12.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, nasıl canlı Kur’ân olacağımızı ve Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalışıyorduk.
Kur’ân’ın indiği ve nûrunun bütün âlemleri, insanları aydınlattığı mübarek Ramazan ayındayız. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Ramazan ayıyla ilgili olarak “Ramazan ayının başı rahmet, ortası mağfiret, sonu da cehennemden kurtuluş ve saadettir”466 buyurur. Biri kurtuluşa erdi mi zaten saadete ermiş, cehennemden kurtuldu mu da cennete girmiştir.
Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemîn:467 “(Resulüm!) Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.” Kur’ân, âlemlere rahmet olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e inmiştir. Her bir insan farklıdır, özeldir, birbirine benziyormuş gibi görünse de iç âlemleri farklıdır, özel bir âlemdir. O yüzden insanların parmak izleri bile birbirine benzemez.
Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neyle âlemlere rahmet olur?
Elbette ki rabbimizin indirdiği Kur’ân’la. Kur’ân insanın hem dünyasına hem ahiretine rahmet olur ve insanı rahmetin içine layık eder. Ramazan ayının baş tarafı rahmet olduğu için önce onun rahmeti tecelli eder, kulu rahmetinin içine alır, kula rahmetiyle muamele edip onu kendine döndürür ve nûrunu onun gönlüne indirir; ama kul bunların farkında bile olmaz.
Nasıl ki rabbi kendisiyle beraber olduğu hâlde kulun bundan haberi yoksa, kul, rabbini unutmuş, hatta rabbinden, kendinden perdelenmişse aynı şekilde bu rahmetin de farkında değildir. Kul ne zaman rabbine dönüp onu zikretmeye, tesbih etmeye, hamd etmeye, rabbini tanımaya, anlamaya başladıysa o zaman gönül aynasında Kur’ân’ın rahmetine, güzelliğine şahid olup şehadet eder.
Ramazan ayının ikinci on gününe girdik; yani ortası mağfiret olan günlere geldik hamd olsun. Bilmemiz lazım ki Allah’ın, kullarına mağfireti olmazsa hiç kimsenin kurtuluşu olmaz. “Eğer Allah, insanları zulümleri yüzünden (hemen) cezalandırsaydı, (yeryüzü) üzerinde hiçbir canlı bırakmazdı”468 buyurdu Allah. Onun için Allah, insanlara onların zulümlerine, günahlarına göre muamele etmez, tam tersine rahmetiyle, mağfiretiyle muamele eder. Kul tövbe, istiğfar eder, yanlışlarından döner, rabbinden af ve mağfiret dilerse; yani rabbinden özür diler, ona dönerse kurtulur, kurtuluşa ve saadete erer.
Neyden kurtulur?
Tabii ki kendi hayali, vehmi benliğinden, varlığından, “ben, bence, bana göre” demekten, şeytanın verdiği vesveseden kurtulur. Kurtulunca da nefsi temizlenip tezkiye olur. Böyle olunca cehaletten, karanlıktan kurtulup rabbinin nûrunun, rahmetinin, affının, mağfiretinin içine girer.
Hepimiz yolcuyuz, yoldayız. Ramazan ayında rahmetin içine girmişiz. Kul olamadığımız, rabbimizi, kendimizi anlayıp tanıyamadığımız, rabbimizin bize verdiği kıymeti, değeri, şerefi taşıyamadığımız için rabbimizden af ve mağfiret dilememiz gerekir.
Rabbimizi, kendimizi tanıyamamamızın bir sebebi vardır. Rabbimizi dinlemediğimiz, onun bize indirdiğini okuyamadığımız için rabbimizi de kendimizi de tanıyamadık. Herkes Kur’ân’ı kendine göre öğrenmeye, anlamaya çalışmış, öğrendiğini, anladığını ise çocuklarına, sevdiklerine anladığı kadarıyla öğretmeye çalışmıştır; ama hakikatte bu iş böyle olmaz. Unuttuğumuz bir şey vardır ki o da canlı Kur’ân; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir.
Eğer çocuklarımıza Kur’ân’ı öğretirken “hadi, bu duayı oku, şu sûreyi ezberle, bu âyet şu sıkıntı için şifadır, şu sûre rızkını açar. Sabah erken kalkın, namaz kılın; çünkü insanların rızkı sabah dağıtılır” dediysek, çocuklarımıza Kur’ân’ı yanlış öğretmişizdir! Kendimiz de sabah kalkarken rızık için kalkıyoruz, bundan dolayı çocuğumuza öyle öğretiyoruz, demektir.
Şayet çocuklarımıza Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtsaydık, onun ahlakını, hayatı nasıl yaşadığını anlatmaya çalışsaydık, örnek olarak onu gösterip “Allah’ın nebîsi, resulü her birimiz için örnektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hayatı şöyle yaşamış, şöyle konuşmuş, şöyle iman etmiş, Allah’a şöyle teslim olmuş, Allah’a kulluğunu yaparken şöyle imtihanlara tabi tutulmuştur. Bu yüzden o bizim örneğimizdir” deseydik o zaman onlara Kur’ân’ı da dinlerini de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de doğru öğretmiş olurduk.
