9.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalışıyorduk. Bu sohbetimizde ise hep birlikte tevhidi anlamaya çalışacağız inşallah.
Bütün yollar tevhide çıkar. Bu yüzden devamlı söylüyoruz: Yolun başı da lâ ilâhe illallah’tır, yolun sonu da lâ ilâhe illallah’tır. Kur’ân ile insanı, aynı zamanda Kur’ân’ı, insanı ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i birlemedikçe, hepsini Allah’a ait görmedikçe tevhid olmaz, vahdet olmaz.
Yolculuğu doğru anlamamız lazım. Kur’ân’dan olan her yol doğrudur. İster cemaat, tarikat olsun, ister mezhep, meşrep olsun, yol Kur’ân’dan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den ise doğrudur; ama bu da eksiktir.
Neden?
Çünkü yolun Kur’ân’dan olması başka, Kur’ân olması başka şeydir. Yol, Kur’ân’dan olunca Kur’ân’ın bir bölümü, bir parçası olur, dolayısıyla kâmil olmaz; ama yol, Kur’ân olunca; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, Allah’a varmak olunca o zaman kâmil olur.
“Ben iman ettim” diyen bütün insanlar doğru yoldadır; ama eksiktir. Ne zaman ki yol Kur’ân’dan değil Kur’ân olursa bu defa tam olur. Zaten güzel olan bütün yollar Kur’ân’dandır. Kur’ân’dan başka yol olmaz. Biri kendine Kur’ân’dan başka bir yol arıyorsa asla hidâyeti bulamaz. Yürüdüğü yol da sırât-ı mustakîm olmaz. Aynı şekilde sırât-ı mustakîmde de yürüyemez. İnsanın, gönlünün istikameti üzere olması gerekir. Bu da ancak Kur’ân ile mümkündür. Kur’ân olmayınca gönül istikametini bulamaz.
Evet, önceki sohbetimizde Yâsîn Sûresi’ne kadar gelmiştik ve rabbimizin bize ne buyurduğunu anlamaya çalışmıştık. Kaldığımız yerden devam edelim inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM
BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Yâ, sîn: “Yâ, Sîn (resulüm)!” Ey insan! Ey Hz. İnsan! Ey azim bir ahlak üzere olan, rabbinin yeryüzündeki halifesi insan! Vel Kur’ânil hakîm: “Hikmet dolu Kur’ân’a andolsun ki.” Önce “insan” sonra da “hikmet dolu Kur’ân” buyurdu Allah.
İnneke leminel murselîn: “Muhakkak sen elbette resullerdensin.” Alâ sırâtın mustekîm: “(Ve) Sırât-ı mustakîm (dosdoğru bir yol) üzere(sin).” Tenzilel azîzir rahîm:359 “(Bu Kur’ân da) Azîz, Rahîm (bütün şeref ve kudretin sahibi olan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden Allah)ın indirmesidir.” Bu kitap rabbinin sana indirdiği hikmet dolu Kur’ân’dır. Sen de onun resulüsün ve sırât-ı mustakîm üzeresin.
Okuduğumuz âyetlerin hepsini beraber anlamamız gerekir. Bu bir yolculuktur. İnsan olmayı kabul edenlerin insan olabilmesi için hikmet dolu Kur’ân’a sarılması şarttır. Biz de şimdiye kadar anlattığımız her şeyi yalnızca âyetlerden aldık ve insanı anlatmaya çalıştık.
Şu anda dünyadayız. Rabbimiz âyetleriyle bize dünyada kim olduğumuzu, kendimize, hayata, varlığa nasıl bakmamız, onları nasıl anlamamız ve ne yapmamız gerektiğini öğretiyor. Bizim de kendimize gelip manevi olarak dirilmemiz için Allah’ın indirdiğine iman etmemiz, ondaki hikmeti, Allah’ın muradını anlamaya çalışmamız ve Allah’ın ipine hep beraber sımsıkı sarılmamız gerekir.
Evet, Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “muhakkak ki sen gönderdiğimiz resullerdensin”360 buyurdu. Kur’ân ve Allah’ın resulü… Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır. Nebî; kendisine kitabın, büyük haberin geldiği resuldür. Resul ise kendisinden önceki nebînin yolunda Allah’ın vahyini tebliğ edendir. Bununla beraber Allah, resullerine de özel olarak vahyeder; ama resullere ayrıca kitap indirmemiştir; yani nebî aynı zamanda resuldür; fakat resuller nebî değildir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın resulüdür, nebîsidir ve hikmet dolu Kur’ân onda tecelli etmiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz önce iman eder, sonra da Allah’ın âyetlerini tebliğ edip insanları Allah’a, imana davet eder.
Âmener resûlu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn(mu’minûne), kullun âmene billâhi ve melâiketihî ve kutubihî ve rusulih:361 “Resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler). Hepsi Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve resullerine iman ettiler.”
Önce resul iman eder, sonra mü’minler onun iman ettiği gibi iman eder. Resul, Allah’ın kendisine indirdiğini tebliğ eder ve rabbimiz her ne buyurmuşsa önce kendisi yapar sonra da insanları buna davet eder.
Alâ sırâtın mustakîm:362 “(Ve) Sırât-ı mustakîm (dosdoğru bir yol) üzere(sin).” Sen sırât-ı mustakîm, Allah’a dosdoğru varan bir yol üzeresin.
Bu her mü’min için geçerlidir. Biri insan olmak istiyorsa hikmet dolu Kur’ân’a tabi olmalıdır. Tabi olunca, rabbine itaat etmiş olur. Nasıl ki Allah’ın resulü, Allah’ın kendisine indirdiğine iman ediyorsa bizim de onun gibi iman etmemiz, hikmeti, Allah’ın üzerimizdeki muradını anlamaya çalışmamız gerekir. Anlamaya çalışırsak o zaten her şeyi öğretir.
