âyetleri okuyunca mutlaka “rabbim bunu bana söylüyor” dememiz gerekir. Bununla beraber güzel bir şey olunca manevi tarafımızı öne almamız, uyarı ve ikaz olunca ise nefsimize bakmamız gerekir. Örnek vermek gerekirse; rabbimiz, Hz. Mûsâ (a.s.)’dan bahsedince manevi tarafımıza, Firavun’dan bahsedince de nefis tarafımıza bakacağız. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bahsedince manevi tarafımıza, Ebu Cehil’den, Ebu Leheb’den, müşriklerden bahsedince ise kendini rabbine şirk koşan nefsimize bakacağız. Öyle ki nefsimizi temizlemeye çalışalım ve nefsimizdeki şirkten, küfürden, nifaktan kurtulalım.

Allah bizi dünyada rabbiyle konuşmadığı için ahirette de Allah’ın kendisiyle konuşmadıklarından eylemesin inşallah. Allah bizi kendisini dinleyenlerden ve rabbiyle konuşanlardan eylesin. Allah bizi istediğini rabbinden isteyenlerden ve rabbini gönlüne davet edenlerden eylesin. Allah bizi rabbini zikredenlerden, tesbih edenlerden, hamd edenlerden, tekbir edenlerden ve tevhid edip “lâ ilâhe illallah” diyenlerden eylesin. Allah bizi gönlü cennet olanlardan ve cennete layık olanlardan eylesin. Cennette rabbimizin ikramı, cemali vardır. Allah bizi bu âlemde de hayatı yaşarken gönlü cennet olup rabbinin tecellisine mazhar olan kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Yûsuf /1 ↩
  2. Yûsuf /76 ↩
  3. Alak /1 ↩
  4. Necm /39 ↩
  5. Lokmân /16 ↩
  6. Fetih /6 ↩
  7. Aclunî, Keşfu’l-Hafa, cilt 1, s. 86; Heysemi, Mecmau’z- -Zevaid, cilt 1, s. 170; Suyuti, Miftah, s. 16. ↩
  8. Zuhrûf /44 ↩
  9. Mu’minûn /62 ↩
  10. Enfâl /24 ↩
  11. Zumer /23 ↩
  12. Hicr /9 ↩
  13. Zuhrûf /36 ↩
  14. Nisâ /174 ↩
  15. Hadîd /12-13 ↩
  16. Zumer /69 ↩
  17. Tahrîm /8 ↩
  18. Mâide /3 ↩
  19. Âli İmrân /103, 112 ↩
  20. Âli İmrân /112 ↩
  21. Fâtihâ /3 ↩
  22. Ankebût /45, Âli İmrân /41 ↩
  23. Şûrâ /17 ↩
  24. Kasas /85-87 ↩
  25. Kasas /88 ↩
  26. İsrâ /1, 9-11 ↩
  27. İsrâ /36-39 ↩
  28. İsrâ /40-41, 60 ↩
  29. Hacc /35 ↩
  30. Rahmân /26-27 ↩
  31. Tâhâ /74 ↩
  32. A’râf /179 ↩
  33. Mu’minûn /108, En’âm /27, İbrâhîm /44, Munâfikûn /10 ↩
  34. Fâtır /37 ↩
  35. Yûnus /90, 91 ↩