Allah, resulüne tabi olmamızı emretmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanımadan ona nasıl tabi olacağız! Tanımadan tabiyet yoktur, onu imam olarak, önder olarak, örnek olarak kabul etmek yoktur! Zaten kendimiz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bilmediğimiz için çocuklarımıza onu öğretemedik. Öğretmediğimiz için de başıboş, rabbini, kendini bilmeyen, kimi örnek alacağını anlamayan, bu yüzden yanlış tercihler yapıp kendine başka örnekler seçen nesiller meydana gelmiştir. Herkes bu sorumluluğu taşır ve cezasını da görür.
Eğer çocuklarımıza Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek olarak gösterseydik, onlar da peygamberlerini sevseydi o zaman canlı Kur’ân’ı, onun üzerinde görünen rabbimizin güzelliğini severlerdi. Bununla beraber kulluğu, âbdiyeti, rablerine dost olmayı, yakın olmayı, veli olmayı severlerdi; ama dediğim gibi: Kendimiz âbd olmayı beceremediğimiz için onlara da âbd olmayı öğretemedik, anlatamadık, rablerini, Kur’ân’ı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtamadık. Böylelikle hep birlikte Kur’ân’ın nûrundan mahrum olduk ve karanlıkta kaldık.
Peki, rabbimizi ve kendimizi nasıl bilebilir, tanıyabiliriz?
Sadece okumakla olmaz, hatta okuyup anlamakla bile olmaz. Bu her bir kul için böyledir. Kendimizi ve rabbimizi tanımamız, kulluğumuzu doğru bir şekilde yapabilmemiz için canlı bir örneğimizin olması şarttır. Zahiri olarak bile bir şey öğrenmek istediğimizde onu gidip ustasından öğreniriz. Kaldı ki manevi işler başka türlü yürür. Herhangi bir şeyi öğrenmek için dahi onu görmemiz gerekiyorsa, âyetleri anlamamız için de canlı Kur’ân’ı görmemiz lazım. Onu görmeden âyetleri anlayamaz ve hem rabbimizi hem de kendimizi tanıyamayız; çünkü Allah canlı Kur’ân’a tecelli eder.
İnsanlar bir değildir. Rabbimizin buyurduğu gibi; hem öndekiler (mukarrebunlar, hayırda yarışanlar), hem kitabını sağından alan sağdakiler hem de kitabını solundan alan soldakiler vardır.469 Bizim de öndekilerden, hayırda yarışanlardan, mukarrebundan, rabbimizin “veli” dediklerinden işi öğrenip âyetlere, Kur’ân’a onların üzerinde şahid olmamız lazım ki Kur’ân’ı anlayabilelim ve rabbimizin güzelliklerini oradan alabilelim.
Mesela; Allah bize örnek olarak Hz. Eyyûb (a.s.)’ın sabrını anlatmış ve Hz. Eyyûb (a.s.) için “o ne güzel bir kuldu!”470 buyurmuştur. Neden? -Tabii ki sabrından dolayı. Bu durumda sabreden bir kul görmezsek, bunu sadece bilgi olarak anlamış oluruz ki bu bilgi de bize sabrı kazandırmaz. Bu defa Hz. Eyyûb (a.s.)’ın, malını, evlatlarını, itibarını, sağlığını kaybetmesi karşısında nasıl sabrettiğine şahid olmadığımız için ona benzer en ufak bir olay, musibet bize geldiğinde hemen feryadı koparıp itiraz eder, şikâyet ederiz. Böyle yapınca da hiç farkında olmadan rabbimizi şikâyet etmiş oluruz; ama Hz. Eyyûb (a.s.) gibi bir kul görseydik, o kul bizi sadece sabra şahid kılmaz, bir de onun gönlünden bizim gönlümüze sabır tecellisi akardı. O kulun gönlündeki sabır, imanının gereğidir. O da zaten nasıl sabretmesi gerekirse öyle sabreder. Elbette ki bu sabrı da Allah ona vermiştir.
Aynısı kerim olmak için de geçerlidir. Kerim birini görmesek cimri oluruz, ikram edemeyiz. Rabbimiz, özümüzde, hakikatimizde kerim olmayı bize ikram edip vermiştir; fakat bizdeki bu güzelliğin açığa çıkması için âyetlerin kendisinde canlandığı bir şahsiyetle beraber olmamız şarttır. Ne zaman kerim birini görsek, gönlümüz onunla beraber olsa onun kerimliğini severiz. Onun kerimliğini sevmek, Allah’ın ismini sevmektir. Böyle olunca Allah da gönlümüzün üzerindeki perdeyi kaldırır ve bizdeki kerimliği açığa çıkarır.
Her hâlükârda her yolun başı yine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e döner. Sonuç itibariyle hayatımızda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olmadığı için, Kur’ân’ı okumuşuz; ama ondan istifade edememişiz!
