close

15.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Kur’ân’la insanın bir olduğunu anlamaya ve hayat kitabımız Kur’ân’ı öğrenmeye çalışıyorduk.

Allah, Kur’ân’ı insan için indirmiştir, Kur’ân’da insanı, rabbini ve varlığı insana tanıtır. Hiç kimse Allah tanıtmadan gerçek bir bilgiye, ilme sahip olamaz; çünkü gaybı haber verecek olan sadece Allah’tır.

İnsan bir âlemdir. Hem zahiri, görünen âlemi vardır hem de gayb âlemi vardır.

İnsanın gayb âlemi nedir?

Allah, Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri’ne “ben insanın sırrıyım, insan da benim sırrımdır”595 buyurmuştur. Allah’ın ilk yarattığı varlık, Hakikat-i Muhammediye’dir. Hakikatimiz aynı ile Hakikat-i Muhammediye’dendir. Bu yüzden sır odur; yani rabbimizin tecelli edip yarattığı hakikatimizdir. Bu sırrı da rabbimizden başka hiç kimse açıklayamaz, beyan edemez. Aynı zamanda bu sır bilgi işi değil, onu tatma işidir ve insan onu ancak aşk ile tadar, bilir.

Aşk, bütün varlığın yaratılış sebebidir; rabbimizin kendi kendini sevmesi, kendi güzelliğini bir kul üzerinde görmeyi dilemesi, aynı şekilde güzelliğini onlar üzerinde göstermesidir.

Bu sır, güzellik başlangıç itibariyle Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sıdır; ama ondan önce de Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sıdır. Efâlu’l Husnâ ile rabbimizin işlerini, yaptıklarını, buradan da Allah’ın isimlerini anlarız. Sonra hem kendi üzerimizde hem de dışarıdaki varlık üzerinde Allah’ın güzelliklerini seyrederiz; yani kendimizde ve varlıkta rabbimizin El Esmâu’l Husnâ’sına şahid oluruz. Aklını kullananlar için yolculuk sırdan sırra, içten içe devam eder. Bundan dolayı aklımızı sonuna kadar kullanmamız gerektiğini söylüyoruz. Hatta aklın da üstüne çıkmamız gerekir ki bu da imandır, aşktır.

Aklın üstüne nasıl çıkabiliriz?

Allah âyet-i kerimede “onlar gayba iman ederler”596 buyurmuştur. Allah’ın haber verdiği öyle şeyler vardır ki aklımızın ölçüsüne vurduğumuzda aklımız onu almaz. Böyle durumlarda “işittik ve iman ettik, kabul ediyorum ya rabbi!” dememiz gerekir. İşte bu, aklın üzerine çıkmaktır.

Aklın bir sınırı vardır. Akıl yalnızca gördükleriyle ve öğrendikleriyle kıyas yapıp hüküm verir. Onun üzerine çıkınca ise iman olur, aşk olur. Örnek vermek gerekirse; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir gece bir anda miraca çıkmıştır. Zaten müşrikler bunu akılla anlayamadıkları için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in miraca çıktığını inkâr etmiştir; ama miraç hadisesi her ne kadar akılla anlaşılamasa da sahabeler aklın üzerine çıkmış ve iman etmiştir.

Evet, miraç olayı aklın üzerinde olan bir şeydir. İnsan her ne kadar düşünmeye çalışsa da aklı oraya varamaz. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bir gece Mescid-i Haram’dan Mescid-i Aksa’ya almış, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de orada yüz binden fazla peygambere imamlık yapıp iki rekât namaz kıldırmıştır. Sonra da Allah Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i göğe yüceltip oradan her bir gök katını geçirerek onu Sidretu’l Münteha’ya, oradan da huzuruna almıştır. Akıl bunu anlamaya yetmez. Burada artık iman gerekir; çünkü aklın bir sınırı vardır. Kul bu sınırı aşmadıkça gerçek manada iman etmiş olmaz. Yoksa her şeyi aklıyla anlamaya, kabul etmeye kalkarsa “ben aklımın aldığına, gözümün gördüğüne iman etmişim” demiş olur ki böyle olunca da Allah’a, Allah’ın kudretine, ahirete iman olmaz.

Her peygambere ne varsa ümmetine de o vardır. İnsanlık bu yolculuğu her bir peygamberle yapmıştır, dolayısıyla her ümmetin hâli farklı farklıdır; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz geldiğinde din insanlık için artık kemale ermiştir. Onun için Allah âyet-i kerimede “bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım”597 buyurmuştur. Allah takdirini yaparken ezeli ilmine göre yapar. Bizim de bu şerefi taşımamız gerekir. Onu da sadece imanla taşıyabiliriz. Allah zaten nasıl iman etmemiz gerektiğini Kur’ân’da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve peygamberleri örnek göstererek bize haber vermiştir. Bu anlamda “rabbimiz bizi neyden yaratmış” diye sorulsa, “aşktan tecelli edip bizi yarattı” desek doğru olur.

