close

7.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, nasıl Kur’ân olacağımızı, canlı Kur’ân olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e nasıl benzeyeceğimizi, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile, Kur’ân’la nasıl bir olacağımızı, bir de nasıl Allah’ın güzelliği, El Esmâu’l Husnâ’sı olacağımızı anlamaya çalışıyorduk.

Kur’ân bizim hayat kitabımız ve iman kitabımızdır. Kur’ân olmadan ne imanı kazanabilir ne de hayatı rabbimizin razı olduğu şekilde yaşayabiliriz. Onsuz hiçbir zaman fıtratımızdaki güzellikler açığa çıkmaz, iman, aşk üzerimizde tecelli etmez.

İnsan, aşktan yaratılmış bir varlıktır. Rabbimiz kendi güzelliğini seviyor. Bu yüzden güzelliğiyle tecelli ederek insana varlık vermiş ve kendi güzelliğini insan aynasında seyretmek için insanı yaratmıştır. Allah kendi güzelliğini insan üzerinde seyrettiği için insan, Allah’ın sevdiği ve sevgisini istediği varlıktır.

Unutmamamız lazım ki rabbimiz Kur’ân’da her neyi vahyetmişse hepsi insan içindir. Kur’ân asli fıtratımıza, asli vatanımıza, rabbimizin huzuruna nasıl döneceğimizi bize öğreten, anlatan kitaptır. Her bir âyet de Allah’ın “yap” ya da “yapma” dediği her şey de sadece bunun içindir; yani Allah’ın güzelliğinin üzerimizde tecelli etmesi ve manevi gönül yolculuğumuzu yapmamız içindir.

Allah hem nasıl bir âbd olacağımızı bize Kur’ân’da beyan etmiş hem de önümüze canlı Kur’ân olarak bir örnek koyup “işte onun gibi olun” buyurmuştur. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “andolsun ki Allah’ın resulünde sizin için(izden), Allah’a ve âhiret gününe kavuşmayı umanlar ve Allah’ı çokça zikredenler için güzel bir örnek vardır”269 buyurmuştur. İnsan ya Allah’ın vahyini dinler, örnek olarak önüne koyduğu resulüne tabi olur ya da kendi nefsinin istediği gibi yaşar. Bu konudaki tercih tamamen insana aittir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hayatıyla da ahlakıyla da hepimiz için örnektir. Güzel ahlakla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “din güzel ahlaktır.”270 “Kişi güzel ahlakıyla gece sabaha kadar ibadet, gündüz oruçlu sevabı alır”271 buyurmuştur.

Peki, dini nasıl anlamalıyız?

Din, Allah’ın güzelliğinin kulda tecelli etmesidir. Sevap, sevb; elbisedir, nûrdan elbisedir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ben güzel ahlakı tamamlamak için gönderildim”272 buyurmuştur. Bu durumda güzel ahlaklı olmanın tek yolu; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olup Allah’ın vahyini yaşamaktır. Diğer türlü güzel ahlakı kazanmak hiç kimse için mümkün değildir.

Güzel ahlak zaten herkeste mevcuttur; çünkü insanın fıtratı güzel ahlak üzeredir. Bu nedenle herkeste fıtrat itibariyle güzel ahlak vardır; ama yarım yamalak vardır, kâmil değildir, hatta bu güzelliklerin bir kısmını bütünüyle kaybetmiştir. Misal; Allah’ın hangi ismi kulda tecelli etmemişse, kul o ismi kaybetmiştir. Kul ne kadar yarım yamalaksa Allah’ın onun üzerindeki tecellisi de o kadardır; yani kul, Allah’ın isimlerinin tecellisiyle; yani ahlakıyla, diniyle ya Allah’a yakındır ya da uzaktır. İşte, bundan dolayı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “sizin, Allah’a en sevgili olanınız, ahlakça en güzel olanınızdır”273 buyurmuştur.

Evet, güzel ahlakın tecelli edebilmesi için imtihanların; yoklukların, sıkıntıların, musibetlerin, belaların, hastalıkların olması gerekir. Öyle ki Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sı, güzelliği insan üzerinde tecelli etsin; ama insan, rabbini bilmediği, dinlemediği için beden çamuruna batmış ve rabbini, geldiği âlemi unutup bu âlemde kaybolmuştur. Rabbimiz de insan kendini bilsin, bulsun, rabbini tanıyıp nereden geldiğini anlasın diye ona peygamber ve kitap göndermiştir; çünkü Allah, kulu manevi olarak ölüyken, kaybolmuşken kendisini bulmasını ve dirilmesini dilemiş, murad etmiştir.

Genel olarak baktığımızda hangi âyeti okursak okuyalım, Allah bizi sürekli kendini dinlemeye, ciddiye almaya davet eder. İnsanın, rabbini dinlemesi ve ciddiye alması edeptir. Kul da ya Allah’a karşı edeplidir ya da edepsizdir. Şayet biri rabbini dinlemiyor, ciddiye almıyorsa, gönderdiği Kur’ân’ı, kitabı okumaya tenezzül etmiyorsa onda edep olmaz. Edebi olanlar rabbini dinleyenlerdir. Allah’a en yakın olanlar da, Allah’ın dininde olanlar da edepli olanlardır. Edep bu kadar önemlidir. Şimdiye kadar sohbetlerimizde sürekli Allah’a, resulüne, Kur’ân’a, bütün insanlara, varlığa karşı edebin önemini, olmazsa olmazlığını tekrar etmemizin sebebi budur.

