13.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân’la bir olduğumuzu ve onunla bir bağımızın olduğunu öğrenmeye çalışıyorduk.
Bugünkü sohbetimizde nasıl dua etmemiz gerektiğini ve rabbimizin bize duayı nasıl öğrettiğini anlamaya çalışacağız inşallah.
Ramazan ayının ortasına geldik hamd olsun. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “Ramazan ayının başı rahmet, ortası mağfiret, sonu da cehennemden kurtuluş ve saadettir”500 buyurur. Şu an mağfiretin içindeyiz.
Her şeyi rabbimizden istiyoruz; ama baktığımızda dualarımızın kabul olmadığını görüyor, biliyoruz. Bunun mutlaka bir sebebi olmalıdır.
Peki, bunun sebebi nedir?
Rabbimiz bütün güzellikleri güzel yapanlara ihsan edip ikram eder. Âyetleri okurken buna şahid oluyoruz. Allah, Kur’ân’da her bir peygamberi övmüş, onlara ikram ettiğini buyurmuş ve sebebini de bize beyan etmiştir.
“İşte Biz, muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) böyle mükâfatlandırırız.”501 “Güzellik yapanlara güzellik vardır.”502 Muhsin olanlara; Allah ile, Allah’ın vahyiyle, tecellisiyle güzel olanlara, rabbini dinleyenlere, güzellik yapanlara böyle muamele eder, ikram ederiz, buyurdu Allah.
Allah her bir peygamber için “onları böyle mükâfatlandırırız” buyurmuştur. Aynı zamanda her bir peygambere “ona selam olsun”503 demiş, resulleri için de ve selamun alel murselîn:504 “(Gönderilen bütün) Resullere selam olsun!” buyurmuştur.
Bütün mesele; hayatı yaşarken güzel yapmaktır. Biz güzel yapınca bu güzellik bizim için dua olur. Öyle ki duamızı dilimizle söylemesek, sadece gönlümüzden geçirsek bile yeterlidir, duamız makbuldür; çünkü güzel yapıyoruz.
Eğer “dua ettim; ama duam kabul olmadı” diyorsak o zaman bir sorun vardır. Duamızın kabul olması için duamızın bir karşılığının olması gerekir. Allah âyet-i kerimede “O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir”505 buyurmuştur. Duamızın makbul olması için sözün güzelinin yanında ona göre amelimizin de olması şarttır. Yoksa duamız Allah’a ulaşmaz. Bunu Allah söylüyor. Ulaşmaz demek; “o benim kabul edeceğim bir dua değildir” manasına gelir. Bu durumda salih amelimiz yoksa; yani duamızın karşılığında güzel bir şey yapmamışsak bilelim ki duamız kabul olan bir dua değildir. Elbette ki Allah bizim için dünyayla ilgili her neyi takdir etmişse onu yine bize verir; ama onu alabilmemiz için de yine dua etmemiz gerekir.
Kardeşlerimiz biliyorlar, otuz seneden fazladır anlatıyor, ulaşabildiğimiz herkesi davet ediyoruz. Sadece Kur’ân’ı anlattığımız ve Kur’ân’dan anlattığımız hâlde hiçbir zaman “bundan sonra bize derviş olmak isteyenleri hemen kabul etmiyorum. Önce gidip Kur’ân’ı baştan sona okusunlar, rablerine cevap versinler, sonra gelip tabi olsunlar” dememiştim. Ama “Âyetlere Göre Genişletilmiş Kur’ân-ı Kerim Meâli” çıkınca bunu söyledim. Böyle söylememin bir sebebi olmalıdır. Herkes “Kur’ân, Allah’tan bize inen iptir, hep beraber ona sarılmamız lazım” diyor mu? -Diyor. “Rabbimizin âyetlerini okuyup anlamaya çalışalım, Kur’ân’dan başka kurtuluş yok” diyor mu? -Diyor. Aynı zamanda birbirine dua edip “Allah bize hidâyet versin. Allah bizi doğru yola, sırât-ı mustâkime hidâyet etsin, Allah bize bir hidâyetçi versin. Allah bize cennetlik amelleri nasip etsin, bizi muhsinlerden ve takvâ sahiplerinden eylesin” diyor mu? -Diyor. Bunu söylemeleri bir işe yarıyor mu? -Yaramıyor! Madem herkes böyle söylüyorsa o hâlde neden kimsenin duası kabul olmuyor? -Çünkü ona göre amelimiz yok da ondan!
Biz de “bütünüyle Kur’ân’a sarılmamız lazım. Bu, Allah’ın ipidir ve Allah’ın emridir” derken, aslında buna göre amelimizin olması gerektiğini biliyorduk. O yüzden de yediden yetmişe herkes rahatça okuyup anlasın diye “Âyetlere Göre Genişletilmiş Kur’ân-ı Kerim Meali”ni hazırladık. İsteyen herkese de Kur’ân-ı Kerim mealini hediye edip gönderiyor, “buyrun, Allah’ın ipine sarılın” diyoruz. Eğer böyle bir amelimiz yoksa, insanlara “Kur’ân’ı oku” diyemeyiz. Belki birinin okuma imkânı veya okuyunca anlama imkânı yoktur. Şayet ona Kur’ân’ı anlayacağı şekilde hazırlayıp hediye edersek, onun da okumasını sağlamış oluruz. Bu durumda sözümüze göre de amelimiz olmuş olur. Böyle olunca “hep beraber Kur’ân’a sarılalım” diyebiliriz. Allah bunu bizden kabul eder; ama bu çabamız olmadan önce öyle söylersek kabul olmayacak bir dua yapmış oluruz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “doymayan nefisten, fayda vermeyen ilimden, kabul olmayan duadan sana sığınırım ya rabbi”506 buyurmuştur. Amelimiz olmadan “herkes Kur’ân’a sarılsın” dediğimizde kabul olmayan bir dua yapmış, daha doğrusu duayı ağzımızda gevelemiş oluruz. Böyle bir duadan Allah’a sığınmamız gerekir. Hiçbir şey yapmamışız, sonra da “ya rabbi! şunu şöyle yap” diyoruz! İnsan ancak hizmetçisine bunu söyler! Dua böyle yapılmaz, böyle bir dua da kabul olmaz.
