close

10.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân, insanın neyi oluyor? İnsan, Kur’ân’ın neyi oluyor? İnsan, Allah’ın neyi oluyor ve Allah, insanın neyi oluyor? Sorularının cevabını rabbimizden öğrenmeye çalışıyorduk.

Nasıl ki Kur’ân, Allah’ın kitabıysa insan da aynı şekilde Allah’ın kitabıdır; çünkü Allah, insanın gönlüne, fıtratına Kur’ân’ı yazmış, ona hayrını da şerrini de ilham etmiş,397 vahyetmiştir. Aynı şekilde her anda hem Kur’ân’ı indirerek hem de birebir kuluyla muhatap olarak onun gönlüne vahyetmeye devam eder; ama insan kendini tahrif edip Allah’ın kitabı olmaktan çıkmıştır. Bu yüzden ne ahlakı Kur’ân ahlakı ne sözü Kur’ân’ın sözü ne de düşünceleri, fikirleri Allah’a, Kur’ân’a göredir. Diğer bir tabirle kendini kaybetmiş ve kendini hakikatinden perdelemiştir.

Herkes dünyanın faniliğini bilir; ama insan, dünyaya tenezzül edip ona saplanınca, dünya hayatını ebediymiş gibi anlayınca kendi kendine yalan söyler ve kendini perdeler. Böyle olunca da dünyaya sanki ebediymiş gibi muamele eder; fakat insan, Kur’ân’ı okuyunca, âyetlere iman edip onlarla amel edince dünyanın fani olduğunu bilir, Kur’ân olunca ise bu defa sadece rabbiyle beraber olur.

Peki, insanın Kur’ân olup olmadığı nereden anlaşılır?

Elbette ki fikirlerinden, düşüncelerinden, imanından, sevdiklerinden, tercih ettiklerinden, peşinden koştuklarından anlaşılır. İnsan konuşurken içinde ne varsa onu konuşur. Bu yüzden bir insanı tanımak için onunla konuşmak gerekir; çünkü konuştuğunda içindekiler dışarı çıkar ve söylediği şeyler aslında kendisini anlatmış olur.

Konuşmak insanın ebedi hayatını etkileyecek kadar önemlidir. Neyi, nasıl konuşmamız gerektiğini bileceğiz ki sözlerimizden dolayı kaybetmeyelim. Eğer sözlerimiz Allah’a, Allah’ın vahyine göre olmazsa, rabbimize ters düşeriz. Bu da bizim kaybetmemize neden olur. Sözlerimizle ebedi hayatımızı kazanabilmek ve kaybetmemek için bu sohbetimizde konuşmanın ne kadar önemli olduğunu izah edeceğiz inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM

BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir. “(Resulüm!) Şayet Biz dileseydik o (münafık)ları(n iç yüzlerini) sana gösterirdik de sen onları (gerçek) yüzleriyle tanırdın. Andolsun ki sen, onları (şimdi dahi) konuşma tarzlarından tanırsın.”398 Allah bunu her birimize söylüyor. Birinin gerçekten mü’min olup olmadığını, Allah’a iman edip etmediğini, rabbini dinleyen, itaat eden, rabbinin vahyini ciddiye alan biri olup olmadığını, Kur’ân’ın onun üzerinde ahlaka dönüşüp dönüşmediğini, gerçekten Allah’ın kitabı, Kur’ân olup olmadığını onun konuşmasından anlarız.

Şayet biri Allah’ın kitabı değilse bu durumda vesvese dolu, zan dolu, vehim dolu bir kitaptır. Bu nedenle hayrı şer, kazanmayı kaybetmek, kötülüğü de iyilik olarak görür; yani her şey onda tersine dönmüş, kendisi de Allah’ın kitabı olmaktan çıkıp başka bir kitap olmuştur. Olduğu bu kitap da düşmanının, şeytanın kendisine öğrettiği kitaptır. Böyle biri şeytanın kitabı olmuştur.

Bilmemiz lazım ki hayat da gönül de anlamak da bilmek de boşluk kabul etmez. İnsanın söylediği Hakk’tan gelen olmaz, rabbimizin söylediği olmazsa Allah’ın vahyinin tam tersi bir şey olur. Allah’ın âyetleri yerine orada farklı şeyler olur. İlâhlık iddia eden biri onun gönlüne bir şey yazar ki bu da şeytandan, iblisten başkası olmaz.

İnsan, Allah’ın kitabıdır; ama tahrif olmuş kitabıdır. Bütün peygamberlerin gelmesinin ve Allah’ın, kitaplarını gönderip resulleriyle kullarına beyan etmesinin sebebi; tahrif olanın yerine Allah’ın âyetlerini yazmak ve insanı Allah’ın kelamı hâline getirmektir. Allah, kullarına kitap ve resul göndererek “haydi, kendinizi düzeltin! Şimdiye kadar kendinizi karanlıklarda bırakıp kendinize zulmettiniz ama artık rabbinize dönün ve nefsinizi temizleyin” buyurur. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “Allah, iman edenlerin velisi (dostu ve destekçisi)dir, onları (cehalet ve nefsani) karanlıklardan nûra çıkarır. İnkâr edenlere gelince, onların veli(si, dostu ve destekçi)leri ise tâğuttur (azgınlığın kaynağı olan şeytan ve şeytanlaşmış insanlardır) onları nûrdan karanlıklara çıkarır”399 buyurmuştur.

Kur’ân, Allah’ın indirdiği nûrdur. Allah da bizi kitabına, vahyine davet eder. Eğer Kur’ân’ı okur, dinlersek, ona sarılır, iman eder, onu kabul eder, hayatımızda yaşarsak Kur’ân bizim için nûr olur. Biz de Allah’ın nûru ile nûrlanmış, Allah’ın güzelliği ile güzelleşmiş, Allah’ın kitabı, canlı Kur’ân, Hz. İnsan olmuş ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzemiş oluruz. Üzerimizde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hâli, ahlakı, imanı, teslimiyeti, takvâsı, kulluğu tecelli eder, biz de rabbimizin sevgisine layık olur ve mü’min oluruz.

