11.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân ile insanın aslında bir olduğunu ve insanın hakikatinin Kur’ân olduğunu öğrenmeye çalışıyorduk.
Şimdiye kadar Kur’ân’dan dinledik ve Kur’ân’dan anlamaya çalıştık; ama şimdi Kur’ân’ı anlamaya çalışacağız inşallah.
Kur’ân bizim hayat kitabımızdır. Bize rabbimizi, kendimizi tanıtan; hayatı, dünyayı, ahireti, bütün varlığı anlatan ve ebedi hayatımızı kazanmamız için bu hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini bize öğreten, diri ve hayy olan kitabımızdır. Sadece Kur’ân’la tevhid olur, vahdet olur, birlik olur. Biz de Kur’ân’ı biraz dikkatle dinlersek tevhidimiz olur, böylelikle gerçek manada “lâ ilâhe illallah” deriz inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
“Allah hakkında yalan uydurandan ve kendisine geldiği zaman doğruyu (apaçık beyan eden bu Kur’ân’ı) yalanlayandan daha zalim kim vardır!”429
Kendisine Allah’ın âyetleri geldikten sonra onu yok sayanlardan daha zalim kim vardır, buyurdu Allah. Biri Allah’ın âyetlerini yok sayarsa kendi kendine zulmetmiş ve zalimlerden olmuştur. Zalim olan, karanlıkta kalan mutlaka başkalarını da karanlığa davet eder ve onlara zulmeder. Tabii ki öncelikle ve özellikle en yakınlarına zulmeder.
“(Resulüm!) Muhakkak ki Biz, sana bu Kitâb’ı hak ile indirdik.”430 Allah, insan için de “gerçekten Biz insanı en güzel kıvamda yarattık. Sonra onu aşağıların aşağısına (hiçbir şeyi olmadan sefil bir hâlde dünyaya) indirdik”431 buyurmuştur. İnsanı en güzel şekilde, en kıvamında ve dengede yarattık, sonra da onu en aşağıya indirdik.
Allah, bizi en aşağıya indirdikten sonra ipini de yukarıdan aşağıya indirmiş ve bize “hadi hep beraber ipime tutunun ve ona sarılıp bana gelin”432 buyurmuştur. Yalnızca Allah’ın ipine sarılanlar ona gidebilir, sarılmadan sadece dil ile “ben mü’minim, Müslüman’ım” demekle kimse rabbine varamaz.
Allah’a, resulüne ve ona indirilene iman edenler kurtuluşa, saadete erip cennete gider; çünkü Allah kime neyi öğrettiğini, neyi ulaştırdığını, ne imkânlar verdiğini ve kulunun neyi anladığını bilendir. Bu yüzden kimin iman edip etmediğini bilir.
Allah her bir kul için ezeli ilmine göre takdirini yapmıştır. Bununla beraber Allah, kulunun gücünün neye yettiğini ve neyi, nasıl kazanacağını bilir, kulunu dünyaya ne zaman göndereceğini, nereye göndereceğini, kimlerle beraber edeceğini, kulu için neyin hayır, neyin şer olduğunu, peygamberleri tabi tuttuğu imtihanlara kulunu tabi tutarsa kaybedeceğini bilir, dolayısıyla kimi hangi zamanda dünyaya göndermiş, kimlerle beraber etmiş, hangi anadan, babadan dünyaya göndermiş ve kendisine hangi imkânları vermişse, kul için hayr olan sadece odur. Kime göre? -Elbette ki Allah’a göre, onun ezeli takdirine ve ilmine göre. O hâlde hiç kimse kimseyi kınayamaz, “neden, niçin böyle oldu” diyemez; çünkü herkesin sahibi olan ve herkes hakkında hükmü verecek olan bir tek Allah’tır. Allah bir kuluna fazla nimet verdi diye o kişi kendisine nimet verilmeyenlere karşı kibirlenemez. Hayat bir imtihandır. Bu nasıl ki zahiri olarak böyleyse manevi olarak da yine böyledir. Bundan dolayı insanın ilmi, hikmeti arttıkça tevazusu, edebi artar, edepli olur; bilgisi, ilmi onu edepli kılar.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’min, mü’minin aynasıdır”433 buyurmuştur. El Mu’min olan Allah’tır.
Peki, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kime aynadır?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’a aynadır; çünkü Allah ona El Esmâu’l Husnâ’sıyla tecelli etmiş ve Allah’ın güzelliği onda açığa çıkmıştır. Bununla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, azim bir ahlak üzeredir, âlemlere rahmettir, sırât-ı mustakîmde hidâyet üzeredir, hidâyetçidir, müjdecidir, uyarıcıdır, Allah’ın izniyle Allah’a davet eden nûr saçan kandildir.434 Bir tek Resulullah (s.a.v.) Efendimiz en kâmil manada Allah’a aynadır. Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)”435 buyurmuştur.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir de canlı Kur’ân’dır. Her bir âyete iman etmiş, her âyet kendisinde ahlaka, amele dönüşmüştür. Bu durumda Kur’ân ona ayna, o da Kur’ân’a aynadır. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bakınca Kur’ân’ı görürüz. Biz de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar iman etmişsek, ne kadar benzemişsek, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hâli, güzelliği bize ne kadar aksetmişse ona o kadar ayna olmuşuzdur.
