close

17.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, bir de hayat kitabımız Kur’ân’la nasıl bir bağımız olduğunu öğrenmeye çalışıyorduk.

Hamd olsun Ramazan ayının son on gününe; yani kurtuluş ve saadet günlerine geldik. Allah âyet-i kerimede “(o gün) kim (cehennem) ateş(in)den uzaklaştırılıp cennete konursa işte (o) gerçekten kurtuluşa (ve saadete) ermiştir”688 buyurur.

Cehennem bizim gönlümüzdedir. Bize cehennem olan kendi nefsimizdir. Nefis, insanın kendisidir. İnsanın bir hakikati vardır, bir de bedenden, çamurdan meydana gelen, benlik iddiasında bulunan, rûha ait güzelliklere sahip çıkan, kör ve sağır olan; yani rabbinin güzelliğini görmeyen, rabbine karşı nankör olan, rabbini işitmeyen, aynı şekilde işitince anlamak istemeyen bir varlığı vardır ki bu da insanın nefsidir. Eğer nefsimizden kurtulursak Hz. İnsan oluruz, nefsimizden kurtulamazsak cehennem oluruz ve nefsimizdeki bu cehennem sadece ahirette değil, dünyada da bizi yakar.

Nefsimizi terbiye eder, tezkiye eder, rûhumuzun nûruyla, güzelliğiyle nûrlandırıp güzelleştirirsek nefsimiz bütünüyle mutmain olmuş bir nefis olur ve bundan sonra sadece rabbini ister. Aynı şekilde zahiri olarak gözlerimiz, kulaklarımız, dilimiz, elimiz, ayağımız vardır. Bu uzuvlarımız rûhumuzun hükmüne girince mü’min ve Müslüman olur, rabbimize teslim oluruz.

Nasıl?

Gözümüz hikmetle bakar, biz de baktığımız her yerde rabbimize şahid olup şehadet ederiz. Kulağımız hakkı işitir, biz de hak olmayan şeyleri reddeder, onları gönlümüze almayız. Ayaklarımız hak yolunda, rabbimizin gösterdiği yolda yürür. Elimiz de iş yaparken Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapar. İşte, böyle olduğumuzda rabbimizin terbiye etmesiyle terbiye olmuş, edeplenmiş oluruz.

Evet, hayat kitabımız Kur’ân’ın bizim için ne kadar önemli olduğunu anlamaya çalışıyorduk. Bu sohbetimizde inşallah kaderi öğrenmeye ve rabbimizin bizim için takdirinin ne olduğunu âyetlerde geçtiği şekilde anlamaya çalışacağız.

Kur’ân bize Hz. İnsan olmayı, ebedi hayatımızı kazandırır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Ramazan ayı için “Ramazan ayının ilk on günü rahmet, ikinci on günü mağfiret, üçüncü on günü de kurtuluş ve saadettir”689 buyurmasının sebebi Kur’ân’ın inmesinden dolayıdır; çünkü rahmet de mağfiret de cehennemden kurtulmak da nefsin temizlenip tezkiye olmasıyla, dolayısıyla Allah’ın kitabı Kur’ân ile, rabbimizin vahyiyle olur.

Rabbimiz bize Kur’ân’da her şeyi beyan etmiştir. Biz de rabbimizi dinlediğimiz kadarıyla iman eder, teslim olur ve ne yapmamız gerektiğini anlarız. Bununla beraber manevi yolu yürümek için bize lazım ve gerekli olan her şeyi yine rabbimiz bize haber vermiş; nefsimizi nasıl temizleyip tezkiye edeceğimizi, sırât-ı mustakîmde nasıl yürüyeceğimizi, kimi örnek alacağımızı ve kime tabi olacağımızı bir bir beyan etmiştir. Bu konuda anlaşılmayan hiçbir şey yoktur; ama insan, rabbinden öğrenmeyince, sorularına kendine göre cevaplar bulmaya çalışır, bulduğu cevapların hiçbiri de doğru olmaz.

İnsanlığın anlayamadığı, bu yüzden doğru cevaplayamadığı soru “ben kimim” sorusudur. Herkes kim olduğu konusunda kendine göre, öğrendiği kadarıyla bir şeyler söyler, onu da zaten parça parça söyler. “Rabbini anlat” diye sorduğumuzda da yine herkes kendine göre, öğrendiği kadarıyla parça parça cevap verir; ama parça hiçbir zaman bütünün yerini almaz.

Mürşid-i kâmiller bütünü anlatmaya çalışırken şöyle bir hikâye ile izah etmişlerdir.

Daha önce hiç fil görmemiş insanları sırayla, içinde bir filin olduğu karanlık bir odaya koyarlar. Odadan çıktıktan sonra da onlara “fil nasıl bir şeydi” diye sorarlar. Filin ayaklarını tutanlar “fil bir sütun gibidir”, hortumunu tutanlar “fil bir hortum gibidir”, sırtını tutanlar da “fil bir duvar gibidir” derler.690

Hepsi her ne kadar doğru söylemiş olsa da sonuçta anlattıkları fil değil, filin bir parçasıdır. Din de iman da Müslümanlık da Allah’a teslimiyet de takvâ da aynen böyledir. Herkes kendine göre bir şeyler anlatır ve hepsinin söylediği de doğrudur, dindendir; ama dinin bir parçasıdır. Neticede fili karanlıkta el yordamıyla anlamaya çalışanların da söyledikleri doğruydu; fakat tarif ettiklerinin hiçbiri fil değildi, filden sadece bir parçaydı ve bu parçalar bütünün aslını anlatmıyordu.

Aynı misal insan için de geçerlidir. İnsan hakkında söylenen özellikler de insanda vardır ve insanın sadece bir parçasıdır; ancak bu özellikler hiçbir zaman bütünün yerini tutmaz. Bu yüzden insanı bütünüyle anlamadan, tanımadan insan hakkında söz söylenemez.

Biri Allah’ın dinini yaşarken Kur’ân’dan mahrumsa dinin bütününü bilemez, anlayamaz; çünkü Allah her konuda gerekli olan her şeyi tek tek anlatmıştır. Kula düşen; dinden bir parçaya bakmak değil, onun bütününü görmek ve anlamaya çalışmaktır. Diğer türlü Allah’ın dinini de Kur’ân’ı da birkaç âyetle anladığını zannetmiş olur ki Allah’ın dinini öyle birkaç âyetle anlamak mümkün değildir.

Şimdiye kadar otuz senedir dinin bütününü anlatmaya çalışıyoruz; ama sadece bizi dinleyenler ve gerçekten gerekeni yapanlar hem kendini hem de rabbimizin dinini anlayabildi. Dinlemeden kimse hiçbir şey anlayamaz; çünkü bütün mesele; insanın, rabbini dinlemesi ve rabbinin kendisine indirdiği Kur’ân’ı okuyup anlamasıdır.

“Ben mü’minim” diyen herkesin Kur’ân’ı okuması, şayet okuma imkânı yoksa dinlemesi şarttır. Bunu yapmadığı takdirde bir parçaya sarılır ve o parçayı din zanneder, daha da kötüsü sarıldığı o parçayı da insanlara din diye takdim eder. Baktığımızda öyle de olmuştur. Herkes İslam hakkında, din hakkında, Allah hakkında konuşur. Hatta sorsak herkes sırât-ı mustakîmde nasıl yürüneceği ve rabbimize âbd olmak için ne yapılması gerektiği hakkında birçok bilgiye sahiptir, o kadar ki dinini tamamen bildiğini zanneder. Bu yüzden kimse kimseyi dinlemeye bile tenezzül etmez ve Allah’ın âyet-i kerimede “Hayır (sizin zannettiğiniz gibi değil)! Muhakkak ki insan, kendini müstağni (kendi kendine yeterli ve Allah'a karşı ihtiyaçsız) gördüğü için gerçekten (haddini aşarak) azar.”691 buyurduğu gibi “benim Kur’ân’a ihtiyacım yok” der, böylelikle kendini müstağni (ihtiyaçsız) görür. Bilmemiz lazım ki “benim Kur’ân’a ihtiyacım yok” diyenler, “benim Allah’a ihtiyacım yok” demiştir ki bunun cezası da çok büyüktür.