Allah’ın resulüne tabi olmak; Kur’ân’a tabi olmaktır. Bu nedenle rabbimiz âyeti kerimelerde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “muhakkak ki sen, (Rabbinin isimlerinin üzerinde tecelli etmesiyle) elbette azim (ve yüce) bir ahlak üzeresin.”363 “(Resulüm!) Biz seni ancak âlemlere rahmet olarak gönderdik.”364 “(O) Size çok düşkün, mü’minlere karşı ise çok Raûf’tur, Rahîm’dir (Allah’ın esmâsının üzerinde tecelli etmesiyle mü’minlere karşı şefkatle muamele eden ve ahlakında her zaman Allah’ın rahmeti tecelli edendir)”365 buyurmuştur.
Allah’ın resulüne tabi olunca sırât-ı mustakîm üzere olmuş, Kur’ân’a tabi olmuş oluruz. Aksi hâlde Kur’ân’ı kendi kendimize okuyup tabi olmaya çalışırsak rabbimiz bunu kabul etmez; çünkü Allah, resulünü bize örnek olsun diye göndermiştir.
“(Resulüm!) Muhakkak ki Biz seni, (insanlar için ancak) bir şahid, bir müjdeci ve bir uyarıcı olarak gönderdik.”366 “Ayrıca onun izni ile (insanları) Allah’a (çağıran) bir davetçi ve nûr saçan bir kandil olarak (gönderdik)”367
Allah’ın resulüne tabi olanlar da aynen bu vasıfları alır; yani onlar da şahid olur, Allah’ın güzelliğini, mü’minliğini, kulluğunu kendi üzerlerinde gösterir, hâliyle insanları müjdelerler. Onlara bakanlar da “bu, Allah’ın kuludur ve cennetlik biridir” derler. Böylelerinin gönlü cennet olmuştur, rableri ile beraberdirler ve rablerinin hesabını yaparlar. Güzel yapanları Allah’ın âyetleriyle müjdeler, yanlış yapanları da âyetlerle uyarıp ikaz ederler. İkaz ederken de insanlıklarını, rablerini, ebedi hayatlarını kaybedeceklerini onlara anlatır ve insanları uyarırlar. Yetmez, bir de Allah’a imana, rabbini tanımaya, sevmeye, rabbine teslim olmaya, itaat etmeye, takvâ sahibi olmaya, muhsin olmaya, güzel yapıp güzel olmaya, Hz. İnsan olmaya, rabbine dost olmaya, veli olmaya, mukarrebun olmaya, nûr saçan kandil olmaya, cennete davet ederler. Kendileri de zaten vahyin nûrunu saçıp Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakını, güzelliğini üzerlerinde göstererek örnek olmuş, şahid olmuşlardır. Bunların hepsini birden toptan anlamak lazım ki tevhid olsun, vahdet olsun. Yoksa tevhidimiz de imanımız da eksik kalır.
Kul, Allah’ın resulüne tabi olunca, onu dinleyince, insan olmak için çaba gayret sarf edince Hz. İnsan olur. Diğer türlü beşer olarak kalır; yani rabbini dinlemeyince, iman etmeyince, resulüne tabi olmayınca, sırât-ı mustakîmde rabbine varan yolda yürümeyince, koşmayınca, rabbinin emrettiği gibi güzel yapmaya çalışmayınca çamurdan bir varlık olarak kalır.
Kul, insan olmayı tercih etmeyip, çamurdan bir varlık olunca, zahiri tarafı öncesinde iki damla su, sonrasında bir avuç topraktır. Bunun ne kıymeti ne değeri ne de şerefi vardır. İnsan bütün şerefini, kıymetini, değerini Allah’ın rûhundan nefhettiği hakikatinden alır. Çamurdan olan tarafının ise bir kıymeti, değeri yoktur.
Peki, çamurdan varlık olmayı nasıl bırakabiliriz?
Kul, rabbini dinleyince, resulüne tabi olunca, sırât-ı mustakîmde yürümeyi kabul edince bunun için bir adım bile atarsa insan olmayı kabul etmiş ve hakikatine bir adım atmış olur. Aslında bunların hepsi insanın kendisinde mevcuttur; çünkü zaten kendi hakikatidir. Hz. İnsan da meleklerin secde ettiği varlık da Allah’ın resulü de kendisinde, Hakikat-i Muhammediye’dedir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikati insanın rûhundadır. Manevi yol da dosdoğru Hakikat-i Muhammediye’ye gider.
Evet, kul bu dünyaya kendini bilmeye, bulmaya ve kendi kendisi olmaya gelmiştir. Yol da yolculuk da böyledir. Kul kendi hakikati olmaya çalışırken karşısında bir de iblis, şeytan ve onun zahiri tarafından meydana gelen, hayatı yalnızca dünya hayatı olarak zanneden, bu yüzden dünyayı tercih edip dünyayı seven nefsi vardır.
Allah âyet-i kerimede “eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir. Şimdi onlara bu kıssayı anlat, umulur ki onlar (enine boyuna düşünüp bunu) tefekkür ederler”368 buyuruyor ya, işte dünyayı tercih eden bir nefis, dilini köpek gibi çıkarıp solur! Yani ondan kuduz köpek salyası akar. Dilini çıkarıp solumak budur. Böyle olanlar başkalarını da çamura batmaya davet eder ve insanlara çamurla üstünlük sağlamaya çalışır, onunla zulmeder, zalim olurlar. Kâfiri de müşriki de münafığı da böyledir.
Eğer her şey insanın fıtratında mevcutsa bu durumda yolculuk insanın kendi hakikatinedir, kendindeki Kur’ân’adır, Allah’ın vahyinedir, resulünedir. Bu nedenle rabbimizi dışarıda aramayalım, kendimizde arayalım. Bütün bunların sahibi; zatıyla, sıfatıyla tecelli eden Allah’tır. “Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder.”369 İşte, yolculuk bize tecelli eden rabbimizedir; ama çamura batanlar bunu bilmez, anlamaz ve anlamak istemezler.