Kıyamete kadar bir Allah ve resulünün davetine icabet edenler, bir de icabet etmeyenler vardır. Allah’ın davetine icabet etmeyenler zaten müşrik olmuş, kâfir olmuştur. İcabet edenler de mü’min, Müslüman olmuştur. Mü’minler için söylüyorum; sorulsa herkes “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün insanlığa gönderilmiş bir nebî ve resuldür” der. “Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ne kadar örnek alıyorsunuz” diye sorulsa, belki kendine göre bir şeyler de söyler; ama “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek alıyorum” demek farklı bir şey, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yaptığı gibi yapmak farklı bir şeydir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek almak için dışarıdan bakılınca, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzememiz ve onun ahlakının, rahmetinin, ikramının, rabbine olan imanının, aşkının, muhabbetinin, teslimiyetinin, boyun büküşünün, halimliğinin, raufluğunun, rahimliğinin; yani Allah’ın bütün isimlerinin üzerimizde görünmesi gerekir. Eğer böyleysek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benziyoruz demektir; ama Allah’ın isimleri üzerimizde görünmüyorsa, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemiyoruz, onu örnek almıyoruz, dolayısıyla onun yaptığı gibi yapmıyoruz demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in en öndeki vasfı; kendisinde benlikten eser olmaması ve sadece “Allah” demesidir. Bizim için örnek olan önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in imanıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın kendisine indirdiğine nasıl iman ettiyse bizim de öyle iman etmemiz gerekir.
“Resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler).”471
Rabbimiz Kur’ân’da kendi kafanıza göre iman edin, demedi. Bu yüzden mü’minler imanı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den, onun hâlinden, tavrından, teslimiyetinden, rahmetinden, kulluğundan öğrenirler. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz nerede olursa olsun en kâmil kul, âbd, en kâmil baba, en kâmil dede, en kâmil arkadaş, en kâmil komşuydu. Hangi işi yaparsa yapsın en kâmil, en güzel, en mükemmel şekilde yapardı. Biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i âbd olmaktan başka bir şeyle vasıflandırsaydı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onu hemen düzeltir, “ben öncelikle rabbimin kuluyum” buyururdu.
Bununla ilgili Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir kıssa anlatayım.
İman edeceklerden biri kelime-i şehadet getirirken “eşhedu en lâ ilâhe illallah ve eşhedu enne muhammeden resuluhu ve âbduhû” dedi. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, “hayır, olmadı! Önce âbduhu sonra resuluhû diyeceksin. Ben resul olmadan önce de Allah’ın âbdiydim, herkes onun âbdidir” buyurdu.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kendisinin âbd olmaktan başka herhangi bir şeyle anılmasını kabul etmezdi. Resullük vazifesiyle anılmasına da bu vazifeyi kendisine Allah verdiği için müsaade ederdi.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz her halükârda herkese karşı sonuna kadar tevazu gösteren, en aşağıya inen, herkesle beraber olabilen ve herkese rahmet olan biriydi. Allah onun âlemlere rahmet olduğunu bize haber vermiştir.472 Hiç kimse Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de rahmetten, hayırdan, güzellikten, hidâyetten, ikramdan başka bir şey görmemiştir, göremez. Bununla beraber, o sadece insanlara değil bütün âlemlere, varlığa, yerde, gökte her ne varsa hepsine ve her şeye rahmettir.
Allah bizi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra gönderdiyse bu şerefi bize ikram etmiştir; çünkü Allah ondan önce hiç kimseye “sen azim bir ahlak üzeresin”473 buyurmamıştı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e kadar gelen bütün nebîler, resuller işin bir bölümünü yapmıştır; ama iş, sonuçta Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le tamamlanmış, kemale ermiştir. Allah’ın vahyi de böyledir. Allah sonunda vahyini Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e indirmiş, gerisini ise neshetmiştir. Allah’ın hükmü budur.
Bununla beraber Allah âyetlerinde “Allah Nûh’a, İbrahîm’e, Mûsâ’ya, Îsâ’ya, neyi indirdiyse sana da onu indiriyor”474 buyurmuştur; ama bir de fazlası vardır. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le insanlık için nimetini tamamlamıştır. Bu nimet, Allah’ın Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e verdiği en büyük ikram olan miraçtır ki bu da hiçbir peygambere nasip olmamıştır.
Bir peygambere ne varsa, ümmetine de o nimet vardır. Tabii layık olursa vardır. Misal; Hz. Mûsâ (a.s.)’ın kavmi ona “sen gidip rabbimizle konuşuyorsun, biz de onunla konuşmak istiyoruz” dediler. Hz. Mûsâ (a.s.) da kavminin isteğini rabbimize söyledi. Hz. Mûsâ (a.s.), kavminin isteğini söyleyince, Allah da ona “söyle onlara, ‘üç gün boyunca tövbe, istiğfar etsinler’ üçüncü günden sonra onları getir” buyurdu. Hz. Mûsâ (a.s.) da kavminden ileri gelen yetmiş kişiyi seçip “üç gün boyunca tövbe, istiğfar edin, bunu yaparsanız rabbimiz benimle konuştuğu gibi sizinle de konuşacak” dedi. Üç gün sonra da onları götürdü; ama rabbimiz hitap etmeye başlar başlamaz hepsi düşüp öldüler.475 Bu olay üzerine Hz. Mûsâ (a.s.) “ya rabbi! Ben şimdi geri döndüğümde kavmime ne diyeceğim?” deyince, Allah da rahmetinden dolayı onları tekrar diriltti.
Peki, o yetmiş kişinin ölmesinin sebebi neydi?
