close

14.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya ve hayat kitabımız Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalışıyorduk.

Rabbimiz Kur’ân’da kendini anlatır, bizi bize anlatır, bununla beraber hayatı nasıl yaşamamız, nasıl düşünmemiz ve nasıl konuşmamız gerektiğini en ince ayrıntısına kadar bize anlatır.

Rab; terbiye eden demektir. Rabbimiz vahyini indirip bizimle konuşarak, Kur’ân’ı bize okutarak bizi eğitir, terbiye eder. Bu yüzden rabbimizin ilk emri “(Zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli edip tüm mevcudatı) Yaratan Rabbinin adıyla (kendini ve tüm mahlûkatı) oku (anla, idrak et)!”542 emridir. Biz de hep beraber okumaya, anlamaya çalışacağız inşallah.

“Fakat kim (Allah’ın kendisine ikram ettiğinden) verir, takvâ sahibi olursa (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışırsa) ve en güzeli (Allah’ın âyetlerini) tasdik ederse Biz de ona (yapılması) kolay olan (Allah’a kulluğ)u kolaylaştıracağız. Fakat kim de kendini (Allah’a karşı) ihtiyaçsız görüp cimrilik ederse ve en güzeli (Allah’ın âyetlerini) yalanlarsa Biz de ona (yapılması çok) zor olan (insan olmaktan çıkmay)ı kolaylaştıracağız.”543 Sözün en güzeli rabbimizin sözüdür. Kul sözün en güzelini tasdik eder ve insanlara ikram edip verirse iman eder.

İnsan önce Allah’ın kendisine verdiğinden başkalarına vermelidir. İnsanlara ikram etmeyi sadece para olarak ya da mal olarak anlamayalım. Allah, kuluna kendinden güzellik vermiştir. Mesela; kuluna rahmet vermiş ve ona “haydi, sen de rahmet et” demiştir. Yani herkesin insanlara ikram etme imkânı mutlaka vardır. Bu nedenle “ben fakirim, kimseye bir şey verme imkânım yok” diyemezsin. Herkes Allah ile zengindir; çünkü Allah, güzelliğini herkese ikram edip vermiştir. Sen de biri yanlış yapınca ona rahmet et, gönlündeki affı, mağfireti kullanıp onu affet, mağfiret et. Ona muhabbet duy, onu sev. Allah’ın sana ikram ettiklerini sen de ona ikram etmeye çalış. Böyle yaptığında Allah’ın sana verdiği güzelliklerden karşındakine ikram etmiş, vermiş olursun.

Allah, bütün kullarını birbirini Allah için sevmeye davet ediyor; ama kul, rabbini sevmeden insanı sevemez. Ancak en güzele; yani Kur’ân’a tabi olanlar, rabbini dinleyenler insanları sever, onlara ikram eder, fedakârlık yaparlar. Verdikleri her şey de kendilerine Allah’ın muhabbetini kazandırır; çünkü onlar ikram edince Allah da onları sever, böylelikle verdikleriyle imanı kazanmış olurlar. Zaten iman başka türlü kazanılmaz.

İman; muhabbettir, aşktır. Aşk da; muhabbetin üst üste yığılışıdır. Allah âyet-i kerimede “mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir”544 buyurmuştur. Bu âyetten imanın aşk olduğunu, muhabbet olduğunu net bir şekilde anlarız.

Bir insanda ya aşk vardır ya yoktur ya aşkı kullanır ya kullanmaz ya aşkı kendinden perdelemiştir ya da aşkını sonuna kadar kullanıyordur. Bu konuda herkesin tercihi ve yaptığı farklı farklıdır. Tabii, aşkın da çeşitli dereceleri vardır.

Bununla beraber aşk sonsuz ve sınırsızdır, başka hiçbir şeye benzemez; çünkü aşk, Allah’ın zati tecellisidir. Allah’tan tecelli eder. Asıl seven Allah’tır. Allah, kulunu sevmiş, yaratmıştır ve kulunun üzerinde de sadece kendi güzelliğini sever.

Peki, Allah’ın, insanı yaratmasındaki hikmet nedir?

“Ben cinleri ve insanları ancak Bana âbd olsunlar (hiçbir şeyi bana şirk koşmayarak aşkla, muhabbetle kulluk etsinler) diye yarattım.”545

Âbd olmak; sevmek, sevdiğinin peşinden koşmak ve sevdiğinin sevgisini kazanmak için çaba, gayret sarf etmek demektir. İşte, Allah da hem kendi güzelliğine şahid olmak hem de kendi güzelliğine şahid kılmak için insanı yaratmıştır.

Allah, Kur’ân’da bize aşkı ve âşıklığı nasıl kazanacağımızı en ince ayrıntısına kadar öğretir. Allah’ın emrini yerine her getirişimizde, onun sevdiği gibi her yapışımızda Allah’ın sevgisi gönlümüzde muhabbet olarak tecelli eder. Bu muhabbet şiddetlenince de aşk olur.

Bir beşerî aşk vardır, bir de hakiki aşk vardır. Beşerî aşkta insanı severiz; ama hakikatte sevdiğimiz insan değildir. İnsanın üzerindeki Allah’ın güzelliğidir; çünkü insan yalnızca kemalatı sevebilir. Kemalat; eksiği, fazlası olmayan demektir. Biri bir başkasını sevdiğinde o kişi üzerinden Allah’ın isimlerinin güzelliğini görmüş ve onu sevmiştir, dolayısıyla aşağıdan yukarı doğru, beşerî aşktan hakiki aşka doğru bütün aşklar aslında ilâhi aşka gider ve insan sevdiği her şey üzerinden yine rabbini sevmiş olur. Bu bütün sevgiler için geçerlidir. Eğer kul beşerî aşkta severken, Allah’ın güzelliğini sevdiğini bilmez ve oraya takılırsa çamura batar.

İnsanın birini beşerî aşkla sevmesi kendi elindeki bir şey değildir. Hatta severken de o kişiyi neden sevdiğini ya da ona neden âşık olduğunu bilmez. Kendisi bunu bilmese de onda gördüğü, Allah’ın bir isminin tecellisidir. Sevdiği kişide gördüğü tecelli kendisindeki tecelliyle karşı karşıya geldiği için de ona âşık olmuştur. Kul beşerî aşkta aslında rabbinin güzelliğini; yani rabbini sevdiğinin farkında değildir; ama ilâhi aşkta bunun farkındadır. Rabbini severken kendisini yaratanı ve kendisine tecelli edeni sever.

Bu tecelli herkeste farklı farklı mevcuttur. Kulun kemalata âşık olmasının sebebi; aslında kendisinin kemalat üzere olması ve dünyaya gelip kirlenmeden önce kâmil olmasıdır.

İnsan, birini sevdiğinde onu kendi gönlünden sever; çünkü sevdiği kişideki tecelliyi gören insanın gönlüdür. Eğer bu tecelli devam ederse insanın sevgisi de devam eder. Şayet gönlü, o sevdiği kişide gördüğü tecelliyi bir daha görmezse o kişiye karşı duyduğu aşkı da sevgisi de biter. Mesela; biri beşerî aşkta âşık olduğunda bir süre sonra bakarız ki aşkı bitmiştir. Neden? -Çünkü onda gördüğü tecelliyi artık göremiyordur. Birlikte zaman geçirince sevdiği kişinin içini görmüştür. Onun iki yüzlülük yaptığını ve kendini başka türlü gösterdiğini görünce de ona olan sevgisi bitmiş ve ondan uzaklaşmıştır. Oysaki güzelliği devam etseydi aşkı da devam edip şiddetlenirdi.

Baktığımızda öyleleri var ki birbirlerine âşık olarak evlenmiştir; ama üç ya da beş ay sonra birbirlerinden şikâyet edip “onu görmek bile istemiyorum” diyorlar. Hatta yanımıza gelip bize “ben eve gitmek istemiyorum” diyorlar. Hanımları da aynı şekilde eşleri için “eve gelmesin, onu görmek istemiyorum” diyor! Oysaki hani birbiriniz için her şeyi yapıyor, canınızı veriyordunuz! Ne oldu da birbirinizi görmek istemeyecek hâle geldiniz!