“(Resulüm!) O kâfirler, (insanlar için bir öğüt ve hatırlatma olan bu) Zikri işittikleri zaman (hasetlerinden) neredeyse seni gözleriyle devirecekler ve (senin için), ‘hiç şüphe yok ki kesinlikle o bir mecnundur’ diyorlar.”370 Neredeyse gözleriyle seni devirecekler. Öyle pis bakıyorlar ki seni devirmek istiyorlar. “(Resulüm!) Onların söylediklerinin hakikaten seni üzmekte olduğunu Biz biliyoruz. Aslında onlar seni yalanlamıyorlar; fakat o zalimler Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlar.”371
Genel olarak baktığımızda Müslümanlar olarak rabbimizden, kendi hakikatimizden, bizdeki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den, Kur’ân’dan, Allah’ın vahyinden yüz çevirmişiz. Ümmete bakarsak durumumuzu anlarız.
“(Resulüm!) İşte böylece sana da emrimizden bir Rûh (olan bu Kur’ân’ı) vahyettik.”372 Allah, Kur’ân için emrimizden bir rûh, buyurdu. Allah başka bir âyet-i kerimede de “sana rûh hakkında soruyorlar. De ki: Rûh, Rabbimin emrindendir”373 buyurmuştur. Allah insan için de “Allah’ın emrinden bir rûh” buyuruyor.
Allah, insana rûhundan nefhetmiştir. Bütün güzellikler, El Esmâu’l Husnâ ondadır. Bu yüzden insan, rabbinin bilgisine sahiptir; çünkü Allah ona rûhundan nefhetmiştir. Onun bilgisi için de gerekli olan; Kur’ân’dır, vahiydir ve bu bilgi de bizde mevcuttur. Allah’ın bize indirdiği Kur’ân da onun emrinden bir rûhtur. Allah, insana da rûh buyurduğu için, dolayısıyla Kur’ân bizdeki bizi diriltir.
Örnek vermek gerekirse; bir çekirdeğin içinde ağaç mevcuttur; ama gizlidir, bir ağaç olarak ondan istifade edilmez. Çekirdeğin ağaç olabilmesi için toprağa düşmesi, sonra Güneş’i görüp ısınması ve suyu, rahmeti görmesi gerekir. Öyle ki çatlasın ve filizlenip ağaç olsun. Çekirdek çatlamadan, yok olmayı kabul etmeden filizlenmez, ağaç olmaz. İnsan da zahiri tarafını yok mesabesinde görmeden maneviyatı asla dirilmez.
Kulun zahiri tarafını yok mesabesinde görmesi için hiçbir arzusuna, isteğine Allah’ın izin verdiğinin dışında taviz vermemesi, her şeyi Allah’a ait görmesi ve rabbine teslim olması gerekir; yani çatlamayı kabul etmesi, rabbi ona nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun ondan razı olması ve rabbini tanıması gerekir.
İnsan bütün bunları kendi kendine yapamaz. “Yaratan yarattığını bilmez mi?”374 buyurdu Allah. Zaten kul bunları yapabilsin diye Allah ona Kur’ân’ı indirmiş ve hidâyetçilerini, uyarıcılarını, resullerini, nebîlerini göndermiştir.
Nebî; haberi alan demektir. Resul ise; Allah’tan aldığı haberi tebliğ eden ve insanlara ulaştıran demektir. Allah âyet-i kerimede “Allah’a ve resulüne itaat edin.”375 “Biz her resulü, Allah’ın izniyle ancak (kendisine) itaat edilmesi için gönderdik”376 buyurmuştur. Çünkü Allah’ın resulüne itaat, Allah’a itaattir. Bu nedenle Allah âyet-i kerimede “o(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir”377 buyurmuştur.
Peki, aynı şey nebî için geçerli midir?
Hayır, nebî için aynı şey geçerli değildir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, innemâ enâ beşerun mislukum:378 “Ben de ancak sizin gibi bir beşerim” derken bunu Allah’ın nebîsi olarak söylemiştir. Âyetleri okurken net olarak görürüz ki Allah “nebî” derken başka, resul derken başka bir şey söyler. Örnek vermek gerekirse “andolsun ki kocası hakkında seninle tartışan (ona bir hüküm vermen için direnen) ve Allah’a şikâyette bulunan (kadın)ın sözünü Allah işitmiştir”379 buyurdu Allah.
Şimdi bu âyet üzerinden nebî ile resulün farkını anlamaya çalışalım.
Kadın, Allah’ın resulü ile tartışamaz; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın resulü olarak konuştuğunda o anda bir âyet söyler. Şayet kadın o anda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile tartışırsa Allah’ın vahyine itiraz etmiş ve kâfir olmuş olur. Küfre düşmemek için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın resulü olarak konuştuğunda gönlünde hiçbir ağırlık hissetmeden onu kabul etmeli ve hemen itaat etmelidir; çünkü o anda okunan Allah’ın âyetidir; ama âyette konusu geçen durum böyle değildir. Kadın, kocasından şikâyet etmek için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in huzuruna gelmiştir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de o sırada zahiri olarak kadınla beşeri bir konuyu konuşmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zahiri olarak bir konu hakkında konuştuğunda insanlar kendisine fikir beyan edebilirdi. Bu yüzden kadın da o sırada kendi fikrini beyan edip konuşmuştu.
Resullük ise farklıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zatında nebîdir, biriyle zahiri olarak konuştuğunda o anda da yine nebîdir ve herkes gibi insandır ama ne zaman ki bir âyeti tebliğ etse o zaman Allah’ın resulü olarak konuşmuş olur ki burada asla bir Müslüman için fikir beyanı olmaz, itiraz olmaz; çünkü konuşan Allah’tır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de âyeti söylerken Allah’ın konuştuğu sözü, rahman ve rahim olan rabbinin adıyla, onun adına söylüyor.