Çünkü tam olarak tövbe, istiğfar etmemişlerdi, dilleriyle yarım yamalak tövbe etmişlerdi ve işi anlamamışlardı; yani buna hazır değillerdi. Bu yüzden dayanamayıp öldüler. Demek ki ihlasla, samimiyetle gerçekten tövbe etselerdi, peygamberlerine yapılan bu ikram kendilerine de olabilirdi.
Aynı şekilde, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e miraç ikram edilince, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Mescid-i Aksa’ya gitmiş ve peygamberlerin hepsi onu tebrik etmeye gelmiştir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de yüz binden fazla peygambere imamlık yapmış ve onlara iki rekât namaz kıldırıp öyle miraca çıkmıştır. Bu, rabbimizin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e verdiği şeref anlaşılsın diyedir; çünkü namaz kılınmadan önce bütün peygamberler bir aradaydı ve imam belli değildi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gelince, teklifi Hz. Âdem (a.s.) Babamıza yaptı ve ona “hepimizin babası sensin, buyur namazı sen kıldır” buyurdu. Hz. Âdem (a.s.) da “bana böyle bir emir gelmedi, ben bunu yapamam” diye cevap verdi. Sonra Cebrail (a.s.), Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ya Resulullah! Senin imam olman gerekiyor. En son gelen nebî sensin, en öndeki de sensin. Manevi olarak bu makam senin makamındır” dedi. Bu, Hakikat-i Muhammediye’den dolayıdır. Hepimizin maneviyatı bu nûrdan, hakikattendir ve bütün peygamberler de buna dâhildir.
Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olsaydık, onu tanıyıp anlasaydık, örnek alsaydık, evlatlarımıza, ehlimize de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtıp onları yakıtı taşlar ve insanlar olan ateşten korusaydık hâlimiz böyle olmazdı, bambaşka olurdu; birbirimize rahmet eder, ikram eder, birbirimizi Allah’a davet eder, birbirimize huzur olur, nûr olur, ikram olur, birbirimizle kardeş olur ve kardeşimizi kendi nefsimize tercih ederdik.
Bütün sorun; canlı Kur’ân ile beraber Kur’ân olmamamızdır. Herhangi bir mesleği yalnızca okumakla öğrenemeyiz. Okumanın yanında bir de pratik yapmamız gerekir. Diyelim ki biri tıp fakültesinden mezun olup doktor oldu. Bu kişi diğer doktorların işi nasıl yaptığını görmeden, hastayı ona teslim etseler ve ona “hadi ameliyat yap” deseler yapabilir mi? -Elbette ki yapamaz, yaparsa hastayı öldürür. Aynı şey âlim için de geçerlidir. Biri ilmiyle amel etmiyorsa, Allah’ın vahyini yaşamıyorsa insanlara örnek olamaz, konuştukları da kimseye bir fayda vermez; çünkü daha kendisi gerekeni yapmamıştır.
Bu yüzden “hadi, birbirimizi sevelim” demekle kimseye bu sevgiyi veremezsin. Eğer sende Allah için sevgi yoksa, muhabbet yoksa, gönlün Allah’ın sevgisi, muhabbetiyle dolu değilse, sevmeyi istediğin kadar anlat, sevgiyi kendi gönlünden karşındakine vermediğin sürece kimseyi kimseye sevdiremezsin; çünkü konuşurken kelimelerin içine gönlünde ne varsa onu koyar, seni dinleyenlerin gönlüne öyle verirsin.
Evet, bütün mahrumiyetimiz Kur’ân’dan, canlı Kur’ân olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den ayrı kalmaktan dolayıdır. Şöyle biraz tefekkür edince hepimiz sebebin bu olduğunu anlarız. Rabbimizi dinleyip, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek alsaydık ve ona tâbi olsaydık sevgiden, imandan mahrum kalmazdık.
Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)”476 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olursak sevgiye layık olmuş; yani iman etmiş oluruz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak yoksa iman yoktur.
İnsanlar sırf bu dertten kurtulmak için “iman; Allah’a, meleklere, resullere, kitaplara, ahirete inanmaktır” demiştir. Oysaki iman inanmak demek değildir. Kaldı ki inanmayan var mıdır!
“(Resulüm!) Andolsun ki eğer onlara, ‘gökleri ve yeri kim yarattı?’ diye sorsan, hiç şüphesiz ‘Allah’ derler. De ki: ‘(Öyleyse) Hamd, Allah’a mahsustur.’ Fakat onların çoğu (bunu) bil(ip idrak et)mezler.”477
“(Resulüm! O müşriklere) De ki: ‘Sizi gökten ve yerden kim rızıklandırıyor? Ya da kulaklara ve gözlere malik olan kimdir? Ölüden diriyi kim çıkarıyor, diriden ölüyü kim çıkarıyor? (Her türlü) İşi kim idare ediyor?’ Onlar hemen ‘Allah’ diyecekler. De ki: Öyle ise hâlâ takvâlı olmayacak (Allah'a karşı kulluk sorumluluğunuzu bilip yerine getirmeye çalışmayacak) mısınız?”478 “(Resulüm!) Andolsun, eğer onlara kendilerini kimin yarattığını sorsan elbette ‘Allah’ derler. O hâlde nasıl (oluyor da Allah'a kulluktan) döndürülüyorlar?”479 Hem “Allah” diyorsunuz hem de ondan dönüyor, yüz çeviriyorsunuz, buyuruyor. Demek ki onlar da Allah’a inanıyorlar!