İnsan hayata, varlığa bakarken önce doğru bakmalıdır; çünkü doğru bakmazsa ne hayatı ne de varlığı anlayabilir. Allah âyet-i kerimede “bu (Kur’ân), insanlar için basiretler (hakkı gösteren bir nûr)dur. Kesin olarak iman eden bir toplum için de bir hidâyet ve bir rahmettir”274 buyurmuştur. Kur’ân, insana basiret verir ve hem kendine hem hayata hem de varlığa karşı doğru bakmayı öğretir.

Basiret; görmek, işitmek, anlamak, rabbimizin tecellisine şahid olup şahadet etmek demektir. Kul bunun bir adım ötesinde bu şehadetiyle Allah’ı sever sonra da herkesi ve her şeyi Allah için sever. Bizi kendine davet eden rabbimizdir. Rabbimiz bizi kendimizi bilmeye, tanımaya davet ediyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz men arefe nefsehû fekad arefe rabbehû:275 “Nefsine arif olan, rabbine arif olur (kendini tanıyan rabbini tanır)” buyurmuştur. Eğer rabbimizi dinler ve Kur’ân’ı okuyup anlamaya çalışırsak Kur’ân bize bizi tanıtır.

Rabbimiz bizi devamlı aklımızı sonuna kadar kullanmaya davet ediyor. Zahiri tarafımızı da bu âlemi de anlamak için akıl yeterlidir. Aklımızla tefakkuh eder, rabbimizin emrettiği gibi tedebbür ederiz; yani gördüklerimizin arkasındaki manaya, hikmetine, neden yaratıldığına bakar, derinlemesine düşünür, tefekkür ederiz, böylelikle onu anlarız. Aklın işi bu kadardır; ama rabbimize şahid oldukça rabbimizi severiz. Bu sevgi ve muhabbet üst üste birikince ise aşk olur. İşte, manevi yolculuk da aşk iledir. İman da bir tek aşktan ve âşıklıktan ibarettir.

Peki, aşk gelince ne olur?

Hak gelince bâtıl zail olur.276 Aşk gelince akıl perdelenir ve işi biter. Buraya kadar akıl kendi vazifesini yapmıştır, durduğu yerde yine vazifesini yapmaya devam eder; fakat güç, kuvvet artık aşkın, muhabbetin olur. Biz de artık yolu aşkla yürürüz. Bize bütün perdeleri aralayacak olan aşktır, muhabbettir; yani imandır. Bu aşkın olabilmesi için öncesinde bize lazım ve gerekli olan şey ise rabbimize karşı edeptir; çünkü aşk edepten tecelli eder.

Biz gücümüzün yettiği kadarıyla Allah’ın sevdiği gibi yaptığımızda; yani âyetlere her uymaya çalıştığımızda rabbimizin sevgisine, muhabbetine layık oluruz. Rabbimizin emrettiği gibi yaptıkça Allah bizi sever ve aşk tecelli eder. Allah, bizi sevince de âşık oluruz.

Âşıkta akıl aranmaz, âşık engel tanımaz. Vuslat yolcusunun manevi yolculuğu yürümeye başlarken kurban ettiği ilk şey kendi canıdır. Şayet rabbimize gitmeye karar vermişsek bilelim ki canını kurban edemeyenler aşktan söz edemezler. Kul her ne kadar ilk olarak canını verse de nefsini hemen kurban edemez; ama canını verip Allah yolunda ölmeyi kabul etmiştir. Bu aşamada nefis hâlâ yerinde durur. Kul da onunla büyük bir savaş içindedir. Kulun, nefisle olan bu büyük cihadı yapması lazım ki savaşı kazanabilsin.

Allah, nefsimizle olan savaşı nasıl kazanacağımızı ve canımızı nasıl kurban etmemiz gerektiğini bize vahyedip öğretmiştir. Bize düşen; nefsimizle olan cihadı kazanmak için rabbimizi dinlemek ve gerekeni yapmaktır. Küçücük, basit, fani şeylerden bile vazgeçemeyen biri canını kurban edemez. Böyle olanlar her neyi isterlerse kendilerine isterler. Onların putları kendi canları, nefisleri olmuştur, ilâhları nefisleridir. Hayatlarını onun için kurban eder, onun için koşturur, çalışır, çabalar, fedakârlık yapar, sıkıntılara sabrederler; çünkü ilâhlarının davetine, emrine icabet etmişlerdir, bu yüzden ilâhlarının emrini yerine getirirler. Aşk ise insanı rabbinin emrettiği gibi yapar. Aşk gelince kul her şeyi Allah için kurban edebilecek vasıfta olur. Bu nedenle aşk yoksa yol yoktur. Yol bütünüyle aşk yoludur ve bu yolu yürüyebilecek olan yalnızca âşıktır, onun vardığı da maşuktur! Yolun sonunda olacak olan ise tamamen aşktan ibaret bir varlık olmasıdır.

Bu söylediğim işin manevi tarafıdır. Bir de insanın zahiri tarafı vardır. Rabbimiz, zahiri taraf için de kuluna cennette her türlü zahiri nimetleri, ikramları vaad etmiştir. Bu yüzden ona gözlerin görmediği, kulakların işitmediği, kalplerin fehmetmediği, anlamadığı ikramlar vardır.277 Allah cenneti anlatırken “ne yana bakarsan bak, (tarifi mümkün olmayan) bir nimet ve büyük bir saltanat görürsün”278 buyurmuştur. Bir de fazlası vardır ki279 o da Allah’ın rızasıdır. Belki de şimdi anlayamayacağımız şeyler olduğundan, Allah bu ikramın ne olduğunu buyurmak yerine “bir de fazlası” demiştir. Cennette elbette ki zahiri nimetlerin yanında bir de manevi nimetler vardır.