Aynısı manevi yolculukta bir Mürşid-i kâmile tabi olunca da geçerlidir. Rabbimiz; resullerden, hidâyetçilerden, uyarıcılardan, müjdecilerden bahsetmiş ve onlarla beraber olmamız gerektiğini emretmiştir; çünkü manevi yolculuk tek başına yürünecek bir yol değildir. Bunu mutlaka bir Mürşid-i kâmille beraber yapmamız gerekir. Mürşid-i kâmil de kendisine tabi olanlarla zahiri bir konuda konuşabilir ve insanlar kendisine fikir beyanında bulunabilir; ama mürşid âyet okuduğunda Kur’ân’ın resullüğünü yapmış olur ki o zaman orada fikir beyan edilemez. Edilirse bu hareket Mürşid-i kâmile değil, Allah’a, Allah’ın vahyine gitmiş ve âyete karşı fikir beyan edilmiş olur.
Manevi yolculukta “fenâ fi’ş-şeyh, fenâ fi’r-resûl ve fenâ fillâh” denilir. Tabii bir de “fenâ fi’l-ihvân” vardır. Bize göre “fenâ fi’l-ihvân” en altta değil, fenâ fi’ş-şeyh ile beraber gelir. Biz şeyh kelimesini sevmediğimiz için buna “fenâ fi’l-mürşid” diyoruz.
Mürşid-i kâmil ile beraber manevi yolculukta yürüyüp gönlümüzü mürşidimize çevirince, ona tabi olup onun yaptığı gibi yapınca mürşidimizde fena buluruz. Yalnız, Mürşid-i kâmilde fena bulmayı doğru anlamamız gerekir. Sırât-ı mustakîmde yürürken aslında tabi olduğumuz Mürşid-i kâmile; yani onun ahlakına yürürüz, dolayısıyla aslında Mürşid-i kâmille beraber onda tecelli eden Kur’ân’a, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakına ve onda tecelli eden Allah’a yürürüz. Bütün manevi yolculuk bundan ibarettir. Bu yüzden yol Mürşid-i kâmille başlar, Mürşid-i kâmille de biter.
Eğer burayı doğru anlamazsak yolu yürüyemeyiz, Mürşid-i kâmile olan bakışımız da düzgün olmaz. Elbette ki hiçbir şey birden olmadığı gibi Mürşid-i kâmilin ahlakına bürünmek de birden olmaz. Bunun için önce tabi olduğumuz Mürşid-i kâmili mürşid olarak kabul etmemiz şarttır. Biz mürşidimizi kabul edince mürşidimiz de bize Kur’ân ile, Allah’ın âyetleriyle yolu gösterir, öğretir ve bizi yürütüp manevi olarak büyütür. Bize Allah’ın âyetleriyle öğrettiği için bir de bize âyetleri hayatımıza geçirmenin talimini yaptırır ve bizi kendi üzerinden âyetlere şahid kılar. Biz de ona tabi olduğumuz için onun gibi yapmaya ve onun gibi olmaya çalıştıkça ona benzeriz. Mürşid-i kâmilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı tecelli ettiği için aslında olmaya çalıştığımız; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakıdır ve Allah’ın âyetleridir. Bu yüzden mürşidimizle yolu yürürken aslında onunla beraber Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi olmaya, canlı Kur’ân olmaya yürümüş oluruz; ama bu yolculuğu mürşidimizle yaptığımız için ona yürürüz; çünkü canlı olarak bize örnek olan, muhatap olduğumuz, âyetleri kendi üzerinde bize gösteren zat mürşidimizdir. Huzura zaten böyle varılır. Kısacası mürşidimize yürürken hem Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e hem de rabbimize yürürüz. Sonuç itibariyle Allah’ın âyetleri üzerimizde tecelli eder ve canlı Kur’ân oluruz.
Yol bir tanedir; o da sırât-ı mustakîmdir. Birileri “biz de yolda yürüyoruz” diyebilir. Doğrudur, onlarınki de yoldur. Biz onları da rabbine yürüyen ve cennete koşan kullar olarak kabul ediyor, seviyor, onlara yardımcı olmaya, destek olmaya, onlarla bir ve beraber olmaya çalışıyoruz. Aynı zamanda hepsini kardeşimiz olarak kabul ediyoruz; ama dediğim gibi: Yolun Kur’ân’dan olması başka, Kur’ân olması başka şeydir. Yol, Kur’ân olursa canlı Kur’ân oluruz, Kur’ân değilse canlı Kur’ân olamayız.
Genel olarak ümmete baktığımızda herkes kendine göre bir yol gitmeye çalışır. Hâlbuki bütün yollar kapalıdır. Neden “bütün yollar kapalıdır” diyoruz, yolu biz mi kapatıyoruz? -Hayır, Allah sırât-ı mustakîmden başka bir yolu kabul etmiyor da ondan. Eğer mü’minlerin yürüdüğü bütün yollar Kur’ân’dan olursa bu durumda yol bir olur ve Kur’ân dışındaki bütün yollar kapanmış olur.
Evet, yolumuz tevhid olmalıdır. Yolumuz tevhid, vahdet olmazsa ümmet olamaz, kardeş olamayız. Onun için yolu birleyelim. Birleyelim ki yolumuz tevhid olsun, vahdet olsun. Vahid ve Kahhar olan Allah tecelli edip nefsimizi temizlesin, tezkiye etsin, nefsimizde Kur’ân’dan, onun güzelliğinden başka bir şey kalmasın. Bizde bizdeki bu güzelliğin saf Allah’a ait olduğunu bilip rabbimize teslim olalım ve rabbimizin güzelliğini ona teslim edelim. Bize tecellisinden, verdiği bu şereften dolayı şükredip hamd edelim, bu güzellikleri kendimize ait görmeyelim. Onun güzelliklerini kendimizde seyredelim.
Rabbimizin güzelliklerini kendi üzerimizde seyredince rabbimize ayna olmuş oluruz. Allah kendi güzelliğini seviyor ya, işte onun güzelliğini üzerimizde gösterdiğimiz için rabbimiz de bizi sever, böylelikle gönlümüzde aşk tecelli eder.
İnşallah şimdiye kadar yaptığımız bütün sohbetlerde yolu da yolculuğu da Kur’ân ile buluşunca ne olduğumuzu da anladık.