Allah’tan yüz çevirmek; onu sevmemek demektir. Allah’ın sözünü sevmeyenler Allah’ı sevmezler. İstedikleri kadar Allah’ı sevdiklerini iddia etseler de ancak kendi kendilerini kandırırlar; çünkü Allah’ın sözünü, resulünü sevmeyenler için Allah’ı sevmek de söz konusu değildir. Böyleleri “seviyorum” derken sadece yalan söylerler.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de Kur’ân tecelli etmiştir. Zaten hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını okuyunca, dinleyince Kur’ân’ın tecelli ettiği hayatın nasıl olduğunu biliriz. Bununla beraber Allah da Kur’ân’da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bize tanıtmıştır.
Nasıl?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmet olandır, azim bir ahlak üzeredir, mü’minlere karşı rauf ve rahimdir, hidâyetçidir, uyaran, ikaz eden, müjdeleyen ve izniyle Allah’a davet eden nûr saçan kandildir.480 Rabbimiz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i bize böyle tanıtmıştır. Bizim de Allah’ın izniyle Allah’a davet eden, nûr saçan kandil olmaya çalışmamız şarttır.
Peki, Allah neden özellikle “izniyle Allah’a davet eden nûr saçan kandil” buyurdu?
Çünkü herkes daveti ağzına dolayıp “ben seni Allah’a davet ediyorum” diyemez. Bu konuda Allah’tan izin almak gerekir. Bu izni alabilmek için de onu tanımak şarttır. Kul, Allah’a davet ederken bir tek diliyle davet edemez. Allah’ın güzelliğini üzerinde göstererek dua etmesi lazım. Allah âyet-i kerimede “El Esmâu’l Husnâ (en güzel isimler) Allah’ındır. Öyleyse O’na o (güzel isimleriy)le dua ed(ip yalvar)ın.”481 Allah’ın isimleriyle rabbinizden isteyin, buyurmuştur.
Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.
Allah’tan rahmeti istiyorsak bu isteğimizi Allah’ın Rahmân ve Rahîm isminden isteyip “sen rahmânsın, sen rahimsin ya rabbi! Bana rahmetinle muamele et” dememiz gerekir. Af ve mağfiret istiyorsak “sen afuvvsun, sen ğafursun, sen ğaffarsın ya rabbi! Beni affet, mağfiret et” dememiz lazım. Aynı şekilde rızık istiyorsak “sen rezzaksın, sen kerimsin, sen vehhabsın, bana ikram et ya rabbi!” dememiz lazım.
Bunlar genel duadır, bir de özel olarak rabbimize dua etmeliyiz. Böyle dua ettiğimiz hâlde bile duamızın kabul olmamasının sebebi; isimlerin yeteri kadar bizde tecelli etmemesidir.
Her mü’minin üzerinde bir İsm-i Âzam tecelli etmiştir. İsm-i Âzam genel olarak “Allah” ismidir. Özel olarak da kimin üzerinde hangi isim kemaliyle tecelli etmişse ve en öndeyse o en öndeki isim kendi İsm-i Âzam’ıdır. Kul onunla dua ederse duası reddolmaz; çünkü Allah’ın o ismini söylerken doğru söylüyordur.
Diyelim ki biri çok merhametli biridir. “Sen rahimsin ya rabbi! Bana ikram et” dediğinde doğru söylemiş olur, dolayısıyla hangi duayı yaparsa yapsın, Allah’ın Rahmân ve Rahîm isimleriyle yapmalıdır; ama merhametsiz biriyse o zaman da istediği kadar “ya rabbi! Sen rahimsin” desin, aslında yalan söylemiştir. Söylediği söz doğrudur; ama kendisi yalancıdır. Eğer Allah’ın Rahîm ismine gerçekten iman etseydi, bu ismi sever, kendisi de rahim olurdu.
Başka bir örnek daha vereyim. Sen cimrisin ve dua ederken “ya rabbi! Sen kerimsin, bana ikram et” diyorsun! İyi de sen kerim değilsin ki! Sen, Allah’ın kerimliğine iman etmemiş, onun kerimliğini sevmemişsin. Allah’ın kerimliğini sevmediğin için onun kerim olduğunu bilmen sende imana dönüşmemiş, sen Allah’ın kerim olduğuna sadece inanıyorsun. İnanmak iman değildir. Eğer Kerîm ismini sevseydin sen de kerim olurdun ve bu isim senin için İsm-i Âzam olurdu. O isimle dua edince de Allah duanı kabul ederdi; çünkü İsm-i Âzam ile yapılan dua reddolmaz.
Hepimiz biliyoruz ki İsm-i Âzam bütün isimleri içinde barındıran “Allah” ismidir. Mesela; Hz. Îsâ (a.s.), ölüyü diriltirken İsm-i Âzam ile dua etmiş ve kum bi iznillah: “Allah’ın izniyle kalk”482 demiştir.