Kur’ân bize aynı zamanda nasıl dua etmemiz gerektiğini öğretir. Rabbimiz duayı peygamberler üzerinden zaten bize anlatmıştır. Bir de bizzat rabbimizin bize öğrettiği dualar vardır. Rabbenâ âtinâ fîd dünyâ haseneten ve fîl âhirati haseneten ve kinâ azâben nâr:507 “Rabbimiz! Bize (El Esmâu’l Husnâ’n ile tecelli ederek) dünyada da güzellik ver, âhirette de güzellik ver ve bizi (cehennemdeki) ateş azabından koru!”
Biz de rabbimizin bize öğrettiği şekilde rabbimizden güzellik istiyoruz. Bu güzellik hem dünyada hem de ahirette rabbimizin güzelliğidir ve onun güzelliğiyle güzellik yapmaktır. Güzellik ahirette devam eder; çünkü dünyada kazandığımız güzellik orada da önümüze gelir.
Bir de rabbimizin öğrettiği duayı yaparken “bizi ateş azabından koru” demiştik. Azaplar çeşit çeşittir. Allah, Kur’ân’da bunların ne olduğunu bize beyan etmiştir.
Peki, bu azaplar hangileridir?
Azâbun azîm:508 “Büyük azap.” Azâbun muhîn:509 “Alçaltıcı (rezil edici) azap.” Azâbun elim:510 “İç yakan azap”tır.
Azaplar hem dünyada hem de ahirette böyledir. Dünyadaki azap dünyanın faniliği kadardır; ama ahirettekiler ebedidir. Eğer Kur’ân’dan mahrum kalırsak bu üç azabı da kendi kendimize vermiş oluruz.
Nasıl?
Rabbimizi dinlemediğimiz için önce bize azâbun elim (iç yakan azap) gelir; yani bir şeyi anlamadığımızda, dolayısıyla yanlış yaptığımızda pişman oluruz ve içimiz yanar, bunun sonucunda “keşke şunu yapmasaydım da şöyle yapsaydım” deriz. “Keşke şöyle yapsaydım” dediklerimiz aslında Allah’ın emrettikleridir ve bu istisnasız herkes için geçerlidir. İnsan pişman olduğu her konuda “keşke şunu yapsaydım” derken, aslında “keşke rabbimi dinleseydim” demiş olur. Şayet insan, Kur’ân’ı okumaz, anlamaya ve gerekeni yapmaya çalışmazsa bilelim ki pişmanlığı ve keşkeleri her zaman içini yakar.
Rabbimizi her dinlemediğimizde içimiz yanarken, bir de azâbun muhin (alçaltıcı azap, rezil edici azap)’a uğrar, rezil oluruz. Rabbimizi dinlediğimizde ise aziz olur, şerefleniriz. Rabbimiz bizi şereflendirir. Rabbini dinleyen bir kulun zelil olması, pişman olması, utanması mümkün değildir. Azâbun azîm de diğer azapları içine alan büyük azap demektir. Rabbimizi dinlemezsek ondan mahrum kalarak en büyük azaba uğrarız.
Bakara Sûresi’nin son âyetinde rabbimiz bize duayı nasıl yapacağımızı öğretmiştir. Bakara Sûresi’nin son iki âyeti aynı zamanda rabbimizin miraçta Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indirdiği âyetlerdir. Allah âyetin sonunda “bizi affet, bizi mağfiret et, bize merhamet et! Sen bizim Mevlâ’mızsın (sahibimiz ve tek dostumuzsun), artık (nefsimize ve) kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et!”511 dememizi buyurmuştur.
Bir genel olarak kâfirler vardır. Allah’a iman etmeyi kabul etmeyenler rablerini inkâr etmiş ve kâfir olmuşlardır. Bir de özel olarak kâfirlik vardır ki gönlümüzdeki her put; yani Allah’ın vahyinin yerine koyduğumuz her şey bizim için karanlıktır, küfürdür. Allah da bize “onlara karşı bize yardım et ya rabbi!” dememizi buyuruyor.
Rabbimiz bize nasıl dua edeceğimizi öğretiyorsa manevi olarak vermek içindir.
Va’fuû ânnâ: “Bizi affet.” Vağfir lenâ: “Bizi mağfiret et.” Verhamnâ: “Bize merhamet et.” Ente mevlânâ: “Sen bizim Mevla’mızsın (sahibimiz ve tek dostumuzsun).” Sen bizim velimizsin, dostumuzsun, bize yardım edensin. Fensurnâ alel kavmil kâfirîn:512 “Artık (nefsimize ve) kâfirler topluluğuna karşı bize yardım et!”
Rabbimiz kendisiyle nasıl konuşacağımızı bize öğretiyor. “Sen bizim rabbimizsin, sen bizim Mevla’mızsın” deyince Allah’ın isimleriyle ona dua etmiş oluruz. Allah bununla ilgili olarak âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: (Rabbinize) İster Allah diye dua ed(ip yalvar)ın ister Rahmân diye dua ed(ip yalvar)ın. Hangisiyle dua ed(ip yalvar)ırsanız (yalvarın), çünkü El Esmâu’l Husnâ (en güzel isimler) O’nundur”513 buyurmuştur.
Bu durumda rabbimizden isterken onun isimlerini zikrederek istememiz lazım. Allah neyi istememiz gerektiğini de bir bir beyan edip örneklerle anlatmış ve bize tekrar tekrar açıklamıştır. Hâl böyleyken duamızın neden kabul olmadığını anlamamız ve kabul olmayacak bir duayı boşuna yapıp rabbimize işini öğretmeye kalkışmamamız gerekir.