Bunun olmasının bir sebebi vardır. Eşler ilk başta birbirlerini bu kadar severken sonradan bu duruma gelmişlerse bir şeyi kaybetmişlerdir. Aslında öncesinde birbirleri üzerinde sevdikleri Allah’ın bir isminin tecellisiydi; bu tecelli kaybolunca, birbirlerine Allah’ın güzelliğinin tecellisiyle değil de farklı bir şekilde muamele edince, onlar da birbirlerine olan sevgilerini, saygılarını, dolayısıyla aşklarını kaybettiler. Güzellik kaybolunca aşk da kaybolur. Bu güzellik, Allah’ın güzelliğinin tecellisidir.

Unutmamamız lazım ki biri karşısındakine saygı göstermez, sevgi göstermez, onu hürmete layık görmez, ciddiye almaz, düşüncesini, fikrini, isteğini görmezden gelirse o kişiyi kaybeder; çünkü aşk kayboldu mu insan sevdiğini de beraberinde kaybeder.

Aynısı iman için de geçerlidir. Kul, rabbinin sevgisini kaybedince rabbini de kaybeder. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Sizden kim dininden dönerse (bilsin ki) Allah (onların yerine) öyle bir topluluk getirir ki (Allah) onları sever, (onlar da) Allah’ı severler. (Onlar) Mü’minlere karşı alçak gönüllü, kâfirlere karşı ise izzet sahibidirler. (Onlar) Allah yolunda (mallarıyla ve canlarıyla) cihad ederler ve hiçbir kınayıcının kınamasından da korkmazlar”546 buyurmuştur. Allah’ı sevmekten dönerseniz Allah sizin yerinize öyle bir topluluk getirir ki onlar rablerini sevdiklerini söyler, bundan korkmaz, endişe etmezler. Kim ne derse desin, rablerine olan sevgilerinin gereğini yerine getirirler. Bununla beraber Allah’ı severler, Allah da onları sever.

O hâlde biri Allah’ı sevmekten vazgeçtiyse dininden dönmüştür. Demek ki din Allah’ı sevmekmiş! Yani Allah’a iman etmek; Allah’a âşık olmakmış!

Evet, “beşerî, mecazi aşk kemalatı sevmektir. Biri bir başkasını mecazi aşkla severken Allah’ın isimleri onun üzerinde tecelli ettiği için onu sever,” dedik. Bunun beşerî tarafla bir alakası yoktur; ama tecelli aşağıdan yukarı geldiği için kul bu sevgiyi karıştırır. Oysaki kulun o sevdiği kişi üzerinde sevdiği yine Allah’tır.

Kul hakiki aşkta rabbini, kendisini yaratanı, kendisine her türlü ikramı yapanı ve hakiki manada kendisini sevenin Allah olduğunu bilir, onun için rabbini sever. Beşerî aşkta ise insanın zahiri tarafı, nefsi devrededir; ama kul yine de orada Allah’ın bir ismini sever.

Kâmil insanı sevmek de böyledir. Biri kâmil olan bir kulda ne kadar kemalat görürse onu o kadar sever. Onun üzerinde sevdiği de yine rabbinin güzelliği, tecellisidir.

Kısacası, insan birini severken onun üzerinde Allah’ın isimlerini, güzelliğini sever. Misal; biri bir insanda ne kadar ikram görürse, güzellik görürse onu o kadar sever. Ondaki bu güzellik, Allah’ın Kerîm isminin tecellisi olduğu için onu severken rabbini sevmiş olur. Aynı şekilde birinde rahmet gördüğü için onu severse, ondaki rahmet Allah’ın tecellisi olduğu için yine rabbini sevmiş olur. Ya da kendisine yanlış yapanları affeden birini sevdiğinde o kişide affı, mağfireti sever. Bunlar da Allah’ın isimleridir ki yine Allah’ın güzelliğini sevmiş olur. Bu şekilde baktığımızda insanın aslında her hâlükârda sevdiği kendisini yaratan rabbinin isimlerinin, güzelliğinin tecellisidir. İşte, insan, sevdiklerinin üzerinde Allah’ın isimlerinin tecellisini görmeyince, onlara olan sevgisini kaybeder veya bu tecellileri bir daha üzerinde göstermezse, kendisini sevenlerin sevgisini kaybeder. Eşler arasındaki sevginin kaybolmasını bundan dolayı söyledim. Eğer sevgi kaybedilmişse, orada Allah’ın isimleriyle, güzelliğiyle muamele edilmemiştir.

Evet, insan güzelliğe âşıktır. “(Resulüm!) Hani bir zaman da Rabbin, Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, ‘(Ben) sizin Rabbiniz değil miyim?’ (buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) ‘Evet! Şahidiz (ki Sen bizim Rabbimizsin)’ demişlerdi.”

İnsanın âşıklığı rabbini görünce başlamıştır ve bu insanın asla unutmayacağı bir şeydir. Zaten Allah da âyetin devamında böyle olduğunu buyuruyor. “Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık).”547 Biz bundan habersizdik dememeniz için sizi şahid kıldık ve size “ben sizin rabbiniz değil miyim” diye hitapta bulunduk. Yani hepiniz rabbinizi de rabbinizin rabliğini de gördünüz. Bu yüzden “haberimiz yoktu” diyemezsiniz.

Allah “ben sizin rabbiniz değil miyim” buyurduğunda bir anda her şeyi bize gösterip öğretmiş ve bizi şahid kılmıştır. Biz de “evet, ya rabbi! Şahidiz ki sen bizim rabbimizsin” dedik.

Genel olarak bu âyet elest bezminde “Allah rûhlara hitap etti” diye anlaşılsa da işin farklı bir boyutu daha vardır. Allah için zaman ve mekân söz konusu değildir, her şey Allah için bir andır.

Peki, bu âyeti nasıl anlamamız lazım?

“Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkardık.” Her insan bir Âdem’dir. Allah kıyamete kadar gelecek olan bütün insanların zürriyetini belinden almış ve onları şahid kılmıştır. Eğer Allah, Âdem’in belinden zürriyetini aldıysa bu durumda hitap sadece rûha değildir, beden de nefis de bu hitaba dâhildir ve hepsi rabbimizin cemalini müşahede edecek kadar tertemizdir. Nasıl ki Allah, Âdem’e rûhundan nefhettiği zaman meleklere secde emrini verirken, Âdem o anda secdeye layık bir hâldeyse kul da Allah kendisine bu hitapta bulunduğu anda öyle tertemizdi.

Bir de dikkat edersek Allah “Kıyamet günü biz bundan habersizdik, demeyesiniz diye” buyurmuştu. Eğer Allah böyle söylüyorsa, insanın şimdi de bundan haberi vardır demektir. O zaman kul bu âşıklığı, sevmeyi unutmaz ve insanın bu konuda hiçbir mazereti de olmaz. Allah da onun için “biz bundan habersizdik. Atalarımız, büyüklerimiz puta tapıyordu, şirkte, yanlıştaydı. Biz de onların doğru yaptığını zannettik ve onlara uyduk. Onlardan dolayı bizi helâk mı edeceksin, bize azap mı edeceksin ya rabbi!’548 demeyesiniz diye sizi şahid kıldık. Sizi şahid kıldığım için artık biliyorsunuz. ‘Bilmiyorduk’ deyip mazeret göstermenizi kabul etmem” buyurdu Allah.

Rabbimiz en ince ayrıntısına kadar kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, neye geldiğimizi Kur’ân’da bize bu şekilde haber vermiştir.

“Hani Biz bir vakit meleklere, ‘Âdem’e secde edin!’ demiştik. Onlar hemen secde ettiler, iblis hariç. (iblis) Cinlerdendi ve Rabbinin emri dışına çıktı.”549 İblis, meleklerden değil, cinlerdendi ve Allah secde emrini verince, secde etmedi. Allah, melekleri Âdem’e secde ettirdiğinde, aslında tüm insanlara secde ettirdi; çünkü secde Âdem’in bedenine değil, Allah’ın nefhettiği ruhaydı.