Kur’ân’ı okuyanlar rabbimizin tekrar tekrar “Kur’ân’dan başka hidâyet yoktur. Allah’ın hidâyetinden başka hidâyet yoktur”692 buyurduğunu net bir şekilde görür. O zaman Kur’ân’ı sürekli okumamız ve her âyete iman etmemiz lazım ki Kur’ân’ın bütününü anlamış, onunla hidâyete ermiş olalım. Bütünü anlamadan dinin bir parçasını alıp “bu dindir” dersek, karanlık içindeki fili el yordamıyla tanımaya çalışıp anlatanlar gibi oluruz. O anlattığımız da asla rabbimizin dini olmaz, Kur’ân olmaz.

Geçen sohbetlerimizde söyledim: Kur’ân ve insan birdir. İnsan, Kur’ân’la bütünleşmeden insan olamaz. Evet, zahiri olarak insandır; ama gönül itibariyle Kur’ân’la bir olunca; gözlerinden kulaklarına, ellerinden ayaklarına, susmasından konuşmasına kadar her hâli Kur’ân olur, Allah’ın nûru, güzelliği, yeryüzündeki halifesi olur ki işte o zaman kul zahiri olarak da manevi olarak da tam bir insan olur.

Kur’ân bize hem hakkı, hakikati bildirir, öğretir hem de bize kendimizi, hakikatimizi buldurur. Bütün çabamızla, gayretimizle vuslat yolunda yolculuk yaparken önce rabbimizin emrettiği gibi okumalı, dinlemeli ve rabbimizin vahyini anlamaya çalışmalıyız. Bu bilmektir. Sonra bulmamız gerekir; yani kendimizi bulmamız ve kim olduğumuzu, ne yapmamız gerektiğini anlamamız gerekir. Bir adım ötesinde ise zamanı geldiğinde kardeşlerimize “buyurun huzura” diyebilmemiz lazım. Bunun için kardeşlerimizde rabbimizin nûrundan, El Esmâu’l Husnâ’sından, güzelliğinden, Kur’ân’dan başka bir şey olmamalıdır ki kardeşlerimiz huzura layık olsunlar. Sadece birkaç tecelli ile iş bitmez. Bizim kardeşlerimizden istediğimiz şey bunun ötesindedir. Her birinden istediğimiz; rabbimizin huzuruna çıkmaya layık hâle gelmeleri ve canlı Kur’ân olmalarıdır.

Evet, Kur’ân bizim hayat kitabımız, hidâyet kitabımız, iman kitabımız, rabbimize teslim olma kitabımız, her işi ona sorup gereğini yapma kitabımız, amel kitabımız, marifetullah kitabımızdır. Rabbimiz Kur’ân’da kendini tanıtır, bizi bize tanıtır ve hayatı en ince ayrıntısına kadar nasıl yaşamamız gerektiğini bize anlatır. Bununla beraber sırât-ı mustakîmin ne olduğunu, sırât-ı mustakîmde nasıl yürünmesi gerektiğini, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesiyle beraber nasıl yürüdüğünü, peygamberlerin nasıl yürüdüklerini, hayatı nasıl yaşadıklarını, Allah’a nasıl teslim olduklarını anlatır. Bir de özel olarak bir kısım iman eden kullardan ve Nemrut’la Firavun gibi ilâhlık iddia edenlerden bahseder ki herkes kendine baksın ve manevi olarak nerede olduğunu anlasın.

Bu sohbetimizde kaderin ne olduğunu ve rabbimizin bizim için takdirini anlatacağımızı söylemiştik, başlayalım inşallah.

Kur’ân bizim kader kitabımızdır. Kader için genel olarak “kader hakkında konuşmayın, kader anlaşılmaz” denilir. Oysaki bu yanlıştır. Hem kader için imanın şartı diyeceksiniz hem de kaderi bilemeyeceğimizi söyleyeceksiniz! Hiç böyle bir şey olabilir mi! İnsan bilmediği bir şeye nasıl iman edebilir!

Kur’ân, kaderimizi tayin eden ve bize kaderimizi öğreten Allah’ın kitabıdır. Allah, Kur’ân’la bize bizim kaderimizi öğretir.

Nasıl?

Şöyle düşünelim: Rabbimiz bize her şeyi anlattı mı? -Anlattı. Bize kendini tanıttı mı? -Tanıttı. Bizi bize tanıttı mı? -Tanıttı. Kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, neye geldiğimizi, yeryüzünde rabbimize halife olduğumuzu ve onu temsil etmemiz gerektiğini anlattı mı? -Anlattı. Hatta halifeliğimizi yapabilmemiz için bize isimlerini bir bir sayıp, bir de isimlerinin üzerimizde nasıl tecelli etmesi gerektiğini anlattı mı? -Anlattı. Bunların hepsini bize eksiksiz olarak öğretti, talim ettirdi ve bizi böylelikle cehaletten kurtardı. O zaman hepimiz kaderimizi biliyoruz demektir.

İkra’ bismi rabbikellezî halak:693 “(Zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli edip tüm mevcudatı) Yaratan Rabbinin adıyla (kendini ve tüm mahlûkatı) oku (anla, idrak et)!” Hepiniz biliyorsunuz bu âyet rabbimizin indirdiği ilk âyettir. Allah bu emri Kadir Gecesi’nde indirmiştir.

“Oku” emri rabbini dinleyip okuyanlar içindir. Yaratan rabbinin ismiyle tek bir şekilde okunabilir. Eğer hayatı, varlığı yaratanın indirdiğiyle okur, onun söylediği gibi anlamaya çalışırsan, yaratan rabbinin adıyla okumuş olursun. Yoksa kendi kendine “ben araştırdım şu şöyledir” demek yaratan rabbinin adıyla okumak değildir.

Peki, yaratan rabbinin adıyla önce neyi okuman gerekir?

Halakal insâne min alak:694 “(O) İnsanı alaktan (zahiren bir kan pıhtısından, manen de alakasından ve sevgisinden) yarattı.”

Yaratan rabbinin adıyla önce kendini okuman ve hem zahiri tarafını hem de manevi tarafını anlaman gerekir. Zahiri olarak alaktan; yani iki damla sudan, bir parça etten, kısacası topraktan yaratıldığını ve toprağa ait olduğunu bilmen; manevi olarak da Allah’ın seni alakasından, ilgisinden, sevgisinden, muhabbetinden yarattığını bilmen lazım. İkisi birleşmiş ve zahiri olan tarafın manevi tarafına elbise olmuştur; ama ikisi de birdir.