Biri, bir canlı Kur’ân’la; yani bir nebîyle ya da bir sıddıkla veya bir şahidle, salihle beraber olunca, canlı Kur’ân’la beraber olduğu ve önünde bir örnek olduğu için kazanır; çünkü aynaya bakmış ve onun üzerinde Kur’ân’ın âyetlerini görüp kendisi de beraber olduğu örneği dinlemiş ve onun gibi yapmıştır. Böylelikle canlı bir örnekle olması kendisi için kazanma imkânı olmuştur. Böyle biri Kur’ân’ı tamamen bilmiyor olsa bile yine de kazanır. Bunun sebebi; Allah’ın insanlardan olan ipiyle, canlı Kur’ân’la beraber yürümesi ve onun yaptığı gibi yapmaya çalışmasıdır.
Bir şey anlamadan hiç kimse kazanamaz; ama Allah bu kazanma imkânını da mutlaka herkese verir. Allah âyet-i kerimede “kim Allah’a ve resul(ün)e itaat ederse, işte onlar; Allah’ın kendilerine nimet verdiği nebîler, (Rabblerine âbd olacaklarına dair verdikleri söze sadakat gösteren) sıddıklar, (her anda Allah’ın esmâsına şahidlik eden, canlarıyla, mallarıyla Allah yolunda cihad eden) şahidler ve (nefsini ıslah eden) sâlih kimselerle beraberdirler. Bunlar ne güzel yoldaştırlar”436 buyurmuştur.
Şu anda hiçbirimiz zahiri olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i göremedik; ama Kur’ân önümüzde ve elimizdedir. Bu nedenle Kur’ân’a baktığımızda ne kadar canlı Kur’ân olduğumuzu, ahlakımızın, amelimizin, konuşmamızın, hâlimizin, tavrımızın Kur’ân’a ne kadar benzediğini, imanımızın, teslimiyetimizin, takvâmızın, muhsinliğimizin ne kadar Kur’ân olduğunu biliriz. Bunu birbirimize bakınca da bilir, anlarız.
Dediğim gibi: Kur’ân hepimizin önündedir. Kur’ân, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in kitaba dönüşmüş hâli olduğu için Kur’ân okurken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber olmuş oluruz. Kur’ân’ın kendilerinde dirildikleri de canlı Kur’ân’dır ve peygamber varisleridir.
“(Resulüm!) De ki: İşte bu, benim yolumdur. Ben basiret üzere (Allah’ın yarattığı her şeyde ve her imtihanda El Esmâu’l Husnâ’sını müşahede etmek üzere) Allah’a davet ediyorum, ben ve bana tabi olanlar (böyleyiz) ve Allah Subhân’dır (zahiri gözle görülmekten münezzehtir). Ben de müşriklerden değilim.”437
Canlı Kur’ân olan bir peygamber varisiyle beraber basiret üzere olan yolda yürüyüp Allah’ın isimlerine şahid olmadan şirkten kurtulamayız. Allah’a basiret üzere davet edenler eğer kendileri basiret üzere değilse nasıl basiret (görmek) üzere insanları rabbine şahid olmaya davet edebilirler! Hem zahiri hem manevi olarak davet edemezler. Bilmediği bir şeyi öğretemez, görmediği bir şeye şahid kılamaz, yürümediği bir yolda da yürütemezler.
Evet, Kur’ân bizim aynamızdır. Her bir âyet için, her bir Esmâu’l Husnâ ve her bir Efâlu’l Husnâ için bu böyledir. Kur’ân’a bakınca, onu okuyunca, dinleyince, rabbimize cevap verirken rabbimizin güzelliklerine kendimizde şahid oluruz.
Nasıl?
Rabbimiz rahmeti anlatınca kendi üzerimizde rabbimizin bize nasıl rahmet ettiğini, bizim de onun yarattıklarına, kullarına nasıl rahmet ettiğimizi görüp anlarız. Aynı şekilde Allah kerimliğini anlatırken onun bize ikramını, o ikramın bizim üzerimizde nasıl tecelli ettiğini ve bizim nasıl ikram edip kerim olduğumuzu anlarız; ama Kur’ân’ı okumasak, anlamaya çalışmasak kendimizi Allah’tan, Allah’ın isimlerinden, güzelliğinden, halifeliğinden mahrum bırakmış ya da yok saymış, inkâr etmiş oluruz. Veya kabul ettiğimizi söylemiş; ama yalanlamış oluruz. Her halükârda gerekeni yapmadıysak şirke düştük demektir.
Peki, âyetleri hayatımıza geçirmemize ve rabbimizin güzelliğini kazanmamıza engel olan şey nedir?