Evet, ne konuştuğumuz ebedi hayatımız için çok önemlidir, dedik. Hayatı yaşarken ne konuştuğumuza bakmamız gerekir. Konuşmak insana ait özel bir mucizedir. Tabii ki hayvanların da birbirleriyle konuşması vardır. Yeri geldiğinde insanlarla da konuşurlar; ama insanların birbiriyle konuştuğu gibi konuşmazlar. Çıkardıkları sesleri zaten hepimiz işitiriz. Aynı şekilde meleklerin de konuşmaları vardır ve onların da konuşmaları insanınki gibi değildir.

Peki, melekler nasıl konuşurlar?

Melekler biriyle konuştuğunda o kişi hangi dilde olursa olsun melekleri kendi dilinden anlar. Aynısı veliler için de geçerlidir. Diyelim ki Afrika’dan bir veli buradaki bir veliyle bir araya gelip konuşsa ya da farklı dilleri konuşan on veli bir araya gelip bir iş için toplantı yapsa, her biri kendi dilini konuştuğu hâlde birbirlerini anlarlar. Bu da tabii ki Allah’ın onlara ikramıdır.

Zahiri olarak konuşan bir tek insandır. Bütün varlık içinde bizim gibi konuşan başka bir varlık görmedik. Manevi dili konuşmak başka şeydir. Bu yüzden velilerin birbiriyle konuşmasını söyledim.

İnsanın dili günde en az bir milyon defa hareket edip oynar. Bir damağa değer, bir dişlere değer, bir ileri bir geri gider, bir sağa bir sola gider. Bu başlı başına bir mucizedir. Konuştuğunda da insanın içinde, gönlünde, aklında, fikrinde ne varsa dil yalnız onu beyan eder.

Allah, insana beyanı vermiştir ve bunda bir hikmeti vardır. Bunun hikmeti; insanın kendini, Allah’ın ona olan vahyini, güzelliğini beyan etmesidir. Rahmân Sûresi’ni okurken beyanı anlamaya çalışmıştık. Er rahmân: “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki).” Allemel Kur’ân: (Size) Kur’ân’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Halakal insân: “(O) İnsanı (alakasından ve sevgisinden) yarattı.” Alemehul beyân:400 “Ona (idrak etmeyi, Allah’ın âyetlerini okuyup anlayıp üzerinde ahlaka dönüştürmeyi ve anladığını başka insanlara) açıklamayı öğretti.”

İnsan; Kur’ân’ı, yaratılışını, Allah’ın yaratmasını, Rahmân’ı ve Rahmân’ın rahmetini beyan etsin diye Allah ona beyanı talim etmiştir. İnsan; Rahmân’ı, Rahmân’ın rahmetini, kendisindeki tecelliyi, yaratılışın, takdirin Allah’ın rahmeti olduğunu anlatacak, beyan edecek ve üzerinde gösterecek ki Allah’a hamd etsin, şükretsin, Allah’ın âlemlere rahmet olarak gönderdiği resulü gibi rahmet sahibi olsun, rahmeti üzerinde beyan etsin ve kendisi de varlığa rahmet etsin. İnsan bunu ancak Kur’ân ile yapabilir. İşte, Allah da bunu yapabilsin diye insana Kur’ân’ı, beyanı talim ettirmiştir.

“O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir.”401

İnsan konuştuklarıyla ya kazanır ya da kaybeder. Bu yüzden konuştuklarımız çok önemlidir; çünkü rabbimize ancak güzel söz, güzel konuşmalar yükselir. Eğer doğru söylüyorsak; yani söylediklerimizi amelimiz destekliyorsa sözümüz kabul olur. Tam tersine amelimiz bizi tasdik etmiyor, söylediklerimizi desteklemiyorsa o zaman ne kadar güzel konuşursak konuşalım sözümüz doğru olmaz, biz de yalancılardan olmuş oluruz.

“Hani Lokmân, oğluna nasihat ederek şöyle demişti: Yavrucuğum! Allah’a şirk koşma! Muhakkak ki (Allah’a) şirk (koşmak, insanın kendisi için yapacağı en) büyük zulümdür.”402 Zulüm en büyük karanlıktır.

İnsan, Allah’a nasıl şirk koşar?

Birinin söylediği sözler Allah’ın vahyine uygun değilse, anlattıkları vahiyden gelmiyor, âyetler onun söylediklerini tasdik etmiyorsa o kişi sözünde Allah’a şirk koşmuş ve Allah’ın “doğru” dediğine “yanlış”, “hak” dediğine “bâtıl”, “iman” dediğine “küfür”, “güzel” dediğine de “çirkin” demiş olur. Böyle olunca da zulmün karanlığına gömülür.

İnsanlar olarak genel itibariyle baktığımızda günde binlerce kelime konuşuruz. Hatta bu her gün için böyledir. Allah âyet-i kerimede “(insan) hiçbir söz söylemez ki onun yanında hazır bulunup (yaptıklarını) gözetleyen (ve kaydeden bir melek) bulunmasın!”403 buyurmuştur. Demek ki sözlerimiz yazılıyormuş ve bundan hesaba çekilecekmişiz! O zaman sözümüz Kur’ân’dansa kazanırız, değilse kaybederiz.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz konuşmakla ilgili olarak bir hadis-i şerifinde “kişinin boş konuşmayı terk etmesi dininin güzelliğindendir”404 buyurmuştur. Boş konuşmayı terk etmek için konuştuğumuz şey ya dünyamız için hayırlı olmalıdır ya da ahiretimiz için hayırlı olmalıdır. Konuşmak deyip geçmeyelim, konuştuklarımız bizi ya Allah’a yaklaştırır ya da Allah’tan uzaklaştırır. Sözlerimiz ya Allah’ın “güzel” dediği, huzura varan, Allah’ın sevdiği, kabul ettiği sözdür ya da bizi Allah’tan uzaklaştıran sözdür. Bizi Allah’tan ayıran sözlerin ille de rabbimizin vahyine ters düşmesi gerekmez, konuştuğumuz söz bize faydası olmayan boş bir sözse, kalbimiz onunla perdelenir, kararır. Bu da yine rabbimizden uzaklaşmamıza neden olur.