Secde emri hem meleklere hem cinlere hem de bütün varlığa verilmiştir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “O, göklerde ve yerde ne varsa hepsini kendi katından (bir lütuf olmak üzere) sizin hizmetinize vermiştir”550 buyurmuştur. Bu nedenle her şey insan içindir. Tüm kâinatta tek bir insan olsa bile yine de bütün varlık insana hizmet etmeye devam eder. Şimdiye kadar yaptığımız sohbetlerde artık burayı iyice anlamışızdır inşallah.

Allah’ın insana nasıl bir değer, kıymet verdiği akılla anlaşılmaz. “Kim bir canı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere zahiren veya manen) öldürürse bütün insanları öldürmüş gibidir. Her kim de birini (zahiren veya manen) yaşatırsa bütün insanları yaşatmış gibidir”551 buyurdu Allah. Bu hem zahiri hem de manevi olarak böyledir. Biri bir insanı zahiri olarak öldürürse bütün insanlığı öldürmüş gibi olur; çünkü insanı tanımamış, anlamamıştır. Bu da birini öldürebiliyorsa bütün insanları da öldürebilir demektir.

Diriltmek de böyledir. Birini dirilten bütün insanları diriltmiş gibi olur. Öyle ki biri birinin hayatını kurtarsa sadece o kişi kazanmaz, buna vesile olan herkes kazanır. Örnek vermek gerekirse; biri kalp krizi geçiren bir kişiye hemen müdahale etse, ambulansı arayıp hastaneye götürse hem o hem kalp krizi geçiren kişiyi hastaneye taşıyanlar hem de hastanede onu tedavi eden herkes kazanır ve bundan nasibini alır; ama yardım etmek yerine durup seyretseler, umurlarında olmazsa o kişiyi ciddiye almamış olurlar ki o zaman da aslında onu yaratanı ciddiye almamış olurlar. Allah da insana yaptığımız her muameleyi kendisine yapılmış kabul eder. Nasıl ki çocuğumuza yapılan muameleyi kendimize kabul ediyorsak, Allah da kuluna yapılanı kendine kabul eder.

Zahiri olarak öldürme ile diriltme olduğu gibi manevi olarak öldürme ve diriltme de vardır. Birini Allah’tan başka tarafa döndürür, imanını kaybetmesine sebep olursan o kişiyi manevi olarak öldürmüş olursun. Manevi olarak öldürmek zahiri olarak öldürmeye benzemez; çünkü birini zahiri olarak öldürdüğünde o kişi sadece dünyasını kaybeder; ama manevi olarak öldürdüğünde o kişi ahiretini kaybeder. Bu yüzden bir insanı manevi olarak öldürmek; onu imanından etmek, Allah’tan başka tarafa çevirmek bütün insanlığı öldürmek gibidir.

İnsan, kimseyi manevi olarak öldürmemek için konuştuklarına, insanları nereye davet ettiğine ve durduğu yerin Allah’ın ‘dur’ dediği yer mi olduğuna, yoksa şeytanın peşine takılıp onun istediği yerde mi durduğuna bakmalıdır.

Bir de manevi diriltme vardır, demiştik. Manevi diriltme de bir insanın iman etmesine, Allah’a dönmesine, tövbe edip istiğfar etmesine, rabbine dönüp ebedi hayatını kazanmasına vesile olmaktır.

“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”552

Kur’ân’ı okumadan, anlamadan ne kendimizi ne rabbimizi tanırız ne de rabbimizin bizden ne istediğini anlarız. Allah’ın resulü Allah’ın vahyiyle, Kur’ân’la bizi dirilmeye davet eder. Diri olmayanda aşk olmaz, iman olmaz, güzellik tecelli etmez, dolayısıyla Allah’ın güzelliği birinde ne kadar tecelli ettiyse o kul o kadar diridir. Bu yüzden rabbimiz Kur’ân’la bizi sevmeye, aşkla, muhabbetle dirilmeye davet ediyor.

Aşkla ilgili olarak Hz. Yûsuf (a.s.)’ın kıssasından bir örnek vereyim.

Allah, Yûsuf Sûresi’nde Hz. Yûsuf (a.s.)’ı anlatırken kadınların onu görünce tuttukları bıçakla ellerini kestiklerini; ama bunun farkında bile olmadıklarını anlatır. Bu da Hz. Yûsuf (a.s.)’ın güzelliğinden dolayıdır.

Baktığımızda sonuçta alt tarafı bir yüzü vardı, öyle değil mi! İnsan birinin yüzüne bakınca, hiç aklını kaybedip elini kesebilir mi! O zaman bu işin içinde başka bir şey vardır. Allah âyetin devamında kadınların ne söylediğini beyan ediyor. “Dediler ki: Hâşâ! Allah için bu bir beşer değildir! Bu (olsa olsa) ancak kerim bir melektir.”553 Demek ki durum bizim sandığımız gibi zahiri güzellikten dolayı değilmiş! Eğer kadınlar Hz. Yûsuf (a.s.)’ı görünce ellerini kesiyorsa o hâlde gördükleri sadece bir yüz değildir. Hz. Yûsuf (a.s.)’ın güzelliği Allah’ın güzelliğidir. Dikkat edersek kadınlar onun için “kerim bir melek” diyorlar. Eğer Hz. Yûsuf (a.s.)’da gördükleri güzellik onun zahiri güzelliği olsaydı kadınlar bu defa zahiri bir şey söylerlerdi; ama onda gördükleri manevi güzellikti; yani Allah’ın güzelliğiydi.

Burada rabbimiz bize aşkı anlatıyor. İnsan iman yolunda, aşk yolunda yürüdüğünde Allah ona aşkı, muhabbeti verir ve aşk, insana kendisini unutturur, elini kestirir, insan bunun farkında bile olmaz.

Sahabeler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra Hz. Ayşe (r.a.) Annemize gidip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hâlini, ahlakını sorarlardı. Hz. Ayşe Annemiz de onlara Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlatır, öğretirdi. Hz. Ayşe (r.a.) Annemiz bir de Yûsuf Sûresi’ni okurken “Hz. Yûsuf (a.s.)’ı gören kadınlar ellerini kestiler. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i görselerdi kendilerini doğrar, kalplerini parçalarlardı. Ben Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yüzüne normalde bakamazdım. O uyuduğu zamanlar onu doya doya seyrederdim” buyurmuştur.

Tabii ki Hz. Ayşe (r.a.) Annemizin söylediği zahiri olarak bir yüzü seyretmek değildir.

Bütün mü’minler, Müslümanlar Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i görmeden sevmiştir. Neden? -Allah onu seviyor da ondan. Müslümanın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olması gerekir de ondan. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliğini, şefkatini, Kur’ân’ı bize öğretmesini, canlı Kur’ân oluşunu biliyoruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ne kadar bildik, anladıysak onu o kadar severiz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve onun getirdiği Kur’ân’a tabi olunca, Kur’ân’ı okuyunca, dinleyince, rabbimize cevap verince, onunla konuşunca, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nasıl konuştuysa biz de öyle konuşmuş oluruz; çünkü hepimizin taşıdığı rûh aynı ruhtur, aynı hakikattir. Allah her insana rûhundan nefhetmiştir ve herkes mutlaka bu şerefi taşır.

Eğer insanın hakikati aynı olmasaydı her insan farklı bir şey olurdu; ama baktığımızda herkes mutlaka güzelliğe âşıktır ve ebedi olanı ister. Ebediyeti istemeyen hiç kimse yoktur. Hatta herkes her nimetin ebedi olmasını ister; çünkü kendisi ebedi bir âlemden gelmiş ve ebedi bir hayat için yaratılmıştır. Buna rağmen herkes dünyadaki her şeyin fani olduğunu da bilir. O kadar ki fani oluşunu dahi düşünemez, daha doğrusu düşünmeye cesaret edemez.

Örnek vermek gerekirse; anne, babalar çocuklarını severken “evladım yarın ölecek” deyip onun mezardaki hâlini düşünebilir mi? -Elbette ki düşünemez. Böyle bir şey akıllarına gelse bile hemen Allah’a sığınırlar. Yalnız, sonunda olacak olan da budur. Buna rağmen kimse böyle bir şeyi düşünmek bile istemez.