Peki, biz “Allah” ismiyle böyle dua edersek duamız kabul olur mu? -Tabii ki olmaz; çünkü “Allah” demek öyle kolay bir şey değildir. Allah’ın her bir ismine tek tek iman edersek, hepsi bizim üzerimizde kemale ererse işte o zaman “Allah” deyince bütün isimleriyle beraber “Allah” demiş oluruz.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanımaktan, ona iman etmekten; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sevmekten gâfiliz. Eğer onun hâlini, ahlakını, imanını, Allah’a yeryüzünde halife oluşunu, rabbine ayna oluşunu, onun gönül aynasında, hayatının her anında rabbimizin güzelliğinin tecelli ettiğini bilmediysek, anlamadıysak onu sevmemiz de örnek almamız da mümkün olmaz.
Bu kadar yetti mi? -Hayır! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i Kur’ân’dan tanımadan, üzerinde Allah’ın güzelliğinin tecelli ettiğini anlamadan bir de onu çocuklarımıza anlattık, çocuklarımız da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sadece zahiri olarak anlamaya çalışıp hayal kurdu! Oysaki en yakınları olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i üzerimizde göstermemiz ve onlara rahmetimizle, şefkatimizle, ikramımızla, hidâyet oluşumuzla örnek olmamız gerekirdi!
Her anda nasıl bir kul olduğumuzu, Allah’ın hesabını nasıl yaptığımızı, nasıl secde ettiğimizi, rabbimizi nasıl zikrettiğimizi, tesbih ettiğimizi çocuklarımız bizim üzerimizde görüp şahid olmalıdır. O zaman davet ettiğimiz Kur’ân’a ve resulüne şahid olurlar.
Bizim gücümüz buna yetmeyebilir. Böyle bir durumda bu defa Allah’ın kendisine nimet verdiği bütün kulları örnek olarak onlara göstermeliyiz. Allah’ın kendisine nimet verdiği nebîler bu zamanda olmadığı için onları örnek olarak gösterme imkânımız yoktur. Geriye sıddıklar, şahidler ve salihler kalır.483 Biz de çocuklarımıza onları örnek göstermeliyiz; yani kim güzel yapıyorsa çocuklarımıza onu örnek gösterip “şu kul gibi” ya da “şu kullar gibi güzel yapman lazım” demeliyiz. Tabii ki büyüdükçe durum değişir; ama mutlaka daha küçükken, Allah’ın nimet verdiği kulları onlara örnek olarak göstereceğiz ki büyüdüklerinde Allah’ın isimlerini bir gönülden alsınlar ve kendi gönüllerindeki isimler açılsın; yani tohum filizlenip yeşersin. İşte, bu yüzden canlı bir örneğe şahid olmaları şarttır.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “ey nebî! Muhakkak ki Biz seni (ancak insanlar için) bir şahid, bir müjdeleyici ve bir uyarıcı olarak gönderdik. Ayrıca O’nun izni ile (insanları) Allah'a (çağıran) bir davetçi ve nûr saçan bir kandil olarak (gönderdik).”484 Seni nûr saçan bir kandil olarak gönderdik, buyurmuştur.
Nûr saçan kandil, bütün âlemi aydınlatır. Bizi de aydınlatmalıdır; ama aydınlatsaydı böylesine karanlıklarda kalmaz, kendi kendimizden mahrum olmazdık. Tam tersine kim olduğumuzu bilir, rabbimizi tanır, ona âbd olmaya, kul olmaya çalışırdık, kardeşlerimizle bir ve beraber olur, kardeş olurduk. Oysa genel itibariyle baktığımızda rabbimize ne kadar âbd olduğumuzu ve Allah’ın hesabını ne kadar yaptığımızı görüyoruz!
İnsan, rabbini tercih edince a‘lâ-yı illiyyîn’e, miraca, Arş’a, Sidretu’l Münteha’ya, huzura çıkar. Tercih etmeyince ise hayvandan bile daha aşağıya iner. Bu yüzden Allah, iman etmeyenleri anlatırken “hayvanlar gibi hatta daha (idrakten yoksun ve) şaşkındırlar”485 buyurmuştur. Bu başka bir varlık için geçerli değildir. Melekler zaten nûrdan yaratıldıkları için böyle bir sorumlulukları yoktur. Onlarda nefis olmadığı için isteseler de aşağı inemezler. Onlar sadece rablerini hamd ile tesbih ederler.
Hayvanların da böyle bir sorumluluğu yoktur. Rabbini, kendini tanıma sorumluluğu bir tek insanlar içindir. İnsan dışındaki varlıklar rablerini ne kadar tanıyorsa rablerini o kadar bilirler; ama onların da rablerini tanıma imkânları insanlar üzerindendir. Bu yüzden cinlere cinlerden peygamber gelmez. Hepsi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmuştur. Önceden de aralarında Yahudi olanlar ve Hristiyan olanlar vardı.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim için en büyük nimet, en büyük kazanma imkânıdır. Misal; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz miraçtan dönerken bütün melekler onu bekliyorlardı. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Cebrail (a.s.)’a “melekler neden bekliyor” buyurunca, Cebrail (a.s.) da “rabbimizi göreni görelim diye hepsi seni bekliyor” dedi.