Bizi Allah’tan uzaklaştırmayan sözler rabbimizin razı olduğu, rabbimize yükselen sözlerdir. Allah’ın zikrinden, hayrı konuşmaktan, emri bil maruf ve nehyi ani’l münkerden (hayra davet etmekten ve kötülükten menetmekten) başka konuştuğumuz sözler ise bize fayda değil, yalnızca zarar verir.

Küpün içinde ne varsa dışarıya onu sızdırır. Gönlümüzde ne varsa dilimizle, konuşmalarımızla, amelimizle, fiilimizle dışarıya akseder. Şayet Allah, söylediklerimize ve fiilimize “güzel” dediyse rabbimizin güzelliğiyle güzelleşmişizdir; ama Allah, söylediklerimiz ve fiillerimiz için “güzel” dememişse o zaman da hem konuşmalarımız hem de yaptıklarımız bize bir fayda vermemiştir.

Bizi güzelleştirecek olan şey; Allah’ın bize indirdiği Kur’ân’dır. Kur’ân’la insan birdir, birbirine böylesine yakındır. Geçen sohbetimizde söyledim: Elimizdeki Kur’ân, Mushaf’tır; yani âyetlerin yazıldığı sahifelerdir. Kur’ân ise onun içindeki manadır, okunması gerekendir. İnsanın Kur’ân’ı okuması için Mushaf’ı eline alıp okuması şart değildir. Biri Kur’ân’ı ezbere okuyunca da okuduğu yine Kur’ân olur. O hâlde mesele sahifeler değildir. Mesele; sahifelerin içindeki âyetlerdir; yani âyetlerin içindeki manalardır ve rabbimizin bize ne söylemek istediğidir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ameller niyete göredir”405 buyurmuştur. İnsanın niyetini de konuşmasından, hâlinden, hareketinden, tavrından anlarız. Nasıl ki insanın konuşmalarından niyetini anlıyorsak, kula göre kıyas yaparak anlamaya çalışırsak; okuduğumuz âyetlerde de rabbimizin o âyeti söylerken ki niyetini, muradını, hikmetini anlamamız gerekir.

Allah âyet-i kerimede “(Allah) hikmeti dilediğine (bu uğurda çalışıp gereğini yapana) verir. Kime de hikmet verilirse elbette (ona) pek çok hayır verilmiş demektir. Ancak gönül (ve akıl) sahiplerinden başkası (bunu düşünüp) öğüt almaz”406 buyurmuştur. Kul, Allah’ın vahyini hayatına geçirir, gücünün yettiğini yaparsa Allah ona hikmeti verir ve Allah kime hikmet vermişse ona pek çok hayır vermiştir.

Neden kendisine hikmet verilen bir kula pek çok hayır verilmiştir?

Çünkü o kul her zaman için rabbinin kendisine ne dediğini ve kendisinden ne yapmasını istediğini anlar. Elbette ki bunu da Kur’ân’dan anlar. Gerekeni yaptıkça da beraberinde pek çok hayır kazanır.

Evet, Allah “konuş” dediyse konuşacak, “sus” dediyse susacak, “yürü” dediyse yürüyecek, “yap” dediyse yapacak, “bırak” dediyse bırakacağız, bırakmamız şarttır. Bununla beraber neyi ne kadar sevmemiz gerektiğini de yine rabbimizden öğrenmemiz gerekir. Rabbimizden öğrenirsek Kur’ân bizi inşâ eder ve Hz. İnsan yapar. Zaten Hz. İnsan fıtratımızda mevcut olan şeydir; ama perdelenmiş ve tahrif olmuştur. Doğduğumuz andan itibaren yanlış bilen, anlayan, vesveselere, zanlara boğulan insanlar bizi tahrif etmeye çalışır; ama buluğa erip artık anlamaya başladığımızda rabbimiz kendini bize hatırlatır, biz de “ben kimim, nereden geldim, ben neyim, niye buradayım” sorularını kendimize sorar, bunlara cevap aramaya başlarız. Böyle olunca da bizi yaratan bir yaratıcı olduğunu bilir, anlarız.

“(Resulüm!) Hani bir zaman da Rabbin, Âdemoğullarının sırtından zürriyetlerini çıkarmış ve onları kendi nefisleri üzerine şahid tutarak, ‘(ben) sizin Rabbiniz değil miyim?’ (buyurmuştu. O anda onlar da Allah’ın cemâlini ve kudretini müşahede ederek) ‘Evet! Şahidiz (ki sen bizim Rabbimizsin)’ demişlerdi. Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik’ demeyesiniz diye (bunu böyle yaptık).”407

Şahid olmayan hiç kimse yoktur. Bu yüzden istisnasız bütün insanlar kendisini yaratanı, Allah’ı, bilir. Âyette de gördüğümüz gibi Allah, kulundan söz almıştır. bütün kullar rabbimizin “ben sizin rabbiniz değil miyim” hitabına ̇ “belâ şehidnâ” demiş ve rablerine şahid olmuştur.

Eğer Allah “Kıyamet günü ‘biz bundan habersizdik, atalarımız şirk koşuyordu, biz de onların doğru yolda olduğunu zannedip onlara uyduk demeyesiniz’ diye sizi nefislerinize şahid tuttuk” buyurduysa, o hâlde herkes kendi özgür iradesini kullanmalı ve kim ne derse desin yalnızca kendi gönlüne bakmalıdır; çünkü o, rabbine şahid olmuş ve rabbinin güzelliği onun üzerinde tecelli etmiştir.