Sürekli söylüyorum: Zamanı gelince hepimiz birbirimizi rabbimize yolculayacağız. Allah âyet-i kerimede “ölseniz de öldürülseniz de (hepiniz) Allah’ın huzurunda toplanacaksınız”554 buyurmuştur. Kabul etsek de etmesek de zamanı geldiğinde birbirimizi öbür tarafa yolculayacağız. Bunu kesinlikle kabul etmemiz gerekir; çünkü bu dünya da dünyadaki bütün nimetler de musibetler de fanidir. Hepsi gelir, geçer. Bütün mesele; neyi ne kadar, nasıl sevdiğimizdir, diğer bir tabirle aşkımızı nereye kullandığımızdır.

Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmettir. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemîn:555 “(Resulüm!) Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik” buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz öyle bir gönle sahiptir ki onun gönlü bütün âlemleri içine alacak ve hepsini sevecek kadar geniştir. İnsan ne kadar severse gönlü o kadar genişler. Bu yüzden Allah hadis-i kutside “yerler ve gökler tecellimi almadı, mü’min kulumun kalbi tecellimi aldı”556 buyurmuştur.

Mü’min kulun kalbi yerlerden ve göklerden daha geniştir; ama biz rabbimizden yüz çevirince, rabbimizi dinlemeyince, bizden ne istediğini anlamayınca kendimizden başka kimseyi görmez, bir tek kendimizi severiz. Öyle ki en yakınlarımızdakini, çocuklarımızı bile sevemiyor, kendimizi herkese tercih ediyoruz! Benliğimiz önümüze öyle bir perde olmuş ki kendimizden başkasını göremiyor, “ben, bence, bana göre, benim için” diyoruz; yani sürekli “bana” diyoruz. Bir insana bakarken dahi “acaba ondan nasıl faydalanabilirim” deyip ona benliğimizle bakıyor, dolayısıyla onda yine kendimizi görüyoruz. Şayet karşımızdakinde bize fayda verecek bir şey yoksa onu sevmiyor, sevemiyoruz.

Bunun sebebi; kendimizden başka kimseyi görmememizdir. Bunun ötesinde ise onun sahibini, rabbini göremememizdir. Allah’ın âyet-i kerimede “(resulüm! de ki) Muhakkak ki size Rabbinizden basiretler (hakkı görmeniz için bir nûr olan Kur’ân âyetleri) gelmiştir”557 buyurduğu gibi basiretimiz yoktur, gönlümüzle, ferasetimizle bakamıyoruz! Kur’ân’ımız olmadığı için basiretimiz yoktur. Kur’ân varsa basiret vardır, Kur’ân’ı okuyunca, onunla bakınca basiretle bakabiliriz.

Bir insana bakarken gözümüzün kamaşması gerekir. Bu da ancak aşkla bakmakla, rabbimiz ile bakmakla mümkündür; yani birine aşkla, rabbimizle bakarsak ona baktığımızda gözümüz kamaşır.

Nasıl?

Birine baktığımızda “bu, Allah’ın irade edip, dileyip yarattığı, rûhundan nefhettiği, melekleri secde ettirdiği, yeryüzüne halife kıldığı, yerde, gökte ve ikisi arasında her ne varsa hizmetine verdiği, kendisine muhatap aldığı, yakın kıldığı kuludur” deyip bakarsak ona baktığımızda gözümüz kamaşır. Allah âyet-i kerimede insanı anlatırken “Biz ona (hayat veren) şah damarından (ve kendi varlığından) daha yakınız”558 buyurmuştur. Allah, kuluna ondan daha yakındır ve onu çepeçevre kuşatmıştır. Allah kişiyle kalbi arasına tecelli eder.559 Şimdi biri insana böyle bakınca gözü kamaşmaz mı, onu sevmez mi! Nasıl sevmez!

Kul, insana imanla bakınca onu sever, gönlündeki aşk o insana yönelir. Aslında kul birine bakarken onun rabbini, sahibini sever ve sahibinden dolayı da onu sever. Misal; birini sevince onun çocuklarını, hatta köpeğini bile severiz. Köpek bize havlasa bile sırf sahibi incinmesin diye köpeğe taş atmayız. Sahibini incitmek istemediğimiz için köpeğe taş atamıyorsak, acaba bir de insanın sahibi incinirse ne olur!

Bilelim ki birine bir laf söylediğimizde bu lafımız onun sahibine gider ve bundan sahibi incinir. Bunu kendi üzerimizden anlamamız gerekir. Nasıl ki biri çocuğumuza laf söylese ya da hakaret edip ona sıkıntı verse, bu yaptığından dolayı bunu yapan kişiyi sevemiyorsak, aynı şey insan için de geçerlidir. İnsanın da sahibi Allah’tır ve Allah, insana yapılan her muameleyi kendisine yapılmış kabul eder.

“Biz onlara, afakta (tüm kâinatta) ve enfüste (kendi nefislerinde) âyetlerimizi göstereceğiz ki o (Kur’ân)ın hak olduğu onlara (iyice) belli olsun.”560

Hem kendi enfüsünüzde (içinizde, gönlünüzde) hem de afakta (ufukta, gözünüzün görebildiği her yerde) âyetlerimizi size göstereceğiz ki hak olduğu iyice anlaşılsın. Allah bu imkânı herkese verir ve bununla “rabbini dinle, insan ol” buyurur.

Hiç kimse insan olmadan Müslüman olamaz. İnsan olmak için, mü’min, Müslüman olmak için yapmamız gerekenler vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kendin için istediğini kardeşin için de istemedikçe gerçek mü’min, Müslüman olamazsın.”561 “Müslüman, insanların elinden ve dilinden emin olduğu kimsedir”562 buyurmuştur. Bu yüzden insan olmak için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi olmak şarttır.

Biri bir insanın elinden ve dilinden emin değilse onda bir sorun vardır. O kişi istediği kadar ibadet etsin Müslüman olmamıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bununla ilgili olarak başka bir hadisinde “Kıyamet günü insanlardan öylesi vardır ki ibadet yapmış, namaz kılmış, oruç tutmuştur; ama ibadetleri yırtık bir paçavra gibi onun yüzüne fırlatılıp ‘işte senin namazın, işte senin orucun’ denir”563 buyurmuştur.

Bunun nedeni; o kişinin insan olamamasıdır, Müslüman olamamasıdır, kendisine tanıdığı hakkı başkasına tanıyamaması ve kendini insanlardan üstün görüp kibirlenmesidir. Kibirlendiği için de “Allah’a göre” diyemez, sadece “ben, bence, bana göre” der. Hâlbuki “Allah’a göre” deseydi, Allah’a göre bakar, Allah ile nazar ederdi.

Allah ile nazar etmek; Kur’ân ile bakmak demektir. Biri Kur’ân ile bakarsa rabbinin “bak” dediği şekilde bakar ve “gör” dediğini görür; ama insan kendini rabbinin tanıttığı gibi tanımazsa; rabbini göremediği, anlamadığı gibi, karşısındakini de yalnızca kendini bildiği şekilde bilir.

Nasıl?

Kendini rabbinin tanıttığı şekilde tanımayan birinin kendine verdiği bir kıymeti, değeri yoktur. Aksine korkuları ve aşağılık kompleksi vardır. Kendini o kadar küçük görür ki başkalarına karşı büyüklenme, kibirlenme ihtiyacı hisseder. Eğer kendini Allah’ın, tanıttığı gibi tanısaydı, Allah’ın kendisine verdiği kıymeti, değeri, şerefi anlasaydı, kimseye karşı kibirlenemezdi.

Evet, bütün insanlar birbirinin aynasıdır. Biri rabbini tanımayınca herkese kendine baktığı gibi bakar ve onda aslında kendini görür.