Âşık her ne kadar maşukunu, onun cemalini görmeyi istese de ne istediğini aslında kendisi de bilmez. Bilmesi için yolu yürümesi lazım ki rabbi ona ne istediğini göstersin ve istediğini ona ikram etsin.

Peki, bu aşkı nasıl kazanabiliriz?

Allah bütün âyetlerde ne yapmamız ve hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini bize beyan etmiştir. Rabbimizin her “yap” dediğini yaptığımızda, her “yapma” dediğini yapmadığımızda rabbimize karşı edepli olmuş oluruz. Bu da rabbimizin sevgisine, muhabbetine vesile olur; yani Allah’ın vahyine her uyuşumuzda rabbimizin sevgisini, muhabbetini kazanır, rabbimize yaklaşırız.

Allah’ın “yap” dediğini yapmak bize manevi olarak kazandırır. “Yapma” dediğini yapmamak ise bambaşka bir şeydir. Mesela; rabbimiz “kızmayın, kızdıysanız da affedin”280 buyurmuştur. Şayet kızmazsak çaba göstererek alamayacağımız nimeti o anda alırız. Hatta o anda öyle büyük bir ikram alırız ki aldığımız bu nimet çalışmakla elde edemeyeceğimiz kadar büyük bir nimet olur. Aynısı tersi için de geçerlidir. Kul, Allah’ın “yapma” dediği bir şeyi yaptığında öyle bir kaybedişle kaybeder ki bunun sonunda rabbini kaybeder ve rabbinden öyle bir uzaklaşır ki iblisin durumuna düşer.

Nasıl?

İblis, Allah’ın emrini beğenmeyip itiraz etmiş, üstüne bir de yanlışını savunmuştu. İnsan da Allah’ın “yapma” dediğini yaparsa, artık rabbinin sözünü beğenmezlik yapar ve günahını savunmaya başlar. Böyle olunca da iblis olur, iblisin durumuna düşer.

“(Allah) Ey iblis! (Celâl ve cemâl tecellim olarak) İki elimle yarattığıma seni secde etmekten meneden nedir? Kibirlendin mi, yoksa yücelerden mi oldu(ğunu sanıyorsu)n, buyurdu. (iblis) Ben ondan daha hayırlıyım! Beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın, dedi. (Allah) Buyurdu ki: Öyle ise çık oradan; çünkü sen kovulmuş olanlardansın. Şüphesiz (herkesin hesaba çekileceği) din gününe kadar lanetim senin üzerinedir. (iblis) Rabbim! O hâlde (insanların secdeye layık olmadıklarını ispatlamam için) tekrar diriltilecekleri güne kadar bana mühlet ver, dedi. (Allah) Haydi, sen vakti (sadece Bizim tarafımızdan) bilinen (kıyamet) gün(ün)e kadar mühlet verilenlerdensin, buyurdu.”281

“(iblis) Dedi ki: (İnsan secdeye layık olmadığı hâlde Âdem’e secde etmemi emretmekle beni azgınlığa mahkûm ettin) Öyle ise beni azgınlığa mahkûm etmene karşılık ben de onlar(ı azdırmak) için mutlaka Senin (dosdoğru yolun olan) sırât-ı mustakîmin (üzerind)e oturacağım.”282

Dikkat edersek iblis “ben yanlış yaptım” demiyor, bunun yerine “beni sen tuzağa düşürdün, sen azdırdın. Ben de senin azdırmana karşılık onları yoldan çıkaracağım” diyor! Tabir-i caizse Âdem’e secde emrini vermekle rabbini suçluyor! İblis öyle yapınca, Allah da ona “kıyamete kadar lanetim senin üzerinedir, sen kovuldun” buyurdu.

Diğer taraftan ise Hz. Âdem (a.s.) Babamız ve Havva Annemiz yanlış yapınca rabbenâ zalemnâ enfusenâ: “Biz nefsimize zulmettik ya rabbi” demiştir. Böyle baktığımızda kendine zulmedip tövbe edenler Hz. Âdem (a.s.) Babamızın istiğfarını yapmış; günahına, yanlışına bahane arayanlar da iblisin durumuna düşmüştür.

Lanet; rahmetten mahrumiyet demektir. Tövbe etmeyip yanlışını, günahını savunanlar lanete uğrar; tövbe edenler ise Allah’ın rahmetine, mağfiretine erer. Bundan dolayı Hz. Âdem (a.s.) Babamız ile Havva Annemiz hemen devamında “Sen bize rahmet etmez, bizi mağfiret etmezsen biz hüsrana uğrayanlardan oluruz”283 demiştir.

Dediğim gibi: Tövbe, istiğfar edince mağfiret ve rahmet olur. Günahını savununca da lanet olur. Bu çok basit bir şey gibi görünebilir ama insanın manevi olarak kaybetmesine neden olacak kadar büyüktür. Örnek vermek gerekirse; iki kişi tartışsa ve biri Allah’a göre haksız olduğunu bildiği hâlde haklı olduğunu söylese, Allah’ın vermediği bir hükmü vermiş olur ki bunun sonucunda da Allah’ın sevgisini kaybeder. Kul bu şekilde yaptığı her yanlışı savunduğunda Allah’ın sevgisini kaybedip Allah’tan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den, Kur’ân’dan, insanlığından uzaklaşır.