Evet, konuştuklarımızın manevi olarak kaybetmemize neden olmasını istemiyorsak herkesin ne konuştuğuna bakması lazım. İster evde ister işyerinde, ticaretinde, alışverişinde olsun ister öğrenirken ister öğretirken olsun hiç fark etmez, her kiminle muhatap olursa olsun ya da hangi konuda konuşursa konuşsun mutlaka herkes ne konuştuğuna ve nasıl konuştuğuna bakmalıdır. Biri Allah’tan, Allah’ın vahyinden konuşuyorsa, söylediklerini Kur’ân tasdik ediyor, ona “sen doğru söyledin” diyorsa o zaman söylediği sözler Allah’ın sevdiği, kabul ettiği sözlerdir. Gerisi, rabbine yükselmeyen ve Allah’ın kabul etmediği sözlerdir.

İnsanın sadece konuştukları değil, hâli, tavrı, bakışı, hatta yüzündeki her mimik önemlidir; çünkü herkes birbirine bakar. Biri bir başkasına muhabbetle bakar, biri kızgınlıkla bakar, bir diğeri de kinle, nefretle bakar. Aynı şekilde biri birine istemek için bakar, başkası da vermek için bakar. Hepsi aynı gözün bakışı olsa da altında yatan sebepler farklı farklıdır. Asıl mesele; gönlün bu gözü nasıl kullandığıdır.

İnsanın hiçbir bakışı sıradan değildir. İnsanda en açık konuşan ve gizlenmeyen şey gözdür, bakıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “bir mü’minin bir mü’mine sertçe bakması ona hakkının geçmesine sebep olur”408 buyurmuştur. Nasıl ki insanın sertçe bakması karşı tarafa hak geçiriyorsa, insanın muhabbetle bakması da kendisine sevap kazandırır ve Allah’a yaklaştırır.

Haydi, bir insana bakarken bakıştan yeteri kadar anlayamadığımızı farz edelim, bakışı anlayamasak da mutlaka konuşmayı anlarız. Biri konuşunca gönlündekini anlatmış, içindekileri dışarı dökmüş olur ya, bu yüzden biriyle uzun süreli konuşunca onun kim olduğunu, daha doğrusu ne olduğunu anlamış oluruz; yani konuştuğumuz kişi Allah’ın kulu, yeryüzündeki halifesi, güzelliğinin tecelli ettiği canlı Kur’ân olan biri midir yoksa şeytanın tahrif ettiği başka bir kitap mı olmuştur! Onunla konuştuğumuzda bunu anlarız.

İnsanlar arasında türlü türlü kitaplar vardır. Kimisi bütünüyle şeytanın kitabı olmuştur. Bunlar zalimler, fitne çıkaranlar ve kan dökenlerdir. Bunlara bakıldığında üzerlerinde Allah’ın güzelliğinden bir eser görünmez. Onlar da onları tasdik edip destekleyenler de aynı kâtip tarafından yazılmıştır.

Peki, onları yazan kimdir?

Tabii ki iblistir ve hepsi iblisin kitabı olmuştur. Kan döken, fitne çıkaran, zulmeden, insanları öldüren, öldürmeye davet eden, öldürenleri destekleyen ve onları sevenlerin üzerinde Kur’ân’dan, Allah’ın âyetlerinden hiçbir eser görünmez. Onlar tamamen şeytanın kitabı olmuştur ve bunu kendileri tercih etmiştir; yani onları bu hâle getiren şey kendi nefislerinin tercihidir. Bu yüzden Allah’ın kendilerine nefhettiği rûhlarını perdelemiş ve tamamen nefis olmuşlardır.

İnsan nefsine uyar, nefsinin arzusunu tercih ederse, nefsi onu şirke sürükler ve imanına şirki karıştırır. Genel itibariyle mü’minler imanlarına şirki karıştırmıştır. Allah şirk için “şirk en büyük zulümdür”409 buyurdu. Şirk en büyük zulüm, en büyük karanlıktır; çünkü insan şirkle kendini Allah’tan mahrum eder.

Biri Allah’ın vahyine karşı “ben, bence, bana göre” ya da “birilerine göre” dediğinde kendi düşüncesini, bilgisini ya da başkalarının söylediğini Allah’a şirk koşmuş, böylelikle büyük bir zulüm işlemiş olur. Bunu yapınca da “rabbim bu konuda ne buyurdu” demek yerine, kendini Allah’ın âyetlerinden mahrum etmiş olur. İşte, bu da insanın kendine yaptığı en büyük zulümdür.

Allah âyet-i kerimelerde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için tekrar tekrar “de ki: Şüphesiz Rabbim beni dosdoğru bir yola, doğru bir dine, hanîf olan İbrâhîm’in dinine hidâyet etti ve o, müşriklerden değildi”410 buyurmuştur. “Sadece Allah’a âbd olan İbrahim’in dinindenim” de. Aynı şekilde “sakın nefsinizin hevasını, arzusunu Allah’a şirk koşmayın. Böyle yaparsanız nefsinizin isteğini âyetlerin yerine koymuş ve nefsinizi Allah’a şirk koşmuş olursunuz.” Bu şirkten kurtulmak nefsi temizlemekle mümkündür. Nefsi temizleyip tezkiye etmeden hiç kimse için kurtuluş olmaz. Bundan dolayı Allah âyet-i kerimede “(kıyamet günü, nefsini tezkiye edip günahlarından) temizlenen kimse ise muhakkak ki felah bulmuş (kurtuluş ve saadete ermiş)tir”411 buyurmuştur.

Asla unutmamamız gereken bir şey vardır ki o da rabbimizdir ve rabbimizin bize vahyettikleri, anlattıklarıdır. Daha önceki sohbetlerimizde söylemiştik. Biliyorsunuz iki türlü ilim vardır. Biri ilm-i husulî, diğeri de ilm-i huzurîdir. İlm-i husulî; hâsıl olan, sonradan öğrenilen ilimdir. İlm-i huzurî ise hazır bulduğumuz ilimdir. Örnek vermek gerekirse; insan kendi varlığını huzurî ilimle bilir. Kulun var olduğunu bilmek için bunu dışarıdan, birilerinden öğrenmesi ya da “ben varım” demesi gerekmez; çünkü insan zaten kendini görür, bilir, tadar.