Rabbimizi göreni görmek bile kişiyi nûrlandırır, marifetten bir perde açar. Anlaşılsın diye söylüyorum: Mesela; yüze yakın kardeşimiz şu üç ayların başından itibaren yürüyüp huzura vardılar. Bir kısmı huzura kabul edildi ve rabbimizin hitabıyla, selamıyla, rahmetiyle karşılandı. Soracağım tek bir soru vardır: Eğer kardeşlerimiz bizim gibi biriyle karşılaşmasaydı ve manevi yolu yürümeseydi bundan habersiz olmazlar mıydı! Yüz bin tane kitap okusalardı, yüz bin yerde sohbet, vaaz dinleselerdi bile böyle büyük bir nimete kavuşabilirler miydi! Bunu biraz düşünelim! Tabii, elbette ki bu da Allah’ın ikramıdır. İnsan, aklını kullanıp bir Mürşid-i kâmille beraber kazanılan bu nimeti anlamaya çalışmalıdır.
Devamlı söylüyorum: Ben kendimi sadece hizmetçi ve hizmetkâr olarak biliyorum. Eğer rabbim bana “kullarıma güzel hizmet ettin” buyurursa, bu benim için en büyük şereftir ve bu söylediğim tamamen gerçektir, haktır.
O yüzden insanlar için örnek şahsiyetlerin olması lazım. Biz her bir kardeşimizi örnek şahsiyetler olarak görmeyi istiyoruz. Kardeşlerimiz öyle bir hâle gelsinler ki insanlar onlara bakınca “ben de onun gibi bir kul olmak istiyorum” desinler. Aileler, analar, babalar, çocuklarına kardeşlerimizi örnek gösterip “işte senden onlar gibi bir kul olmanı istiyorum. Hepsi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, canlı Kur’ân’a tabi olmuş; Kur’ân’ın âyetleri, Allah’ın rahmeti, güzelliği üzerlerinde tecelli etmiş” desinler istiyoruz.
Kendimize rabbimizin layık gördüğü kıymeti, değeri vermeliyiz. Şeytanın, insanları tuzağa düşürdüğü yer insanı değersizleştirmektir. Şeytan sırf insanın secdeye layık olmadığını dedirtmek için insana kin ve nefret tohumlarını eker, insanı kibirlendirir. İnsana zaten kim olduğunu, rabbinin kendisine nasıl bir kıymet, değer verdiğini unutturmuştur. Bu nedenle insan kim olduğunu, rabbinin kendisine yakınlığını bilmez. Bunu bilgi olarak bilse de tatmaz, tadamaz.
Peki, kulun bunu tatmamasının sebebi nedir?
Çünkü ona rabbinin yakınlığını tadan biri gereklidir; ama onu görmek insanda yine bir şeyi değiştirmez. Ebu Cehil de Ebu Leheb de diğer müşrikler de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i görüyordu. Demek ki sadece görmekle iş bitmiyormuş! Görmek için ona bakmak gerekir! Kul, canlı örneğe bakacak ki ondaki Allah’ın güzelliğine şahid olsun, dolayısıyla onu sevsin. Onu sevince gönlü onunla beraber olur. Gönlü onunla beraber olunca da o canlı örneğin gönlündeki aşk, muhabbet, teslimiyet, Allah’ın güzelliği kendisinin gönlüne akar. Dervişin mürşidiyle irtibatı böyledir ve buna rabıta denir. Yoksa rabıta öyle zahiri bir şey değildir.
Mesela; hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i seviyoruz. Baktığımızda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e şiir söyleyenler, ilâhi söyleyenler, naat okuyanlar ya da konuşarak “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz şöyle güzeldi” deyip onu anlatanlar vardır. Evet, hepsi de doğrudur, hepsi de haktır; ama görmemiz gereken bu değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zaten güzeldir ve aslında onu öven de biz değiliz, Allah, kulları üzerinden onu övüyor.
Asıl görmemiz gereken, övgüye layık olan âlemlerin rabbinin Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzerindeki tecellisidir; çünkü övgüye layık olan Allah’tır. Elhamdu lillâhi rabbil âlemin:486 “Hamd (övme ve övülme, yarattıklarını rahmetiyle eğiten, büyüten) âlemlerin rabbi olan Allah’a mahsustur.” Allah neyi övdüyse bizim de onu övmemiz gerekir. Böyle olmazsa kelimeyi eksik kullanmış oluruz. Eksik olmaması için herhangi birine “güzel” derken ona direkt “güzel” demek yerine, “Allah güzel yarattı” demeli, herhangi bir nimet için de “rabbim bu nimeti yaratıp bana ikram etti” demeliyiz; yani hiçbir şeyi rabbimizden ayrı düşünmemeliyiz. O zaman Allah’ın bizdeki güzelliği zuhur eder ve açığa çıkar.
Bununla beraber her ne olursa olsun rabbimizden başka tarafa dönmememiz lazım. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde “(geceleyin) Rabbinin ismini zikret ve (her şeyden sıyrılarak) bütün varlığınla ona yönel.”487 “Rabbini tesbih et, Rabbine hamd et,488 Rabbine kulluk yap”489 buyurmuştur. Biz de inşallah öyle yapacağız.
Rabbimizin bize indirdiği kitabı, gönderdiği mektubu anlamak için, Kur’ân’ı rabbimizin anlattığı gibi anlamaya çalışmamız şarttır. Bunun da yolu; Kur’ân’a bakarken “bu benim hakikatimdir, beni bana tanıtandır” demektir.