Sırrı anlamaya çalışıyorduk. Sır, gözle görülmeyen, hatta akılla anlaşılmayan demektir. Hepimiz biliyoruz ki her birimiz Allah’ın sırrını taşıyoruz. Rabbimiz bize tecelli etmiş ve rûhundan nefhetmiştir; ama aklımız buna ermediği için ne görebiliyor ne de anlayabiliyoruz. Burada aklımızı bütünüyle kullandıktan sonra artık aklımızın üzerine çıkmamız lazım. Aklımızın üzerine çıkmadan gönül yolculuğu yapamaz ve rabbimizin huzuruna, yaratıldığımız makama çıkamayız.

Kendi kendimize düşünerek, bilgi edinerek bu aşkı kazanmamız mümkün değildir. “Onlara Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) artırırlar”598 buyurdu Allah. Eğer âyetler imanı artırıyorsa o zaman âyetlerle yolculuk yapıyoruz demektir. Allah her bir âyetle bizi ileri bir safhaya alır; yani her âyeti okuduğumuzda ya da dinlediğimizde, âyetleri anlayıp rabbimizin istediği gibi onlara cevap verdiğimizde gönül yolculuğunu yapar ve Allah’ın “sırrım” dediği kendi hakikatimize varırız. Buna da vuslat denir. Eğer kendi hakikatimize varırsak aynı zamanda miraca hazır hâle gelmiş oluruz.

Şunu da iyice anlamak gerekir ki bu âlem, vuslat âlemi değildir. Elbette ki rabbimiz burada da bize tecelli eder, huzuruna alır, hitap eder; ama bunlar gerçek vuslat değildir, vuslattan yalnızca bir parçadır; yani Allah bize deryadan bir damla ya da bir tas misali vuslattan içirir. Gerisi ahirettedir; çünkü mükâfat yeri de ceza yeri de ahirettir.

Anlaşılması için örnek vereyim: Farz edelim ki oruç tuttuk, iftar saati gelince de önümüze yemek getirdiler; ama doyarcasına yedirmediler, yemeği sadece biraz tattırdılar. İşte dünyadaki vuslat da oruçlu birinin iftar saatinde, yemek yiyemeyip yemeğin tadına bakması kadardır. Bunu böyle bilmemiz lazım.

Elbette ki burada Allah isimleriyle, güzelliğiyle bize tecelli edebilir ya da hitap edip bir şeyler söyleyebilir. Bunların hepsi vuslattan bir yudum ya da bir lokma almak gibidir. Vuslatın gerisi ise cennettedir. Bu da imandır, aşk ve muhabbettir.

Manevi yolculuk aşkla, muhabbetle yürünür. Bu aşkı bize ikram eden, bizi yaratan rabbimizdir ki bu onun muradıdır. Âbd olmak da rabbimize âşık olmamız ve hayatımızı bu aşkla yaşamamızdır.

Aşkı olmayan hiç kimse yoktur. Aşksız insan ölüdür; ama rabbimiz, kulunu diriltir. Bu nedenle Kur’ân bizi dirilten ve bize aşkı, muhabbeti, imanı verendir. Rabbimiz bunu da keremiyle verir. Allah’ın keremini anlamak için âyetlerin beyanı gerekir. Bu beyan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerinde görünür. Kur’ân apaçıktır; ama bir de âyetlerin apaçık bir şekilde bir kulun üzerinde görünmesi lazımdır. Sadece âyetlerin kendisi üstünde tecelli ettiği bir kul Kur’ân’ı kendi üzerinde gösterebilir ve onu beyan edebilir.

“Resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler).”599

Allah bizden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman etmemizi istiyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en öndeki hâli, sünneti onun imanıdır. Bu yüzden sünnet denince ilk önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in, Allah’ın kendisine indirdiğine iman etmesini anlamak gerekir. Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, mü’minlere karşı rauf ve rahimdir600, âlemlere rahmettir601, azim bir ahlak üzeredir.602 Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sevmeyen hiç kimse yoktur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in azim bir ahlak üzere olmasının sebebi; Allah’ın güzelliğinin, sırrının onun üzerinde görünmesi, tecelli etmesidir.

Allah’ın güzelliği hangi kulda ne kadar görünürse o kul o kadar sevilmeye layıktır, dolayısıyla Allah onu sever; yani onun üzerinde kendi güzelliğini sever ki manevi yolculuk da budur. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “din güzel ahlaktır”603 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı Kur’ân ahlakıdır; yani rabbimizin güzelliğinin tecellisidir. Kul zaten güzelliğe, kendindeki hakikate âşıktır; çünkü o, rabbinin tecelli ettiği sırrıdır.

Allah önce tecelli edip kulunu yaratmış, sonra bütün âdemlerin belinden zürriyetini alıp onları kendi nefisleri üzerine şahid kılmıştır.604 Nefis derken insanın hakikatini anlamamız lazım. Diğer manada nefis dediğimiz zaman da rûhun üzerine küfrün, şirkin, günahın, yanlışın bulaşmasıyla ortaya çıkan kötü hâli kastetmiş oluruz. Nefsin kötü hâli ilâhlık iddia edip “ben, bence, bana göre” der ve rûhtaki güzellikleri kendine mal edip emanete ihanet eder. Bundan kurtulması için temizlenmesi şarttır.