Evet, Kur’ân bizim hayat kitabımız, iman kitabımız, ahlak kitabımızdır. Kur’ân bize, yaratan rabbimizi tanıtır, El Esmâu’l Husnâ’yı, rabbimizin isimlerinin nasıl tecelli ettiğini bize öğretir. Rabbimizin istediği gibi yaptıkça da isimler üzerimizde tecelli eder ve bu da bizim ahlakımız olur.

Kur’ân aynı zamanda edep kitabıdır. Edepli olunca insan olmuş oluruz. Manevi olarak kazananlar edebinden, kaybedenler de edepsizliğinden dolayı kaybederler. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “hayâ imanın bir şubesidir.”284 “Eğer hayâ etmiyor, utanmıyorsan istediğini yap”285 buyurmuştur. Hayâ etmek, utanmak edebin bir parçası, bir bölümüdür. Biri utanmıyor, hayâ etmiyorsa insanlığını, imanını kaybetmiştir. Bu zahiri âlemde hayâ bir tek insanda vardır. Melekler de hayâ eder; ama onların âlemi başka bir âlemdir. Hayvanların hayâ etme duygusu yoktur. Allah onlara bu duyguyu vermemiştir. Hayâ etmek özel bir durumdur. Bu yüzden ne kadar hayâmız varsa o kadar insanız. Eğer hayâmız yoksa diğer varlıklara benziyoruz demektir.

Genel olarak insanlığa baktığımızda hayâlarını kaybettiklerini görürüz. Hatta hayâsızlık yapanlar için “özgüvenli, medeni cesareti olan biri” gibi saçma sapan kelimeler kullanılır. Üstüne “ne kadar da özgüvenli, kimseden çekinmeden laf söylüyor” derler. Tabii ki bu kelimeleri de şeytanın verdiği vesveseyle, onun öğretmesiyle söylüyorlar!

Unutmamamız lazım ki insanlardan çekinmeden laf söyleyenler, kırıp dağıtanlar özgüvenli değildir, öz hayvandır! Bir gönül kırmak belki Kâbe’yi kazma, kürekle bin defa yıkmaktan daha beterdir. Gönül kıranlar insan olamamıştır. Kendileri insan olamadıkları için başkalarını kırmaktan da çekinmezler. Allah âyet-i kerimede “Allah, kötü sözün açıkça söylenmesini sevmez; ancak zulme uğrayan müstesna. Allah Semî’dir, Alîm’dir (her şeyi ve herkesi işiten ve bilendir)”286 buyurmuştur. Zulme uğrayanlar bundan müstesnadır; çünkü zulme uğrayanlar o anda kendine hâkim olamayıp bir şey yapabilir ya da laf söyleyip kırabilirler; fakat onların da sınırı aşmaması gerekir.

Evet, Allah kötü sözün bile açıkça söylenmesini sevmezken, baktığımızda öyleleri var ki insanları eleştirir, çekiştirir, laf taşır, insanlarda hata, kusur ararlar. Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! Zannın çoğundan kaçının; çünkü zannın bazısı (yani kötü zan) günahtır. (Birbirinizin kusurlarını ve günahlarını) Araştır(ıp casusluk yap)mayın! Birbirinizin gıybetini de yapmayın”287 buyurduğu hâlde onlar başkalarının hatasını, kusurunu dinlemeyi sever ve insanların gıybetini yaparlar. İşte, bu davranışlar insanı insanlıktan çıkaran, edepten mahrum eden, rabbinden uzaklaştırıp ona kaybettiren ve insanı Allah’ın rahmetinden mahrum eden şeylerdir.

Bununla ilgili bir kıssa anlatayım.

Hz. Mûsâ (a.s.) döneminde yağmur yağmayınca, kavmi Hz. Mûsâ (a.s.)’ın yanına gelip “rabbine dua et, yağmur yağsın, perişan olduk” derler.

Dikkat edersek Yahudiler “rabbimize söyle” demiyor, bunun yerine “rabbine söyle” diyorlar! Yani hâlâ Allah’a iman etmemiş, Allah’ı rableri olarak kabul etmemişler! Çünkü Allah’a iman etselerdi “rabbimize” derlerdi. Elbette ki istisnalar kaideyi bozmaz. İçlerinde gerçekten iman edenler de, Allah’ın haber verdiği üzere kendilerine Kur’ân okunduğunda yüzüstü secdeye kapananlar da,288 kendi peygamberlerine iman ettiği gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve Kur’ân’a iman edenler de vardır.

Evet, Yahudiler Hz. Mûsâ (a.s.)’ın yanına gelip “rabbine dua et, yağmur yağsın, perişan olduk” derler. Hz. Mûsâ (a.s.) da Tûr’a gidip “ya rabbi! Malumundur, kulların yağmur istiyor” der. Allah da Hz. Mûsâ (a.s.)’a “falan gün tövbe, istiğfar edip yağmur duasına çıkın o zaman yağmur yağacak” buyurur. Elbette ki Allah, yağmura “yağ” buyurursa yağmur anında yağar; ama Allah’ın yağmur duasına çıkmalarını söylemesinde bir hikmeti ve muradı vardır. Allah, burada bir şey öğreteceği için böyle buyuruyor.