Kul hâsıl olan, sonradan öğrenilen ilmi unutabilir; ama kendini unutamaz. Hatta insan, aklını kaybetse bile kendini unutamaz. Öyleyse âyetleri unutmamamız için bize lazım olan ilim de huzurî ilimdir; yani Kur’ân’ı huzurî ilim ile bilmektir.

Rahmân Sûresi’ni okurken söylemiştim. Allah, Rahmân Sûresi’nde buyurur. Er Rahmân: “Rahmân (herkesi ve her şeyi rahmetiyle kuşatan Allah odur ki).” Allamel Kur’ân: (Size) Kur’ân’ı (indirip resulüyle talim ettirdi) öğretti.” Dikkat edersek ortada henüz Allah’ın talim ettiği kimse yoktur. Allah, Kur’ân’ı talim ettirmeyi insanı yaratmasının önüne alıp “önce burayı anlayın” buyurdu.

Halakal insân:412 “(O) İnsanı (alakasından ve sevgisinden) yarattı.” Burada da Allah, “Kur’ân’ı talim ettirdi” dedikten hemen sonra insanı yarattığını buyurmuştur. Allah, Kur’ân’ı insana talim ettirmiştir. Kur’ân zaten bizdedir ve rabbimiz bize her şeyi öğretmiştir.

Rahmân, insana Kur’ân’ı talim edip insanı öyle yarattı. Yaratırken de her şeyi öğrettiği rûhundan ona nefhetti. Rabbi olarak insanı bir fıtrat üzere terkip etti ve terkibine Kur’ân’ı yazdı. Eğer insan, Kur’ân’ı kendisinde bulur, fıtratının Kur’ân olduğunu bilir, anlar, iman ederse “o benim” der ve bir daha Kur’ân’ı unutmaz. Yoksa âyetleri okuyup ezberlerse bu bilgisi hasıl olmuş ilim olur ki bir yerde onu unutur.

“(Resulüm!) Biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın. Ancak Allah’ın dilediği müstesna. Muhakkak ki Allah, açığı da gizli olanı da bilir.”413

Eğer Kur’ân’ı rabbimiz bize okutursa onu unutmayız. Allah bize okutursa aynı zamanda bizi Kur’ân’la terbiye eder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in “eddebeni rabbi ve ahsene te’dibi: Beni rabbim terbiye etti (edeplendirdi). Ne güzel edeplendirdi”414 buyurduğu gibi, bizi edeplendirir. Kur’ân, baştan sona edep kitabıdır, insanı kendine getiren ve aklını başına aldıran kitaptır. Eğer rabbimizin terbiyesiyle terbiye olur, edeplenirsek, Kur’ân bizde edebe, ahlaka, imana, amele dönüşürse istesek de onu unutamayız. Biz zaten fıtrat itibariyle Kur’ân’ız ve bu fıtratımız artık açığa çıkar, böylelikle Kur’ân oluruz. Diğer bir tabirle Kur’ân biziz, dolayısıyla kendimizi unutamayız. İşte bu; kendimizi, rabbimizi, rabbimizin emrini, hükmünü, vahyini huzurî ilimle bilmektir.

Biliyorsunuz Kur’ân’da Kur’ân ile ilgili âyetler tekrar tekrar gelir. Allah, âyetlerinde ısrarla Kur’ân’ı zikrederek “ben seninle konuşuyorum, bunları sana söylüyorum. Bunlar sıradan sözler, kelimeler değil” buyuruyor.

“Âlemlere bir uyarıcı olsun diye kuluna Furkân’ı (hakla bâtılı birbirinden ayıran Kur’ân’ı) indiren (Allah) odur ki mübarek (ve şanı yüce olan)dır.”415

Hakla bâtılı ancak Kur’ân ile birbirinden ayırt edebiliriz. Hâl böyleyken “ben biliyorum, ben, bence, bana göre” dersek rabbimizi dinlememiş oluruz. Aynı şekilde rabbimizi dinlemeyince hakla bâtılın ne olduğunu da anlayamaz, ikisini birbirine karıştırırız. Hakla bâtılı birbirine karıştırınca da imanımıza küfrü karıştırmış oluruz.

Daha iyi anlaşılması için izah edeyim.

Allah’ın “hak” demediği bir şeye hak der, “batıl” dediği bir şeye “batıl” demezsek hakla bâtılı birbirine karıştırmış, böylelikle imanımıza küfrü karıştırmış oluruz. Nasıl ki bir kova suya bir damla idrar düştüğünde o bir kova su haram oluyor, içilemiyorsa, imana da şirk bulaşınca iman olmaktan çıkar.

“(Resulüm!) De ki: O (Kur’ân)ı göklerin ve yerin (tüm) sırrını bilen (Allah) indirmiştir. Muhakkak ki O, Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”416

Göklerin ve yerin sırrını Allah’tan başka hiç kimse bilemez. Bu durumda göklerin de yerin de sırrını bilmek istiyorsan Kur’ân’ı dinlemen şarttır. İster yerde ister gökte olanları öğrenmek iste, onu başkalarından değil, yerlerin ve göklerin sırrını bilen rabbinden öğrenmen gerekir.

“O, Ğafur’dur, Rahim’dir.” Yani şimdiye kadar bilmiyordun, anlamamıştın; ama şimdi biliyorsun. Şimdi istiğfar et ki rabbin seni mağfiret etsin ve rahmetinin içine alsın. Kur’ân’da sadece rabbinin affını, mağfiretini ve rahmetini görürsün.

Her şeyi rabbinden öğrenmen gerekir. Allah, kullarına rahmetle, af ile, mağfiretle öğretir. Bu nedenle öğretenlerin de mutlaka af ile mağfiret ile öğretmesi lazım. Eğer böyle öğretmiyorlarsa, Allah’ın öğrettiği gibi öğretmiyorlar demektir.