Evet, Allah, Âdem’in belinden zürriyetini alıp “ben sizin rabbiniz değil miyim” dediğinde hepimiz “belâ şehidnâ”605 deyip rabbimize şahid olduk. Böylelikle rabbimizi tanıdık ve kim olduğumuzu, ne olduğumuzu anladık. Kendimize de kendi üzerimizde rabbimizin tecellisine de şahid olduk. Aşk da âşıklık da orada başlamış ve Hz. İnsan kendine gelmiştir.

İnsanın hakikati bütünüyle aşktan ibarettir; ama dünyaya gelince hakikati El Esmâu’l Husnâ elbisesi olmak üzere safha safha nûrdan elbiseler giymiş ve perdelenmiştir. En son da bu dünyada beden elbisesini giymiştir. Bu kadar elbise giyince de artık sır olmuştur. Kısacası rabbimize şahid olup şehadet ederken hepimiz sırra şahid olduk; ama dünyaya gelince, rabbimiz onu perdeledi.

Lekad halaknel insâne fî ahseni takvim: “Gerçekten Biz insanı en güzel kıvamda yarattık.” Summe redednâhu esfele sâfilîn:606 “Sonra onu aşağıların aşağısına (hiçbir şeyi olmadan sefil bir hâlde dünyaya) indirdik.” Allah bizi en güzel surette, kıvamda; yani kâmil bir şekilde yarattı, dolayısıyla hepimizde güzelliğin ne eksiği ne de fazlası vardır.

Böyle bir güzellik kimin güzelliği olabilir? -Elbette ki rabbimizin tecellisi, güzelliği olabilir.

“Biz onu (hayırlı olanı takip edip şerli olandan kaçınması için hayır ve şer yolu olmak üzere) iki yola hidâyet etmedik mi?”607 Allah, insanı iki yol arasına bırakmış ve ona tercih hakkını vermiştir. İnsan da ya yolculuğu rabbine yapar, rabbinin davetine icabet eder, en yüksek makama, miraca çıkıp rabbinin huzuruna varır, isterse de şeytana tabi olur, esfel-i sâfiline, aşağıların aşağısına, hayvandan daha aşağıya iner, böylelikle hayvandan daha şaşkın, daha şaşırmış hâle gelir.

İnsanın, rabbini tercih edip en yüksek makama çıkması sadece bilgiyle yapılacak bir tercih değildir. Bunun için aşk ve muhabbet gerekir. Bu yüzden Allah, ilk insan olan Hz. Âdem (a.s.) Babamızı peygamber olarak göndermiştir. Aynı şekilde hiçbir devirde insanları resulsüz bırakmamış ve “resullerimizi peş peşe gönderdik”608 buyurmuştur. Allah, resullerini peş peşe gönderdi ki her biri insanlara ayna olsun, örnek olsun.

Hakikati doğru anlamamız lazım. Allah, hadis-i kutside “kulum kendisine farz kıldıklarımla bana en güzel şekilde yaklaşır. Diğerleriyle yaklaşmaya devam eder. O bana yaklaştıkça beni sever, ben de onu severim. Ben bir kulumu sevince o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle tutar, benimle yürür, benimle diler, benimle sever, artık onun her şeyi benimledir”609 buyurmuştur. Her şeyi Allah ile olan bir kulda rabbinin tecellisinden başka bir şey kalmamıştır. Bütün varlık ve bütün kullar için Allah ile bakan, onunla işiten, ondan konuşan, onunla konuşan, ona konuşan örnek bir kul, ilâhi bir nazar lazımdır.

O kulun nazarı sandığımız gibi “dur, ben sana bakayım” meselesi değildir. Öyle olsaydı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Ebu Cehil’e ve amcası Ebu Leheb’e bakardı, onlara iman ettirirdi. Nazar edilecek kişilerin bu nazara; yani rahmete layık olması lazım ki işte bunun için de gönül gerekir, kalp gerekir.

Kalbin hastalıkları vardır. Allah âyet-i kerimelerde kalbin hastalıklarını anlatırken hastalıklı kalp610, taşlaşmış kalp611, kilitli kalp612 ve mühürlenmiş kalp,613 buyurur. Bunların en hafifi taşlaşmış ve hastalıklı olan kalptir. Şayet bir kalp taşlaşmışsa üzerinde bir şey yeşermez. Nasıl ki bir taşa tohum koysak, üzerine rahmet inip yağmur yağsa, Güneş vursa yine de yeşermezse, taşlaşmış kalpte de tohum yeşermez; çünkü katılaştığından dolayı onu içine almaz.

“(Ne var ki) Bunun ardından kalpleriniz (yine) katılaştı; hatta onlar, taş gibi yahut daha da katı oldu.”

Böyle birinin kalbi taşlaştığı için rabbimiz konuşunca onu dinleyemez, anlayamaz ve âyetleri içeriye alamaz; ama bunu kendisi yapmış, kendisi öyle olmayı tercih etmiştir. Bu taşlaşmış kalbin tedavi olması için ona bir yardımcı lazımdır ki Allah da Hz. Âdem (a.s.)’dan kıyamete kadar bu konuda insanlara yardım edecek kullarını gönderir ve gerekeni yapar.

Kalbi katılaşmış bir kul insanlara karşı kibirlenir, büyüklenir; ama taş bile olsa yukarıdan aşağıya yuvarlanması gerekir.

Neden?