Hz. Mûsâ (a.s.) kavmine gidip Allah’ın emrini söyleyince, herkes o gün geldiğinde aynen öyle yapıp yağmur duasına çıkar; ama akşama kadar yağmur yağmaz. Yahudilerin hâli zaten ortadadır, her defasında Hz. Mûsâ (a.s.)’a itiraz ederler. Burada yine Hz. Mûsâ (a.s.)’a saldırıp “hani yağmur yağacaktı? Hani rabbin sana söz vermişti? Neden yağmur yağmadı” derler. Hz. Mûsâ (a.s.) mahcup bir şekilde Tûr’a gidip “ya rabbi! Yağmurun yağacağını söyledin, yağmayınca kavmin hâlini gördün, duamızın kabul olmamasının hikmeti nedir?” diye sorar. Allah da ona “aranızda söz taşıyan gammaz biri vardı, bundan dolayı duanızı kabul etmedim” buyurur.

Gammaz; söz taşıyan ve insanların hatasını, kusurunu araştıran demektir. İnsanların yanına gidip “falanca senin için böyle söyledi” der. Sonra diğerine gidip “filanca senin hakkında şunları söyledi” deyip onunla beraber gıybet eder, peşinden başka yere gidip yaptığı gıybeti konuşmaya devam eder.

Hz. Mûsâ (a.s.) “ya rabbi! O gammaz kimdir, hemen onu aramızdan çıkaralım” deyince, Allah da ona “başkasının kusurunu söyleyip ben de mi gammaz olayım?” buyurur.

Gördüğümüz gibi Allah, kulunun kusurunu söylemiyor ve kimse kulunun kusurunu bilsin istemiyor, bundan dolayı kulun hatasını, eksiğini, kusurunu perdeleyip gizliyor!

Hz. Mûsâ (a.s.)’ın kavminde gammaz olduğu için yağmur inmiyordu. Yağmur rahmettir. Allah yağmura “rahmet”289 demiştir; çünkü yeryüzü onunla dirilir ve bütün mahlûkat bundan dolayı rızıklanır. Gammazlığın, söz taşımanın ne kadar kötü bir şey olduğunu artık buradan anlamamız gerekir.

Gammazlık şeytanın büyük bir tuzağıdır. İnsan gammazlık yaparken hiç farkında olmadan kibirlenir, kendini büyük görür; karşısındakini küçümser, onda hata arar, kusur arar. Hâlbuki sana ne başkalarının hatasından! Allah sana insanların kusurunu bulman için vazife mi verdi!

Böyleleriyle ortak olmamak için biri bizim yanımızda gammazlık eder, gıybet yaparsa; birilerini eleştirir, çekiştirirse ona “rabbimiz âyet-i kerimede ‘sizden biri ölü kardeşinin etini yemek ister mi? Bundan tiksindiniz değil mi’290 buyurmadı mı? Sen insansan ölü kardeşinin etini yemekten tiksinirsin; eğer tiksinmiyor, kardeşinin etini yiyorsan sende bir sorun vardır. Kardeşinin etini yemekle beslenen, onunla büyüyen bir nefsin var demektir. Bundan mutlaka kurtulman lazım. Nefsini tedavi edip ona zikri, tesbihi, hamdı, şükrü yedirmen lazım. Aksi takdirde nefsin iflah olmaz ve hiçbir zaman temizlenemezsin” dememiz gerekir.

Evet, kardeşimizin etini yememeye dikkat etmemiz şarttır. Hâl böyleyken baktığımızda manevi yolculukta olan kardeşlerimiz bile farkında olmadan kardeşinin etini yiyebiliyor! Kendisi yemeğe çalışmasa dahi, birileri onun yanında kardeşinin gıybetini yapıp onu yemeğe davet edince hemen kabul ediyor ve onunla birlikte kardeşinin etini yiyor. Böyle yapanlara vuslat yoktur; çünkü bunu yaparken rablerini incitiyorlar!

İnsanı Allah yaratmış, kendinden ona varlık vermiş, şeref vermiş, hayat vermiş, onu Allah varlıkta durduruyor. Kazansın diye onu imtihanlara tabi tutuyor ve onun üzerinde bir muradı vardır. Bu durumda rabbinin hesabını yapmadan onun hakkında konuşursan, edepli olmuş olur musun!

Bir de şu şekilde bakmak lazım. Edepli olanı, hayâlı olanı herkes sever. Zaten bu insanın elindeki bir şey değildir; çünkü edebi sevmek insanın fıtratında vardır. Örnek vermek gerekirse; biri yanlış yapsa; ama sonra boynunu bükse ve bu yanlışından dolayı utansa gönlümüz onu hemen affeder. Tam tersine yaptığından dolayı utanmasa, diliyle özür dilese bile onu affedemeyiz. Bu da bizim elimizdeki bir şey değildir.

Aynı şekilde bir kul da rabbine tövbe edince, istiğfar edip hayâ edince, “yapmamam gereken bir şeyi yaptım ya rabbi! Huzurunda mahcup olmak istemiyorum. Beni affet, mağfiret et” deyince ve gerçekten yaptığından dolayı utanınca, Allah onu affeder, mağfiret eder. Diğer türlü hiçbir pişmanlık yoksa, yaptığından utanmayıp hayâ etmediyse ona af yok, mağfiret yoktur; çünkü tövbesi tövbe, istiğfarı istiğfar değildir. Allah onu affetmez.