Bize bunu yaptırmayan, rabbimizin güzelliğini kazanmamıza perde olan, mâni olan biri vardır. Rabbimizi değil onu dinlediğimiz için rabbimizin istediği, razı olduğu gibi yapamıyoruz. O biri de iblistir, şeytandır. Rabbimize halife olmak yerine şeytanın verdiği vesvesenin peşinden gidip ona halife olmuşuz. Bu yüzden rabbimizi dinlemiyor, onun emrettiği gibi yapamıyoruz.
Söyledim: Kur’ân bizim aynamızdır. Kur’ân’a bakınca kendini görmen lazım. Bununla beraber nasıl ki Kur’ân’ı okuduğunda kendini görüyorsan, Kur’ân da sana bakınca kendini görmelidir. Kur’ân’ı bir insan olarak farz edersek, o insan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz olur. Bunun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sana bakınca kendini, kendi ahlakını, imanını, teslimiyetini, âbdiyetini, kulluğunu, rabbine yakınlığını, veliliğini, amelini görmelidir. Böyle olunca tevhid olur; yani sen Kur’ân’sın, Kur’ân da sensin. Sen Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’sin, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de sensin.
Nasıl?
Burayı iyi anlamamız gerekir. Hayal kurmaktan bahsetmiyorum ya da hepimiz Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’iz demiyorum. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim aynamızdır; hâlimiz, imanımız, ahlakımız Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzerse bizim aynamızda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz görünür, diyorum.
Kur’ân aynasına bakıp manevi olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzeyip benzemediğimizi görmeye çalışmamız şarttır. Benzemişsek tevhid olur, gerçekten “lâ ilâhe illallah” demiş oluruz. Hem biz “lâ ilâhe illallah” deriz hem Kur’ân söyler hem Resulullah (s.a.v.) Efendimiz söyler hem de Allah söyler. “Lâ ilâhe illallah” diyen odur! Çünkü Allah’ın nefhettiği rûh olduk, Allah’ın emrinden olduk. Rabbimizin kitabı, âyeti, nûrunun, güzelliğinin tecellisi olduk.
Kur’ân’a bakıp kendimizi anlamadan “âyetler böyle söyledi, hadi zahiri olarak gereğini yerine getirmeye çalışalım” demekle tevhid olmaz. “Lâ ilâhe illallah” demek böyle değildir.
İnsanın bir zahiri tarafı, bir de manevi tarafı vardır. İnsanın zahiri tarafı topraktan meydana gelen nefistir. Zahiri olarak insanın elleri, ayakları, gözleri, kulakları, konuşması vardır. Diğer organlarını artık buna göre hesap edelim. Kur’ân, uzuvlarımızın her birini nasıl kullanmamız gerektiğini bize anlatır, biz de âyetlerin gereğini yapınca hangi uzvumuzu onunla ilgili âyete göre kullanıyorsak o uzvumuz Kur’ân’dan âyet olmuş ve o âyeti anlatmış olur.
Örnek vermek gerekirse; Allah bizim her anda hikmetle, muhabbetle bakmamızı ve onunla şahid olup şehadet etmemizi emreder. Bunun için âyet-i kerimede “nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır”438 buyurmuştur. Allah bize “her yerde rabbinizin vechini görün” buyuruyor ve bizden böyle olmamızı istiyor. Bu durumda gözlerimizi âyete göre kullandığımızda gözlerimiz bu âyet olur, rabbimizin emri olur. Diğer bir tabirle rabbimizin emri bizde dirilmiş ve canlanmış olur.
Aynı şekilde kulaklarımızı da doğru kullanmamız lazım.
Nasıl?
Elbette ki rabbimizi, rabbimizin âyetlerini ve bizi rabbimize yaklaştıracak sohbetleri dinleyip âyetleri aramızda ders edinerek, gerektiğinde ilâhi müzikler dinleyerek kulaklarımızı kullanmamız lazım. Aynı zamanda yardım etmek için dertlilerin derdini, kendilerine yol göstermek için yolunu kaybedenleri dinlememiz lazım.
Allah âyet-i kerimede “yine o (münafık)lardan öyleleri vardır ki nebîyi incitirler ve (onun için), ‘o, (her söyleneni dinleyen) bir kulaktır’ derler. De ki: O, sizin için bir hayır kulağıdır (sizin iyiliğiniz için sizi dinler)”439 buyurmuştur. Münafıklar, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “her söyleneni dinleyen bir kulak” diyorlar! Allah da onlara cevap olarak “o sizin için hayır kulağıdır” buyuruyor.
Gördüğümüz gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz kulağını Allah yolunda kullanmış ve onunla rabbini dinlemiştir. Bu yüzden bu âyet kendisinde tecelli etmiştir.
Rabbimizin ilk emri “oku”dur.440 Kul, âyetleri okurken aynı zamanda dinlemelidir. “Mü’minler ancak o kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri titreyen, kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) arttıran ve yalnız Rablerine tevekkül eden kimselerdir.”441
Kul, Allah’ın âyetleri okunduğunda onu kulaklarıyla dinler. Biri gözlerini ve kulaklarını nasıl kullanacağıyla ilgili âyetleri okuyup, hepsine iman edip ahlaka dönüştürdüğünde gözü de kulağı da artık âyet olur. Böyle olunca gözü de kulağı da artık kendisine ait değil, Allah’a ait olmuş olur.