Âyet devam ediyor. “Çünkü taşlardan öylesi vardır ki içinden nehirler çağlar. Öylesi de vardır ki (çatlayıp) yarılır da içinden su çıkar. Taşlardan bir kısmı da Allah’ın haşyetinden (yukardan aşağı) yuvarlanır. Allah, yaptıklarınızdan (asla) gâfil değildir.”614

Taş bile tevazu gösterir, boyun büker, rabbini dinler, ciddiye alır; ama insanın kalbi taştan daha katılaşmışsa rabbini dinleyip ciddiye alamaz! Tabii ki kalp durup dururken katılaşmaz. İnsan kendi elleriyle yaptıklarından dolayı kalbini taşlaştırır.

Subhânallah Sohbetleri’nde söylemiştim: Hepimiz Hz. Âdem (a.s.) ile beraber cennetteydik, rabbimizin huzurundaydık. Dünyaya gelene kadar da manevi olarak bir yolculuk yaptık ve birçok şeye şahid olduk. Zahiri açıdan annemiz, babamız vardır; ama şimdiye kadar yüzlerce, binlerce babamız olmuştur. İlk babamız Hz. Âdem (a.s.) Babamızdır. İnsan aklını kullanınca hepsinde neyi gördüğünü anlar.

Her zaman için söylüyoruz: Bu âleme aşkı yaşamaya ve yaşatmaya gelmişiz. İman budur. Rabbimizin her emrini yerine getirdiğimizde rabbimizin sevgisi gönlümüze tecelli eder. Biz de bu muhabbeti gönlümüzde hazır buluruz; ama rabbimizin sevgisini kazanmak için mutlaka çaba, gayret göstermeli ve tercihimizi doğru yapmalıyız. Hamdolsun kardeşlerimiz tercihlerini yapmışlar, rableri için feryad ediyorlar ve rablerini, rablerinin huzuruna varmayı istiyorlar. Kimi kardeşlerimiz huzura çıkıp rabbiyle muhatap olmuştur, kimi kardeşlerimiz de huzura varmış ve kapıda durup huzura alınmayı bekliyor; yani huzura çıkıp rableriyle muhatap olmayı istiyorlar. İşte, aşk insana rabbini tercih ettirir ve onu huzura çıkmaya layık hâle getirir.

Âşık sadece maşukunu ister. Tabii ki bu aşk bir kıvılcım ile başlar. Ormanı yakan da öncesinde tek bir kıvılcımdır, önce kıvılcım yanar sonra büyür ve bütün ormanı yakar. Gönlümüzdeki bu manevi kıvılcımın da salih amel işleyerek, güzel yaparak, rabbimizin emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışıp “ben rabbimi, rabbimin rızasını, yakınlığını, dostluğunu ve cemalini istiyorum” diyerek harlanması gerekir.

Yolu yürüdüğümüzde aşkımız arttıkça gönlümüzdeki kıvılcım da büyüyerek her zerremize yayılmaya başlar, sonunda aklımızın üzerine çıkar ve aklımızı aşmış olur; çünkü bu yol, akıl yolu değil, gönül yoludur; akılla değil aşkla, imanla yürünecek yoldur. Rabbine gidenler gönüllerindeki bu aşkla, muhabbetle rablerine giderler. Diğer bir ifadeyle yolu yürüyen âşıktır, yol da tamamen aşktandır! Onun için bir tane vuslat kapısı vardır; o da aşk kapısıdır.

Aşkı doğru anlamamız lazım. Aşk “işte ben rabbimi çok seviyorum” demek değildir. Allah bizim sözümüze göre amelimizin olup olmadığına bakar. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir”615 buyurmuştur. Dolayısıyla aşkımız da muhabbetimiz de söylediğimiz sözümüz de âmelimiz kadardır.

Evet, âşıkta akıl aranmaz; çünkü âşık, aklı aşmıştır. Örnek vermek gerekirse; rabbine âşık bir kul yangının ortasında kalsa ve ona “buradan kurtulmak imkânsızdır” dense, akla göre bakınca oradan kurtulmak gerçekten de imkânsız olsa, yine de o kulun gönlündeki aşk ona mutlaka “her şey Allah’ın kudretindedir, o seni buradan kurtarır” dedirtir. Maşuku bunu ona söyler. Tıpkı “insan nasıl miraca çıkar” dendiği gibi bu da aklın alabileceği bir şey değildir.

Bütün mesele kendimizi ve rabbimizin kitabını anlamaktır. Bu kadar şeyi neden söyleme ihtiyacı hissettik? -Çünkü âbdiyetliğin saf aşk olduğunu bilmemiz gerekir. Bu nedenle geçen sohbetimizde yine rabbimizin kitabının aşk kitabı olduğunu anlayalım diye aşkı anlatmaya çalışmıştık.

Kur’ân bizim için hem hidâyet kitabı hem hayat kitabı hem de aşk kitabıdır. Maşuk, indirdiği kitabıyla âşığını kendine davet ediyor. Burada söyleyeceğim çok şey vardır; ama yanlış anlaşılmaması için kelimeleri özenle seçmeye dikkat ediyorum.

Evet, maşuk, âşığını istiyor. Âşık da rabbini, sahibini ister. Maşuk ona bir kitap gönderip hayatının her anında ne yapması, nasıl düşünüp konuşması ve nasıl hareket etmesi gerektiğini bir bir ona anlatmış ve onu kendine davet etmiştir, dolayısıyla bu kitap, maşukun âşığına gönderdiği aşk kitabıdır, iman kitabıdır.