İsterseniz şimdi de biraz âyetleri okuyup rabbimizin bizi nasıl edeplendirdiğini ve edebe nasıl davet ettiğini anlamaya çalışalım inşallah.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

“Şüphesiz ki âyetlerimizi yalanlayanlar ve ona karşı kibirlenenler var ya, (işte) onlara göklerin kapıları açılmaz ve onlar, deve, iğne deliğinden geçinceye kadar cennete giremezler! İşte Biz, (nefsinin hevâsına uyan) mücrimleri böyle cezalandırırız!” Âyetlerimizi yalan sayıp ciddiye almayanlar âyetlerimize karşı kibirlenmiştir.

Biri Allah’ın âyetlerine karşı kibirlenince kendi bilgisini Allah’ın ezeli ilmine karşı daha büyük görmüş, dolayısıyla ilmini Allah’a şirk koşmuş olur.

“Onlar için cehennem (ateşin)den bir döşek ve üzerlerini örtecek (ateşten) örtüler vardır. İşte Biz, (kendine zulmeden) zalimleri böyle cezalandırırız!”291

Allah bu âyette bize bir haber veriyor. “(Resulüm!) Onlara; kendisine âyetlerimizi verdiğimiz hâlde (onu inkâr ederek ve) onlardan sıyrıla(rak uzaklaşa)n, bu yüzden de şeytanın kendisini peşine taktığı ve sonunda azgınlardan olan kimsenin haberini oku! Eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir. Şimdi onlara bu kıssayı anlat, umulur ki onlar (enine boyuna düşünüp bunu) tefekkür ederler.”292

Allah âyetlerini hepimize vermiştir. Bizim de kendimize dönüp âyetleri yalanlayıp yalanlamadığımıza bakmamız gerekir. Âyetleri dinlediği hâlde dinlememiş, anladığı hâlde anlamamış gibi yapmak âyetleri yalan saymaktır.293 Bu söylediğim de âyettir.

Allah bize âyetleri yalanlayanların hâlini beyan ediyor. Buradan durumun ciddiyetini; Kur’ân’dan mahrum kalınca rabbimizden, insanlığımızdan mahrum kaldığımızı ve ebedi hayatımızı nasıl kaybettiğimizi anlamamız gerekir.

Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; yani onun durumu kuduz köpek gibidir, buyurdu Allah. Kuduz köpeklerin dili dışardadır ve ağızlarından sürekli salya akar. Âyetleri yalan sayanların durumu da aynen böyledir; çünkü dünya denilen çamura batmış, saplanmışlardır. Öyleyse çamurda olup olmadığımıza bakalım. Bakalım ki onların düştüğü duruma düşmeyelim. Bu çamurdan kurtulabilmek için bize lazım olan yalnızca imandır, aşktır ve Allah’ın ipine, kitabına sarılmaktır; ama kendi bildiğimiz gibi sarılmak değildir.

Peki, Allah’ın kitabına nasıl sarılabiliriz?

Allah âyet-i kerimede Allah’ın insanlardan olan ipine sarılmamızı buyurmuştur.294 Allah’ın ipine insanlardan olan iple sarılmamız gerekir. Hangi cemaate, partiye ya da kime sorarsak soralım, herkes kendilerinin doğru yolda olduğunu ve hakta olduğunu söyler. Her biri de “mü’min olanlar biziz, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e biz uyuyoruz, hatta biz ehl-i sünnetiz” deyip kendini hakta gösterir. Kendisi gibi olmayanları da küfürle, imansızlıkla, peygambere uymamakla itham eder. Böylelerine “sünnet nedir” diye sormamız gerekir.

Unutmamamız lazım ki sünnet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in âdetidir, aynı zamanda bütün peygamberlerin yaptığıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in âdetine, sünnete bakınca önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in imanını görmemiz lazım. Allah âyet-i kerimede “resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler)”295 buyurmuştur. Bu nedenle asıl sünnet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in iman ettiği gibi iman etmektir ki “ben mü’minim” diyenlerin de onun gibi iman etmesi şarttır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in imanının peşinden onun ahlakı gelir. Güzel ahlak da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sünneti, âdetidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de örnek almamız gereken önce onun imanı, sonra da onun ahlakıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz azim bir ahlak üzeredir,296 âlemlere rahmettir,297 hidayettir, âlemler için nûr saçan kandildir.298 İşte, sünnet derken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bu vasıflarını anlamamız gerekir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in imanından, ahlakından rahmet tecelli eder. Onun yaptığı her iş saf rahmettir. Zahiri olarak da her ne yaparsa yapsın yalnızca ahlakına ve imanına göre yapar, saf Allah için yapar. Nerede olursa olsun, kiminle olursa olsun Allah’ın huzurunda yaşar. Sünnet budur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sünneti Kur’ân’dır; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır, aynı zamanda Allah’ın insanlardan olan ipidir hem de en öndeki, merkezdeki ipidir. Bütün bunlara rağmen sünnet denilince bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in zahiri hâlleri takdim edilip “sünnete uymak istiyorsan sakalın bir tutam olacak” denilir. Ya da yemeği bitirince “tabağı sünnetledi” denilir. Sanki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in işi gücü yok, sadece yemek yemiş gibi yemeği bitirmekle sünnete uyulduğu zannedilir! Bir de “sarığın şöyle olacak” denilir. Üstelik bunlar sarığın kuyruğu önde mi yoksa arkada mı olacak diye tartışırlar ve birbirlerini sünnetten çıkmakla itham ederler. Biri “sarığın kuyruğu önde olmalıdır” öteki de “yok arkada olması lazım” der ve tersini söyleyenler için “sünnetten çıktı” derler. Sünnetten çıkmak ne demek! Sen ne demek istedin! Biri sünnetten çıkarsa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i kabul etmekten çıkar, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i kabul etmezse kâfir olur. Sen bu söylediğinin ne kadar ağır olduğunu biliyor musun!