Her zaman söylüyoruz: Bütün varlığın yaratılış sebebi aşktır. Allah’ın bu âlemde tecelli eden doksan dokuz isminin hepsi kul içindir. Örnek vermek gerekirse; Allah rahman ve rahimdir. Bütün varlığa rahmet eder; ama kendisine rahmet edilmesini beklemez, istemez. Allah kerimdir, bütün varlığa ikram eder; ama kendisine ikram edilmesini beklemez. Allah ğaffardır, ğafurdur, afuvvdur; yanlış yapanları affeder; ama affedilmeyi istemez. Allah rezzaktır, tüm mahlûkatı rızıklandırır; ama kimseden rızık istemez. Bu şekilde Allah’ın bütün isimleri varlık içindir ve tek taraflıdır. Allah’ın sadece bir ismi çift taraflıdır ve hem Allah için hem de kul içindir. Bu isim Allah’ın Vedûd ismidir.

Vedûd; seven, sevilmeyi isteyen ve sevilmeye layık olan manasına gelir; Allah sever, sevilmeyi de ister. Seven sevilmeye layıktır; çünkü Allah’ın sevmesi hakiki ve gerçektir. İnsanlardan gelen sevgiler tıpkı insan gibi fanidir; ama Allah’ın sevgisi bakidir. Aynı şekilde sevgi Allah için olunca da baki olur ve insanın gönlünü genişletir.

Yemen’den bir topluluk Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna gelir ve kelime-i şehadet getirdikten sonra “biz iman ettik” derler. Allah da anında âyetini indirip “(resulüm! Sana biat etmek için gelen) Bedevi Araplar(dan bir topluluk), ‘biz iman ettik’ dediler. De ki: Siz iman etmediniz; fakat ‘biz (Allah ve resulüne) teslim ol(arak Müslüman ol)duk’ deyin; çünkü iman sizin kalplerinize henüz dâhil olmadı. Eğer Allah’a ve resulüne itaat ederseniz (Allah) amellerinizden hiçbir şeyi eksiltmez (ve buna karşılık size iman verir). Muhakkak ki Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)”564 buyurur. “Biz iman ettik” demeyin; çünkü iman henüz kalbinize dâhil olmadı.

Eğer Allah ve resulüne itaat ederseniz Allah sizin amelinizi eksiltmez. Bu, yaptığınız her güzellik karşılığında Allah size iman verir manasına gelir.

Sahabeler bu âyet inince “ya Resulullah! İman bizim kalbimize inmiş mi inmemiş mi” diye sorarlar. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de “bunun alametleri vardır. İman bir nûrdur. Kul çabasını, gayretini sarf edip bunu hak edince Allah o nûru kulunun kalbine indirir. Böylelikle o kul, Allah’ı sever ve Allah için sever. Kulun Allah’ı sevmesi ve Allah için sevmesi iman nûrunun kalbine indiğinin birinci alametidir. İkinci alamet ise kul bu imandan sonra ateşe düşmekten korkar gibi imanını kaybetmekten korkar ve Allah’ın aşkına, muhabbetine sarılır. Bir de daha önce sevdiği kişileri iman etmedikleri için artık sevemez olur”565 diye cevap verir.

Kul, iman etmeyenlere zahiri olarak yine yakınlık duyar, onlara rahmet eder; ama onları sevemez. Rahmet etmek başka bir şey, sevmek başka bir şeydir. İşte, iman böyledir. Sadece âşık olan maşukunu kaybetmekten korkar. Eğer insan âşık olsaydı, rabbini aşkla sevseydi bu kadar yanlış ya da eksik yapar mıydı! Allah’ın sevgisini kaybetmekten korkmadan yaşar mıydı! Birbirine pervasızca hakaret eder, küfreder, birbirini eleştirir, çekiştirir miydi? -Elbette ki yapamazdı.

En basitinden bir örnek vereyim. Genel olarak görüyoruz: İnsanlar trafikte en basit bir hatayı bile bahane edip kavga ediyorlar! Şimdi bu, insana yakışan bir şey midir! Trafikte de olsak başka yerde de olsak bize düşen; güzel yapmaktır. Bundan dolayı sürekli arkadaşlara “trafikteyken mutlaka insanlara yol verin” diyorum.

Neden?

Çünkü yol vermek sadakadır. Buradaki mesele; karşımızdaki kulu sevindirmemizdir. Biz Allah’ın kulunu sevindirince Allah’ı sevindirmiş oluruz. Eğer kulu sevindirirken Allah’ı sevindiriyorsak bir de kulunu gücendirince, ona sıkıntı verince acaba nasıl bir duruma düşeriz!

Mü’min, Allah’ın kullarını inciten değildir. Tam tersine; her anda rabbinin huzurunda olduğunu bilendir ve o, rabbine öyle bir âşıktır ki gözünü ve gönlünü rabbinden başka tarafa çevirmez. Gözünü, gönlünü rabbinden ayırmadığı gibi rabbinin işlerinden de kullarından da gözünü ve gönlünü ayırmaz, kiminle muhatap olursa olsun mutlaka dikkat eder.

Hepimiz biliyoruz ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı Kur’ân’dır. Rabbimiz de bize Kur’ân’da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtmıştır. En kâmil insan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmettir.566 Allah’ın her ismi kemaliyle onun üzerinde tecelli etmiştir, dolayısıyla azim bir ahlak üzeredir.567 Aynı şekilde mü’minlere karşı rauftur, rahimdir.568 Rahim olmak merhamet etmektir. Rauf ise; insanlara yumuşak davranmaktır. O zaman biri rauf ve rahim değilse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmamış demektir. Eğer tabi olsaydı, o da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yapar, mü’minlere rauf ve rahim olurdu. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak istiyorsak Allah’ın kullarına merhametli olmamız ve onlara yumuşak davranmamız ve asla incitmememiz gerekir. İşte, Allah’ın resulüne tabi olmak böyledir.

“(Resulüm!) De ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”569

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır ve ona tabi olmak Allah’ın emridir. Şayet Allah’ı seviyorsak onun resulüne tabi olmamız şarttır. Bizim de rabbimizin emrine “işittik ve itaat ettik” dememiz lazım. “İşittik ve anladık” değil, “işittik ve iman ettik” de değil, “işittik ve itaat ettik” deyip gerekeni yapmamız, “ya rabbi! Sen resulüne tabi olmamı emrediyorsun ya, ben de elimden geleni yapacağım ve senin resulüne tabi olacak, onun yaptığı gibi yapmaya çalışacağım ya rabbi!” dememiz gerekir. Rabbimize ancak böyle iman edilir, kulluk da âbdiyet de bir tek böyle yapılır. Diğer türlü imanı gerekeni yapmak olarak değil de inanmak olarak anlarsak kendi kendimizi kandırmış oluruz.

Gördüğümüz gibi Allah imanın ne olduğunu bize söyledi. İman Allah’ı sevmekse o zaman resulüne tabi olmamız lazım ki Allah da bizi sevsin. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak; yapabildiğimiz kadarıyla onun iman ettiği gibi iman etmektir, Allah’a teslim olmaktır. Onun olduğu gibi takvâ sahibi olmaktır, Allah’a karşı kulluk sorumluluğumuzu bilip yerine getirmeye çalışmaktır. Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi muhsin olmaktır, güzel yapıp güzel olmaktır. Böyle olunca Allah’ın resulüne tabi olmuş oluruz.

Allah âyet-i kerimelerde buyurur. “Kim (Allah’ın huzuruna) güzellikle gelirse ona getirdiğinin on katı vardır.”570 “Güzellik yapanlara (âhirette) karşılık olarak daha güzeli vardır, bir de fazlası (Allah’ın rızası ve cemâli) vardır. (O gün) Onların yüzlerini ne katran (gibi bir siyahlık) ne de bir zillet bürür. İşte onlar cennet ehlidirler. Onlar orada ebedi kalacaklardır.”571 “Ne yana bakarsan bak, (tarifi mümkün olmayan) bir nimet ve büyük bir saltanat görürsün.”572 “Onlar, o (cehennem)in uğultusunu duymazlar ve canlarının çektikleri (sonsuz nimetler) içinde ebedi kalırlar.”573

Cennette olmayan hiçbir şey yoktur. Hepsinin üzerinde de Allah’ın rızası vardır. Bir de orada bir fazlası vardır.