“Andolsun ki (iman edenler için bir) Zikir (olan Kur’ân) bana geldikten sonra o beni dalâlete düşürdü. Zaten şeytan, insanı (uçuruma sürükler sonra da) yüzüstü bırakır.”417

Bunu Kıyamet günü kaybedenler söylüyor! Kendilerine Allah’tan Zikir gelmiş, sorumluluklarını onlara hatırlatan, her şeyi öğreten rablerinin kitabı gelmiş; ama yine de “şeytan beni dalâlete düşürdü” diyorlar.

Şeytan, insanı uçuruma sürükler, aşağı attıktan sonra ise onu yüzüstü bırakıp “şüphesiz ben senden uzağım; çünkü ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım”418 der. Yani “senden Allah’a sığınırım” der ve ondan uzaklaşır.

Bu âyette de Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Kıyamet günkü hâlini beyan ediyor. “(O gün) Resul der ki: Ya Rabbi! Muhakkak ki benim kavmim (nefislerinin hevâsını ilâh edinerek) bu Kur’ân’ı (terk edip) muhacir bıraktı.”419 Benim kavmim Kur’ân’dan uzaklaştı, yüz çevirdi, onu terk etti.

Hicret etmek sadece bir memleketten başka bir memlekete gitmek değildir. “Kim de evinden Allah ve resulüne hicret etmek için çıkar sonra da kendisine ölüm yetişirse artık onun mükâfatı(nı vermek) Allah’a düşer”420 buyurdu Allah. Bir yerden başka bir yere giderken Allah’a ve resulüne hicret ederiz. Bu yüzden Allah başka bir âyette “(imanda, amelde ve hayırda yarışıp) öne geçen ilk muhacirler ve ensar ile onlara güzellikle tabi olanlar var ya, Allah onlardan razı olmuş, (onlar da) O’ndan razı olmuşlardır. (Allah) Onlara, içinde ebedi kalacakları, altlarından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. İşte büyük kurtuluş (ve saadet) budur”421 yani Allah hicret edenlerden razı olmuştur, buyurmuştur.

Hicret sadece zahiri olarak başka yere gitmek değildir. Aynı zamanda kulluğumuzu daha güzel yapmak için bir şeyden uzaklaşmak ve onu terk etmektir. Günahtan sevaba yüz çevirmek, başka şeylerden Allah’a dönmek, şerden yüz çevirip hayra dönmek de birer hicrettir.

Hicretimiz bizim için ya hayırdır ya da şerdir. Bununla beraber nasıl ki insan şerden hayra, günahtan sevaba hicret edebiliyorsa, biri hayırdan şerre, sevaptan günaha, imandan küfre de hicret edebilir.

İnsan, Kur’ân’dan hicret ederse; yani Kur’ân’dan yüz çevirip başka tarafa dönerse neyi tercih etmiş olur?

Biri Kur’ân’dan yüz çevirdiğinde hangi söze, davete icabet ederse etsin, şeytanın davetine icabet etmiş ve Allah’tan, Allah’ın kelamından, kendi hakikatinden yüz çevirmiştir. Kendimize bakalım acaba rabbimizden ve rabbimizin kelamından yüz çevirmiş miyiz! Ya da “iyi insan ol, namazını kıl, ibadetini yap” demekle gerçekten kurtulacağımızı mı zannediyoruz! Kendimize baktığımızda manevi olarak nasıl bir hâlde olduğumuzu görürüz.

Genel olarak baktığımızda her gün binlerce insan ölüyor. Acaba kaç tanesi ahirete imanla gidiyor! Bilelim ki biri iman etmiş ve Allah’tan yüz çevirmemişse imanla gider; ama hayatını yaşarken Allah’tan yüz çevirmişse öldüğünde imansız olarak öbür tarafa göçer.

Evet, Allah’tan yüz çevirmek, Kur’ân’dan yüz çevirmek demektir; çünkü insan, Allah’ı ne kadar seviyorsa sözünü de o kadar sever ve “ben, bence, bana göre” demez, bunun yerine yalnızca “Allah’a göre” der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Kıyamet günü Allah’ın huzurunda “rabbim! Benim bu kavmim, ümmetim, bana iman edenler Kur’ân’ı muhacir bıraktı” deyip ümmetini şikâyet ediyorsa bu durumda Kur’ân’ı muhacir bırakanlar hiç imanla gidebilir mi! Elbette ki cehalet mazerettir. İnsanın bilmemesi başka bir şeydir. Biri bilmiyor; fakat bildiği kadarıyla yapmaya çalışıyorsa, Kur’ân’dan yüz çevirmiş ve onu muhacir bırakmış olmaz. İsterse öğrendiği on âyet, on emir, on hüküm olsun, o kadar bilmiş, anlamış ve gerekeni yapmaya çalışmışsa mutlaka kazanır. Biri de Kur’ân’ın; Allah’ın ipi olduğunu ve ona sarılması gerektiğini anladıysa, Kur’ân’ı okuyup, tefekkür edip rabbinin hikmetini, muradını anlaması gerektiğini, Kur’ân’ı her gün tekrar tekrar, bıkılmadan, usanmadan okuması ve her anda onunla muhatap olması gerektiğini anladıysa, buna rağmen Kur’ân’a sarılmadıysa, o kişi Kur’ân’ı muhacir bırakıp terk etmiştir. Kur’ân’ın karşılığında ise gereksiz yere boş konuşmayı, kendisine fayda ya da zarar vermeyen şeyleri düşünmeyi ve gereksiz endişelere kapılmayı tercih etmiştir. Eğer gereksiz endişeleri tercih etmek yerine Kur’ân’ı okusa, hikmeti anlasaydı her anda Allah’ın, kuluna tecelli edip muamele ettiğini ve her anda imtihanda olduğunu anlardı.