Unutmamamız lazım ki elimizdeki kitap mushaftır. Kur’ân ise mushafın içindeki âyetlerin manasıdır. İnsan da öyledir. Zahiri tarafı mushaftır, tabii içinde Kur’ân varsa mushaftır. Şayet içinde Kur’ân yoksa zahiri tarafı başka bir kitap olur, mushaf olmaz. İçinde hangi kitabın manası varsa kendisi de o kitap olur. Önemli olan; insanın içinde, gönlünde Kur’ân’ın yazılı olmasıdır. Birinin zahiri tarafında; mushaf yazılı olsa bile eğer içinde şeytanın verdiği vesveseler, kirli bilgiler, dünyaya ait şeyler varsa bu durumda dışında âyetler görünse bile aslında içi tahrif olmuştur.
Tenzîlel azizîr rahîm:380 (Bu Kur’ân da) Azîz, Rahîm (bütün şeref ve kudretin sahibi olan, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli eden Allah)ın indirmesidir.”
Kur’ân’ı bütün izzetin, şerefin, kuvvetin, kudretin kendisine ait olduğu rahim olan rabbiniz size indirmiştir. Rabbinizin indirdiğini alır, onu okursanız Allah aziz ve rahim olarak size tecelli eder. Allah’ın ilk emri “(Zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli edip tüm mevcudatı) Yaratan Rabbinin adıyla (kendini ve tüm mahlûkatı) oku (anla, idrak et)!”tir.381 Onun ismine okursak Allah bizi aziz kılar, şerefli kılar ve bizi rahim kılar, bize rahim olma, ikram etme, rahmet etme gücünü verir. Biz de onunla Hz. İnsan olur, âlemlere rahmet olan nebîmize, resulümüze benzer ve onunla izzeti, şerefi buluruz.
Li tunzire kavmen mâ unzire âbâuhum fehum ğâfilûn:382 “(O) Atalarının (daha önce) uyarıldıkları (vahiy) ile gâfil bir kavmi uyarman için (sana) indirilmiştir.”
Bizden öncekiler de mü’mindi. Tabii biz onları öyle görüyoruz. Yoksa onların ne kadar mü’min olduklarını, Kur’ân’a ne kadar sarıldıklarını, Allah’ın âyetlerini ne kadar dinlediklerini, okuduklarını, anladıklarını imana, ahlaka dönüştürüp hayatları içerisinde ne kadar yaşadıklarını hepimiz biliyoruz; yani Kur’ân’dan ne kadar mahrum olduklarını, hatta en âlimlerinin bile Kur’ân’dan nasıl mahrum olduklarını biliyoruz. Şu anda âyetleri biz okuduğumuz için, onların durumuna düşmeyelim diye Allah bu âyetler üzerinden bizi uyarıyor.
Le kad hakkel kavlu alâ ekserihim fehum lâ yu’minûn:383 “Andolsun ki onların çoğu üzerine o (azap) söz(ü) hak olmuştur; çünkü onlar iman etmiyorlar.” Allah’ın âyetlerine iman etmeyenlerin üzerine Allah’ın emri, sözü hak olur. Bu da “azap onların üzerine hak olur” demektir.
Herkes “acaba Allah’ın emri üzerime hak olmuş mu olmamış mı?” deyip Kur’ân’ı ne kadar dinlediğine ne kadar iman ettiğine ve Kur’ân’a ne kadar sarıldığına bakmalıdır. Bakarsa manevi olarak ne durumda olduğunu görür.
İnsanın; Allah’ın âyetlerini dinlememesinin bir sebebi vardır. Bunun sebebinin ne olduğunu yine Allah beyan ediyor. “Şüphesiz Biz, onların (kibirlerinden dolayı) boyunlarına çenelerine dayanacak şekilde (manevi) halkalar geçirdik. Bu yüzden onların başları yukarı kalkıktır.”384
Allah’ın vahyini dinlemeyenler kibirlerinden dolayı başlarını kaldırıp dik dik bakar ve “ben zaten biliyorum, benim dinlemeye ihtiyacım yok” derler. Dikkat edersek Allah onların hâlini manevi olarak tarif ederken “boyunlarında halkalar vardır” buyurdu. Boyunlarında halka olduğu için başları diktir, havadadır. Kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda secde etmez, boyun büküp “işittik ve itaat ettik” demezler. Bunun yerine şeytanın kendilerine verdiği vesvesenin peşine takılırlar.
Allah bize “âyetlerimi dinlerken başınız önünüzde olsun, başınız kalkık durmasın. Öyle duranların boyunlarında halkalar vardır, kibirlendikleri için başları kalkıktır, siz onlar gibi olmayın” buyuruyor.
“Sen ancak (mü’minler için bir) Zikir (öğüt ve hatırlatma olan bu Kur’ân)a tabi olan ve gıyâben Rahmân’dan haşyet duyan kimseyi uyarabilirsin. İşte böylesini bir mağfiret ve (Allah tarafından kendisine ikram edilecek) güzel bir mükâfatla müjdele!”385
Âyetleri okurken sonunda Allah’ın isimleri geliyorsa buna ayrıca dikkat etmemiz gerekir. Baktığımızda bu âyette Allah “Allah’tan haşyet duyan kimseyi uyarabilirsin” dememiş, bunun yerine “Rahmân’dan haşyet duyan kimseyi uyarabilirsin” buyurmuştur.
Peki, bu âyeti nasıl anlamamız gerekir?
Rahmân’dan haşyet duyan kimse demek; rabbine rahman olarak bakan, rabbinin rahmetini, her anda bütün varlığa rahmetiyle tecelli ettiğini, rahmeti zatına yazdığını bilip “benim rabbim rahmandır” diyen kimse demektir. Bu durumda biri Rahmân’ı kabul etmediyse Rahmân’dan haşyet de duymaz; çünkü Allah’ın rahmetine iman etmemiştir.
Rahmân’dan haşyet duyanların ona karşı bu haşyeti duymasının sebebi nedir?