Allah bize nasıl dua edeceğimizi öğreterek “kulum benle sen işi beraber yapacağız. Sen önce gerekeni yapacaksın, sonra da ‘ya rabbi! Ben üstüme düşeni yaptım, artık takdir senindir, senden şunu istiyorum’ diyeceksin. Sen biraz kıpırda, elinden geleni yap, gerisini benden iste, kalanını ben yapacak ve duanı kabul edeceğim” buyuruyor.
Unutmamamız lazım ki hayat bir imtihandır ve Allah bizim tüm imtihanları kazanmamızı istiyor. İşte, Kur’ân imtihanı nasıl kazanacağımızı, Allah dilemeden, takdir etmeden, ikram etmeden hiçbir şeyin olmayacağını bize öğretir, beyan eder.
Dünya ile ahireti birbirinden ayrı tutmak gerekir. Ebedi hayatımız için manevi olarak her neyi istersek Allah onu mutlaka kabul eder ve bize ikram eder; çünkü Allah’ın bu konuda vaadi vardır; ama aynısı zahiri olarak dünya için geçerli değildir. Dünya bir imtihan yeridir. Allah da imtihan gereği olarak bize farklı farklı muamelelerde bulunur. Yeri gelir celâli tecelli eder, yeri gelir cemâli tecelli eder; yani hayatı yaşarken bazen nimet gelir, bazen de sıkıntı, musibet, hastalık gelir. Her ne kadar dünya için böyle olsa bile yine de dünya için de yarısından fazlası duaya tabidir. Bunları; Kur’ân’ı dua kitabı olarak görenler olduğu için özellikle anlatıyorum.
Artık nasıl dua edeceğimiz net bir şekilde anlaşılmalıdır. Misal; biri öldüğünde “gidelim mezarlıkta Yasîn okuyalım, onun için hatim indirelim, zikir toplayalım, ona hediye edelim ki affolsun, mağfiret olsun, cennete girsin” denilir. Oysaki böyle bir şey yoktur. Allah, Kur’ân’ı bize indirmiştir, bizim de rabbimizin öğrettiği, anlattığı gibi dua etmemiz gerekir.
Söyledim: Duamızın kabulü için öncelikle gerekeni yapmamız şarttır. Örnek vermek gerekirse; biri için hidâyet istiyorsak onun için gerekeni yapmamız lazım. Gerekeni yapmadan “ya rabbi! Falancaya hidâyet ver” demek insanı utandıran, edebe aykırı olan, çok ayıp bir duadır. Önce bir kul olarak biz elimizden geleni yapıp ona hidâyeti taşıyacağız sonra ona hidâyeti vermesi için de rabbimize dua edeceğiz. Ya da diyelim ki hastayız; ama sebeplere sarılıp ilaç almıyor, tedavi olmuyoruz. O hâlde “ya rabbi! Bana şifa ver” dersek, edebe aykırı olan, kabul olmayan bir dua etmiş oluruz. Önce tedavi olacak, ilaçlarımızı kullanacağız, elimizden gelen her şey bittikten sonra “ya rabbi! Bana şifa ver” diyeceğiz. Böyle yapınca rabbimiz duamızı kabul eder ve bize şifayı ikram eder; çünkü sadece gerekeni yapılan dualar makbuldür. Geri kalan her konuyu artık buna göre anlamamız lazım.
Aynısı manevi dualar için de geçerlidir. Şu an hep beraber manevi bir yol yürüyoruz. “Ya rabbi! Nefsimin temizlenmesini, tezkiye olmasını, sana veli bir kul olmayı istiyorum” diye dua ettiğimizde yapmamız gereken şeyler vardır. Bunlar; rabbimizi dinlemek, zikretmek, tesbih etmek, hamd etmek ve rabbimize boyun bükmektir. Bunları yapıp “sen benim rabbimsin ben de senin âbdinim, kulunum. Ben sana âbd olmak istiyorum ya rabbi! Senin sevdiğin, razı olduğun gibi resulüne tabi olmak istiyorum. Ahlakım ona benzesin, gönül itibariyle resulünle beraber olmayı, peygamberlere arkadaş olmayı istiyorum. Bu yüzden onların iman ettiği gibi iman etmeye, teslim oldukları gibi teslim olmaya, amel ettikleri gibi amel etmeye, sabrettikleri gibi sabretmeye çalışıyorum. Senin rızanı kazanmak için her imtihan karşısında hem sabrediyor hem de gerekeni yapıyorum, karşılığında ise senden senin yakınlığını, dostluğunu, cemalini istiyorum” diye dua etmemiz gerekir. Bu şekilde çaba, gayret gösteriyorsak nefsimiz tezkiye olsun diye dua edelim; ama çabamız yoksa bunu istemeyelim; çünkü ayıp olur, edebe aykırı olur.
Evet, rabbimiz bize duayı öğretmiştir. Hayat da baştan sona duadır ve insanın duadan başka hiçbir gücü yoktur. Dediğim gibi: Çabanın olmadığı, sadece dil ile yapılan duayı Allah kabul etmez, öyle bir dua da huzura çıkmaz; çünkü güzel sözler rabbimize söylediğimiz sözlerdir ki onları ancak salih amel ulaştırır. Bu durumda duayı hem dilimizle hem bütün gönlümüzle hem de amelimizle yapmamız şarttır. Bu üçü bir araya gelince, yaptığımız dua kabul olacak bir dua olur.