Evet, gördüğümüz gibi daha ilk âyetlerde Allah, insanı zahiri ve manevi olarak neden yarattığını beyan etti. Daha sonra bu hayatı yaşamak için bizi yeryüzüne indirdiğini, hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini, bizim için neyi takdir ettiğini; yani kaderimizin ne olduğunu, bir de ahirette nelerin olacağını anlattı ve bize “eğer iman eder, salih amel işler, Allah’a ve resulüne itaat eder, rabbinizin âyetlerini dinleyip iman eder, El Esmâu’l Husnâ’sını ahlak edinirseniz, resulüne tabi olup onun iman ettiği gibi iman eder, teslim olduğu gibi teslim olur, takvâ sahibi olduğu gibi takvâ sahibi olursanız, Allah’ın resulü hayatı nasıl yaşadıysa siz de hayatınızı öyle yaşamaya çalışır, ailenize, ehlinize, çocuklarınıza, komşularınıza, arkadaşlarınıza, Allah’ın resulünün yaptığı gibi muamele eder, onu örnek alır, ona tabi olursanız bana kulluğunuzu yapmış olur ve manevi olarak kazanıp cennete gidersiniz; ama beni dinlemez, ciddiye almaz, âyetlerimden yüz çevirir, inkâr eder, yalanlar, âyetlerim hakkında mücadele eder, onları hükümsüz bırakmaya çalışırsanız o zaman da rabbinizi, insanlığınızı kaybeder, hayvandan daha aşağı olur, böylelikle cehennemlik olursunuz” buyurdu.

İşte, bu, Allah’ın yaptığı takdiridir ve bizim kaderimizdir. Bu yüzden “kaderi bilmedim, anlamadım” diye bir şey yoktur! Bu kitap kader kitabımızdır. Rabbimiz bu kitapta iman edenlerin de kendisinden yüz çevirenlerin de hâlini en ince ayrıntısına kadar tekrar tekrar misallendirip anlatmıştır. Rabbimizi dinleyince, iman edince, amel edince kazanırız. Rabbimizden yüz çevirince ise kaybederiz. Bu konudaki tercih tamamen bize aittir, biz de ya hayatımızı yaşarken rabbimizi dinler ve kazanırız ya da rabbimizden yüz çevirir ve ebediyen kaybederiz.

Yani Allah bize “benim senin için takdirim mutlak hayırdır, rahmettir, muhabbettir, cennettir, yakınlıktır, velâyettir, dostluktur. Senin kaderin budur. Ben senin için dostluğumu takdir etmişim; ama benim takdirimden yüz çevirme hakkın da vardır. Sana kaderini tayin etme hakkını veriyorum. İster sırât-ı mustakîmi tercih eder, bana varan yolda yürürsün, istersen de dalâleti, cehenneme varan yolu tercih edersin. Takdirini, tercihini yap. Ben seni cennet için, velayet için, âşıklık için, bana halife olman, ayna olman, güzelliğimi üzerinde göstermen için yarattım. Ben seni seviyorum. Senin de beni sevmeni seviyorum. Eğer rabbini bırakıp başka şeylere âbd olursan o zaman kaybedenlerden olursun, tercihini yap, kazananlardan mı yoksa kaybedenlerden mi olmak istiyorsun” buyuruyor.

Evet, Allah bizi rabbimize âşık olalım, âbd olalım diye yaratmıştır. Seven de sevilen de odur! Aynı şekilde güzelliğinden verip bizi sevmeye ve sevilmeye layık yapan da odur. Biz de bu arada Allah’ın takdiri içinde kendi tercihimizi yaparız.

Hepimiz Allah’ın takdiri içindeyiz ki bu takdiri rabbimizin tecelli ettiği derya gibidir. Bu derya da saf rahmet, saf muhabbet, saf nimet, saf ikramdır ve hepsi Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisidir. Hepimiz bütünüyle bu tecellinin içindeyiz. İstersek şükredip hamd edenlerden ve rabbini tesbih edenlerden oluruz. İstersek de rabbinin bütün ikramlarını yok sayanlardan ve nankörlerden oluruz.

İnsanı nankörlüğe davet eden iblistir, şeytandır. Allah âyet-i kerimede buyurur. “(iblis) Dedi ki: (İnsan secdeye layık olmadığı hâlde Âdem’e secde etmemi emretmekle beni azgınlığa mahkûm ettin) Öyle ise beni azgınlığa mahkûm etmene karşılık ben de onlar(ı azdırmak) için mutlaka Senin (dosdoğru yolun olan) sırât-ı mustakîmin (üzerind)e oturacağım. Sonra mutlaka onlara önlerinden, arkalarından, sağlarından ve sollarından yaklaş(ıp onları kendime bağlay)acağım ve (Sen) onların çoğunu şükredenlerden bulmayacaksın!” Kul şükretmeyince işi biter.

“(Allah) Buyurdu: (Haydi) Yerilmiş ve kovulmuş olarak oradan çık! Andolsun ki onlardan her kim sana tabi olursa mutlaka sizin hepinizle cehennemi dolduracağım!”695 İnsan, rabbinden yüz çevirdiği ve şeytana tabi olup şükretmediği için cehenneme gider. Yalnız, insan burada kendi tercihini kendisi yapmış ve rabbini dinlemek yerine şeytanı, iblisi dinlemeyi tercih etmiştir.

İblis, insanı düştüğü yerden düşürür ve kendine arkadaş yapar. Eğer iblis, rabbine şükretseydi, Allah’ın kendisine verdiği nimetleri görür, insana anında secde ederdi; ama iblis, Allah’ın kendisine verdiği nimetleri görmemiş, meleklerle beraber cennette dolaşabilecek durumdayken, kendisine “secde et” denince kibirlenip “ben daha yüksek makamlara layığım” demiştir. Bu yüzden de nankörlük yapıp secde etmemiştir.

Herkes “acaba rabbime şükür mü ediyorum, yoksa şeytana tabi olup rabbime karşı nankörlük mü yapıyorum” diye kendine bakmalıdır. Kendine baktığında manevi olarak nasıl bir hâlde olduğunu görür.

Evet, Kur’ân bizim kader kitabımızdır ve bize kaderimizi beyan eder. Bu nedenle “ben kaderimi bilmiyorum” diyemezsin. Böyle söylüyorsan o zaman rabbini dinlemiyorsun demektir. Rabbin sana apaçık olan kitabını indirmedi mi, sana her şeyi anlatmadı mı! Ne yaparsan cennete ne yaparsan cehenneme gideceğini haber vermedi mi! Nasıl iman edeceğini, ne yaparsan, ne düşünürsen mü’min olacağını; ne yapar, ne düşünürsen de kâfir, müşrik, münafık olacağını buyurmadı mı! Bunların hepsini rabbin sana en ince ayrıntısına kadar tek tek beyan etti. O zaman nasıl olur da kaderini bilemezsin ya da “ben kaderimi bilmiyorum, anlamadım” dersin. Bu kader öyle gizli bir şey midir! Eğer kaderimiz gizliyse bu durumda karanlıktayız demektir. Oysaki tam tersine herkesin kaderi apaçıktır, nettir. Kime göre? -Elbette ki Allah’a göre, ebedi hayatımıza göre; yani istisnasız herkes Kur’ân’ı okuduğunda Allah’ın kendisine manevi olarak neyi takdir ettiğini, ona göre yaşayıp yaşamadığını, sonuç olarak ise ahirette nereye gideceğini bilir, anlar.

“Şüphesiz biz (her şeyimizle) Allah’a aidiz ve elbette biz (sonunda) ona döneceğiz.”696

Burası yolda kaldığımız bir konaktır, iki kapılı handır. Bir kapıdan içeri girer, kendimizi dünyada buluruz, öteki kapıdan ise çıkar ve geldiğimiz yere, rabbimizin huzuruna döneriz. Biri bunu göremeyecek, anlamayacak kadar aklını kullanamıyorsa ona deli denir. Deliye de zaten hesap yoktur; ama biri bile bile aklını kullanmıyor, kim olduğunu, sorumluluğunu anlamak istemiyor, rabbinden, kendinden yüz çeviriyorsa o zaman da ebediyen kaybeder.