Peki, bu fazlalık kimleredir?

Elbette ki gerçek manada rabbini seven âşıklara, velilere, nebîlere, resulleredir. Onun bir fazlasının olması gerekir ki bu fazlalık da gerçek manada aşktır, âşıklıktır, âbdiyettir. Yaşadığımız âleme imanı, aşkı kazanmaya gelmişiz. Rabbimiz âşık bir kul görmek istiyor ve “beni tesbih et, bana hamd et, bana şükret, beni tekbir et, beni tevhid et, benimle konuş, kitabımı oku” buyuruyor. Bundan dolayı Allah “Allah, sözün en güzeli (olan âyetleri)ni birbiriyle uyumlu ve (bıkılmadan) tekrar tekrar okunan bir Kitâb olarak indirdi”574 buyurmuştur.

Biz rabbimizle konuşup ona cevap verince, rabbimiz de bize cevap verir. Fezkurûnî ezkurkum veşkurû lî ve lâ tekfurûn:575 “Öyle ise siz Beni zikredin (her anda benim hesabımı yapın) ki Ben de sizi zikredeyim (sizin hesabınızı yapıp size rahmetimle muamele edeyim). Bana şükredin, sakın (şükürsüzlük ederek) nankörlerden olmayın!”

Allah bu âyetle bize “sakın hakkı, hakikati örtenlerden olmayın, sakın beni unutmayın. Sizin rabbiniz benim, sizi yaratan, size kendimden varlık veren, rûhumdan nefhedip güzellik veren, size her türlü ikramı yapan, hayy ve kayyum olarak sizi varlıkta tutan, diri tutan, sizi rızıklandıran, size yol gösterip hidâyet veren benim. Sizi imtihanlara tabi tutup kendine çeken, her anda kendine davet eden benim, beni unutmayın. Hayatınızı yaşarken benim size verdiğim güzelliği seyredin; ama öncelikle kendinizde seyredin” buyuruyor.

Bir kul, Allah’ın güzelliklerini, El Esmâu’l Husnâ’sını kendi üzerinde görmez, tatmazsa Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı onda tecelli etmez. Efâlu’l Husnâ demek Allah’ın güzel fiilleri demektir. Örnek vermek gerekirse; El Hâdi, Allah’ın ismidir ve Allah, kullarına hidâyet verendir. İşte, El Hâdi, Allah’ın ismidir; kullarına hidâyet vermesi ise Allah’ın fiilidir.

Rabbimizin güzel fiillerini âyetlerde geçtiği şekilde anlayalım, iman edelim ve hayatı yaşarken her anda rabbimizin güzel fiilleriyle muhatap olduğumuzu bilip biz de Allah’ın fiilleriyle yaşadığımız imtihanlara karşılık verelim diye üç cilt hâlinde Allah’ın El Efâlu’l Husna’sı ve Aşk sohbetlerini yaptık. Kardeşlerimiz “Allah’ın El Efâlu’l Husnâ’sı ve Aşk” sohbetlerini okuduklarında rabbimizin neyi, nasıl yaptığını ve rabbimizin istediği şekilde nasıl yapmamız gerektiğini anlarlar inşallah.

Hem Allah’ın yaptıkları vardır hem de kuluna bırakıp “haydi, kulum sen yap” dedikleri vardır. Allah bir hadis-i kutside, “kulum bana bir adım gelirse ben ona on adım gelirim. Kulum bana yürüyerek gelirse ben ona koşarak gelirim”576 buyurmuştur. Tabii ki bunu zahiri olarak anlamayalım. Allah, ne yapmamız gerektiğini bizim anlayacağımız seviyede söylüyor; yani rabbimiz bizden o bir adımı atmamızı istiyor ve “sen bir adım atmadığın sürece sana bir şey yok! Sen önce elinden geleni yapıp o bir adımı at, ben sana ikram ederim. Sen bana bir adım yaklaşmaya, benim için güzel yapmaya çalışırsan ben sana on kat güzellik veririm” buyuruyor. Kaldı ki bu on kat en az olandır. Yoksa Allah bire en az on, yüz veya hesapsız verir.

“Kim (Allah’ın huzuruna) güzellikle gelirse ona getirdiğinin on katı vardır. Kim de kötülükle gelirse o sadece getirdiğinin dengiyle cezalandırılır. Onlar haksızlığa uğratılmazlar.”577

Rabbimizin bir güzelliğe on kat vermesi ne demektir?

Allah, yanlışa misliyle; yani ayniyle güzelliğe ise on katıyla karşılık veriyorsa bu durumda biri dokuz tane yanlış yapsa ve sadece bir tane güzellik yapsa, yaptığı bu güzellik onun bütün yanlışlarını silmiş olur. Aynı şekilde doksan tane yanlış yapsa on tane de güzellik yapsa, yaptığı bu on güzellik doksan yanlışını siler.

Dikkat ederseniz genelde bu tür konulardan bahsederken “günah işlerse” demiyor, “yanlış yaparsa” diyorum. Bunun bir sebebi vardır; çünkü günah demekten hayâ ediyorum ve insana günahı yakıştıramıyorum. Bunu neden devamlı günah yerine hata, yanlış kelimesini kullandığım anlaşılsın diye söyledim.

Evet, dediğim gibi: Allah’ın bire on vermesi en az olanıdır. Bununla beraber Allah bire yedi yüz verir578 ya da dilediğine hesapsız verir.579 Bütün ameller imana göre kıymet, değer kazanır; yani amelin değeri kulun rabbine olan aşkına, muhabbetine, teslimiyetine göredir.

Biri yüz tane yanlış yapsa, on bir tane de güzellik yapsa o kişi cennetliktir; çünkü o bir fazlası kendisini cennete götürür. Tabii ki imanla beraber! Hâl böyleyken insanlara baktığımızda hangi insanın yüz tane yanlışı varsa on tane de güzelliği yoktur. Ya da on tane yanlışı varsa bir tane de güzelliği yoktur. Zaten birinin yüz yanlışa karşı on tane güzelliği yoksa o kişi insanlıktan çıkmış, hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağı olmuştur.580

Bu durumda rabbimize göre baktığımızda mü’minlerden cennete gitmeyecek insan görünmüyor; çünkü güzelliği olmayan hiç kimse yoktur. Bu güzellik, Allah’ın güzelliğinin tecellisidir. Hiçbir insan yüz tane yanlışa karşı on tane de güzellik yapamayacak kadar kendini örtmüş olamaz. Mutlaka fıtratındaki doksan dokuz güzellikten bir tanesi ortaya çıkar ve ona güzelliği yaptırır.

Allah, vahyiyle insanlara nasıl bakmamız gerektiğini bize öğretiyor. Bizim de Allah’ın nazarıyla nazar etmemiz lazım. Eğer Allah’ın nazarıyla nazar etmezsek nefsimizi ilâh edinmiş ve “ben Allah’tan daha çok biliyorum” demiş oluruz. Şöyle bir düşünelim: Allah Kıyamet günü günahlarımızı ve sevaplarımızı tartıyor mu? -Tartıyor. Allah, iyiliklerimizi on kat arttırıyor mu? -Arttırıyor. Sevaplarımız günahlarımıza göre bir fazla ağır gelirse “sen iyilerdensin” deyip bizi cennete gönderiyor mu? -Gönderiyor. Şimdi böyle hesap ettiğimizde hangi insana cehennemlik diye bakabiliriz! Eğer Allah’a göre bakarsak kimseye cehennemlik nazarıyla nazar edemeyiz.

Öyleyse biri cennete gitmek istiyorsa yapması gereken şey; Allah’ın emirlerine dikkat etmek, emrettiği, sevdiği gibi yapmaya çalışmak, günahlardan, yanlışlardan sakınmak, rabbimizin “yapma” dediklerini yapmamak ve “yap” dediklerini elinden geldiği, gücünün yettiği kadarıyla yapmaya çalışmaktır. Her insan bunları yapabilir; çünkü Allah hiç kimseye gücünün yetmediği bir sorumluluk yüklemez.581 Biraz önce âyeti söyledim: Allah, manevi olarak kazananları anlatırken “onlara cennet vardır, bir de fazlası”582 buyurdu. Bu bir fazlasını isteyenler dünyadan da cennetten de geçenlerdir. Onlar rablerini isterler; yani âşık maşukunu ister. Onlar “ben sizin rabbiniz değil miyim” hitabındaki güzelliğe, sahiplerine, rablerine şahid olmuşlardır. Bu yüzden kulun o bir fazlasını alabilmek için rabbini istemesi ve dünyadan da cennetten de geçmesi gerekir.