İnsanlar arasında bir de “şu sûreyi okursan bu kadar sevap kazanırsın. Bu sûreyi okursan Allah sana cennette şu kadar köşk verir. Şu sûrenin şu bölümünü okursan rızkın şöyle açılır” ya da “şu sûre bütün hastalıklara şifa verir” diyerek tavsiye edenler vardır. Bunlar da edebe aykırıdır. İnsan akıl sahibi olarak düşününce doğruyu anlar. Şöyle bir düşünelim; madem sûre okumakla her şeyi kazanıyorsak o zaman neden çalışıyoruz? Peygamberler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neden gece gündüz çaba gayret sarf etti, her türlü sıkıntıya katlandı? Sahabeler neden her türlü işkenceyi gördüler, savaştılar, şehid oldular, yaşadıkları onca eziyete rağmen Allah’a davet ettiler? Yetmedi, Allah’ın vahyini insanlara ulaştırmak için dünyanın her tarafına dağıldılar. Onlar da oturup bu sûreyi okusaydılar zaten kazanırlardı! Neden bu kadar zahmet çektiler! Böyle söyleyenler “muhakkak ki Allah, mü’minlerden canlarını ve mallarını, kendilerine mutlaka (vereceği) cennet karşılığında satın almıştır”514 âyetini acaba hiç okumadılar mı! Aslında okudular, okuyorlar da; ama işlerine gelmiyor! Hatta bilmelerini bir kenara bırakalım, “bu âyet bizim için değildir” diyorlar! Peki, hangisi sizin içindir! Kendi kendinize öğrettiğiniz din mi sizin içindir!
Bazıları da “kim Asr Sûresi’ni okursa Allah onu önder eder, imam kılar” derler. Doğrudur, Allah onu imam kılar; ama Allah’ın âyetlerine iman eder, her türlü sıkıntıya, musibete, belaya sabrederse Allah onu imam kılar. Önder olmak için iman etmek ve sabırlı olmak şarttır.515 Birinde sabır yoksa, tevekkül yoksa, âyetlere iman yoksa, hatta imanın, sabrın ne olduğunu bile bilmiyorsa sırf Asr Sûresi’ni okudu diye Allah onu imam kılmaz. Böyle bir şey yoktur.
Evet, Kur’ân’ı okurken Allah’ın ne dediğini anlıyoruz; ama bir de Allah’ın âyetlerde ne demek istediğini anlamamız gerekir. Allah’ın ne demek istediğini anlamak için de hikmete ihtiyacımız vardır. Eğer Allah bize hikmet vermemişse mutlaka hikmet ehlinden âyetin hikmetini; yani Allah’ın muradını, ne demek istediğini anlamaya, öğrenmeye çalışmamız gerekir.
“(Allah) Hikmeti dilediğine (bu uğurda çalışıp gereğini yapana) verir. Kime de hikmet verilirse elbette (ona) pek çok hayır verilmiş demektir. Ancak gönül (ve akıl) sahiplerinden başkası (bunu düşünüp) öğüt almaz.”516 Allah “ona pek çok, pek büyük hayır verilmiştir” buyurduysa bu nimetin ne kadar büyük olduğunu buradan hesap etmemiz lazım.
Hikmet sahibi bir kul her hâlükârda Allah’ın ne demek istediğini anlar. Bu da onu marifetullaha; yani rabbini tanımaya götürür. Kul, rabbini tanıdıkça bu marifeti de beraberinde aşkı, muhabbeti getirir, dolayısıyla rabbini tanıdıkça, anladıkça sever, âşık olur, iman eder ve onun sevgisine layık olur.
Unutmamamız lazım ki bu âleme rabbimizi tanımaya gelmişiz. Diğer bütün varlıklar insan üzerinden rablerini tanır, anlarlar. İnsan ise rabbinin kendisine yaptığı vahiy üzerinden rabbini anlar, tanır. Bu yüzden insan tüm varlık için en ön saftadır, tabir-i caizse bütün varlığın göz bebeği mesabesindedir.
Peki, insanın bu kıymeti, değeri nereden gelir?
Allah bu değeri insana fıtrat itibariyle vermiştir. Âyetleri okurken Allah’ın insanı nasıl tanıttığını gördük. Fıtratallâhilletî fataran nâse aleyhâ:517 “O ki Allah’ın fıtratı (El Esmâu'l Husnâ’sı)dır ve (Allah) insanları bu (fıtrat)a göre yaratmıştır.” Allah insanı kendi fıtratı üzere yaratmıştır. Allah’ın fıtratı El Esmâu’l Husnâ’sıdır. Bütün güzelliklerin kendisinde tecelli ettiği rabbimiz insanı da bu fıtrat üzere yaratmıştır.
“İşte Biz, muhsinleri (güzellik yapıp güzel olanları) böyle mükâfatlandırırız.”518 Rabbimiz bunu peygamberleri için söylüyor.
Allah, peygamberleri bize örnek olarak gösterip “senden istediğim tek şey; güzel yapmandır” buyuruyor. Onun için Allah âyet-i kerimede “O, hanginizin daha güzel amel edeceğini imtihan etmek için ölümü ve hayatı yaratmıştır”519 buyurmuştur. Güzel yapmayı Kur’ân’dan, Allah’ın kitabından öğreniriz. En ufak bir şekilde bile Kur’ân’a ters düştüğümüzde güzel yapmamış ve güzelliği kaybetmiş oluruz.
Bizim için en hayırlı olan, güzel olan, rahmet olan kelam, Allah’ın kelamıdır. Bize ikram olacak ve ikramı kazandıracak olan da yine Allah’ın kelamı Kur’ân’dır. Allah’ın kelamına, Kur’ân’a sarılmadıkça asla hidâyeti bulamayız. “Muhakkak ki Allah’ın hidâyeti, hidâyetin ta kendisidir.”520 “Kim Allah’ın hidâyetinde ise asıl hidâyette olan odur. Kim de dalâletteyse işte hüsrana uğrayanlar onlardır.”521 Biri hidâyette değilse yolunu şaşırmıştır, dalâlettedir ve kaybetmiştir. Bununla beraber hüsrana uğramış ve kendine yazık etmiştir.