Şöyle bir düşünelim: Bir kul ki rabbini dinlemiyor, ciddiye almıyorsa nasıl kazansın! Böyle biri Allah’a âbd olmuş mudur, rabbini seviyor mudur! Eğer rabbini sevseydi, onun emrini dinler gerekeni yapar ve kazanırdı. Öyle değil mi! Bu durumda rabbini, rabbinin kelamını sevmeyenlerin kazanma imkânları olabilir mi!

Rabbimizi sevebilmemiz için önce kendimizi sevmemiz gerekir. Rabbimiz bize tecelli etmiştir, bize bizden daha yakındır! Bizi varlıkta tutan, bize her şeyi ikram eden, bilmediklerimizi öğreten, kendini tanıtan, bizim için ebedi bir hayat hazırladığını haber veren, bizi kendine, cennete davet eden, yolu yürümemiz için bize sırât-ı mustakîmi, hidâyeti gösteren ve bize hidâyeti veren odur. Hâl böyleyken rabbimizden yüz çeviriyorsak takdirimizi kendimiz yapmış ve bile bile başka tarafa dönmüşüz demektir. Bundan kurtulmanın tek yolu da yine rabbimizin kelamı Kur’ân’dır.

Allah’ın âyet-i kerimede “işte bu (Kitâb), Allah’ın hidâyetidir”697 dediği bu Kur’ân hepimize hidâyettir. Ona sarılırsak, okumaya, anlamaya, iman etmeye çalışırsak manevi olarak kendimize gelir, hayatı nasıl yaşayacağımızı bilir ve kazanırız; çünkü Kur’ân bizim kader kitabımızdır. Burayı çok iyi, çok doğru anlayalım. İnsanın “ben kaderimi, öldükten sonra cennete mi cehennem mi gideceğimi bilmiyorum” demesi doğru değildir.

Çünkü Allah ne yaparsak cennete, ne yaparsak cehenneme gideceğimizi beyan etmiştir. Hayatımızı, kendimizi Kur’ân’ın ölçüsüne vurduğumuzda eğer rabbimizin tarif ettiği m’minler gibi yapmaya çalışıyorsak, kaderimizde cennete gitmek vardır. Tam tersine hayatımızı ebedi hayatını kaybedenler gibi, rabbimizin sevmediği, razı olmadığı şekilde yaşıyorsak o zaman da kaderimizde cehenneme gitmek vardır. Bunu anlamayacak, bilmeyecek hiçbir şey yoktur.

Evet, hepimiz yoldayız ve bir yolculuk yapıyoruz. Bu yolculuk; rabbimizin huzurundan dünyaya geldiğimiz andan itibaren rabbimizin bize olan vahyini anlayıp iman etmenin, rabbimize teslim olmanın, rabbimizin bize ne buyurduğunu anlamaya çalışıp davetine icabet etmenin ve çıkacağımız bu kapıdan tekrar rabbimizin huzuruna giderken, Hz. Âdem (a.s.) Babamızın indirildiği cennete varabilmenin yolculuğudur. Elbette ki bu yolculukta her türlü imtihanlara tabi tutuluruz. Eğer gözümüz sadece toprağı, çamuru, parayı görüyorsa, kaderi de bundan ibaret zanneder ve hemen “benim kaderimde zengin olmak mı yoksa fakir olmak mı vardır” ya da “acaba ben kiminle evleneceğim” der, kaderimizi zahiri şeylerde ararız.

Eğer böyleysek bilelim ki çamura batmışız, bu yüzden de çamuru düşünüyoruz! Hâlbuki bizim kaderimiz; Hz. İnsan olmaktır, Allah’a dost olmak, veli olmak, Allah’a yeryüzünde halife olup güzelliğini üzerimizde göstermektir. Gönlümüzü cennete çevirip rabbimizin tecellisini ve cemalini müşahede etmeye hazır hâle getirmektir. Allah’ın bizim için takdir ettiği kaderimiz budur.

Manevi olarak kazanıp cennete gidenler rabbinin takdirine bakmış ve onun kendisine takdir ettiği kaderi tercih etmiştir. Cehennemlikleri de iblis, şeytan davet etmiştir, dolayısıyla onlar da iblisin, şeytanın davetini kabul edip onun kendileri hakkındaki takdirini tercih etmiştir.

“Nihayet (onların hesapları görülüp) iş(leri) bitirilince şeytan (onlara) der ki: Muhakkak, Allah size hak olan (âyetleri ve resulleriyle, hakikat)i vaad etti, ben de size (hoşunuza giden şeyleri) vaad ettim; ama sözümden caydım. Bununla beraber zaten benim sizi zorlayacak bir gücüm yoktu. Ben sadece sizi (apaçık ortada olan hakikati inkâra) davet ettim, siz de hemen benim davetime icabet ettiniz. O hâlde beni kınamayın, kendinizi kınayın! (Bugün artık) Ne ben sizi kurtarabilirim ne de siz beni kurtarabilirsiniz! Kuşkusuz ben daha önce sizin beni (Allah’a) ortak koşmanızı da kabul etmemiştim. Şüphesiz (bugün hem kendine hem de başkalarına zulmeden) zalimlere elem verici (iç yakan) bir azap vardır.”698 Allah sizi kendine davet ettiği hâlde siz rabbinizi dinlemek yerine beni dinlediniz, şimdi de beni suçluyorsunuz! Rabbini dinlemeyenler; şeytanın davetine icabet edip onun peşinden gidenler ve ebediyen kaybedenlerdir.

Evet, her şeyi rabbimizden öğrendiğimiz gibi kaderi de rabbimizden öğrenmeliyiz. Dediğim gibi: Rabbimiz bizim için ahirete ait takdirini yapmış ve bize cenneti, yakınlığını, dostluğunu, velâyeti, cemalini takdir etmiştir. Sonra da bize tercih hakkını vermiş ve “takdir senindir, kendi takdirini kendin yap, istersen benim davetime icabet edersin, istersen benden yüz çevirir, şeytanın, iblisin davetine icabet edersin” buyurmuştur. O yüzden rabbimize iman etme, teslim olma, sırât-ı mustakîmde rabbimize yürüme ve ebedi hayatımızı kazanma takdiri bütünüyle bizdedir, bize aittir. Diğer türlü Allah bizi yaratsın sonra bize takdir etme hakkı vermesin, hâşâ böyle bir şey yoktur.

Zaten baktığımızda bazıları öyle de söylüyor, “Allah dilediğini cennete, dilediğini cehenneme gönderir” diyorlar! Böyle bir düşünce doğru değildir. Kim neyi dilerse Allah da onu diler. Kul cehenneme gitmeyi dilerse Allah da onun için cehennemi diler; yani “madem cehennemi istiyorsun, tercih senindir, ben sana cenneti takdir etmiştim; ama benim takdirimin gerçekleşmesi senin tercihine bağlıydı, ille de cehenneme gitmek istiyorsan sen bilirsin” buyurur. Hiç kimseyi asla ne zorla cennete ne de zorla cehenneme gönderir. Rabbimiz ne kimseye torpil yapar ne de kimseye zulmeder. Hâşâ, böyle bir şey düşünmek rabbimizi tanımamaktır. Onun için Allah âyet-i kerimelerde “artık o gün hiç kimseye hiçbir şekilde zulmedilmez. Size ancak yaptıklarınızın karşılığı verilir.”699 “Doğrusu insana, çalışmasından başka bir şey yoktur.”700 “Namazı ikâme ed(erek her anda Allah’ın huzurunda durmaya çalış)ın, zekâtı ver(erek nefsinizin cimriliğini temizley)in! (Allah rızasını gözeterek) Hayır namına kendiniz için her neyi (âhirete gönderip huzura) takdim ederseniz Allah katında onu bulursunuz. Muhakkak ki Allah, yaptıklarınızı hakkıyla görendir.”701 Kendi ellerinizle her ne yaptıysanız ahirette onu bulacaksınız, yaptıklarınızdan başkasını bulacağınızı mı zannettiniz, buyurmuştur.