Unutmamamız lazım ki kul her neyle muhatap olursa olsun yaşadığı tüm olaylar ya rabbimizin cemâlinin ya da celâlinin tecellisidir. Her insan, Allah’ın tecellisinin içindedir ve Allah, özel olarak her bir kuluyla beraberdir. Bununla beraber bir de kulunun gönlüne “kulum doğru şudur” deyip özel olarak vahyeder. Yalnız, Allah’ın onun gönlüne vahyettiği doğrunun, kulun gönlüne önce Kur’ân’dan yerleşmesi lazım ki kul onu gönlünde hazır bulsun. Eğer o doğru Kur’ân’dan gönlüne yerleşmemişse, Allah onun gönlüne vahyetse bile kul onu alamaz; çünkü gönlünü doldurduğu şeyler Allah’ın vahyinden daha ağır basar. Ağır bastığı için de kul, Allah’ın vahyini tercih etmez, âyetler onun korkularını bastırmaz, onu mutmain etmez; çünkü rabbinin zikri ile, Kur’ân ile mutmain olmuş bir nefse, gönle, kalbe sahip olmamıştır.

Evet, ümmet olarak Kur’ân’ı terk etmiş, muhacir bırakmışız! Rabbimizin âyet-i kerimede “hâl böyle iken onlara ne oluyor da aslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi (insanlık için ancak bir) Zikir (öğüt ve hatırlatma olan bu Kur’ân)dan yüz çevirip kaçıyorlar?”422 buyurduğu gibi, yaban eşeklerinin aslandan kaçtığı şekilde Kur’ân’dan kaçıyor, yüz çeviriyoruz.

Nasıl?

Kur’ân’ı dinlemeyince, ciddiye almayınca, ona sarılmayınca ondan kaçmış oluruz. Rabbimiz ne buyurduysa doğru odur. Eğer “onlara ne oluyor da aslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi Kur’ân’dan yüz çevirip kaçıyorlar” buyuruyorsa kaçıyoruz demektir. Rabbimizin bize ne söylediğini biliyor muyuz? -Bilmiyoruz; çünkü onu dinlemedik, okumadık, okumaya, anlamaya çalışmadık. Öğrenmek, anlamak için elimizden geleni yapmadık. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “kul bildikleriyle amel ederse Allah ona bilmediklerini öğretir”423 buyurmuştur. Eğer bildiklerimize sarılır, gerekeni yaparsak Allah bize bilmediklerimizi öğretir, bize öğrenme, anlama kapılarını açar; ama bunun için mutlaka biraz kıpırdamamız ve çaba, gayret sarf etmemiz şarttır.

Eğer Kur’ân’a sarılmış olsaydık bir olur, beraber olur, kardeş olurduk. Aynı zamanda aziz olurduk, rabbimiz bizi şereflendirirdi. Aziz; izzet sahibi demektir. Allah “eğer mü’minseniz üstünsünüz”424 buyuruyor ya, işte Kur’ân’a sarılsaydık, Allah bize bu üstünlüğü verirdi; ama baktığımızda mü’minler olarak nasıl bir zillet içinde olduğumuzu görüyor, küfrün, şirkin, zalimlerin zulmü altında nasıl da ezildiğimizi biliyoruz. Bu konuda hiçbir bahanemiz olamaz.

Küfür milleti dünyanın her yerindeki mü’min ve Müslümanları ezmeye çalışıyor! Onların ezdikleri sadece insan değildir. Ezmeye çalıştıkları şey bizim maneviyatımızdır, imanımızdır, yaptıkları şey de Allah’a yürümemize mâni olmaktır.

Küfür tek millettir. Her seferinde bir tarafta başını gösterir ve nerede olduğu hiç fark etmez. Bir derken kendisini destekleyenlerle beraber birdir. İstisnalar kaideyi bozmaz, elbette ki küfür topluluklarının içinde iman edenler, merhamet sahibi olanlar, adaletle hüküm verip zulmü görenler de vardır. Bunlar da rabbimizin rahmetindendir; çünkü Allah, zalimin zulmünü ortaya koyup mazlumların imanını da gösteriyor ve kullarına “haydi tarafınızı seçin” buyuruyor.

Yalnız burada dikkat etmemiz gereken bir husus vardır. Tarafımızı seçmekle iş bitmez; çünkü mutlaka bir şey yapmamız gerekir. İşte, o bir şey; Allah’ın ipine hep beraber sarılıp kardeş olmak, bir ve beraber olmak, birbirimizi Allah için sevmek, kardeşimizi kendi nefsimize tercih edebilmek, Allah’ın vahyini bütün insanlığa taşımak ve Allah’ın ipine sarılmaya vesile olmaktır. Aksi takdirde bu zillet bitmez ve asla aziz olamayız.

Şu an için üstünlük küfür milletindedir. Dediğim gibi: Bunun sebebi iman etmeyişimiz, rabbimizi dinlemeyişimiz, ciddiye almayışımız, kardeş olamayışımızdır. Kardeş değiliz; çünkü imanımız taklididir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “cennete giremezsiniz iman etmedikçe, iman etmiş olmazsınız birbirinizi sevmedikçe”425 buyurmuştur. Bu yüzden herkes sevdiği kadar mü’mindir, sevdiği kadar cennete yakındır, gönlü cennet olmuştur. Allah’ı sevdiği, Allah için mü’minleri, insanları, mahlûkatı sevdiği kadar mü’mindir. Herkes ne kadar mü’min olduğuna bakmalıdır. Bakacak ki kendini düzeltebilsin. Rabbini dinlemesi lazım ki Kur’ân’ı muhacir bırakmasın.

“Muhakkak bu (Kur’ân), (hak ile bâtılı birbirinden) ayıran kesin bir sözdür. Ve bu, (sıradan bir söz ve) şaka değildir!”426 Bu söylediklerim şaka değildir, buyurdu Allah. Bilelim ki Allah şaka yapmaz. Eğer bir şeyi haber veriyorsa, bize “mutlaka gerekeni yap” buyuruyor.