Ümmetin kaybetmesinin sebebi Kur’ân’ı muhacir bırakıp terk etmesidir; yani Kur’ân’dan uzak durduğu, onu okumadığı, anlamadığı, dinlemediği, ciddiye alıp iman etmediği, “rabbimin vahyi benim için olmazsa olmaz olandır” demediği için genel olarak kaybetmişiz.
Evet, Allah, insanı yaratmış ve dünyaya gönderirken ondan söz almıştır. Bir kitap, bir mektup göndererek de ne yapması, nasıl yapması, hayatı nasıl yaşaması gerektiğini ona bir bir anlatmıştır. Buna rağmen eğer “Kur’ân bana lazım değil” dersek, rabbimizi unuturuz, unuttuğumuz için de bu âlemde kayboluruz. Allah âyet-i kerimede “Allah’ı unutan ve bu yüzden (Allah’ın da) onlara kendilerini unutturduğu kimseler gibi olmayın”522 buyurmuştur. Kim Allah’ı unutursa Allah da ona onu unutturur.
Baktığımızda kendimizi unutmuş, kaybolmuşuz. Nerede olduğumuzu, kim olduğumuzu bilmiyoruz! Kendini; aklını kaybedenler, aklını kullanmayanlar ve hakikatinin farkında olmayanlar bilmez. Kur’ân’ı okumayanlar, rabbinin kendisine ne vahyettiğini anlamak istemeyenler hakikatinin farkında değildir. Bu nedenle Kur’ân yoksa insan da yoktur. İnsan, Allah’ın âyetleriyle ne kadar muhatap olduysa, iman ettiyse, rabbini dinlediyse, rabbiyle konuştuysa o kadar insandır. Bundan dolayı Allah, âyetlerini dinlemeyenler için “işte bunlar hayvanlar gibi hatta daha (idrakten yoksun ve) şaşkındırlar.”523 Âyetlerinden kaçanlar için ise “hâl böyle iken onlara ne oluyor da aslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi (insanlık için ancak bir) Zikir (öğüt ve hatırlatma olan bu Kur’ân)dan yüz çevirip kaçıyorlar.”524 Yani “yaban eşekleri” buyurmuştur.
“Eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir. Şimdi onlara bu kıssayı anlat, umulur ki onlar (enine boyuna düşünüp bunu) tefekkür ederler.”525 Allah bize kendisini dinlemeyenlerin hâlini beyan ediyor.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’a ve resulüne itaat edin ve (âyetleri size talim ettiren resulümüzü) işittiğiniz hâlde ondan yüz çevirmeyin! Sakın (resulümüzü dinleyip duymazdan geldikleri ve onu hakiki manada) işitmedikleri hâlde ‘işittik’ diyenler gibi de olmayın!”526 Yani “işitmemiş, dinlememiş, okumamış; ama sanki okumuş, dinlemiş gibi yapanlar gibi olmayın! Beni dinleyin, sizi yaratan, size kendinden varlık veren, size rızkınızı veren, sizi varlıkta tutan, kendine davet eden benim. Kendinizi başıboş zannetmeyin, ‘ben biliyorum’ demeyin. El Alîm olan sizin rabbinizdir ve sizin sadece ondan öğrenmeniz lazım.”
Öğrendiğimiz her şeyi Kur’ân’dan ve canlı Kur’ân olan resulünden öğrenmemiz gerekir. Yalnız, bu konudaki tercih tamamen insanındır. İnsan ya rabbini dinler, rabbinin davetine icabet eder, başkalarını da Allah’a davet eder ya da nefsini, şeytanı dinler ve insanları nefsinin isteklerine, dünyaya davet eder. Allah da bize “ben seni davet ediyorum, sen de beni davet et” buyuruyor.
“(Resulüm!) Kullarım sana Benden sorar(lar)sa (söyle onlara), ‘muhakkak ki Ben Karîb (ismimle herkese ve her şeye çok yakın)ım. Bana dua ettiği vakit dua edenin duasına icabet ederim. O hâlde (onlar da) Benim (kulluk davetime) icabet etsinler ve Bana iman etsinler ki rüşdlerine (manevi olarak kemâlâtlarına) ersinler.”527 Allah bu âyette dua kelimesini kullanır; ama dua ve davet beraberdir. Yani “ben sizin duanıza, davetinize icabet ederim. Siz de benim davetime icabet edin, benim davetime icabet bana iman etmenizdir” buyurdu Allah.
İman; Allah’ı, Allah’ın kelamını, vahyini, sözünü sevmektir. Biri Allah’a “seni seviyorum ama sözünü sevmiyorum” derse Allah bunu kabul etmez. Öyleyse Allah’ın davetine icabet etmek demek; onun kelamını okuyup sevdiği, emrettiği gibi yapmak ve razı olduğu gibi olmaktır.
Allah hangi âyette bizden nasıl yapmamızı istiyorsa, o konuyla ilgili bir imtihana tabi tutulunca, âyete uyup gerekeni yaptığımızda rabbimize olan sevgimizi ispatlamış ve onun sevgisine layık olmuş oluruz. Aslında bizi seven Allah’tır. Bu yüzden iman “ben Allah’ı seviyorum” demek değildir, Allah’ın bizi sevmesidir. Allah’ın bizi sevmesi de bizim rabbimizi ciddiye almamıza, dinlememize ve emrine itaat etmemize göredir. Allah bizim için her neyi buyurmuşsa bizim için onu seviyordur. Eğer rabbimizi dinlemezsek “senin benim için sevdiğini ben sevmiyorum ya rabbi” demiş oluruz ki böyle olunca da rabbimizi ilah olarak, hâlık olarak, rab olarak kabul etmemişiz demektir. Rabbimizi dinlemek işte bu kadar ciddi ve önemli bir meseledir.