Hiçbir âyet yoktur ki onu okuduğumuzda aşk kokmasın, orada aşkın rüzgârı esmesin! O âyette rabbimiz konuşuyor ve onu kuluna, âbdine, âşığına söylüyor! Aşkı veren odur, kulunu da aşktan yaratmıştır. Bu yüzden kulunun âşıklığını görmek istiyor. Bu durumda asıl âşık, asıl seven kim olur? -Tabii ki rabbimiz olur. Yoksa kul zaten hiçbir şey bilmiyordu; ama Allah onu yarattı ve ona her şeyi öğretip talim etti.

Ve Âlleme âdeme esmâe kullehâ:616 “Ve (Allah) Âdem’e (ve her biri bir Âdem olan insana) bütün isimleri (El Esmâu’l Husnâ’yı talim ettirip) öğretti.”

Allah, Âdem’e, her bir insana Esmâu’l Husnâ’sını talim etti. El Esmâu’l Husnâ, en güzel isimler, tek güzel isimler onundur. Allah hiçbir varlığı yaratmadan önce de bütün güzellikler yine ona aitti; ama insana tecelli edip onu yarattığında güzelliğini ona verip ikram etti.

Dediğim gibi: Allah insanın sırrıdır, insan da Allah’ın sırrıdır. İnsan kendi sırrına, hakikatine varınca sır kendisine açılır. Tabir-i caizse kendisi açılır. Nasıl ki Allah, Kur’ân için “bu (Kur’ân), insanlar için basiretler (hakkı gösteren bir nûr)dur”617 buyurduysa kulun da basireti açılır ve kendini, hakikatini görür. Yalnız, tekrar unutmamamız lazım ki buradaki vuslat bütünüyle olmaz. Dünyadaki vuslat, Allah’a vuslatın sadece bir bölümüdür; yani anlaşılabilecek kadarıyla Allah, kulunu şahid kılar.

Bunun mutlaka bir sebebi vardır. Peki, dünyada bütünüyle vuslatın olmamasının sebebi nedir? -Çünkü vuslat olursa aşk biter, kulluk biter, âbdiyet biter; ama Allah, âşığını, âşığının feryadını görmek istiyor.

İnsanı diğer bütün varlıklardan ayıran en öndeki özelliği âşık olmasıdır. Diğer varlıklarda da yakınlık, rahmet, muhabbet ve sevmek vardır. Baktığımızda her canlı varlık kendi yavrusunu rahmetiyle, sevgisiyle sever; ama hiçbiri âşık olabilecek vasıfta değildir. Âşık olabilecek tek varlık insandır. Bu yüzden melekler bile ona secde etmiştir.

Meleklerin secdesi Allah’ın nefhettiği rûhadır; yani melekler âşığa secde etmiştir. Meleklerdeki aşk, âşıktaki aşka secde etmiştir. Bu sebeple melekler secde edince, onlar da insandaki aşktan tecelli almıştır. Bundan dolayı meleklerin de secde etmesi gerekiyordu.

Allah, âşıklığa bir tek yeryüzündeki halifesi olan insanı layık görmüştür. Şayet birinde aşk olmazsa o kişi hayvan gibi, hatta hayvandan daha şaşkın olur. Aşk ise insanı yeryüzünde rabbine halife olmaya layık hâle getirir. Bunun için de kulun vuslat yolculuğu yapması şarttır.

Vuslat yolcusu manevi yolculuğunu yaparken ilk olarak melekût âlemine varır ve bu âlemdeyken melekler gibi olur; rabbini hamd ile tesbih eder, şükreder, zikreder, tevhid eder, Allah’ın kulları için dua eder, istiğfar eder. Melekût âlemini geçtikten sonra da ceberût âlemine geçer. Burası meleklerin kendisine secde ettiği âlemdir.

Melekler ceberût âlemine varamazlar. Eğer oraya geçerlerse yanarlar.

Vuslat yolcusunu ceberût âlemine taşıyan aşktır. Allah da kendini âşığına tanıtır; yani insanda ne kadar aşk varsa onun o kadar marifeti vardır. Ne kadar marifetullahı varsa o kadar da aşkı vardır!

Bu bir yolculuk olduğu için kul ceberût âlemini hemen aşamaz. Hatta kul bazen nerede olduğunu ve nereye vardığını dahi bilmez. Allah ne zaman ona perdeyi aralarsa kul o zaman bunu bilir ve kendini de tanımış olur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ya rabbi! Bana eşyanın hakikatini olduğu gibi göster”618 buyurmuştur. Allah’ın resulü her şeyin hakikatini görmeyi diliyor! Allah da âyet-i kerimede bize nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretirken “rabbim! İlmimi arttır”619 buyurmuştur. Hepimiz bu âleme rabbimizi tanımaya gelmişiz, dolayısıyla Rabbimizin bize kendi katından ilim vermesini istiyoruz.

Her şeyin bir zahiri; görünen tarafı, bir de hakikati vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her şeyin hakikatine vakıf olmak için dua etmiş ve bizden de bu duayı yapmamızı istemiştir. Bunun için öncelikle rabbimizin buyurduğu gibi okumamız, anlamamız gerekir.