İnsan, bir de elleriyle hayır yapar. Allah, kullarının nasıl hayır işlemesi gerektiğini gönderdiği kitabında beyan etmiştir. Kul, elleriyle sadaka verir, infak eder, zekât verir, insanlara yardım eder, gerektiğinde hakkı, hakikati insanlara ulaştırmak için cihad ederse elleri artık Allah’a ait olur.
İnsan, ayaklarıyla Hakk’a yürür, rabbinin emrettiği yolda koşar, hayırda yarışır, ayaklarını hak yolda kullanırsa ayakları Allah’a ait olur.
Dil için de aynısı geçerlidir. Kul, hakkı, Allah’ın âyetlerini konuşur, insanlara anlatır, onları Allah’a davet ederse dili de konuşması da Allah’a ait olur. Bütün bunlar bir araya gelince, Kur’ân insanda tecelli eder ve o insan, Kur’ân olmuş olur.
Söylediklerimin hepsi insanın zahiri tarafıdır. Bir de insanın manevi tarafı vardır. Nasıl ki insanın zahiri tarafının görmesi, işitmesi, konuşması, elleri, ayakları varsa; manevi tarafının da görmesi, işitmesi, konuşması, elleri, ayakları vardır. Allah, zahiri olarak ne yapmamız gerektiğini söylediği gibi manevi olarak ne yapmamız gerektiğini de bir bir beyan etmiştir.
Mesela; insanın bir kalbi, gönül âlemi vardır ve kalp iman yeridir, aşk yeridir, muhabbet yeridir. Kalbin tasdiki olmazsa iman, iman olmaz. Onun için Allah âyet-i kerimelerde “onların kalpleri vardır (ancak küfürleri sebebiyle) onunla (apaçık ortada olan hakikati idrak edip) fıkhetmezler, onların gözleri vardır (ama) onlarla (hakkı) görmezler, onların kulakları vardır (fakat) onlarla (nasihatleri) işitmezler.”442 “Zira gözler kör olmaz (çünkü gözlerin körlüğü, geçici bir görme yetersizliğidir), fakat (asıl) kör olan, göğüslerdeki kalpler (ve basiretler)dir”443 buyurmuştur. Başlardaki göz kör olmaz, kalplerdeki göz kör olur; yani insanın manevi gözü kör olur, manevi kulağı sağır olur.
Göz, kör olunca hakkı da hakikati de göremez, hikmetle bakıp anlayamaz. Kulak sağır olunca da hakkı işitemez, anlayamaz. Kulun kalbi katılaşınca, taşlaşınca orada merhamet, muhabbet, iman olmaz. İşte, manevi taraf böyledir. Kul manevi olarak Allah’a göre bakınca, Allah’a göre dinleyip anlayınca, Allah’a göre aşkla, muhabbetle, imanla konuşunca, Allah’ın nûru, âyetleri gönlüne tecelli edince zahir ile manevi bir olur ve tevhid olur. Bu arada nefsi de tezkiye olur. Nûr tecelli edince karanlık yok olur. Âyetler gelince de nefisteki zan, vehim, vesvese yok olur; yani maneviyatla zahir bir olur, tevhid olur, vahdet olur. Kul bir de Kur’ân ile, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le bir olur, Allah da isimleri ve güzelliğiyle ona tecelli eder.
Peki, bunun sonucunda kul için artık ne meydana gelir?
Allah; evveldir, âhirdir, zâhirdir, bâtındır, âlimdir, vahiddir, ehaddır, sameddir. Artık kulun zahirinde de bâtınında da tecelli eden, ona ilmini veren, öğreten, yolu yürüten ve onda bilen Allah olur. Allah bir kutsi hadiste “kulum kendisine farz kıldıklarımla bana en güzel şekilde yaklaşır. Diğerleriyle yaklaşmaya devam eder. O bana yaklaştıkça beni sever, ben de onu severim. Ben bir kulumu sevince o kulum benimle görür, benimle işitir, benimle tutar, benimle yürür, benimle diler, benimle sever, artık onun her şeyi benimle olur.”444 Onun manevi tarafı, gönlü ben olurum, ona ben tecelli ederim, buyurmuştur. Kul, canlı Kur’ân olunca, onun her şeyi artık Allah’a ait olur, Allah’ın kelamı, nûru, tecellisi, güzelliği olur. Tevhid de vahdet de böyledir. Böyle olmayınca sadece hayal kurmuş oluruz.