Hiç kimse Allah’ın mülkünün, tecellisinin, ilminin dışına çıkamaz. İstisnasız hepimiz rabbimizin mülkü ve tecellisi içindeyiz. Aynı şekilde takdirimiz de Allah’ın takdiri içindedir. Bununla beraber Allah bizim rahman ve rahim olan rabbimizdir ve bizim sadece kazanmamızı ister. Bize yaptığı her muameleyi de biz kazanalım diye yapar.

Şimdiye kadar sayısını Allah’ın bildiği kadarıyla peygamber, nebî, resul, veli, Mürşid-i kâmil ve âlim gelmiştir. Peygamberler, Allah’ın kendilerine vahyettiğini insanlara haber vermiş, diğerleri de bildiklerini öğretmeye, anlatmaya çalışmıştır. Hepsinin anlattığı tek şey de; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan ona âbd olmak, “lâ ilâhe illallah” demek, iman edip rabbimizi sevmek, rabbimize şükretmek; ufak tefek şeylere takılıp nankörlük yapmamak, rabbimize itiraz etmemek ve isyan etmemektir. Aynı şekilde peygamberlerin hâli neyse bizim de hâlimizin, ahlakımızın öyle olmasıdır. Bunlar Allah’ın bizim hakkımızdaki manevi takdirleridir ve bu takdiri tercih edip etmemek tamamen bize aittir.

Allah, Kur’ân’ı indirmiş ve insanlara Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i göndererek “haydi cennete, rabbine yakınlığa, velâyete, vuslata gel” buyurmuş, kazansın diye de kuluna her türlü imkânı vermiştir. Tabii ki bu imkânları da temizlenmesi için kime ne gerekiyorsa öyle vermiştir. Kimin duası neyse Allah’ın ona olan muamelesi ve onu tabi tuttuğu imtihanları da ona göre olur. Rabbimizin takdiri herkes kazansın diyedir, zaten kulunu bunun için yaratmıştır. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “onlar her yıl bir veya iki kez (çeşitli musibetlerle) imtihan edildiklerini görmüyorlar mı? Yine de ne tövbe ediyorlar ne de (bunlardan ibret ve öğüt alıp) tezekkür ediyorlar!”702 buyurmuştur. Rablerine dönsünler ve akıllarını başlarına alsınlar diye Allah imtihana tabi tutuyor. Demek ki en azılı kâfirler, en zalim insanlar bile imtihana tabi tutulduklarını biliyorlarmış! Bunu Allah söylüyor. O hâlde bilmeyen hiç kimse yoktur.

Okuyacağımız bu âyette Allah, Hz. İbrâhîm (a.s.)’ın neden kavminin putlarını kırdığını beyan ediyor. “(İbrâhîm, sağlam kalan büyük putu göstererek) ‘Aslında bu işi şu büyükleri yapmış (olmalı). Haydi onlara sorun, eğer konuşabiliyorlarsa!’ dedi. Bunun üzerine (orada bulunanlar) kendi vicdanlarına dönüp (Allah’tan başka ilâhlar edindikleri için kendi kendilerine), ‘hiç şüphesiz asıl zalimler sizlersiniz, sizler!’ dediler. Sonra yine (şeytanın aldatmasıyla) eski düşüncelerine geri döndürüldüler.”703 Putlar konuşamazlar, ellerinden bir şey gelmez, herhangi bir yararları da yoktur. Aslında oradakiler de putların taş parçasından ibaret olduğunu biliyorlar, hatta asıl zalimlerin kendileri olduğunu da söylüyorlar; ama yine de eski hâllerine dönüyorlar.

Bu âyette de Allah, Firavun’un hâlini beyan eder. “Ne zaman ki (Firavun denizde) boğulacağını anladı, ‘gerçekten İsrâîloğulları’nın kendisine iman ettiğinden başka ilâh olmadığına ben de iman ettim ve ben Müslümanlardanım’ dedi.” Allah da ona “şimdi mi (iman ettin)!”704 buyurdu.

Firavun, tam öleceği anda mı âlemlerin rabbinin Allah olduğunu anlamıştı? -Elbette ki hayır, Firavun zaten biliyordu, eğer hakikati bilmeseydi o anda iman edemezdi; ama dünyaya, çamura saplanıp dünya hayatını, mevkiyi, makamı tercih ettiği için iman etmek istemedi.

“Allah her şey için bir kader (belirli bir ölçü ve vakit) takdir etmiştir.”705 Allah taşa da ağaca da kuşa da suya da havaya da yere de göğe de var olan her bir şeye kaderini koymuştur. Aynı şekilde âbd olmakla, iman etmekle yükümlü olan insan için de takdirini yapmış ve insana tercih hakkını verdikten sonra onu serbest bırakıp, “ben kendi güzelliğimi senin üzerinde görmek istiyorum; ama tercih senindir. İster bütün varlığınla, gönlünle şükreden, hamd eden, rabbine şahid olup şehadet eden, gerçek manada ‘eşhedu en lâ ilâhe illallah’ diyen bir kul ol, istersen de dünyayı, nefsini tercih et” buyurmuştur.

Hiç kimse kulluğu tam olarak beceremez. Zaten bu yüzden rabbimiz güzelliğe en az bire on verir.706 Yani biz beceremediğimiz hâlde Allah bize rahmetiyle muamele eder; çünkü rabbimizin muradı ona âbd olup cennete gitmemizdir. Aynı şekilde yine rahmetinden dolayı kulu temizlensin, nefsini tezkiye etsin, hakikati iyice anlasın, ters tarafa gidiyorsa pişman olup tövbe, istiğfar etsin ve rabbinin keremini, ikramını görsün diye Allah onun için dünya hayatında takdirde bulunur ve ona ikram üstüne ikram eder.

Musibetlere gelince rabbimiz bizi onunla uyarır, ikaz eder, temizler, yüceltir, bizi kendine çeker ve bize hakkı, hakikati öğretir. Gözümüzü açarsak böyle olduğunu görürüz; ama gözlerimizi kapatırsak göremeyiz. İnsan, köre bir şey gösteremez, sağıra da bir şey işittiremez.

Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) muhakkak ki sen ölülere işittiremezsin, arkalarını dönüp giderlerken sağırlara da (hakka olan bu) daveti duyuramazsın. Sen (manevi olarak) kör olanları dalâletlerinden (vazgeçirip) hidâyete de erdiremezsin”707 buyurmuştur.

Her anda rabbimizin saf rahmeti, saf muhabbeti tecelli eder ve hepimiz rabbimizin bu rahmetinin, muhabbetinin, kudretinin içindeyiz. Allah sürekli bize ikramda bulunur ve bizi kendine davet eder. Eğer her anda rabbimizin huzurunda olduğumuzu, bize şahdamarımızdan daha yakın olduğunu hissetmez, kabul etmezsek, nerede olduğumuzu ve kim olduğumuzu anlamak istememiş, dolayısıyla insanlıktan çıkmış oluruz.

Evet, bu kitap bizim kader kitabımızdır. İmanın şartlarından sayılan kadere iman, Kur’ân’da yoktur. “Kadere iman vardır” diyenler kaderin ne olduğunu bilmedikleri için bunu söylerler.