Allah’ın ilk emri “oku”dur.427 Okumadan iman etmiş, anlamış olmayız. Rabbimizi dinlemeden de onu ciddiye almış olmayız. Onu ciddiye alır, okursak; nefsimizden, nefsimizin vehminden, zannından, şeytanın verdiği vesveselerden kurtulacağımızı görürüz. Bununla beraber hakkı, hakikati anlamış, hakta olmuş, Hakk ile olmuş oluruz. Bunun sonucunda da Hakk’ın güzelliği bizde tecelli eder.

İnsanı insan yapan, sahabeyi gökteki yıldızlar yapan bu Kur’ân’dır. Sahabelerin zaten Kur’ân’dan başka bilgileri yoktu. Eğer onlar gibi olmayı, rabbimizin sevdiği, razı olduğu kullardan olmayı istiyorsak Allah’ın kitabını okumamız, dinlememiz, onunla rabbimize cevap vermemiz gerekir. Aynı şekilde insanın kazanmasını ve şeytanın kaybetmesini istiyorsak Allah’ın ipine, Kur’ân’a bir de Allah’ın insanlardan olan ipine sarılmaktan başka çaremiz yoktur. Eğer aziz olmayı, izzet sahibi olmayı, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olmayı istiyorsak, küfür karşısında, şirk karşısında mağlup olmak istemiyor, zillete düşmek istemiyorsak Kur’ân’a sarılmamız şarttır.

“(Resulüm! Nefsinin) Hevâsını (arzu ve isteklerini) kendisine ilâh edinen kimseyi gördün mü? Artık ona sen mi vekil ol(up onu azaptan kurtar)acaksın?”428

Biri rabbini dinlemediyse nefsini dinler, yalnızca nefsinin söylediklerine, isteğine uyar ve “rabbim bana ne buyurdu” demez. Böyle olunca da kim onu Allah’tan kurtarabilir? -Hiç kimse onu Allah’tan kurtaramaz. Allah ona “seni ben yarattım, kendimden sana varlık, hayat verdim. Sana ebedi bir hayat hazırladım ve bunu sana haber verdim. Sana melekleri secde ettirdim. Yerde, gökte her ne varsa hepsini senin hizmetine verdim. Sen Hz. İnsan olasın, rabbinin güzelliğini üzerinde gösteresin diye seni celâlimle ve cemâlimle imtihanlara tabi tuttum. Sana her şeyi bir bir örneklerle anlattım, peygamberler üzerinden anlattım. Senin anlamadığın bir şey oldu mu?” buyurduğunda eğer “ya rabbi! Ben anlamadım” derse, o zaman Allah ona “sen dinledin mi ki anlayasın? Sana ilk emrim ‘oku’ değil miydi? Kendini, varlığı, olayları, meseleleri okuman gerekirdi. Bunların hepsini anlatmak için bir nebîyle, resul ile sana kitap gönderdim. O kitabın nasıl okunması, anlaşılması, ona nasıl iman edip yaşanması gerektiğini en ince ayrıntısına kadar sana anlattım ve senden böyle bir kulluk istiyorum, dedim. Sen ise sana indirdiğim kitabı okumadın” demez mi!

Bu kitap, Allah’ın bize vahyettiği, öğrettiği ve bizimle konuştuğu kitaptır. Bir de sen bu kitabın, üzerinde dirildiği, insanlardan olan Allah’ın kitabını, ipini bir kulağınla dinliyor, bir gözünle görüyorsun. Gönlünle de bunu anlıyorsun; ama buna rağmen hâlâ Allah’ın vahyine sarılmaya çalışmıyorsan iman etme imkânın olmaz.

İnsan kendini bir avuç toprağa satınca, toprak olur, sonuç olarak topraktan olan da toprağa gider. Geriye ise zifiri bir karanlıktan başka bir şey kalmaz.

Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya çalıştık.

Allah bizi dünyayı tercih edip toprak olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi Kur’ân ile karanlıklardan kurtarsın, Kur’ân’ın nûruyla bizi nûrlandırsın, vahyinin bilgisiyle bizi bilgilendirsin. Allah, bilgimizi husulî bilgi değil, huzurî bilgi eylesin. Bilgimiz huzurî ilim olsun ki tıpkı kendimizi bildiğimiz gibi Kur’ân’ı bilelim ve âyetleri kendimizde görelim, yaşayalım, rabbimizin âyetleri üzerimizde imana, ahlaka dönsün inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Şems /8 ↩
  2. Muhammed /30 ↩
  3. Bakara /257 ↩
  4. Rahmân /1-4 ↩
  5. Fâtır /10 ↩
  6. Lokmân /13 ↩
  7. Kaf /18 ↩
  8. Tirmizî, Zühd, 11; İbni Mace, 3976 ↩
  9. Buhârî, Bedü’l-Vahy, 1; Müslim, İmare, 155; Ebu Davud, Talak, 11 ↩
  10. Bakara /269 ↩
  11. A’râf /172 ↩
  12. Camiüssağir-8123 ↩
  13. Lokmân /13 ↩
  14. En’âm /161, Bakara /135, Yûnus /105, Nahl /123, Rûm /30, Beyyine /5 ↩
  15. A’lâ /14 ↩
  16. Rahmân /1-3 ↩
  17. A’lâ /6, 7 ↩
  18. Süyûtî, Câmiu’s-Sağîr, I, 12 ↩
  19. Furkân /1 ↩
  20. Furkân /6 ↩
  21. Furkân /29 ↩
  22. Haşr /16 ↩
  23. Furkân /30 ↩
  24. Nisâ /100 ↩
  25. Tevbe /100 ↩
  26. Muddessir /49-51 ↩
  27. Acluni, Keşful Hafa: 2542 ↩
  28. Âli İmrân /139 ↩
  29. Müslim, îman 93, 84; Tirmizî, Et’ime 45, Kıyamet 56; İbni Mace, Mukaddime 9, Edeb 11  ↩
  30. Târık /13, 14 ↩
  31. Alak /1 ↩
  32. Furkân /43 ↩