Geçen sohbetlerimizde söylemiştim: Biri Kur’ân’ın bir parçasıyla da yol gidilebilir; ama yolun Kur’ân’dan olması farklı, Kur’ân olması farklı bir şeydir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemek farklı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in birkaç zahiri hâlini ya da manevi hâlini alıp “bu sünnettir, biz de ehl-i sünnetiz” demek farklı bir şeydir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı, hayatı, ameli, işi, sözü Kur’ân’dır. “O, (nefsinin) hevâsından da konuşmaz. O(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir”445 buyurdu Allah. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır. Bu yüzden sünnet demek Kur’ân demektir. Biri Kur’ân’dan başka şeyleri sünnet diye önümüze koyup “bunlar sünnettir” derse sünneti aşağıya indirmiş ve Güneş’e “mum” demiş olur. Oysaki Güneş, mum olmaz. Nasıl ki Güneş bütün âlemi aydınlatıyorsa, sünnet de Kur’ân’da insanın her zerresini nûrlandırır, insanı Allah’ın tecelligâhı kılar. Sünnete uyan kulun gönlü Rahmân’ın arşı olur, o kul da artık rabbinden başkasını göremez olur.
Evet, evvelimiz de ahirimiz de Allah’tır. Ondan geldik, dönüşümüz yine onadır.446 Zahirimizde tecelli eden, Allah’ın nûrudur. Bütün varlık onun nûrundandır. Her zerre onu tesbih eder, hamd eder, zikreder. Bizim zahiri tarafımız da rabbimizi hamd eder, tesbih eder; çünkü zahirimizi Allah yaratmıştır, her şeyimiz ona aittir ve onun emrinde, onun hükmündedir.
Misal; iç organlarımızdan herhangi birine “dur, çalışma” dersek durur mu? -Durmaz. Ya da dursa ve ona “çalış” dersek çalışır mı? -Çalışmaz; çünkü hiçbiri bize ait değildir. Bütün organlarımız cemaat hâlinde çalışır ve hepsi rabbini bilir, rabbini tesbih eder. Hatta gerektiğinde en önemli organ hangisiyse bir önceki organımız, kendini ona kurban edebilecek kadar irade sahibidir. Örnek vermek gerekirse; biri açlık grevine girse organları yavaşlamaya başlar. Bu durumda bütün organlar onun ağzını ve midesini korur. Olur ki bir şey gelirse bozulmasın diye; çünkü oradan gelen gıda ve su bütün organlara gider, bir sorun olmasın diye de hep beraber önce onu korumaya alırlar. Böyle olunca diğer organlar tek tek iflas etmeye başlar; ama ağzın ve midenin iflas etmesine müsaade etmezler. Organların hepsi bu şekilde cemaat hâlinde, iradeli olan ve vazifesini bilen kullardır.
Rabbimiz nasıl ki yerde, gökte her ne varsa hepsini emrimize amade kılmışsa vücudumuzu da öyle emrimize amade kılmıştır. Allah onu sadece bizim emrimize amade kılmış, El Kadir isminden bize güç, kuvvet verip “hadi, kulum sana verdiğim vücudu kullan ve rabbine olan halifeliğini göster” buyurmuştur.
Az önce okuduğum hadis-i kutside Allah’ın, kuluyla nasıl beraber olduğunu anladık. Zaten rabbimizin bizimle beraber olduğunu biliyoruz. Allah kişi ile kalbi arasına girer, tecelli eder.447 Bu durumda sırât-ı mustakîmde yürüyüp, canlı Kur’ân olunca yolculuğumuz bize tecelli edene varır. Onun nûru, güzelliği oluruz. Onunla bakar, onunla görür, onunla işitir, ondan konuşur, ona konuşur, onunla konuşuruz, ona yürürüz. Bu da bizim manevi tarafımızdır. Mesela; Allah âyet-i kerimede “Rabbinizden bir mağfiret olarak, genişliği gökler ve yer (kadar) olan muttakiler (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlar) için hazırlanmış cennete koşun!”448 buyurmuştur. Cennete zahiri olarak koşabilir miyiz? -Elbette ki hayır. Cennete koşan bizim manevi tarafımızdır.
“O hâlde (cin ve insan şeytanlarından ve nefsinizin azgınlığından) Allah’a firar edin.”449 “Şüphesiz benim Rabbim sırât-ı mustakîm (dosdoğru bir yol) üzeredir (kendisine âbd olanı da dosdoğru yola iletir).”450 “Muhakkak ki bu (Kur’ân) bir zikirdir (insanlara bir öğüt ve hatırlatmadır). Artık kim dilerse Rabbine (varan) bir yol tutar.”451 Sırât-ı mustakîmde rabbimize varan yolu tutup manevi olarak koşmamız ve rabbimize varmamız gerekir ki buna da rabbimize vasıl olmak denir.
Peki, rabbimize nasıl vasıl olabiliriz?
Rabbimize önce kendimizde kavuşmamız ve Kur’ân olmamız gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hakikat-i Muhammediye’den bize tecelli etmiştir. Zaten rabbimiz rûhundan bize nefhetmiştir. Bizim de Allah’ın bize nefhettiği rûh olmamız ve kendi gönül arşımızda rabbimize şahid olup şahadet etmemiz gerekir. Bunun için de nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Cebrail (a.s.) ile beraber bütün gökleri aşmış ve Sidretü’l Münteha’ya kadar onunla yolculuk yapmışsa bizim de bizi huzura taşıyacak biriyle olmamız şarttır.