Herkes bid’at içinde olunca bid’at artık doğru zannedilir. Biri dinde olmayan bir şeyi getirip dine koyar “bu dindendir” der, sonra herkes onun öyle olduğunu zanneder; çünkü öyle öğrenmişlerdir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ahir zamanda bid’atler öyle bir çoğalır ki biri çıkıp dinimi yenileyince, hakkı ve hakikati ortaya koyunca bid’atçiler onu parmağıyla göstererek ‘bakın bu adam bid’atçıdır’ derler” buyurmuştur. Hepsi bid’atı din zannettiği için hakkı anlatanın yanlış söylediğini zannederler.

Her yerde herkesin hakkı ve hakikati olduğu gibi söylemesi gerekir. Sünnet, tabağı bitirmek, sarık takmak değildir. Sünnet derken Kur’ân’ı anlamamız lazım; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bütün hayatı Kur’ân’dır. O, kendisine vahyedilenden başka bir şey söylemez. Allah âyet-i kerimede “o, (nefsinin) hevâsından da konuşmaz. O(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir”299 buyurmuştur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sözü, bakışı, hâli, hayatı, her işi Kur’ân’dır, Allah’ın âyetleriyle, emriyledir. Biz de ona tabi olanlar olarak böyle olmak zorundayız. Onun için Kur’ân’ı bilmek, öğrenmek, anlamak, iman etmek, ahlaka dönüştürüp hayatımızda yaşamak zorundayız; çünkü bu bizim ebedi hayatımızı bize kazandıran, Allah’ın üzerimizdeki muradıdır.

Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sünneti aşkı yaşamaktır. Bununla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den bir kıssa anlatayım.

Hz. Aişe (r.a.) annemiz anlatır: “Bir gece Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yatağında olmadığını fark ettim. Kalkıp baktığımda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir köşede Allah’a tefekkür hâlinde olduğunu gördüm. Ben de yanına yaklaşıp ‘ya Resulullah! Ne yapıyorsun?’ diye sordum. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de başını kaldırıp bana baktı ve bana ‘sen kimsin?’ buyurdu. Ben de ‘ya Resulullah! Ben Aişe’yim’ dedim. Fakat Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu defa ‘Aişe kimdir’ diye sordu.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz aşktan, muhabbetten, rabbinin huzurunda durmaktan sarhoş olduğu için kendine gelememiştir. “Sonra ben, ‘ya Resulullah! Ben senin hanımın Aişe’yim’ deyince, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yavaş yavaş kendine geldi.”300

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz huzurda o kadar durmuş ki aşktan dolayı kendine gelemiyor! İşte, sünnet Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bu imanını, aşkını, âşıklığını yaşamak, geceyi rabbimize ayırmak ve onunla olmaktır. Bizim de başlangıcı imandan yapmamız lazım. Hâl böyleyken baktığımızda öyleleri var ki sünnete uyduğunu söyler; ama Allah’ın kullarını küçümser, “din bir tek bizdedir, bizim gibi yaparsan doğru yapmış olursun. Bizim gibi yapmazsan yanlış yoldasın” der. İnsanlar kendi dediğinden en ufak bir şekilde ayrılsa bu defa onlara “münafık” der, “kâfir müşrik, dinsiz, inkârcı” der! Böyle söyleyenlere “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakı bu muydu? Âlemlere Rahmet, böyle mi yapıyordu, insanları böyle mi davet ediyordu?” diye sormak lazım. “Allah’ın kullarında hata, kusur arıyor, gammazlık yapıyorsun sonra da ‘ben mü’minim, Müslümanım, din bendedir’ diyorsun. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle mi yapıyordu?” Bilmemiz lazım ki böyle yapanların hepsi tehlikededir.

Hak gelince bâtıl zail olur.301 Güneş doğunca karanlık yok olur. Allah’ın vahyi tecelli edince de bid’atler, vesveseler, zanlar yok olur, kaybolur. İnsanlar hakiki mü’minleri, Allah dostlarını görünce bu sahtekârları anlar ve kovarlar. Onları kovunca da bu sahtekârların bütün işleri saldırmak olur.

Peki, onlar saldırınca ne yapmamız gerekir?

Allah âyet-i kerimede buyurur. “Rahmân’a âbd olan (has kul)lar öyle kimselerdir ki yeryüzünde tevazu (ve vakar) ile yürürler, cahiller onlara laf attığı vakit ‘selam!’ de(yip geçe)rler.”302 Rahmân’a âbd olanlar cahilleri ciddiye alıp cevap vermez, onlarla tartışmaz, sadece “Allah’ın selamı üzerinize olsun” deyip geçerler. Bize de düşen; hem onlara hem de insanlara dua etmektir. “Bakın, rabbimiz böyle buyurmuş” deyip Allah’ın vahyinin nûrunu etrafımıza saçmaktır. Biz konuşmayalım, bırakalım rabbimiz konuşsun, Allah’ın vahyini insanların önüne koyalım, neyi tercih edeceklerine ise onlar karar versin.