Mecnun yalnızca Leyla’sını ister. Bütün dünyayı Mecnun’a verseniz; ama Leyla’yı vermeseniz dünya Mecnun için kâbus olur, dönüp bir kere bile dünyaya bakmaz. İşte, rabbine âşık olanlar da böyledir.

Rabbimiz, Pir Abdulkadir Geylani (r.a.) Hazretleri’ne “cennet ehlinden öyle kullarım vardır ki cehennem ehlinin ateşten bana sığındığı gibi cennet nimetlerinden bana sığınırlar”583 buyurmuştur.

Onların cennet nimetlerinden Allah’a sığınmalarının hikmeti nedir?

Çünkü “bu nimetler beni meşgul etmesin. Ben seni istiyorum ya rabbi! Senden başka bir şey istemiyor, cennetten de cennet nimetlerinden de sana sığınıyorum” diyorlar. Bunu anlamak için öncelikle aşkı, âşıklığı anlamak gerekir. Zaten bu âlemde aşktan başka bir şey yoktur. İnsana ebedi nimetleri de her şeyi de kazandıran aşktır. Kim her neyi seviyorsa ona gönlündeki aşkını, muhabbetini vermiştir. Eğer bu sevgisi Allah’a gitmediyse, Allah’ın kendisine verdiği muhabbet sermayesini israf etmiş demektir.

“Bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”584 “Rahmân (olan Allah), Arş’a istiva ed(ip hükümran ol)muştur.”585 İnsanın gönlü Beytullah’tır, Rahmân’ın Arş’ıdır. Bu yüzden Allah hadis-i kutside “yerler, gökler tecellimi almadı, mü’min kulumun kalbi tecellimi aldı”586 buyurmuştur.

Her bir kul bütün âlemleri içinde barındıran bir âlemdir. Rabbimiz de onun gönlüne tecelli eder. Kim kendini (nefsini, hakikatini) tanırsa rabbini tanır. Kim rabbini tanırsa kendini de tanımış olur. Rabbi de ona tecelli eder; çünkü o kul, Allah’a âbd olmuş, âşık olmuştur; ama insan kendini tanımayınca, anlamayınca rabbini de anlayamaz, tanıyamaz. Aynı şekilde kendini tanımayınca insanı da tanımaz, anlamaz. İnsan kendini ne kadar tanımış, anlamışsa, diğer insanlara da o gözle bakar; ama rabbini tanırsa kendini tanır ve böyle olunca da kiminle muhatap olursa olsun, onun; Allah’ın yeryüzündeki halifesi olduğunu, Allah’ın, o insana yakın olduğunu, onunla beraber olduğunu bilir. Ona muamele ederken de mutlaka onun sahibinin, rabbinin hesabını yapar.

Burada anlaşılması gereken şey edeptir. Zaten din demek; Allah’a, resulüne, Kur’ân’a, insana, hatta bütün varlığa karşı edepli olmak demektir. Şimdiye kadar manevi olarak kazananlar edeplerinden dolayı kazanmış, kaybedenler de edepli olmadıkları için kaybetmiştir.

Saygıya, hürmete layık olan Allah’tır. Rabbinden ötürü her insan da hürmete, saygıya layıktır. Hürmet yoksa edep yoktur. Genel olarak hepimiz biliyoruz ki birbirimizle konuşurken bile edebe riayet etmiyor, paldır küldür kelimeler kullanıyoruz. Mesela; otuz senedir anlatıyoruz. Hiç şimdiye kadar bizden en ufak bir şekilde sizi rahatsız edecek tek bir kelime duydunuz mu! Aynısı çocuklarım için de geçerlidir. Hiçbir zaman bir çocuğuma dahi “şunu şöyle yap” dememişim; çünkü “şöyle yap” demek emir vermektir. İsterse çocuğum olsun yine de ona emir vererek konuşmam, “şunu şöyle yapabilir misin” ya da “şunu şöyle yapalım mı” derim.

Peki, üslubuma neden bu kadar dikkat ediyorum?

Çünkü birbirimizle konuşurken öyle paldır küldür konuşamayız da ondan. Ağzımıza geldiği gibi konuşmak edep değildir, hayâ değildir, hürmet değildir. Kim olursa olsun karşımızdaki her insan Allah’tan dolayı hürmete layıktır ve bu gayrimüslimler için de geçerlidir. Onlar kendilerinden habersizdirler, bilmiyorlar, anlamamışlar, rablerinden başka tarafa dönmüşler. Bundan dolayı sana muhtaçtırlar. Sen de onlara rahmet etmek zorundasın. İman etmese bile o senin Hz. Âdem (a.s.)’den dolayı kardeşindir, babanız birdir. Bu durumda ona yolu göstermen gerekmez mi! Ama baktığımızda daha evimizdekilere, çocuklarımıza, arkadaşlarımıza hürmet göstermiyoruz. En kötüsü de büyüklerimize edepsizlik yapıyor, onlara layık oldukları hürmeti, saygıyı gösteremiyoruz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “büyüklerine saygı, küçüklerine sevgi göstermeyen bizden değildir”587 buyurmuştur. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz birine “sen bizden değilsin” buyurduysa bundan daha büyük bir söz olabilir mi! Çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den değilsen onu kaybetmişsin, rabbini kaybetmişsin demektir! Büyüklere hürmet, küçüklere muhabbet göstermek işte bu kadar önemlidir ve kaybetmemek için mutlaka büyüklere hürmet, küçüklere muhabbet göstermek gerekir.

Layık olduğu sevgiyi, saygıyı göstermediğimiz insanlarda hata, yanlış aramak nefsin hâlidir, şeytanın işidir. Şeytan bahane üretip insana “falanca bana şöyle yanlış yaptı, ondan onu sevmedim” dedirtir ya da “bu zaten değersiz biridir, ona hürmet etmen, saygı göstermen gerekmez” deyip vesvese verir.

Kim insana her ne yaparsa Allah katında da ona layık olur. Herkes bu âlemde bir beşer olarak rahmete, muhabbete, affa, mağfirete muhtaçtır. Kimse kâmil değildir. Tabii ki beşer olarak eksiklerimiz vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “kim rahmet ederse Kıyamet gününde, en zor anda Allah da ona rahmet eder. Kim ikram ederse Kıyamet günü en zor anda Allah da ona cenneti ikram eder. Kim insanların hatasını, kusurunu, özrünü affeder, mağfiret ederse en zor günde Allah da onun günahlarını affeder, mağfiret eder. Siz af ve mağfirete uğramayı istemez misiniz? Rabbinizin size rahmet etmesini, rabbinizin size ikram etmesini istemez misiniz”588 buyurur. Allah da cennetlikler için “onlar orada selam ve hürmetle karşılanırlar”589 buyurmuştur. Selamı verecek olan kimdir? -Selamı verecek olan tabii ki Allah’tır; çünkü dünyada Allah’ın kullarına selam olarak Allah’ın selamına layık olmuşlardır.

Gördüğümüz gibi; kim ne yaparsa kendine yapıyormuş! Gösterdiğimiz saygı da sevgi de hürmet de rahmet de ikram da bize gelir. “Bir kul başka bir kula dua ettiğinde Allah ona ‘sen benim kulum için bu hayrı istiyorsun, ben de sizin rabbiniz olarak ikram etmez miyim? Ona da sana da verdim” buyurur Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. Kul sadece dua etmiş diye Allah ona ikram ediyor! İnsanlara olan bakışımızın bize nasıl geri döndüğünü buradan anlamamız lazım.