Bir an için Kur’ân’ın bize indirilmediğini farz edelim, acaba ne olurdu! Söyleyeyim: Bütün insanlık karanlığa gömülürdü; çünkü Kur’ân nûrdur,490 hidâyettir. Kur’ân inmeseydi karanlıkta ne kendimizi ne rabbimizi tanıyabilir ne nereden geldiğimizi ne de nereye gideceğimizi anlayabilirdik. Kur’ân ise bizim için saf nûrdur, hatırlatmadır.491 Bize unuttuğumuz şeyi hatırlatır. Neyi? -Hepimiz rabbimize bir söz verdik; ama sözümüzü unuttuk.492 Hatta söz verdiğimizden bile haberimiz yoktur. İşte, Kur’ân da bize bizi, rabbimize verdiğimiz sözü hatırlatır. Bundan dolayı Allah, Kur’ân’a “zikir”493 demiştir.
Şayet Kur’ân olmasaydı, insan olmaktan çıkar, insanlığımızı kaybederdik. Kur’ân ile muhatap olmayanların, iman etmeyenlerin insanlıktan nasıl çıktığını, nasıl canavarlaştığını şu anda dehşetle seyrediyoruz. O kadar ki “böyle bir şey olamaz” diyoruz! Yaptıkları zulümler en vahşi canavarların bile yapmayacağı, akılların alamayacağı şeylerdir. İnsan karanlıkta kaldığı için canavar olur. Zahiri olarak akıllıdır; ama manevi olarak canavardır. Akılları bir de plan yapar, proje yapar, silah üretir. Akıllı canavar!
“Bunlar, apaçık Kitâb’ın âyetleridir. (Resulüm!) Onlar iman etmiyorlar diye (üzüntüden) neredeyse kendini helâk edeceksin!”494 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, insanları davet ettiği zaman Allah’a iman etmediklerinde, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz üzülüyordu. Bu da onun âlemlere rahmet oluşundan dolayıydı; çünkü o, mü’minlere karşı rauf ve rahim, bütün insanlara karşı da rahmet sahibidir.495
“Biz dilersek onların üzerine gökten bir âyet (mucize) indiririz de ona boyunları eğilip kalır (hemen secdeye kapanarak iman ederler).”496 Dilersek böyle yaparız; fakat yapmıyoruz. Onların kendi iradeleriyle, tercihleriyle iman etmelerini istiyoruz; yani “üzülme ve kendini bu kadar helâk etme” buyuruyor Allah.
“Onlara Rahmân’dan gelen yeni bir zikir (hatırlatma ve öğüt) yoktur ki (hemen) ondan yüz çevirmesinler.”497
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in döneminde nasıl böyleydiyse şimdi de böyledir. Kendilerine Rahmân olan rablerinden yeni bir zikir (hatırlatma) geldiğinde; yani bir âyeti okuduklarında ya da dinlediklerinde ondan hemen yüz çevirirler.
Oysaki Rahmân’dan sana bir zikir gelmesiyle Allah sana rahmet etmeyi diliyor, bu zikirle seni rahmetine, cennete, nûra, Hz. İnsan olmaya davet ediyor. Eğer rabbinin vahyinden yüz çevirir, onu dinlemeye, anlamaya çalışmazsan kâfirlerin, müşriklerin ve münafıkların yaptığı gibi yapmış olursun.
Allah her birimizle tek tek muhataptır. Herkes rabbinin kendisinden ne istediğini ve kendisine neyi öğrettiğini, gün içinde kendisine nasıl tecelli ettiğini, neyle karşı karşıya getirip imtihana tabi tuttuğunu, neyi ikram ettiğini görüp anlamalıdır; yani rabbi ile muhatap olduğunu anlamalıdır. Öyle ki rabbinin zikrinden yüz çevirmesin ve gerekeni yapıp kazansın.
“Andolsun ki onlar (bu Kur’ân’ı da) yalanladılar; fakat kendisiyle alay edip durdukları şeylerin haberleri yakında kendilerine gelecektir.”498 Allah “onlar alay ettiler” buyuruyor.
Eğer kabul edip iman etselerdi, Allah’ın vahyinden yüz çevirmez, onu yalanlamaz, hemen “rabbim bana ne demiş” deyip anlamaya ve gerekeni yapmaya çalışırlardı.
Evet, hep birlikte Kur’ân ve insanı, Kur’ân’la aramızdaki bağı anlamaya çalıştık.
Allah bizi tefrika yapanlardan; birliği, beraberliği, kardeşliği bozanlardan ve bölünüp parça parça olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi ipine hep beraber sarılanlardan eylesin. Allah bizi bir ve beraber eylesin. Şeytana yardım edenlerden eylemesin. Allah bizi âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’ın (onun dininin ve resulünün) yardımcıları olun”499 buyurduğu Allah’ın yardımcıları olan kullarından; resulüne yardım edenlerden, vahyini taşıyanlardan ve kitabına hep beraber sımsıkı sarılanlardan eylesin. Allah bizi; rabbini dinleyenlerden, Kur’ân’ın hakikatini, dolayısıyla canlı Kur’ân olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i anlayanlardan, tanıyanlardan eylesin. Allah bizi; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek alanlardan ve emrettiği gibi ona tabi olanlardan eylesin. Allah bizi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yürüdüğü sırât-ı mustakîmde yürüyenlerden ve onun ahlakına bürünenlerden eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