Bunun sebebi; rablerine karşı edepli olmalarıdır. Huşû, haşyet edeptendir. Onlar Rahmân’ın rahmetini, sevgisini, muhabbetini kaybetmekten korkuyorlar; çünkü rablerinden haşyet duyuyorlar. Biri Rahmân olan Allah’ın gazabına uğrarsa ona artık kim rahmet edebilir, yardım edebilir, dost olabilir ya da kim onu kurtarabilir!
“Benim rabbim rahmet sahibidir” deyip Rahmân’dan haşyet duymak özel bir durumdur. Mesela; Hz. İbrâhîm (a.s.) da babasını davet ederken “ey babacığım! Doğrusu ben, sana Rahmân’dan bir azabın dokunmasından, böylece (şeytanın durumuna düşüp) şeytana dost olmandan korkuyorum”386 buyurmuştur. Burada Hz. İbrâhîm (a.s.) öncelikli olarak kendisini yaratan rabbinin rahmân olduğunu babasına hatırlatıyor. Biz de Allah’ın rahmetine, rahman oluşuna iman edeceğiz ki gıyabında Rahmân’dan haşyet duyan kullardan olabilelim.
“Muhakkak ki ölüleri Biz diriltiriz. Onların önden takdim ed(ip âhirete gönder)diklerini, (dünyada iyi, kötü her ne bırakmışlarsa o) eserlerini de yazarız. Biz her şeyi İmam-ı Mübin (apaçık ana kitap olan Levh-i Mahfuz)da hesap ed(ip yaz)mışızdır.”387
Allah her şeyi bir takdirle, ezeli ilmine göre yapar. Allah bizim öncemizi de sonramızı da şu anımızı da bilir. Zamansızlık ve mekânsızlık akla sığmayan bir şeydir. Kul ne kadar bunu düşünmeye çalışsa da aklı bunu anlamaz. Kul, aklını zamansızlığı ve mekânsızlığı anlamaya çalışmada değil; Allah’ın vahyini ve Allah’ın kendisine ne söylediğini anlamaya çalışmada kullanmalıdır. Aklını kullananlar rablerinin kendilerine ne buyurduğu anlar ve kazanırlar. Aklını kullanmayanlar ise kaybederler.
Arapçada “ukal” bağ demektir. “Akıl” kelimesinin kökü bu “ukal” kelimesinden gelir. Onun için aklımızı kullanıp bağı kurmamız gerekir.
Nasıl?
Biraz önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i, sırât-ı mustakîmi, Allah’a varan yolu ve Mürşid-i kâmili anlattım. Dediğim gibi: Yol mürşidedir, dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir, Allah’adır ve bu yol sırât-ı mustakîmdir. İşte, bunların hepsini birbirine bağlamamız lazım. Allah âyet-i kerimede “onlar Allah’ın kendisiyle birleştirilmesini emrettiği (resulünün ve vahyinin kendisiyle olan ünsiyet bağı)nı keserler”388 buyurmuştur. Akıl “bağ kuran” demekti ya, bu durumda Allah’ın birbirine bağlanmasını emrettiği şeyi bağlamayıp bu bağı koparanlar aklını kullanmayanlardır.
Kul, Kur’ân ile insan arasındaki bağı, insan ile Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in arasındaki bağı, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile Allah arasındaki bağı, kendisiyle Allah arasındaki bağı birbirine bağlamalıdır. Bütün bunları birbirine bağlayınca tevhid olur, vahdet olur.
Bunların her biri hem ayrı ayrıdır hem de birdir. Kur’ân, insan ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz birdir, aynı şekilde tecelli edip yaratan Allah hepsinin rabbidir. İnsanı yaratan da onu dünyaya gönderen de ona vahyeden de kitap ve peygamberi gönderen de yine rabbidir. Böyle bakınca hepsi birdir; çünkü hepsi rabbimizin kelamı, emri ve rabbimizin emrinden olan rûhudur.
Kur’ân ve İnsan sohbetlerini yapmamızdaki gaye; insanla Kur’ân’ı bir görmemiz, Kur’ân’ı kendimiz için bir rûh olarak, dirilten olarak görmemizdir. Bununla beraber çekirdeğin onunla çatlayıp filizlenmesi ve ağaç olup meyve vermesidir; yani hakikatimizin, Hz. İnsan oluşumuzun Kur’ân’la meydana çıkması, El Esmâu’l Husnâ’nın üzerimizde tecelli etmesidir. Rabbimize yakın olmamız, veli olmamız, dost olmamız, yeryüzünde rabbimize halife olup güzelliğini üzerimizde göstermemizdir. Yürüdüğümüz yolun Kur’ân’dan değil, Kur’ân olmasıdır. “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in şöyle sünneti vardı, biz de onun yaptığı gibi yapalım” demek değil, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gönül itibariyle benzememiz ve onun ahlakına bürünmemizdir. Yol da yolculuk da sırât-ı mustakîm de budur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e benzedikçe yolu yürümüş, ona yakın olmuş oluruz. Ne zaman ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı kemaliyle üzerimizde tecelli ettiyse o zaman yolun sonuna varırız. Vuslat yolculuğu baştan sona bundan ibarettir. Bu yüzden yol mürşide, dolayısıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve yine dolayısıyla onda tecelli eden Allah’a gitmediyse yolculuk olmaz.
Başta uzunca izah ettim. “Lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” deyip “Kur’ân benim rabbimden gelen, onun indirdiği kitaptır. Allah, resulünü bana gönderip onu önüme örnek olarak koymuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz benim için imamdır, önderdir, rehberdir, hidâyetçidir, müjdecidir, uyarıcıdır. Allah’a davet eden ve Allah’ın kendisine güzelliğiyle tecelli ettiği nûr saçan kandildir” deyip onu örnek aldıkça yolu yürümüş oluruz. Diğer türlü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymadan bir adım bile atamayız.
Unutmamamız lazım ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmazsak, “ben Allah’ı çok seviyorum” demekle Allah’ı sevmiş olmayız; çünkü Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)”389 buyurmuştur. Allah’ın resulüne ne kadar tabi olduysak Allah’ın sevgisine o kadar layığız demektir.
Âyetin devamında Allah bir de “günahlarınızı mağfiret etsin” buyurdu. Peki, burayı nasıl anlamamız lazım?