Bilmemiz lazım ki bir Mürşid-i kâmille buluşmadan insanda değişiklik olmaz. Ancak onunla buluşunca insan bambaşka biri olur ve aşka, muhabbete gark olur. Bunun bir sebebi vardır. Bunun sebebi; Mürşid-i kâmilin, rabbinin nazarıyla nazar etmesidir. Mürşid-i kâmilin tek bir bakışı yeterlidir; ama bu nazarı almak için onu alabilecek vasıfta olmak önemlidir. Bu da sadece ihlastır, samimiyettir, ciddiyettir.
Eğer Mürşid-i kâmil, rabbiyle görüyor, rabbiyle işitiyor, rabbiyle biliyor, rabbiyle seviyor, rabbiyle tutuyor, rabbiyle yürüyor, rabbiyle diliyorsa, o zaman Mürşid-i kâmil Tuva’daki ağaç gibi olmaz mı! Hâl böyleyken insanın, Mürşid-i kâmille beraber olunca kazanamayacağı bir şey olabilir mi? -Elbette ki olmaz.
Bu bir bilgi işi değildir. Bilgi olarak hepimiz birbirimize öğretir, anlatırız; ama beraber olduğumuz zatın Kur’ân’a ayna olması gerekir. Allah “hep beraber Allah’ın ipine sarılın, insanlardan olan ipine de sarılın”452 buyurmuştur. İşte insanlardan olan ip, canlı Kur’ân olan Mürşid-i kâmildir!
Allah, insanı en güzel kıvamda yaratmış, sonra da onu en aşağıya, esfel-i sâfiline indirmiştir; yani Allah, Kur’ân’ı indirdiği gibi insanı da indirmiştir.453 İnsanı indirdikten sonra da bizim için ipini indirmiş ve “hadi hem indirdiğim kitaba hem de insanlardan olan ipime sarılın ve bana gelin” buyurmuştur. Allah’ın ipiyle ona gitmemiz için bir Mürşid-i kâmille beraber Allah’ın kitabı olan Kur’ân’ı iyice anlamamız ve ona sarılıp “Kur’ân benim aynamdır” dememiz gerekir; çünkü Kıyamet günü bu kitaptan hesaba çekileceğiz. Öyleyse hayatımızı yaşarken de kendimizi bu kitaptan hesaba çekeceğiz ki yaptıklarımız Allah’ın vahyine göre olsun.
Her zaman söylüyoruz: Rabbimiz ne dediyse hak odur, doğru odur. Allah’ın vahyi karşısında bizim bir fikrimiz, düşüncemiz, tercihimiz olamaz. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “Allah ve resulü bir işe hükmettiği zaman, mü’min olan bir erkek ve mü’min olan bir kadın için o işte kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur. Her kim de (bu hakkı kendinde görerek) Allah’a ve resulüne isyan ederse şüphesiz ki o, apaçık bir dalâlet ile (sırât-ı mustakîmden) sapmış olur.”454 Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde mü’minlere fikir beyan etmek yaraşmaz, buyurmuştur. Allah da sadece Kur’ân ile, vahiyle hüküm verir. Onun resulü de canlı Kur’ân olduğu için böyle olunca hüküm aynı hüküm, tek hüküm olmuş olur.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’a itaat edin! Resul’e ve sizden olan ulu’l-emre (emri Allah’tan ve resulünden alan yetki sahiplerine) de itaat edin! Eğer herhangi bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah’a ve âhiret gününe gerçekten iman ediyorsanız, onu Allah’a ve resul(ün)e arz edin (onların hükmüne göre aranızda hüküm verin)! Bu hem daha hayırlı hem de netice bakımından daha güzeldir.”455
Eğer ona uyuyorsak bu durumda emir sahibinin Allah ve resulü ile aynı emri vermesi şarttır.
Peki, ulu’l-emr kimdir?
Ulu’l-emr emir sahibi demektir; yani emri Allah’tan almış olandır. Diğer türlü “ulu’l-emr (emir sahipleri) idarecilerdir” demek küfür olur. Mü’min hiç böyle bakabilir mi! Çünkü ulu’l-emr, canlı Kur’ân olmaz, idareciler olursa, onların Allah’ın emrine ters düşen bir hüküm verme ihtimali olur.
Evet, Kur’ân’la nasıl bir olmamız gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.
Kur’ân bizim aynamızdır, ona bakıp kendimizi görmeliyiz. Allah her neyi söylediyse her bir sözü hayırdan, iyilikten, güzelliktendir. Biz de rabbimiz bizi neye davet ettiyse kendimizi orda bilip orda bulmalı, her neyden nehyedip sakındırmışsa oradan da uzaklaşmalıyız. Böyle yapınca Kur’ân bize ayna olur ve güzelliği üzerimizde tecelli eder. Biz de onunla nefsimizi tezkiye edip temizlenmiş oluruz.