Manevi yolculukta önce bilmek sonra da bildiğini bulmak vardır. Hepimiz kendimizi biliyoruz; ama artık inşallah kendimizi bulma zamanıdır. Kendimizi bulmalıyız. Bilmeden bulunmaz, bulmadan da olunmaz. Kendimizi bulunca olacak olan şey aşktır. Bize bildiren de odur; ama merak etmezsek okuma tenezzülünde bile bulunmayız. Okuyup anladığımızda ise merak etmeye başlarız. Bu merakımız da bizi anlamaya ve tefekkür edip düşünmeye götürür. Ne kadar düşündüysek, tefekkür ettiysek rabbimiz bize o kadar merak ettiğimizi açar ve sırlar yavaş yavaş gelmeye başlar.

Kul yolu yürüdükçe, gösterdiği çaba, gayret kendisine aşkı, muhabbeti kazandırır ve hâlini değiştirir. Misal; ilk başta kulun gönlü kupkuru bir ağaç gibi, kereste gibiyken, rabbine dönünce şiirler yazmaya, şarkılar, türküler, ilâhiler söylemeye ve gönlü semah hâlinde dönmeye başlar. Kula bunu yaptıran rabbine olan aşkıdır.

Bu aşk bütün varlıkta, her zerrede tecelli etmiştir ve her şey bu aşkın içindedir. Sadece varlık aşkın içinde değildir, bir de aşk varlığın içinde, her zerresindedir. Bu yüzden perde açılsa hiçbir yerde aşktan başka bir şey göremeyiz.

Allah her bir varlığa varlık vermiştir ki her şey rabbine şahid olup şehadet etsin, rabbi de onun üzerinde kendi güzelliğine şehadet etsin. Böylelikle her varlık “lâ ilâhe illallah: Allah’tan başka ilâh yoktur. Allah’tan başka El Esmâu’l Husnâ’nın sahibi yoktur. Ondan başka güzellik yoktur” desin. Burası artık manevi yolculuğun sonudur.

Evet, insan, rabbinin güzelliğinden, aşkından, tecellisinden ibarettir. Onun için âşık, maşukunu ister ve istemelidir.

İnsan bütün varlığın göz bebeğidir; ama çamura batıp kendini unutunca, aklını ilâh edinip “ben akıllıyım” der. Oysaki herkeste akıl vardır. Kan döküp çoluk çocuk demeden cinayet işleyenlerin de aklı vardır; ama onların akılları kendi ilâhları olmuştur. Bu da rablerinin vahyinden mahrum kaldıkları ve hakkı, hakikati göremedikleri içindir.

Biri aklını ilâh edinirse nefsini ilâh edinip “ben, bence, bana göre” demiş ve “Allah” diyememiştir. Elbette ki rabbimizin rahmeti bütün kulları için tecelli eder. Allah her bir kuluna “doğru yap, güzel yapmaya çalış, bunun karşılığında sana cenneti ikram edeceğim”620 buyurmuştur. Kim imanla beraber salih amel işlerse Allah ona mutlaka cenneti ikram eder.621 Allah bu imkânı bütün kullarına vermiştir. Yeter ki kul, rabbine dönsün ve rabbinin emrettiği gibi güzel yapsın. Ama sen “ben sadece rabbimi istiyorum” dersen, o zaman senin, aklını dosdoğru olarak rabbinin nûrunun ışığında kullanman ve aklını aşman gerekir. Aklı aşınca aşk olur. Âşıkta da artık akıl aranmaz; çünkü akıl buraya kadar vazifesini yapmış ve orayı geçmiştir. Artık kulun işi aşktır, imandır, rabbine teslimiyettir, her ne olursa olsun bütünüyle rabbine tevekkül ve güvendir.

“Mü’minler ancak o kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri titreyen, kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) arttıran ve yalnız Rabblerine tevekkül eden kimselerdir.”622 İşte yolculuk budur! Rabbimiz bu tek âyetle kulun nasıl olması gerektiğini bize beyan etti.

Âşığın gönlü maşuku anılınca ürperir; çünkü âşıkta akıl aranmaz, âşık istese de aklını kullanamaz. Örnek vermek gerekirse; biri âşık olduğunda ona ne söylersek söyleyelim bir şey dinletemeyiz; çünkü aşk onun aklını perdelemiştir. Evet, ne yapması gerektiğini bilir, bizi dinler, doğru söylediğimizi de bilir; ama bize uyamaz. Biz ona ne kadar “böyle yapma, çıldırma, delirme, bak böyle olmaz, bunun sonunda ölüm var” desek de o bize aldırmaz ve “olsun, bir şey olmaz” der. Çünkü aşkı, onun aklını aşmış ve perdelemiştir. Bu yüzden canını veremeyenler âşık olamaz, aşktan söz edemezler.

Âşık yalnızca maşukunu görmeyi ve maşukunu dinlemeyi ister. Maşuku konuşunca âşığın aklı başından gitmelidir. Allah âyet-i kerimede “Kur’ân okuduğun zaman o kovulmuş şeytandan (sadece dilinle değil, boyun bükmüş bir gönülle) Allah’a sığın!”623 buyurmuştur. Bizim de Kur’ân’ı okurken gönlümüzü boşaltmamız ve zanlardan, peşin hüküm vermekten kurtulmamız lazım. Şeytanı kovmak böyledir. Yoksa sadece dilimizle euzu besmele çekmekle şeytanı kovamayız.