Şayet Allah “de ki: Bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin” buyuruyorsa o hâlde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmayanlar günahtadır, günahta boğulmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz günahla ilgili olarak “varlığın senin için günah olarak yeter” buyurur. Hâl böyleyken “ben bir günah işlemedim” demekle günahtan kurtulmuş olmazsın, hayali varlığınla, nefsinle zaten karanlığa, benlik günahına boğulmuşsun. Senin buradan çıkman gerekir. Burdan çıkmanın tek yolu da Allah’ın resulüne tabi olmaktır. Allah da bize bu âyetle “resulüme doğru yol al ve ona benzemek için yolculuk yap” buyuruyor.
Herkes “acaba Allah’ın resulü ile birlikte mi yoksa kendi kendime mi yol yürüyorum” diye bakmalıdır. Biri “ben kendi kendime yürümek istiyorum” diyebilir. Zaten herkes mutlaka bir yol yürür. Biz de herkesin yolcu olduğunu kabul ediyoruz. Eğer biri “lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” deyip Kur’ân’ı da kabul ettiyse, kendine göre bir yol yürür, hatta yolculuğu da Kur’ân’dandır. Biraz yanlış yapar, biraz eksik yapar, biraz da doğru yapmaya çalışır; ama yolculuğu Kur’ân olmadığı için her ne kadar güzel yapmaya çalışsa da yolun sonunda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e kâmil manada benzeyemez, canlı Kur’ân olamaz.
Allah’ın vahyine uymaya çalışanlar için hepsine dua hâlinde olmamız ve yardım etmeye çalışmamız gerekir. Neden? -Tabii ki dinlerini tamamlasınlar, Kur’ân’ın bütününe, her bir âyete sarılsınlar ve Kur’ân’a, canlı Kur’ân’a şahid olup şehadet etsinler diye yardım etmemiz gerekir. Bu yüzden farklı bir yolda giden kardeşlerimizi gördüğümüzde onlara yardımcı olmaya, destek olmaya çalışacağız.
Bugün bu yol yeteri kadar anlaşılmamış olabilir. Eğer kıyamet kopmazsa on sene, yirmi sene, elli sene, belki yüz sene sonra aklını kullanan herkes yolun aslında ne olduğunu görüp bilecek, anlayacak. Aynı şekilde dinlerini parça parça ederek kendisindeki parça ile ferahlayıp sevinenler de aklını kullanıp anlamaya çalıştıklarında aslında neyi kaybettiklerini görecekler.
Bilmemiz lazım ki parça, din olmaz. Dinden bir parça, hiç kimse için dinin bütünü olmaz. İnsan da parça parça olmaz; çünkü insan Kur’ân’dır. İnsanı parçalayınca Kur’ân’ı parçalamış olursun. Dini Kur’ân’sız gösterince; dini, dolayısıyla insanı parçalamış olursun.
Din de Kur’ân da insan da bir bütündür. Allah âyet-i kerimede “bugün sizin için dininizi kemale erdirdim, üzerinizdeki nimetimi tamamladım”390 buyurmuştur. Allah’ın tamamladığı nimet ve kemale erdirdiği din Kur’ân’dır. İnsan da bir tek Kur’ân’la kemale, nimetin tamamına erer ve kâmil insan, Hz. İnsan olur. Yoksa yarım yamalak bir insan olur; bir tarafı insan, bir tarafı da hayvan gibi olur.
Nasıl?
Hepimiz aklımızı kullandığımızda bunu anlarız. Bazen bir bakıyoruz ki nefsimizden hayvani hâller ortaya çıkmış! Bazen bir bakıyoruz ki nefsimiz köpek olmuş, bazen yılan olmuş, bazen eşek olmuş, bazen de aslandan kaçan yaban eşekleri gibi olmuş! Nasıl ki yaban eşekleri aslandan kaçıyorsa, nefsimiz de Allah’ın âyetlerinden öyle kaçar ve âyetleri işitmek istemez, ondan yüz çevirir. Aynı şekilde bazen bir bakıyoruz nefsimiz karanlığa gömülmüştür, bazen de aydınlıktadır. Bazen bakıyoruz aşk ve muhabbet hâlindeyiz, bazen de bakıyoruz hâlimiz değişmiş ve kupkuru olmuşuz.
İşte, bu hâllerden kurtulmamız için insan olmamız, Kur’ân olmamız lazım.
Söyledim: Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikati, güzelliği üzerimizde mevcuttur. Yolu yürüyüp ona varmamız ve fıtratımızdaki bu güzelliğimizin, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hakikatinin üstümüzde tecelli etmesi lazım. Böyle olmazsa ortaya yarım yamalak bir şey çıkar.
Burada özellikle dikkat etmemiz gereken bir husus vardır. “Lâ ilâhe illallah muhammedun resulullah” diyen herkesi kesinlikle mü’min ve Müslüman olarak kabul etmemiz ve hepsine “bizim mü’min kardeşimiz” dememiz şarttır. Kim Müslüman olduğunu söylüyorsa o bizim kardeşimizdir, biz de istisnasız hepsini kabul edeceğiz; ama yolu Kur’ân olmayanların da tam olmadıklarını, eksik olduklarını bilelim. Bunu bilelim ki kendimizi düzeltelim, yolumuz sadece Kur’ân’dan olmasın, Kur’ân olsun. Bununla beraber hiçbir kardeşimize karşı kibirlenmemeye ve büyüklenmemeye de dikkat edelim. Allah bize yolu Kur’ân olan bir yol ihsan etmişse bu tamamen Allah’ın ikramıdır. Onun için kendimizi asla kimseden üstün görmeyelim. Yarın ne olacağını hiç kimse bilemez. Biri bugün bu hâlde olabilir; ama bir de bakarız ki yarın bambaşka biri olmuştur, bu nedenle kimse hakkında en ufak bir şekilde yanlış düşünmeyelim. Bütün iyiliklerin, güzelliklerin rabbimizden olduğunu, kötülüklerin de kendi nefsimizden olduğunu asla unutmayalım.