Nasıl ki insanın duası kendisine hayır olarak geri dönüyorsa, bedduası da kendisine geri döner, dolayısıyla insan beddua ederek kendini rahmetten, ikramdan ve rabbinin sevgisinden mahrum eder.

Evet, insanın sevgisini her kaybediş, imanının zayıflaması demektir. Biri zahiri olarak sürekli zayıflarsa en sonunda zayıflıktan ölür. İman da böyledir, zayıflaya, zayıflaya sonunda biter, yok olur ve insan manevi olarak ölür.

“(O gün) Herkese yaptığı(nın karşılığı) tam olarak verilir. Allah, onların yaptıklarını en iyi bilendir.”590 Herkese kendi elleriyle yaptığının, konuştuğunun, düşündüğünün karşılığı vardır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadisinde şöyle buyurmuştur: “Kul, Kıyamet günü defterini eline aldığında içinde hiç işlemediği sevapların olduğunu görür. Sonra da ‘ya rabbi! Ben bunları yapmadım’ der. Rabbimiz de ona ‘evet, bunları yapmadın ama yapmayı düşündün, hayal ettin. Eğer sana imkân verseydim, bunları yapardın. Yaratan yarattığını bilmez mi?’ buyurur.”

Kul; cami, mescid, çeşme, köprü ya da başka şeyler yapıp insanlara yardım etmeyi, ikram etmeyi hayal etmiştir. Allah da onu yapmış olarak kabul eder ve defterine yazar.

Böyle bir kul laf olsun ya da düşünce olsun diye değil, ciddi ciddi hayır yapmayı dert edinmiş ve “Allah bana imkân verirse şöyle yapacağım” demiştir. Allah da ona “seni bu amelleri işlemiş olarak kabul ettim; çünkü sana imkân vermemiştim, eğer verseydim onları yapardın” buyurur. Sonuçta imkân verdikleri yapsın da vermedikleri nimetten mahrum mu kalsın! Böyle bir şey yoktur! Allah, kulunun samimi olan fikrini, düşüncesini yapmış gibi kabul eder; ama biri hayır olan düşüncesini gerçekten yaparsa, Allah ona da on kat verir. Diğerine ise bir kat verir; çünkü o sadece düşünmüştür, hayrı yapmak için yorulmamıştır. Arada böyle bir fark vardır.

Evet, her şeyi rabbimizden öğreniyoruz. Rabbimizden öğrenmek; Kur’ân’dan öğrenmek demektir. Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den öğreniyoruz; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır. Kur’ân bir insana dönüşse o insan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olur. İnsan da Kur’ân’a dönüşse yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olur.

Aynı şey bizim için de geçerlidir. Bir âyete iman edip gereğini yerine getirince âyet bizim üzerimizde görünür ve o âyet oluruz. Örnek vermek gerekirse; Allah “rabbini zikret, tesbih et”591 buyurmuştur. Eğer “subhânallah” dersek bu âyet bizim üzerimizde görünür. Ya da rabbimiz “infak et”592 buyurmuştur, şayet infakta bulunursak, infak âyeti üzerimizde görünür. Allah “iman et,593 rabbini şiddetli şekilde sev”594 buyurmuştur, eğer iman edip seversek bu âyetler üzerimizde tecelli eder. Bütün âyetler üzerimizde tecelli edince ise canlı Kur’ân oluruz. İnsan ve Kur’ân, Kur’ân ve insan… Artık ikisi bir olur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insan ve Kur’ân ikiz gibidir (bir gibidir)” buyurmuştur. Canlı Kur’ân olanlar hakiki insandır. Ötekiler ise Allah’ın tahrif olmuş kitabıdır ki tahrif olan bu kitap da insanın gönlüdür. Biz de gönlümüzü bu tahrifattan kurtaracak, şeytanın verdiği vesveseleri, zanları, öğrendiğimiz yanlış bilgileri gönlümüzden sileceğiz ve yerine Allah’ın âyetlerini yazacağız inşallah. Öyle ki Allah’ın kitabı olalım.

Unutmamamız lazım ki her şey bir âyettir; ama insan, Allah’ın bütün isimlerini, güzelliğini taşıyan Allah’ın kitabıdır. Önümüzdeki bu Kur’ân da bize rabbimizi tanıtır ve kim olduğumuzu, nereden geldiğimizi, nereye geldiğimizi, hayatı, varlığı, dünyadayken ne yapmamız gerektiğini örneklerle bir bir bize anlatır.

Ahirette nasıl hesap vereceğimizi ve bu hesabın sonunda nereye gideceğimizi bize haber verebilecek olan bir tek âlemlerin rabbidir. Bunun dışında hiç kimse bize bizi haber veremez, anlatamaz, tanıtamaz. İnşallah rabbimizin kitabını okuyacak, dinleyecek ve her âyeti okuduğumuzda cevap vereceğiz. Biz rabbimize cevap verirsek rabbimiz de bize cevap verir.

Evet, hep beraber Kur’ân ve İnsanı, hayat kitabımız Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi Kur’ân’dan mahrum olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi rabbine gerçek manada iman edenlerden eylesin. Allah bizi Kur’ân’a, resulüne iman edenlerden eylesin. Allah bizi her bir âyete tek tek iman edip, her bir âyeti hayatına geçirip yaşayanlardan eylesin. Allah bizi “âbdim, kulum, velim” dediği kullarından eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Alak /1 ↩
  2. Leyl /5-10 ↩
  3. Bakara /165 ↩
  4. Zâriyât /56 ↩
  5. Mâide /54 ↩
  6. A’râf /172 ↩
  7. A’râf /173 ↩
  8. Kehf /50 ↩
  9. Câsiye /13 ↩
  10. Mâide /32 ↩
  11. Enfâl /24 ↩
  12. Yûsuf /31 ↩
  13. Âli İmrân /158 ↩
  14. Enbiyâ /107 ↩
  15. El-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2: 165; İmam-ı Gazâlî, İhyâ-u Ulûmiddîn, 3: 14. ↩
  16. En’âm /104 ↩
  17. Kaf /16 ↩
  18. Enfâl /24 ↩
  19. Fussilet /53 ↩
  20. Buhârî, Îmân, 7; Müslim, Îmân, 71 ↩
  21. Buhârî, Îman 4, 5, Rikak 26; Müslim, Îman 64-65 ↩
  22. Ebu Davut. İmam Suyuti, Camiu's-sağir: 1/694, Namaz, 78/319 ↩
  23. Hucurât /14 ↩
  24. Buharî, İman, 9/16; Müslim, 165 ↩
  25. Enbiyâ /107 ↩
  26. Kalem /4 ↩
  27. Tevbe /128 ↩
  28. Âli İmrân /31 ↩
  29. En’âm /160 ↩
  30. Yûnus /26 ↩
  31. İnsân /20 ↩
  32. Enbiyâ /102 ↩
  33. Zumer /23 ↩
  34. Bakara /152 ↩
  35. Buhari, Tevhid 50; Müslim, Zikr 2, (2675); Tirmizi, Da'avat 142, (3598) ↩
  36. En’âm /160 ↩
  37. Bakara /261 ↩
  38. Bakara /212 ↩
  39. A’râf /179, Furkân /44 ↩
  40. Bakara /286 ↩
  41. Yûnus /26 ↩
  42. Risale-i Gavsiye ↩
  43. Enfâl /24 ↩
  44. Tâhâ /5 ↩
  45. El-Aclûnî, Keşfü’l-Hafâ 2: 165; İmam-ı Gazâlî, İhyâ-u Ulûmiddîn, 3: 14. ↩
  46. Tirmizi, Bir, 15; Ebû Dâvûd, Edeb, 66 ↩
  47. Buhârî, Mezâlim 3; Müslim, Birr 58. Ayrıca bk. Ebû Dâvûd, Edeb 38, 60; Tirmizî, Hudûd 3, Birr 19; İbni Mâce, Mukaddime 17 ↩
  48. Furkân /75 ↩
  49. Zumer /70 ↩
  50. Âli İmrân / 41 ↩
  51. Bakara /195 ↩
  52. Âli İmrân /179 ↩
  53. Bakara /165 ↩