Peki, euzu besmeleyi nasıl çekebiliriz?

Euzu besmeleyi çekince hakikisini de yapmamız ve “şu an benimle beni yaratan rabbim konuşuyor. Ben onun huzurunda hiçbir şey bilmediğimi biliyorum. Ben hiçbir şey bilmezken Allah bana her şeyi öğretmiştir. Bana aklı veren, iradeyi veren, gözü veren, kulağı veren, bana işittiren, gösteren, öğreten benim rabbimdir. Burada benim kendime ait bir iradem, fikrim, tercihim olamaz. Şu an beni yaratan rabbim konuşuyor, benim aklımı aşmam lazım” deyip şeytanı kovmamız gerekir. Bu da ancak iman olunca mümkündür. Böyle olmadığı sürece Kur’ân’ı okurken ya da dinlerken bin bir vesveseyle Kur’ân’ı okuruz, dinleriz, hatta âyetlere karşılık verir, “neden niçin” deyip Allah’ın hükümlerini hesaba çekeriz.

Evet, bilmemiz lazım ki yol sadece aşk yoludur. Yolu yürüyecek olanlar da âşıklardır. İnsanın aşkı, muhabbeti, imanı ona sıratı geçirir ve cennete taşır. Ama bir de ötelere, miraca gitmek, huzura varmak ve huzura çıkmak vardır. Huzura ancak âşıklar çıkar. İnsanı huzura yürütecek, taşıyacak, huzura çıkaracak olan refreftir; yani aşktır.

Aşk anlaşılabilecek bir şey değildir. Âşıkların hâli anlatılır, anlaşılır; ama aşk anlatılamaz. Öyle ki aşkı tadan, yaşayan da onu anlatamaz; çünkü bu irfandır, ârif olmaktır. Aynı zamanda kendi üzerindeki aşktan dolayı aşkın sırrına ermek, en azından perdeyi aralamış olmaktır.

Kul, rabbine âşık olunca bir perdeyi aralar. Sonuçta aşk, insanın gönlünden, hakikatinden tecelli ettiği için farklı farklı anlamak da doğru değildir. Aşk bir tanedir. O da dışarıdaki değil, insandaki aşktır. İnsanın dışarıda gördüğü aşk aynada bir şeyi görmek gibidir.

Aşk yüz türlü anlatılabilir; ama aşk, akla ve mantığa uygun değildir. Mesela; biri bir insanın gözlerine âşık olabilir, konuşmasına, gülüşüne, hatta yürüyüşüne âşık olabilir. Bununla beraber saça dahi âşık olanları gördük. İnsanın bir tarafına bakıp âşık oluyorlar, sonra aşkları bitince kendileri de “ben bunun neyine âşık oldum” diyorlar. Bazıları aşkı bittiğinde “bu o kadar güzel de değildi, ben ona neden âşık oldum, hiç bilmiyorum” deyip kendisi bile önceden sevdiği kişiyi beğenmez. Bu çok ilginç bir şeydir! Yalnız, “neden âşık oldum” diyenler de doğru söylüyorlar. Gerçekten neden âşık olduklarını bilmiyorlar.

Peki, âşık olanlar sevdikleri kişide ne gördükleri için onları sevmiş, âşık olmuşlardır?

Herkeste rabbimizin El Esmâu’l Husnâ’sının tecellisi vardır. Hakikatimiz de o kuldaki esmâya şahid olup semah edince artık iş biter ve gözünü oradan ayıramaz. Böylelikle ona âşık oluruz.

Güzel olmayan hiçbir insan yoktur. Bütün mesele; bu güzelliği görebilecek birinin onu görmesidir. Allah’ın burada da mutlaka bir takdiri, hükmü vardır ve bu öyle sıradan bir şey değildir.

Herkeste âşık olma hâli; yani âşık olma potansiyeli vardır. Allah’ın onu ne zaman, nerede açığa çıkaracağını da ancak kendisi bilir; ama Allah herkese mutlaka aşkı ve âşıklığı öğretir; çünkü insan neyi severse sevsin, ne kadar severse sevsin, ne kadar âşık olursa olsun o sevdiği fanidir. Kul da orayı geçmelidir ki sahibine varabilsin. Gözü, gönlü yalnızca sahibiyle olsun.

Baktığımızda Allah sonsuz bir deryadan bir damla misali kuluna tecelli etmiştir, sen de bu tecelliyi görünce ona âşık oluyorsun. Sonuçta onun uğrunda yapamayacağın bir şey kalmıyor, gece gündüz onu zikrediyorsun. Hatta canını bile veriyorsun. Rabbin bir gölge misali oraya tecelli etmiş ve sen de bu tecelliye şahid olduğun için ona bu kadar âşık olabiliyorsan acaba o tecellinin sahibine âşık olmak nasıl bir şeydir! Bunu ona göre hesap etmemiz gerekir.