“(Bu Kur’ân manen) Diri olanları uyarması ve kâfirlerin üzerine o (azap) sözün(ün) hak olması için (ona indirilmiş)tir.”391 “Âlemlere bir uyarıcı olsun diye kuluna Furkân’ı (hakla bâtılı birbirinden ayıran Kur’ân’ı) indiren (Allah) odur ki mübarek (ve şanı yüce olan)dır.” “(Resulüm!) De ki: O (Kur’ân)ı göklerin ve yerin (tüm) sırrını bilen (Allah) indirmiştir. Muhakkak ki O, Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir).”392
“Andolsun ki (iman edenler için bir) Zikir (olan Kur’ân) bana geldikten sonra o beni dalâlete düşürdü. Zaten şeytan, insanı (uçuruma sürükler sonra da) yüzüstü bırakır.”393 Bunu Kıyamet günü kaybedenler söylüyor. Şeytan onları önce arkadaş gibi davet edip her şeyi süslü gösterir, sonra da onları uçurumdan aşağı yuvarlayıp cehenneme sürükleyince Kıyamet günü onları yüzüstü bırakır.
“(O gün) Resul der ki: Ya Rabbi! Muhakkak ki benim kavmim (nefislerinin hevâsını ilâh edinerek) bu Kur’ân’ı (terk edip) muhacir bıraktı.”394
Kur’ân’ı okumayınca, dinlemeyince, okuduğumuz her âyet için “rabbim bunu bana söylüyor” deyip cevap vermeyince; yani rabbimizi muhatap almayınca, Kur’ân’ı muhacir bırakmış oluruz. Kur’ân’ı muhacir bırakmak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ümmetinden şikâyetçi olduğu tek konudur. Biz de kendimize bakalım, acaba Kur’ân’ı terk etmiş miyiz, etmemiş miyiz? Terk ettiysek bilelim ki Kıyamet günü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizden davacı olacaktır.
Evet, Kur’ân, insanı diriltir. Kur’ân’la dirilenler aşkla dirilmiştir. Âşıklar sürekli diridir, asla ölmezler. Aşksız, heyecansız insan ise ölüdür. Eğer rabbimizi dinlersek onun kelamıyla her zaman diri oluruz, tabir-i caizse aklımız devamlı başımızda olur. Aklımızın başımızda olması; “her zaman rabbimizin huzurundayız ve onunla beraberiz” demektir. Mesela; kardeşlerimiz bize baktıklarında bizi hiç heyecansız görmüşler midir? Hep birlikte Allah’ın âyetlerini okuduğumuzda ya da sohbet ettiğimizde sanki ilk defa konuşuyor gibiyiz. Tabii ki bunu görmek için de göz gerekir; ama baş gözü yetmez. Bunu görmek için gönül gözü gerekir.
Ne geçmişi biliyoruz ne geleceği… Ne öncesini biliyoruz ne de sonrasını…. İçinde bulunduğumuz anda rabbimizin huzurunda olduğumuz çok net görünüyor. Heyecanımız da muhabbetimiz de haşyetimiz de edebimiz de her zaman böyledir. Devamlı rabbimizin huzurunda diriyiz ve onun adına konuşuyor, ondan konuşuyoruz; ama yine ona konuşuyoruz. Rabbimiz bize “konuş” dediyse konuşacağız; fakat sadece âyetleri ve âyetlerden anladığımızı konuşacağız. Rabbimizin bizden ne istediğini anlamaya çalışıp sadece onları konuşacağız.
Hepimiz bizde tecelli edenin rabbimiz olduğuna iman etmişiz. O bizi yoktan yaratmış, kendi rûhundan tecelli edip bize güzelliğinden vermiştir. Bütünüyle ona ait olduğumuzu, her anda varlığı varlıkta tutanın, diri tutanın, hayy ve kayyum olanın, vahid ve ehad olanın Allah olduğunu biliyoruz. Ayrıca Allah’ın zatında, sıfatlarında, isimlerinde bir olduğunu, yerlerin, göklerin nûru olduğunu,395 yerde, gökte ve ikisi arasındaki her şeyin ona ait olduğunu biliyoruz.396 Bunların hepsini Allah söylüyor. Her şey yalnızca onundur, biz de ona aidiz. Mesele hem kendimizi hem kendimizdeki güzellikleri ona ait görmemizdir. Kendimizi Allah’a ait görmeyince vahşileşir, insanlıktan çıkarız; ama ne onun mülkünün ne de onun hükmünün dışına çıkabiliriz. Bu yüzden bize düşen; rabbimize güvenmek, tevekkül etmek, ona teslim olmak ve kulluğumuzu yapmaktır. Kulluğumuzu yaparken de hiçbir şeyden endişe etmemektir. Olayları, meseleleri, her şeyi ve herkesi rabbimizin ismine okumaktır.
Her şey bir âyettir. Kimi cennet âyetidir, kimi Allah’a yakınlık, dostluk âyetidir, kimi de cehennem âyetidir. Cehennemi de seyretmemiz lazım. Nasıl? -Elbette ki zalimler üzerinden... Dünyaya saplandığı için dilini sarkıtıp soluyan köpekler var ya, işte onlarla da muhatap olduğumuzda cehennemi görüp kendimizi korumamız lazım; ama rabbimize güvenerek, onu vekil edinerek kendimizi korumaya çalışmamız lazım.
Evet, hep birlikte Kur’ân ve insanı anlamaya, hayat kitabımız Kur’ân’la aramızdaki bağın ne olduğunu öğrenmeye çalıştık.
Allah bizi dünyaya saplananlardan ve kendine zulmedenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi tüm varlığı âyet olarak okuyanlardan eylesin. Allah bizi kendisi üzerinde rabbinin güzelliğini seyredenlerden ve rabbinin emrettiği, razı olduğu gibi yaşayanlardan eylesin. Allah bizi gıyabında Rahmân’dan haşyet duyan kullarından eylesin. Allah bizi rabbine karşı edepli olan kullarından eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