“(O gün) Resul der ki: Ya Rabbi! Muhakkak ki benim kavmim (nefislerinin hevâsını ilâh edinerek) bu Kur’ân’ı (terk edip) muhacir bıraktı.”456
Genel itibariyle baktığımızda nefsimizin hevâsını ilâh edinerek bu Kur’ân’ı terk edip muhacir bıraktık. Kur’ân’ı terk ettiysek bilelim ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakını da terk etmiş, onun davetine icabet etmemiş, bizim için örnekliğini, imamlığını, hidâyetçi oluşunu kabul etmemiş ve ona tabi olmayı gerekli görmemişiz demektir; çünkü Kur’ân’ı terk etmeseydik Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le beraber olurduk; yani Kur’ân’la beraber olmak; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’le, canlı Kur’ân’la, bir adım ötesinde ise Allah ile beraber olmak demektir. Allah zaten bizimle beraberdir; ama biz rabbimizle beraber olamadık; çünkü kendimizi rabbimizin vahyinden mahrum bıraktık!
Âyette gördüğümüz üzere Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Kur’ân’ı okumayanı, dinlemeyeni, kabul etmeyeni, dinlediği hâlde dinlememiş gibi yapanı ya da dinlemediği hâlde dinlemiş gibi yapanı şikâyet ediyor. Rabbimiz bunu bize önceden haber vererek “benim peygamberim dediğin, kendisi için ilâhiler söylediğin, ‘onu çok seviyorum’ dediğin, ismi anılınca salavat getirip elini göğsüne koyduğun peygamberin Kıyamet günü senden şikâyetçi olacak” buyuruyor ki durumun ciddiyetini bilelim.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i sevmek, onu kabul etmek böyle değildir. Onu kabul etmek, manevi olarak ona benzemektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde “Allah, rûhundan nefhedip, tecelli edip Hakikat-i Muhammediye’yi yarattı sonra ondan bütün rûhları yarattı” buyurmuştur. Biz de bunun şahidiyiz. Bırakalım Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikati bizde tecelli etsin.
“Yoksa sen onların çoğunu (âyetleri) dinler yahut akıllarını kullan(arak düşünüp anl)ar mı sanıyorsun? Onlar hayvanlar gibidir, hatta (idrakten daha yoksun ve) yolca daha şaşkındırlar.”457
Biri Allah’ın kendisine olan vahyini dinlemiyor, anlamaya çalışmıyorsa aklını kullanmadığı içindir.
Peki, aklını kullanmamasının sebebi nedir?
Çünkü hayvan gibidir, hatta yolca ondan daha şaşkındır, yolunu şaşırmış, rabbine varan yolu kaybetmiştir.
Hiçbir zaman için Kur’ân’sız yol olmaz. Yol, sırât-ı mustakîm, sadece rabbimizin bize öğrettiği yoldur. Hidâyet bir tek Allah’ın yoludur, Kur’ân’ın yoludur.
“(Resulüm!) Artık sen kâfirlere itaat etme ve bu (Kur’ân) ile onlara karşı büyük bir cihadla mücadele et!”458
Demek ki mü’min Kur’ân’la, Allah’ın âyetleriyle cihad ediyormuş! Bizim de cehaleti, küfrü, karanlığı aydınlatmak için Kur’ân’la cihad etmemiz gerekir. Allah bu âyetle bize “sen konuşma, bırak rabbin konuşsun. Sen onun âyetiyle konuş, âyetini anlat! Tercih kulumundur, dilerse âyetimi kabul eder, dilerse etmez” buyuruyor. Eğer âyetleri dinlemiyorsa, Allah zaten onun için “hayvan gibi, hatta hayvandan daha şaşkın” buyurdu.
“(Resulüm!) Biz bu (Kur’ân)ı ancak, onunla muttakilere (Allah’a karşı kulluk sorumluluğunu bilip yerine getirmeye çalışanlara) müjde vermen ve inatçı bir kavmi onunla uyarman için senin dilinle (Arapça olarak indirip) kolaylaştırdık.”459 Allah’ın vahyini dinlemek istemeyenler aslında hakikati bilirler; ama anlamamak için inat ederler; çünkü dünyayı tercih etmişlerdir.
Allah bir de “inatçı bir kavmi onunla uyarman için Kur’ân’ı senin dilinle kolaylaştırdık” buyurmuştu. O hâlde Kur’ân’ı okuyunca Kur’ân kolaylaşmış olur.
“(Resulüm!) Biz (bu) Kur’ân’ı sana meşakkat çekesin diye indirmedik. Ancak (Allah’tan) haşyet duy(up onun azameti karşısında ürper)en kimselere bir zikir (öğüt ve hatırlatma) olsun diye (indirdik).” Biri Allah’tan haşyet duymuyorsa Kur’ân’ı dinlemez.
“(Bu Kur’ân) Yeryüzünü ve yüce gökleri yaratan (Allah) tarafından (peyderpey) indirilmiştir. Rahmân (olan Allah), Arş’a istiva ed(ip hükümran ol)muştur.”460
Rahmân, Arş’a istiva etmiştir. Bizim gönlümüze de istiva etmiştir. Allah başka bir âyet-i kerimede “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder”461 buyurmuştur. Allah’ın tecelli ettiği yer bizim gönül arşımızdır. Gönül, bu yüzden Rahmân’ın arşıdır.