Evet, aşk anlatılamaz, yalnızca yaşanır. Manevi yolculukta da aşk oldu mu vuslat yolcusu maşukundan başka bir şeyi göremez olur. Öyle ki kul “maşukum, âbd olduğum benden razı olsun, bana ‘seni seviyorum’ desin yeter” der ve sırf kendisine “kulum” desin diye onun yolunda canını verir. Öyle ki aklı aşamayan, bir şey bildiğini zannedip kendilerine “âlim” diyenler tarafından fetva verilerek birçok Allah dostu idam edilmiştir. Onlara “şöyle söyleme” dediklerinde onlar da “hayır, söyleyeceğim” demiş ve seve seve ölüme gitmişlerdir. “Allah yolunda öldürülenleri sakın ölüler sanmayın! Bilakis (onlar) diridirler, Rabbleri katında rızıklandırılmaktadırlar.”624 Nasıl ki Allah yolunda ölenler diriyse onlar da aşk şehididir. Yalnız ikisinin makamı birbiriyle kıyaslanmaz. Allah yolunda ölenler bir anlık kahramanlık göstererek canlarını kurban etmişlerdir. Diğerleri ise her gün canlarını kurban ederler. Bu yüzden birbiriyle kıyaslanamazlar.

Her ne olursa olsun aşka; yani imanımıza sarılmamız gerekir. Allah’ın âyet-i kerimede “Allah’a sımsıkı sarılın”625 buyurduğu gibi; Allah’ın tecellisine, kendi gönlümüze sarılmamız ve bu yolculuğu içten içe yapmamız lazım. Bunun için de zikir yapmamız, tefekkür edip rabbimizin davetine icabet etmemiz gerekir.

Kur’ân ve İnsan sohbetleri boyunca “mutlaka her âyeti okumamız ve ‘beni seven rabbim bana böyle söylüyor’ deyip rabbimize cevap vermemiz gerekir” dedim. Maşukumuz indirdiği kitabıyla bizimle konuşuyor. Eğer imanımız varsa, gönlümüzde aşktan bir eser varsa rabbimize cevap vermez miyiz! Zahiri olarak anlamaya çalışırsak; sevdiğimiz biri bizimle konuşsa ve ona cevap vermezsek bu durumda onu ciddiye almamış oluruz. Hele bir de o bizi yaratan rabbimizse ona nasıl cevap vermeyiz! Bu duruma düşmemek için hamdla, şükürle, tesbihle, duayla rabbimize cevap vermemiz gerekir. Yanlışlarımız, eksiklerimiz varsa da hepsine tövbeyle, istiğfarla, afla, mağfiret dileyerek cevap vermeliyiz. Bununla beraber “bu, beni yaratan rabbimin, maşukumun, mabudumun bana buyurduğudur” deyip bütün gücümüzle Kur’ân’a sarılmalıyız; çünkü okuduğumuz sadece bir yazı değildir. Kur’ân’ın içinde rabbimizin bize olan aşkı, muhabbeti, rahmeti, affı, mağfireti tecelli eder. Kur’ân’la, El Esmâu’l Husnâ’nın sahibi kendi tecellisine konuşur ve varlık verdiği, “âbdim” dediği kulunu kendine davet eder.

Evet, Kur’ân ve İnsan sohbetlerini anlamaya, Kur’ân’la nasıl bir bağımızın olduğunu öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi aklını ilâh edinip nefsinin hevâsına uyanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi rabbini dinleyen, “oku” emrine tabi olan ve kendisine gönderdiği Kur’ân’ı okuyup, dinleyip, rabbine cevap veren kullarından eylesin. Allah bizi bir an bile rabbini unutmayan ve her anda onun huzurunda durmaya çalışan kullarından eylesin. Allah bizi rabbine âbd olmaya çalışanlardan, rabbinin sevdiği gibi yapmaya çalışanlardan ve aşkı, muhabbeti kazanıp bu aşkla, muhabbetle sırât-ı mustakîmde rabbine koşanlardan, firar edenlerden, rabbine varanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Risâle-i Gavsiye ↩
  2. Bakara /3 ↩
  3. Mâide /3 ↩
  4. Enfâl /2 ↩
  5. Bakara /285 ↩
  6. Tevbe /128 ↩
  7. Enbiyâ /107 ↩
  8. Kalem /4 ↩
  9. Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 8; Ahmed B. Hanbel 2 /381; Gazali, İhya, 3 /50 ↩
  10. A’râf /172 ↩
  11. A’râf /172 ↩
  12. Tîn /4-5 ↩
  13. Beled /10 ↩
  14. Bakara /87, Hadîd /27 ↩
  15. Buhârî, Rikak 38 ↩
  16. Bakara /10 ↩
  17. Bakara /74 ↩
  18. Muhammed /24 ↩
  19. Münâfikûn /3 ↩
  20. Bakara /74 ↩
  21. Fâtır /10 ↩
  22. Bakara /31 ↩
  23. Câsiye /20 ↩
  24. Hadimi, Berika 2, 33; Aliyyu’l-Kari, Mirkat 8, 3453 ↩
  25. Tâhâ /114 ↩
  26. Bakara /195, Yûnus /26 ↩
  27. Talâk /11 ↩
  28. Enfâl /2 ↩
  29. Nahl /98 ↩
  30. Âli İmrân /169 ↩
  31. Hacc /78 ↩