Zaten baktığımızda rabbimizi dinlemediğimiz için genel olarak Kur’ân’dan, rabbimizden, hakikatimizden mahrum kaldık, dolayısıyla insanlığımızı kaybettik ve insan olmaktan mahrum olduk! Oysaki rabbimizi dinleseydik, rabbimizin güzelliği, âyetleri üzerimizde tecelli etseydi kâmil bir insan olurduk.
Kâmil insan; Allah’ın isimlerinin, güzelliğinin üzerinde tecelli ettiği, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, peygamberlere benzeyen, Allah’ı seven, Allah için seven, varlığa rahmet eden, rahim olan, ikram eden, kerim olan, hâlim olan, manevi olarak da hidâyetçi olan, insanları cennete davet eden ve cennet yolunda yardım eden biridir. Böyle bir insan Hz. İnsandır! Rabbimizin bütün güzellikleri kâmil insanda görünür. Kur’ân’ı dinlemeyen, Allah’ın âyetlerinin üzerinde tecelli etmediği biri ise yarım yamalak bir insandır. Biraz insan, biraz da hayvan gibidir. Kızınca başka bir varlık olur, insanları eleştirir, çekiştirir, yerer. İnsanlara köpek gibi havlar. Böyleleri dünyadayken imtihanda olduğunu unutmuştur, bu nedenle dünyaya, çamura saplanmıştır ve çamur içinde bocalayıp durur.
İnsanın bu çamurdan çıkmasının tek yolu; Allah’ın ipine sarılmakla mümkündür. Kul, Allah’ın ipine sarılınca melekut âlemine varır, melekler gibi olur, meleklerin secde ettiği varlık olur ve rabbine gider. İşte, insan budur.
Evet, bunun için yapmamız gereken şey; rabbimizden istemektir; ama isterken duamızın gereğini de elimizden geldiği ve gücümüzün yettiği kadarıyla yapmaya çalışmaktır. Allah âyet-i kerimede “Biz hiç kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemeyiz”528 buyurmuştur. Allah hiçbir zaman kulundan yapamayacağı bir şeyi istemez. Allah bu âyetle bize “sen sadece gücün ne kadarsa o kadar kıpırda; ama kıpırdarken mutlaka tavrını ortaya koy ve senin için takdir ettiğimi takdir et. Senin için istediğimi kendin için iste, ben kendi hayatınla ilgili takdiri sana vermişim, sen de takdirini ortaya koy. Gerisini seninle beraber yapacağız” buyurur.
Neden rabbimizin, kuluna verdiği değeri anlatırken “işi Allah ile beraber yaparız” diyorum?
Çünkü Allah’ın, kulunu nasıl ciddiye aldığını anlamamız gerekir. İşi yapan da bize ikram eden de şeref veren de Allah’tır. İşi rabbimizle beraber yapıyoruz. Allah bize imkân verip “haydi kulum, şöyle yap” buyurmuştur. Mesela; Allah kime, nereye vereceğimizi âyetlerinde beyan etmiş ve “fakire, yoksula, yolda kalmışa ver” buyurmuştur.529 Biz de onun emrettiği gibi yapıp kullarına ikram edince, bize “sen verdin” buyurur.
Âyetleri özellikle söylemiyorum ki kendimiz Kur’ân’ı okuyalım ve okuduğumuz her âyette rabbimize cevap verelim; çünkü her âyeti okuduğumuzda imanımız artmalıdır. Allah âyet-i kerimede “mü’minler ancak o kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri titreyen, kendilerine Allah'ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) arttıran ve yalnız Rabblerine tevekkül eden kimselerdir”530 buyurmuştur. İmanımız artınca rabbimize olan tevekkülümüz artar, dolayısıyla Allah’a bütünüyle tevekkül ederiz.
Peki, Allah’a tevekkül edenler kimdir? -Tabii ki Allah deyince, Allah zikredilince kalpleri ürperenlerdir; yani imanımız artınca hem rabbimize olan tevekkülümüz artar hem de Allah zikredilince kalpleri ürperenlerden oluruz.
Evet, duayı nasıl anlamamız gerektiğini rabbimizin bize öğrettiği, anlattığı şekilde öğrenmeye çalışıyorduk.
Kur’ân, rabbimizin bize duayı öğrettiği kitaptır; ama zannettiğimiz gibi bir dua kitabı değildir. Allah bize “sana anlattığım gibi dua etmediğin takdirde edebe aykırı bir dua yapmış olursun, ben böyle bir duayı kabul etmem” buyuruyor. Biz de bu sohbetimizde edebe aykırı duanın ne olduğunu, bununla beraber duanın nasıl kabul olacağını ve rabbimizin bize duayı nasıl öğrettiğini anlamaya çalıştık.
Kur’ân ve İnsan sohbetlerine başlarken Kur’ân’ı anlatan âyetleri okuyacağımızı söylemiştik. Ramazan ayının yarısına geldik; ama Kur’ân ile ilgili âyetlerin sadece bir kısmını anlatabildik. Biz sohbetleri yaparken kardeşlerimizin nasıl tefekkür edeceklerine dair kapı açıyoruz. Kardeşlerimiz de artık Kur’ân ile ilgili âyetleri okuduklarında her âyetin aslında kendilerini anlattığını ve rablerinin bire bir özel olarak kendileriyle konuştuğunu bilerek okurlar ve buna göre dikkat ederler inşallah.