Peki, kadere imanı nasıl anlamamız lazım?

Kader, Allah’ın takdiridir. Allah’ın takdirini anlamak için de öncelikle Kur’ân’ın hepsini bilmek, ona iman etmek ve Allah’ın takdirinin dışına çıkmamak gerekir. Kalkmış “yok, ben kadere iman ediyorum” diyorsun! Bilmediğin bir şeye nasıl iman ediyorsun! Senin kader kitabın Kur’ân’dır. Kur’ân’ı bütünüyle bilmiyorsun sonra da kadere iman ettiğini söylüyorsun. “Ben kadere iman ettim” demekle kadere iman mı olur! En azından doğru bir şey söyle!

Kader, Allah’ın El Kadîr isminin tecellisidir. Bununla beraber Allah’ın her bir isminin tecelli ettiği bir hâldir ki buna da “iman” diyemezsin; çünkü kadere iman, Allah’a imandır ve Allah’a iman zaten vardır. Öyleyse gereksiz yere “kadere iman vardır” deyip kaderi ayrıca anlatmaya çalışma. Bir de “hayır ve şer Allah’tandır” derler. Hâşâ, şer hiç Allah’tan olabilir mi! Sadece hayır Allah’tandır, şer ise kulun, Allah’tan yüz çevirmesindendir, cehaletindendir, şeytana uyup onun davetine icabet etmesindendir. Hâl böyleyken nasıl şerri Allah’ın yarattığını söyleyebiliyorsun!

Şerrin Allah’tan geldiğini her kim söylerse söylesin bilelim ki doğru söylememiştir; çünkü Allah insana indireceğini indirip ona doğru yolu göstermiş sonra da ona takdir hakkını vermiştir. Biri kendi tercihiyle doğru yoldan çıkacak sonra da Allah’ın kendisini oraya koyduğunu söyleyecek öyle mi! Bu, Allah’a iftira atmaktır.

Allah nasıl ki kuluna Basîr isminden görme, Es Semî’ isminden işitme vermişse Kadîr isminden de kudret vermiştir. İşte, insan, hayatı yaşarken Kadîr isminin tecellisiyle hareket eder.

“Hak Rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”708 “Şüphesiz ki Biz, ona (hidâyet) yolu(nu da) gösterdik. (O artık, ona ikram ettiğimiz maddi ve manevi tüm nimetlerimize) İster şükreder (mü’min olur) ister inkâr eder (kâfir olur).”709 “Dileyen, Rabbine varan bir yol tutar.”710

Dileyen rabbine varan yolda gider, dileyen de şeytanın peşinden gider. Dikkat edersek rabbimiz devamlı “dileyen, isteyen” buyuruyor. Gördüğümüz gibi; Allah, kulunun kaderini kulun kendi takdirine, dilemesine bırakmıştır. O zaman başına gelen bir şerde “Allah böyle takdir etmiş” demekle Allah’a iftira atmış, günahını, küfrünü, şirkini Allah’a mal etmiş olursun. Bu da senin için bir felakettir; çünkü Allah hakkında su-i zanda bulunanlara Allah gazap eder ve onları lanetler. Allah âyet-i kerimede “(bir de bunlar) Allah hakkında kötü zan ile zanda bulunan münafık erkeklere ve münafık kadınlara, müşrik erkeklere ve müşrik kadınlara azap etmesi içindir. Kötülük onları çepeçevre kuşatsın! Allah onlara gazap etmiş, onları lanetlemiş ve (âhiret günü) onlar için cehennemi hazırlamıştır. (Orası) Ne kötü bir varış yeridir!”711 buyurmuştur. Lanete uğrayan iblistir. Sen de Allah hakkında su-i zanda bulunursan iblisin durumuna düşersin.

Evet, unutmamamız lazım ki Allah güzellikten başka bir şey yapmaz. O bizim, rahman ve rahim olan rabbimizdir. Allah El Hayr olandır. Onun bütün işi, muamelesi saf güzelliktir, rahmettir, hayırdır. Biz ise her ne yapıyorsak kendi ellerimizle yapıyor, birbirimize imtihan oluyoruz. Bununla beraber birbirimize imtihan olmamıza Allah’ın müsaade etmesinde de bizim için mutlaka bir hayır vardır.

İmtihanlara karşı bakışımızın nasıl olması gerektiğini anlamak için bütün peygamberlere bakacağız. En büyük imtihanları peygamberler yaşamıştır; ama onların yaşadığı imtihanlar yanlış yaptıklarından dolayı başlarına gelmemiştir. Örnek vermek gerekirse; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Taif’te taşlandıktan sonra oradan çıkarken “Ya rabbi! Sen bana gazap etmediysen, bana kızmadıysan, darılmadıysan, benim taşlanmam önemli değildir” yani “yaşadıklarım kendi yanlışımdan ya da eksiğimden dolayı değilse taşlanmam önemli değildir” buyurmuştur.

Yaşadıklarımız kendi eksiğimizden, yanlışımızdan dolayı gelmişse, yaptıklarımıza tövbe, istiğfar edeceğiz. Eğer yaşadıklarımız kendi elimizle yaptığımızdan dolayı değilse o zaman da imtihandır; yani bizim için kazanma ve temizlenme imkânıdır. Rabbimiz bu imtihanla bizi temizliyor, nefsimizi tezkiye ediyor ya da bizi büyütüyor, yüceltiyor demektir; ama imtihanı doğru anlamayınca yaşadığımız sıkıntılara feryad eder, isyan ederiz. Elbette ki bir beşer olarak insan sıkılır, daralır, bunalır; ama daralmak farklı şey, imtihanlardan dolayı rabbimize itiraz etmek farklı bir şeydir.

“(Ey mü’minler!) Yoksa siz, sizden önce gelip geçen (ümmet)lerin başına gelenler sizin de başınıza gelmeden (kolayca) cennete gireceğinizi mi sandınız? Onlara öyle (katlanılmaz) darlıklar ve sıkıntılar dokunmuş ve öyle sarsılmışlardı ki resul(leri) ve onunla beraber iman edenler, ‘Allah’ın yardımı ne zaman!’ diyecek kadar. Dikkat edin, muhakkak ki Allah’ın yardımı çok yakındır.”712

Sizden önceki ümmetlerin başına gelenler sizin de başınıza gelmeden cennete gireceğinizi mi sandınız demek imtihan gelecek demektir. Bu durumda imtihana tabi tutulduğumuzda “rabbim bana yardım et” dememiz gerekir. Allah bu âyetle bize “Allah’ın yardımı nerede kaldı, diyecek kadar büyük imtihanlara tabi tutulabilirsiniz. Buna hazır olun” buyuruyor.

Allah’ın bizi böyle bir imtihana tabi tutup tutmayacağı onun bileceği iştir; ama bizim, dünyanın bir imtihan yeri olduğunu bilip her şeye hazır olmamız şarttır.

Elbette ki rabbimizden sıhhat ve afiyet, sorunsuz ve sıkıntısız bir hayat isteyebiliriz; ama böyle olmuyor. Yapmamız gereken şey; başımıza hangi imtihan gelirse gelsin “başım gözüm üstüne ya rabbi! Emir senin, hüküm senin, takdir senindir, yaratan sensin. Ben biliyorum ki sen benim rahman ve rahim olan, kerim olan, ekrem olan, El Hayr olan, halim olan, rauf olan rabbimsin. Ben yaşadıklarım karşısında sıkılabilirim, daralabilirim, bunalabilirim; ama senden hayr olanı istiyorum ya rabbi! Ben kendim için hayır olanın ne olduğunu bilmiyorum. Benim için hayrolan neyse sen onu ikram et! Benim duam, benim senden istediğim benim için takdir ettiğindir ya rabbi!” dememiz gerekir. Eğer rabbimizi tanımış, anlamışsak tabi tutulduğumuz imtihanlarda söyleyeceğimiz söz budur.