Her zaman söylüyoruz: Aşksız insan ölüdür; âşık, Allah ile diridir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “en sağlam kulp, muhabbetullah kulpudur (Allah’ı sevmektir). Ona tutunan asla kaybetmez (düşmez, sarsılmaz)”303 buyurmuştur. Bizim de yapmamız gereken; imanımıza, muhabbetimize sarılmaktır.

Sevilmeye, şükredilmeye, teşekkür edilmeye, övülmeye, hamd edilmeye layık olan; hatasız, kusursuz, noksansız, eksiksiz olan, mükemmel olan, âlemlerin rabbi olan Allah’tır. Subhân olan odur. İnsan ise hatalıdır, kusurludur, eksiktir. Her ne olursa olsun insan kendini bilmelidir. İnsan zahiri tarafına bakıp “ben kıymetliyim, değerliyim” deyip zahiri tarafla övünse yanlış olur. Ne demişler: İnsanın başlangıcı iki damla sudur, sonu da bir avuç topraktır. Şimdi bunun kıymeti, değeri nedir! İnsan bu mudur!

Evet, az önce hep birlikte okuduk. Allah âyet-i kerimede buyurdu. “Eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir. Şimdi onlara bu kıssayı anlat, umulur ki onlar (enine boyuna düşünüp bunu) tefekkür ederler.”304 O, dünyaya, çamura saplandı. Dilini köpek gibi çıkarıp solur. Üstüne varsan da varmasan da sana havlar.

İman etmeyenlerin mü’minlere, Müslümanlara nasıl saldırdığını, köpek gibi dilini sarkıtıp soluduğunu, kadın, çoluk çocuk demeden nasıl vahşice öldürdüğünü görüyoruz. Şu anda Filistin’de olan savaş değildir. Savaşta ordular karşı karşıya gelir, artık hangisi galip gelirse diğer taraf mağlup olur. Filistin’deki ise böyle bir şey değildir. Bir tarafın uçağı, füzeleri vardır ve durduğu yerden füzeleri atıp masum insanları öldürür. Bunların bütün dertleri öldürmektir. Kendileri insan olmadığı için diğer insanları da insan olarak görmez, kibirlenirler. Buna rağmen “bir tek biz insanız, diğerleri insan değil” derler. Bir de Allah’a iftira atıp “biz sadece kendi kavmimize karşı sorumluyuz. Allah kitabımızda ‘öldürme’ demiş; ama bunu sadece bizim kavmimizde olanlar için söylemiş, diğerlerini öldürebiliriz” derler!

Filistin’de yaşananlarda görüyoruz: İnsan, insanlığını kaybedince en vahşi canavardan bile daha vahşi oluyormuş! Hamd olsun ki hesap vardır; ama biliyoruz ki mü’min dünyada kazansa da kaybetse de yaşasa da ölse de kazanır. Hem de ebediyen kazanır; ama zalimler yaşasa da ölse de kaybetmiştir.

Evet, hep birlikte hayat kitabımız Kur’ân’ı ve insanı anlamaya, Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi çamura saplananlardan ve karanlıkta kalanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi kendisini dinleyenlerden eylesin. Allah bizi Kur’ân’a, Allah’ın ipine ve insanlardan olan ipine sarılanlardan eylesin. Allah bizi vuslat yolunda yürüyüp geldiğimiz âleme dönenlerden ve rabbine varanlardan eylesin. Allah bizi hakkı ve hakikati rabbinin vahyinden olduğu gibi öğrenenlerden eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Ahzâb /21 ↩
  2. Gazali, İhya, 3 /50 ↩
  3. Ebû Dâvûd, Edeb 7. Ayrıca bk. Tirmizî, Birr 62 ↩
  4. Muvatta, Hüsnü’l-Hulk, 8; Ahmed B. Hanbel 2/381 ↩
  5. Ravi: Hz. Enes (r.a.) Ramuz-ul Ehadis Ahmet Ziyauddin Gümüşhanevi ↩
  6. Câsiye /20 ↩
  7. El-Aclunî, Keşfu'l-Hafâ, 2, 262 ↩
  8. İsrâ /81 ↩
  9. Buhari, Bed'ü'l-Halk 8, Tefsir, Secde 1, Tevhid 35; Müslim, Cennet 2, (2824); Tirmizi, Tefsir, (3195) ↩
  10. İnsân /20 ↩
  11. Yûnus /26 ↩
  12. Âli İmrân /134 ↩
  13. Sâd /75-81 ↩
  14. A’râf /16 ↩
  15. A’râf /23 ↩
  16. Müslim, Îmân, 57; Nesâî, Îmân, 16 ↩
  17. Buhârî, Edeb, 78 ↩
  18. Nisâ /148 ↩
  19. Hucurât /12 ↩
  20. İsrâ /107 ↩
  21. Rûm /50, A'râf /57, Fukân /48 ↩
  22. Hucurât /12 ↩
  23. A’râf /40-41 ↩
  24. A’râf /175-176 ↩
  25. Câsiye /8 ↩
  26. Âli İmrân /112 ↩
  27. Bakara /285 ↩
  28. Kalem /4 ↩
  29. Enbiyâ /107 ↩
  30. Ahzâb /46 ↩
  31. Necm /3-4 ↩
  32. Tecelli-i İlahiyenin Mazhariyeti- Zuhuratı İzhari-l- Vakf-I Güneş /1. Cilt ↩
  33. İsrâ /81 ↩
  34. Furkân /63 ↩
  35. El Câimu’s Sağir, 2247 ↩
  36. A’râf /176 ↩