“Göklerdeki her şey, yerdeki her şey, ikisi arasında bulunan her şey ve toprağın altında olan her şey (yalnızca) onundur. Sen, sözü açıktan söylesen de (gizlesen de Allah için birdir). Çünkü O, gizliyi de gizlinin gizlisini de bilir. Allah, kendisinden başka ilâh olmayandır (mabûd, sevilen ve âbd olunmaya layık tek zattır). El Esmâu’l Husnâ (en güzel isimler de) onundur.”462
“(Resulüm!) İşte böylece Biz, geçmiştekilerin haberlerinden bir kısmını sana anlatıyoruz. Şüphesiz ki Biz sana katımızdan bir Zikir (olan Kur’ân’ı) verdik. Kim ondan yüz çevirirse muhakkak ki o, kıyamet günü ağır bir yük yüklenecektir. (Onlar) O (yükün altı)nda ebedi olarak kalacaklardır. (Bu ağır yük) Kıyamet günü onlar için ne kötü bir yüktür!”463
Kim Kur’ân’dan yüz çevirir, onu dinlememiş gibi yaparsa ya da dinlemeye, okumaya, anlamaya tenezzül etmezse ağır bir yük yüklenir ve Kıyamet günü onun altında ezilir. Bu ne kötü bir yüktür! Bu kötü yük, Kur’ân’dan, rabbimizin âyetlerinden, vahyinden, onun nûrundan, güzelliğinden başka her şeydir. Kur’ân’dan yüz çevirince nefsimizin kötü hâli üzerimize yük olur.
“Şüphesiz eğer Biz, bundan önce onları bir azapla helâk etseydik elbette, ‘Rabbimiz! Keşke bize bir resul gönderseydin de aşağılanmadan ve rezil olmadan önce senin âyetlerine tabi olsaydık’ derlerdi. (Resulüm! Sen onlara) De ki: Herkes beklemektedir, öyle ise (siz de) bekleyin. Yakında dümdüz (ve Hakk’a dosdoğru varan) yolun sahipleri kimlermiş ve hidâyette olanlar kimlermiş (iyice) bil(ip anlay)acaksınız.”464
Allah’ın vahyine tabi olanlar dümdüz yolun, rabbine varan yolun yolcularıdır, hidâyette olanlar da onlardır. Allah bunu anlamayanlar için “bekleyin, yakında anlayacaksınız” buyuruyor.
Kur’ân bizim aynamızdır, biz de onun aynasıyız. Zahiri ve manevi tarafımız Kur’ân’la bir olunca; âyetler gönlümüzde, manevi tarafımızda tecelli edince canlı Kur’ân, rabbimizin emri, nefhettiği rûh olmuş, böylelikle Hakikat-i Muhammediye’ye; yani kendi hakikatimize kavuşmuş oluruz. Bununla beraber her birimiz ayrı ayrı bir varlığız ve imtihanlara tabi tutuluyoruz ve hakikatte nûrlandığımız kadarıyla Allah’ın sevgisine layık oluruz.
Evet, Kur’ân’ın bizim neyimiz olduğunu, bizim Kur’ân’ın neyi olduğumuzu anlamaya çalışacak ve Kur’ân’la bir olduğumuzu anlayacağız inşallah. Onsuz insan ölüdür; çünkü insan ancak Kur’ân’la dirilir. Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)”465 buyurmuştur. Allah’ın resulü insanları davet ettiğinde hem zahiri olarak âyetlerle davet eder hem de hâliyle, ahlakıyla, ameliyle, imanıyla, şehadetiyle, şahidliğiyle insanları şahid kılarak davet eder. Allah’ın daveti onun vahyidir. Resulünün daveti de sadece Allah’ın vahyidir; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır. Bu şekilde baktığımızda davet de bir olmuş olur.
Ne anlatırsak anlatalım, her taraftan anlatma imkânımız olmaz, yalnızca bir tarafından anlatma imkânımız olur. Eğer Allah dileseydi hepsini anlatırdı; ama Allah, aklımızı kullanmamızı, tefekkür etmemizi, tefakkuh etmemizi, tedebbür etmemizi, düşünmemizi ve çabamızı, gayretimizi sarf etmemizi istiyor, bize de bunları emrediyor.
Kur’ân’sız hayat olmaz. Mesela; birinin kalbi elinde olsa ve onu attığında öleceğini bilse pür dikkatle kalbini elinde tutar. İşte, Kur’ân’ın da elimizde böyle durması ve “ondan mahrum kalır, onu kaybedersem, onu düşürür, muhacir bırakır, ondan yüz çevirirsem manevi olarak ölürüm” dememiz, kitabımızı böylesine sevip ciddiye almamız lazım. İnşallah hayat kitabımız Kur’ân’a hem kendimiz böyle bakacak hem de onu bütün ümmete taşımaya çalışacağız.
Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân’la bir olduğumuzu öğrenmeye çalıştık.
Allah bizi vahyinden yüz çevirenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi Kur’ân’ın bizim için hayat olduğunu, can olduğunu, onu kaybedersek kendimizi kaybedeceğimizi anlayanlardan eylesin. Allah bizi canlı Kur’ân olanlardan ve tevhidde olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