Bununla beraber nasıl ki insan hasta olunca iyileşmek istiyorsa, bir imtihana tabi tutulduğunda da bir beşer olarak bunalabilir. Yaratan yarattığını bilmez mi?713 Bu sıkılma, bunalma, Allah’a isyan ya da itiraz değildir. İsyan, itiraz gönülden gelendir. Sen rabbine gönülden boyun bükmüşsen; ama uğradığın musibetten dolayı sıkılmış, daralmış, bunalmışsan bu hâlin itiraz olmaz. Rabbimiz senin hâlini görüyor mu? -Görüyor, senin itiraz etmediğini, sadece bir beşer olarak bunaldığını biliyor, dolayısıyla seni rabbine isyan edenlerle, itiraz edenlerle bir tutmaz.

Hiç kimse Allah’ın, kulunu sevdiği gibi sevemez. Bütün annelerin, çocuklarına olan sevgisini, muhabbetini, rahmetini toplasak yine de Allah’ın rahmeti, muhabbeti karşısında bir zerre bile olmaz. Dünyadaki bütün annelerin rahmeti de yine Allah’ın rahmetinden tecelli etmiştir. Kaldı ki annelerin bu sevgileri, rahmetleri fanidir; ama Allah’ın, kuluna olan sevgisi ve rahmeti bakidir, kıyas bile kabul etmez.

Bize düşen; rabbimizin âyet-i kerimede “Allah’a firar edin”714 buyurduğu gibi rabbimize firar etmek, koşmak, rabbimizi dinlemek, ne yaparsak kazanacağımızı ve ne yaparsak kaybedeceğimizi bilip takdirimizi yapmaktır. Bu takdiri de ancak Kur’ân’dan, kader kitabımızdan öğrenebiliriz; çünkü Allah bizi bu kitaptan hesaba çekecek!

“Muhakkak ki bu (Kur’ân), sana ve kavmine bir zikir (bir öğüt, hatırlatma ve büyük bir şeref)tir. Yakında (hepiniz ondan) hesaba çekileceksiniz.”715

Allah Kıyamet günü bizi Kur’ân’dan sorumlu tutup “takdirini nasıl yaptın” diye bize sorar. Eğer rabbimizin takdirini tercih etmezsek o zaman da “benim senin için yaptığım takdir, senin için hayr olan, rahmet olan, cennet olan takdirdi. Sen benim senin için yaptığım takdiri beğenmediysen kaybedenlerden oldun. Demek sen benden daha iyi biliyordun öyle mi” buyurur.

Bir beşer olarak eksik, yanlış yapmak başka bir şeydir, Allah’ın takdirini beğenmemek başka bir şeydir. Allah’ın takdirini beğenmemek; Kur’ân’ı beğenmemek ve iman etmemektir. Bu yüzden kadere iman; Kur’ân’a, rabbimizin bizim için yaptığı takdire imandır.

Sohbetlerimiz boyunca sürekli “Kur’ân ve insan” dedik ve Kur’ân’la insan arasındaki bağın ne olduğunu izah etmeye çalıştık. Her ne olursa olsun Kur’ân’ı okumamız, anlamamız şarttır; çünkü Kur’ân, hayatı ona göre yaşamamız gereken bizim hayat kitabımızdır. Rabbimiz onu bize göndermiş ve “hayatını sana yaptığım vahye göre yaşa. Ona göre iman et, rabbine teslim ol, rabbine yönel, rabbine koş, firar et, rabbini, kendini tanı, kim olduğunu anla, ne olman gerektiğini, çıktığın bu yolculukta nereden geldiğini bil, nerede olduğunu ve rabbine nasıl dönüp vasıl olacağını rabbinden öğren” buyurmuştur.

Rabbimiz her bir kuluna apaçık şekilde öğretiyor; ama körlere gösteremez, sağırlara işittiremeyiz, hele ki bir de ölmüşse ona hiç işittiremeyiz. Az önce okuduğumuz âyette gördük, Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) muhakkak ki sen ölülere işittiremezsin, arkalarını dönüp giderlerken sağırlara da (hakka olan bu) daveti duyuramazsın”716 buyurmuştu. Biri rabbini dinlemek istemiyorsa o kişi manevi olarak intihar etmiş ve ölmüştür. Bunu da rabbinden yüz çevirerek, şeytana tabi olarak ve şeytanın verdiği vesveseyi ciddiye alıp onun peşinden sürüklenerek yapmıştır.

Kur’ân sadece bizim hayat kitabımız değildir, aynı zamanda bizim ahlak kitabımız; yani Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin tecelli ettiği kitabımızdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Kur’ân’la ilgili olarak “kim Kur’ân’dan bir harf okursa ona on sevap yazılır. Eğer ‘Elif, Lâm, Mîm’ derse, ona otuz sevap yazılır; çünkü Elif bir harf, Lâm bir harf, Mîm bir harftir”717 buyurmuştur.

Kur’ân’ın her bir harfine on sevap vardır, ondan on nûr tecelli eder ve bu nûr bizim gönlümüze, bulunduğumuz yere tecelli eder. Onun için Allah Kur’ân’a bir de “Nûr”718 demiştir. Biz de ya bu Nûr’a sarılır, onunla nûrlanır, Hz. İnsan olur, sırât-ı mustakîmi bulur, yolu yürür, rabbimize varırız ya da ondan yüz çevirir, şeytana tabi olur, dost olur, böylelikle kaybedenlerden ve zelil olanlardan oluruz.

Evet, hep birlikte kader kitabımızı anlamaya çalıştık. Sohbetimizin başında söylediğim gibi: Nasıl ki karanlık bir odada filin bir parçasını tutup kendine göre file isim verenler aslında filin bir parçasını söylemişse ve hiçbiri gerçekte fil değilse, biz de dinin parça olmadığını söylüyoruz. “Ben kitaptan, Kur’ân’dan anlatıyorum” diyorsun, doğrudur, kitaptan anlatıyorsun; ama dinin bir parçasını anlatıyorsun. Öyle bir şeyleri kendine göre anlatmakla din olmaz.

Bundan kurtulmanın tek bir çaresi vardır; o da anlattığın kişilerin önüne Allah’ın kitabını koyup “bu senin kitabındır, mutlaka bunu okuyup anlaman şarttır” demen gerekir. Çünkü Kıyamet günü herkesin kitabı önüne konup “kitabını oku! Bugün hesap sorucu olarak sen kendine yetersin”719 denir. Rabbimiz böyle buyuruyor. Öyleyse bu kitap bizim hesap kitabımızdır. Kendimiz için neyi takdir etmişsek hesabımız da ona göre olur. Hepimiz hesabımızı biliyoruz, Kıyamet günü kaybetmemek için o gün gelmeden hesabımızı burada görmeliyiz.

“Yaptığın (iyilik veya kötülük) bir hardal tanesi ağırlığında bile olsa ve bu bir kayanın içinde veya göklerde yahut yerin derinliklerinde bulunsa da Allah onu (senin karşına) getirir.”720

Dolayısıyla “kimse nereye gideceğini bilmiyor, meçhuldür” demek doğru değildir. Böyle bir şey yoktur. İnsanın nereye gideceğini bilmemesi nasıl olabilir! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sizden biri Allah ve resulünü her şeyden, canından da çok sevmedikçe iman etmiş olmaz”721 buyurmuş, başka bir hadisinde de “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”722 buyurmuştur. Bu durumda Allah ve resulünü her şeyden, canından da çok sevip sevmediğine, bununla beraber kardeşlerini sevip sevmediğine bakman gerekir. Bakarsan iman edip etmediğini anlar ve nereye gideceğini bilirsin.