Okumadan olmaz. Hani insan sevmediği biri için “onun yüzünü görmeyi, sesini duymayı istemiyorum” der ya, diliyle söylemese bile gönlü öyle söyler. Eğer rabbini görmek istemiyorsan; yani her yerde, her anda ona şahid olup şehadet etmeyi, rabbinle muhatap olmayı istemiyorsan “onu görmeyi, sesini duymayı istemiyorum” demiş olursun. Oysaki ne yana dönersen dön, rabbinin vechi, güzelliği oradadır.531 Her işi takdir eden Allah’tır, o dilemeden hiçbir şey olmaz. Eğer bu güzelliği, Allah’ın takdirini görmeyi istemez, “falanca şöyle yaptı, onun için böyle oldu” dersen rabbini görmek istemiyorsun demektir.
Madem her şeyi başkası yapıyor, o zaman Allah ne yapıyor! Senin hayatında Allah yok mudur! Rabbimiz böyle mi öğretti! Tabii, rabbini dinlemezsen böyle zannedersin! Her anda rabbinle muhatap olduğunu bilmeden hareket etmek onu görmeyi istememektir! Bu şekilde baktığında herkese ilâhlık vermiş ve herkesi Allah’a şirk koşmuş olursun.
Unutmamamız lazım ki her sebebin arkasında sebebin sahibi olan Allah vardır. O dilemeden hiçbir şey olmaz. Onu görmeye çalışır, aklını Kur’ân’ın nûruyla kullanıp anlamaya çalışırsan onun kudretine şahid olursun. Gözün görebilmesi için nasıl ki ışık lazımsa aklın, gönlün görebilmesi için de Kur’ân gerekir. Kur’ân’sız hakikati göremez, anlayamaz, rabbine şehadet edemezsin; yani şehadetin sadece dilinde olur.
Biri “eşhedu en lâ ilâhe illallah” dediğinde “ben şehadet ederim (şahidim) ki Allah’tan başka ilâh yoktur” demiş olur. O zaman kendisine “söyle bakalım, Allah’a nerede şahidsin” diye sorduğumuzda buna cevap vermesi gerekir.
Peki, kelime-i şehadet getiren bir kul bu soruya nasıl cevap vermelidir?
“Her anda, afakta ve enfüste hem kendi üzerimde hem de dışarıda, gözümün gördüğü her yerde rabbimin kudretine, yaratmasına, rahmetine, nûruna, emrine, takdirine, hükmüne şahidim ki Allah dilemeden hiçbir şey olmaz. Bu yüzden gözümü, gönlümü ondan ayırmıyorum. Rabbimin emrettiği gibi elimden geleni yapıyor ve her şeyi rabbimden istiyorum. Zaten benim gücüm bu kadardır. Rabbim bana ‘vesileye sarıl’ buyurmuştur, ben de vesileye sarılıyorum. Biliyorum ki benim vesileye sarılmamla bir şey olmaz, onu yapacak, yaratacak, takdir edecek olan Allah’tır, ben sadece rabbimin benden istediği üzere duamı yapıyorum” demelidir. Böyle değilse şahid olmamıştır.
“Tâ. Sîn. Bunlar Kur’ân’ın ve apaçık bir kitabın (Levh-i Mahfuz’un) âyetleridir. Mü’minler için bir hidâyet ve bir müjdedir.”532 Allah’ın Levh-i Mahfuz’dan indirdiği bu Kur’ân iman edenler için hidâyettir, müjdedir. Kur’ân yoksa hidâyet yoktur, Kur’ân yoksa müjde yoktur! Bu, Kur’ân yoksa Allah seni sevindirmez demektir.
Kur’ân bir tek mü’minler, iman edenler için hidâyet ve müjdedir; çünkü iman edenler rablerini dinler, hidâyete, müjdelenmeye ve sevilmeye layık olurlar. Allah bu mü’minlerin kim olduğunu da beyan ediyor. “(Mü’minler) O kimselerdir ki namazı ikâme ed(erek her anda Allah’ın huzurunda durmaya çalış)ırlar, zekâtı ver(erek nefislerinin cimriliğini temizl)erler ve onlar âhirete kesinkes (görüyormuşçasına) inanırlar.” Yani iman ederler. Âyet devam ediyor: “Muhakkak ki Biz, âhirete iman etmeyenlerin amellerini kendilerine süslü gösterdik, bu yüzden onlar (dünyada) bocalayıp dururlar. İşte onlar öyle kimselerdir ki azabın en kötüsü onlarındır ve âhirette en çok hüsrana uğrayacak olanlar da onlardır.”533
Rabbini dinlemeyenler, ondan yüz çevirenler, rabbinin huzurunda durup namazı ikame etmeyenler, temizlenmek için zekâtı vermeyenler, görüyormuşçasına ahirete iman etmeyenler; yani her anda ahiretin hesabını yapmayanlar ahirette en çok hüsrana uğrayacak olanlardır.
“(Resulüm!) Muhakkak ki bu Kur’ân Hakîm, Alîm (her işinde hikmet ve hayır olan, her şeyi ve herkesi bilen Allah) tarafından sana ilka edil(ip gönlüne indiril)mektedir.”534 Bu Kur’ân, hakîm ve âlim olan Allah tarafından sana indirilmiş, gönlüne ilka edilmiştir.
İnsan, Kur’ân’ı okuyup rabbini dinleyince âlim ve hakîm olur; hem rabbinin öğretmesiyle bilir, anlar hem de hikmet sahibi olur ve eşyanın hakikatini, rabbinin muradını öğrenir.
Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “Ve bana Kur’ân’ı tilavet etmem (okuyup yaşamam ve okutup yaşatmam emredildi).’ Artık kim hidâyete ererse ancak kendisi için hidâyete ermiş olur.” “Kim de dalâlete düşerse ona da de ki: Ben ancak uyarıcılardanım.”535 Ben sizi sadece Kur’ân ile uyarıyorum, artık tercih sizindir.
Rabbimizin emri; Kur’ân’ı okumak, okutmak ve okuyup emrettiği gibi yaşamaktır. Böyle yapanlar Allah’ın hidâyetiyle, Kur’ân ile hidâyete ermiştir. Yüz çevirenler ise dalâlete düşmüştür.