Allah seni davet ediyor, senin de rabbini dinleyip davetine icabet etmen lazım. Öyle ki kazanabilesin. Eğer manevi olarak nerede olduğunu bilmezsen Allah sana hile yapmış demektir. Biri “ben nereye gideceğimi bilmiyorum” derse “Allah bana hile yapıyor” demiş olur ki böyle söyleyerek de Allah hakkında su-i zanda bulunmuş ve Allah’a iftira atmış olur.

Kimse bir başkasının nereye gideceğini bilemeyebilir; ama herkes mutlaka kendini bilir. Hâl böyleyken kimse kendini kandırıp “ben bilmiyorum” ya da “benim haberim yok” diyemez, herkesin haberi vardır; çünkü Allah ona haber vermiştir. Kitabın elindedir, buyur kitabına bak, nerede olduğunu anlarsın. Ben anlamıyorum da ne demek! Sen ne yaptığını bilmiyor musun! Allah’ın sana neyi yapmanı emrettiğini bilmiyor musun? -Hepsini biliyorsun. Buyur, kitabını oku, hesabını gör, öyle “ben anlamadım” diyerek kendini kandırma!

İçinde bulunduğumuz bu mübarek Ramazan ayının başı rahmetti. Ramazan ayının başında öncelikle rabbimizin rahmeti tecelli etti. O, bizim rahman ve rahim olan rabbimizdir. Ramazan ayının ortası mağfiret olduğu için rabbimiz bize “haydi tövbe et! Bak sana iman verdim, muhabbet verdim, bana dönme imkânı verdim. Haydi her ne yapmışsan tövbe, istiğfar et ve affımın, mağfiretimin içine gir. ‘Estağfirullah! Özür diliyorum ya rabbi!’ de, ben sanki hiç yanlış yapmamışsın gibi bütün yanlışını silerim” buyurdu. Rabbimiz kullarını nasıl seviyor, nasıl rahmet ediyor, kuluna olan sevgisinden dolayı mağfireti nasıl tecelli ediyor! Bu akılla anlaşılabilecek bir şey değildir. Rabbimizin affını istiyorsak bizim de rabbimize dönmemiz ve tövbe, istiğfar hâlinde olmamız gerekir.

“Şüphesiz ki Allah kendisine şirk koşulmasını asla bağışlamaz, bunun dışında kalan (günah)ları ise (kendi rahmet ve mağfiretinden) dilediği kimse için bağışlar. Kim Allah’a şirk koşarsa gerçekten büyük bir günah (işleyerek ona) iftira etmiş olur.”723 Allah bütün günahları affeder; ama şirki affetmez.

Şirk; Allah’ın kitabını, vahyini kabul etmemek ve rabbimizin söylediklerinden yüz çevirip başkalarını dinlemektir. Bu şirke düşmemek için gönlümüz mutmain olana ve “ben rabbimin ikramına, cennetine layığım” diyene kadar Kur’ân’ı okumamız, rabbimizi dinleyip ona cevap vermemiz gerekir. Bu, kibirlenmek değil, kendi hesabımızı görmektir. Biz de rabbimizin kitabını okuyacak ve dünyadayken rabbimizin kitabıyla hesabımızı göreceğiz inşallah.

Allah bir hadis-i kutside “ben kulumun zannı üzereyim”724 buyurmuştur. Yalnız, bu zan sıradan bir zan değildir. “Kulum beni nasıl bilirse ona öyle muamele ederim” demektir.

Peki, kul, rabbini nasıl ve nereden bilmelidir?

Elbette ki Kur’ân’dan bilmelidir. Eğer kul Kur’ân’a bakıp kendini hesaba çeker ve “ben cenneti kazandım” derse, Allah da ona öyle muamele eder; ama Kur’ân’ı okuyunca kendini hesaba çektiğinde “ben kaybettim” derse, bu defa Allah ona öyle muamele eder; çünkü Allah, kulunun zannı üzeredir. Diğer türlü “Allah, kulunun zannı üzeredir” demek insanın kendi kendini kandırıp “belki ben cennetliğim, belki ben veliyim” demek değildir; çünkü bu zan değil, yalandır ve kendi kendini kandırmaktır. Bu yüzden ona “zan” denmez, hayal denir.

Allah kazanıp kazanmayacağımızın tercihini bize vermiş, takdiri bize bırakmıştır. Biz de ya Allah’ın bizim için takdir ettiğini takdir eder, meleklerin secde ettiği varlık olur, en azından yolda olur, cennete varır, ebediyen kurtuluşa, saadete ereriz ya da rabbimizden, bize indirdiği vahyinden, bizimle konuşmasından yüz çevirir, rabbimizi dinlemez ve kaybedenlerden oluruz. Bu konudaki tercih tamamen bize aittir. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “hak Rabbinizdendir. Öyle ise dileyen iman etsin, dileyen inkâr etsin.”725 İman da bellidir, küfür de bellidir, dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun, takdir sizindir, buyurmuştur.

Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı, hayat kitabımız Kur’ân’la aramızda nasıl bir bağın olduğunu öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi rabbinin kendisi için takdir ettiğinden yüz çevirip ebediyen kaybedenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi Allah’ın kendisi için takdir ettiğini takdir edenlerden eylesin. Allah bizi; rabbini dileyenlerden eylesin. Allah bizi Allah’ın kendisi için neyi takdir ettiğini anlayanlardan eylesin. Allah bizi kadere, Kur’ân’ın her bir âyetine gerçek manada iman edenlerden eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Âli İmrân /185 ↩
  2. Beyhakî, Şuabu’l-İman, 5/223; Es-Saâtî, El-Fethu’r-Rabbânî, 9/223. ↩
  3. Mesnevi, 3. Cilt ↩
  4. Alak /6-7 ↩
  5. Bakara /2, 120, Âli İmrân /73, 138 ↩
  6. Alak /1 ↩
  7. Alak /2 ↩
  8. A’râf /16-18 ↩
  9. Bakara /156 ↩
  10. Zumer /23 ↩
  11. İbrâhîm /22 ↩
  12. Yâsîn /54 ↩
  13. Necm /39 ↩
  14. Bakara /110 ↩
  15. Tevbe /126 ↩
  16. Enbiyâ /63-65 ↩
  17. Yûnus /90-91 ↩
  18. Talâk /3 ↩
  19. En’âm /160 ↩
  20. Rûm /52-53 ↩
  21. Kehf /29 ↩
  22. İnsân /3 ↩
  23. Nebe /39 ↩
  24. Fetih /6 ↩
  25. Bakara /214 ↩
  26. Mulk /14 ↩
  27. Zâriyât /50 ↩
  28. Zuhrûf /44 ↩
  29. Rûm /52 ↩
  30. Tirmizî, Fezâilü’l-Kur’ân, 16. Hadis No: 2910 ↩
  31. Nisâ /174 ↩
  32. İsrâ /14 ↩
  33. Lokmân /16 ↩
  34. Buhârî, İman, 8; Müslim, İman, 69,70 ↩
  35. Müslim, Îmân 93-94; Tirmizî, Et’ime 45; İbni Mâce, Mukaddime 9 ↩
  36. Nisâ /48 ↩
  37. Buharî, Tevhid 15; 35; Müslim, Zikr 2, (26 75), Tevbe 1, (2675) ↩
  38. Kehf /29 ↩