Ne kimse kimsenin yerine iman edebilir ne de kimse rabbini dinlemek istemeyen birine hidâyetçi olabilir, yardımcı olabilir; çünkü Allah onu özel olarak muhatap almış ve ona kıymet, değer verip onunla konuşmuştur. Buna rağmen o kişi rabbini dinlemiyorsa kimse ona yardımda bulunamaz. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “(resulüm!) sen sevdiğin kimseyi hidâyete erdiremezsin; fakat Allah dilediğini (hidâyete ermek isteyeni) hidâyete erdirir ve o, hidâyete erecek olanları en iyi bilendir”536 buyurmuştur. Hidâyeti verecek olan benim. Kulum beni tercih ettiyse onu tercih ederim. Ne zaman ki o beni tercih etti o zaman kuluma hidâyet olur, rahmet olursun; ama beni kabul etmediyse sen ona hidâyeti veremez, onu kurtaramaz, cennete taşıyamazsın, buyuyor Allah.
“Ve (yine) de ki: Hamd, Allah’a mahsustur. O, size âyetlerini gösterecek ve siz de onlara arif olacaksınız (onları iyice idrak edip kıyamet günü bir mazeretiniz kalmayacak). Ve senin Rabbin, yaptıklarınızdan gâfil değildir.”537
Rabbimiz her bir kuluna âyetlerini gösterir. Âyet; mucize demektir.
Âyet nasıl bir mucizedir?
Âyet, rabbimizi gösteren bir mucizedir. Varlıktaki her şey bir mucizedir ve bize sahibimizi, yaratanın kudretini, rahmetini, kullarına olan sevgisini, muhabbetini gösterir, bizi kendine davet eder. Biz de ya bu varlık içinde çamura, dünyaya saplanır, onun içinde kayboluruz ya da rabbimizi dinler, hep beraber rabbimizin ipine, Kur’ân’a sarılıp rabbimize gideriz.
Herkes kendi tercihini kendisi yapar. Hiç kimse kimseyi ne cennete ne de cehenneme taşıyabilir. Bununla beraber kimse kimseye ne iman ettirebilir ne de kimseyi küfre götürebilir. Kimse kimsenin gönlüne müdahale edemez; çünkü gönül insanın kendi elindedir, bedeni de ona aittir. Diğer bir ifadeyle beden insanın vücut ülkesidir, gönül de onun manevi olarak yaşadığı âlemidir.
Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik”538 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her bir insana gönderilmiştir, bu yüzden Allah her bir insan için “âlem” buyuruyor. Bu manevi âlemin bir de vücut ülkesi vardır ki kul bu ülkesini Allah’ın emriyle, hükmüyle, Kur’ân ile idare etmelidir.
“Kim Allah’ın indirdiği (hükümler) ile hükmetmezse, işte onlar kâfirlerin ta kendileridir.”539 Kâfirlerden olmamak için kendimize, evimize, ailemize, çocuğumuza, iş yerimizdekilere Kur’ân’ın hükmüyle hükmetmemiz şarttır. Eğer birbirimize Allah’ın hükmüyle hükmetmezsek kâfir olmuş, hakikati örtmüş, kendimizi rabbimizin âyetlerinden perdelemiş, zalim olmuş ve kendimizi cehalet karanlığında gömmüş oluruz.
Herkes Allah’ın hükmüyle hükmedip etmediğine bakmalıdır. Biri Allah’ın hükmünü bilmiyorsa Allah’ın hükmüyle hükmedemez, dolayısıyla tamamen karanlığa gömülür, dünyaya saplanır ve çamurda kaybolur. Böyle birinin işi, gücü, derdi sadece dünya olur, para olur, iş olur. Hâlbuki ölüm vardır. Rabbin seni huzuruna davet edecek! Eğer rabbini unutur, dünyaya saplanıp kalırsan nasıl hesap vereceksin! Rabbin seni huzuruna aldığında “ya rabbi! Ben bilmedim, anlamadım” mı diyeceksin! Allah’ın böyle bir mazereti kabul edeceğini zannediyorsan yanılıyorsun. Allah, Kıyamet günü kimseden mazeret kabul etmez; çünkü kullarına her şeyi öğretmiş ve “haberim yoktu” dememeleri için ihtiyacı olan her şeyi kullarına tek tek haber vermiştir.
“Andolsun ki Biz, sözü (vahyi) onlar için peş peşe ulaştırdık ki belki tezekkür ederler (düşünüp öğüt alırlar).”540 Rabbimiz iman edelim, düşünelim, anlayalım diye âyetlerini bize peş peşe ulaştırır.
Allah âyetlerini herkese ulaştırır; ama görmek istemeyenden daha kör, işitmek istemeyenden daha sağır, anlamak istenmeyenden de daha taş kalpli hiç kimse yoktur. Böyle bir kalp hastalıklı ve taşlaşmış bir kalptir.541
Evet, hep birlikte Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalıştık.
Allah bizi dünyada mahcup eylemesin, ahirette mahcup eylemesin, huzurunda mahcup eylemesin inşallah. Allah bizi kendisini dinleyenlerden eylesin. Allah bizi bizim için hidâyet olan, nûr olan, Furkân olan, rahmet olan, bize ebedi hayatımızı kazandıracak Allah’ın ikramı olan Kur’ân’a, Allah’ın ipine hep beraber sarılanlardan eylesin. Allah bizi bir ve beraber eylesin, kardeş eylesin. Allah bizi Allah yolunda, ebedi hayat yolunda birbirine yardım eden, destek olan kardeşler eylesin. Allah bizi hidâyette olanlardan ve hidâyete vesile olanlardan eylesin. Allah bizi Kur’ân’ı muhacir bırakmayanlardan ve Allah’ın vahyini ulaşabildiği her yere ulaştırmaya çalışanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
