close

5.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber kendimizi Kur’ân’la tanımaya, hakikatte, maneviyatta Kur’ân olduğumuzu, aynı zamanda Kur’ân’ın hayatımızdaki yerini ve hayatımızın Kur’ân olması gerektiğini anlamaya çalışıyorduk.

İnsan, zahiri olarak nefes almadığı takdirde ölüyorsa manevi olarak da Kur’ân’dan nefes almayınca ölür. Ölmemesi için bu nefesin sürekli olması gerekir. Allah âyet-i kerimede “Allah, sözün en güzeli (olan âyetleri)ni birbiriyle uyumlu ve (bıkılmadan) tekrar tekrar okunan bir Kitâb olarak indirdi”182 buyurmuştur. Nasıl ki insan nefes almaktan bıkmıyor, usanmıyorsa Kur’ân da öyledir. Kulun bıkmadan, usanmadan Kur’ân’ı okuması, dinlemesi, âyetler üzerinde tefekkür etmesi gerekir ki manevi olarak diri kalabilsin. Aksi takdirde ölür. Bunu rabbimiz söylüyor.

Ya eyyuhel muddessir. Kum fe enzir:183 “Ey (vahyin) örtüsüne bürünen (ve nübüvvetini gizleyen resul)! (Nebîliğin ve resullüğün gereği olarak) Kalk ve (insanları) uyar!”

Ey örtüsüne bürünen! Kalk ve inzar et; yani insanların nazarına sun. Kendini de nazara sun. Onlara âyetleri, âbdiyeti anlatıp nasıl olunması gerektiğini öğretirken; bir kul olarak, şahid olarak, örnek olarak da kendi üzerinde o âyetleri göster.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âyetleri insanlara inzar eden, onlara gösterendir. Bu yüzden Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “sen ancak bir nezirsin”184 buyurmuştur. Aynı şekilde Kur’ân da insanlara nezirdir.185

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz iman edenlerin örneğidir. İman etmeyenler zaten onu örnek almazlar; çünkü rablerinin âyetlerini dinlemez ve ondan istifade etmek yerine kaçınırlar.

Ve rabbeke fe kebbir:186 “Ve Rabbini tekbir et (Rabbinin büyüklük ve azametini anlat)!” Rabbinin büyüklüğünü, azametini üzerinde göster.

Rabbinin azameti, büyüklüğü karşısında nasıl boyun bükmen gerekiyorsa, öyle boyun bük, secde et, rabbini zikret, insanları da öyle uyar. Seni dinlemedikleri takdirde başlarına neyin geleceğini onlara anlat.

Bu her birimiz için geçerlidir. Bulunduğumuz yerde rabbimiz nasıl emretmişse öyle yaptığımızda “rabbimiz böyle yapmamızı seviyor, bunu yapmamızdan razıdır. Emri, hükmü, vahyi böyledir” dediğimizde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ve Allah’ın âyetlerine tabi olmuş oluruz.

Her zaman için hüküm de emir de Allah’ındır. Bize düşen; rabbimizi tekbir etmektir. Bunun için de Allah nasıl emretmiş, nasıl bir hüküm vermişse itiraz etmeden, isyan etmeden “ben, bence, bana göre, benim de bir fikrim var” demeden veya birilerini Allah’ın önüne koyup “falancalar şöyle hüküm vermiş, biz de onlara uyuyoruz” demeden onun hükmüne boyun bükmemiz ve hükmü karşısında rükû edip secde etmemiz gerekir.

“Hâl böyle iken onlara ne oluyor da aslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi (insanlık için ancak bir) Zikir (öğüt ve hatırlatma olan bu Kur’ân)dan yüz çevirip kaçıyorlar?”187

Kur’ân’ı dinlemeyen, âyetlerinden kaçanlar için Allah “böyleleri yaban eşeklerinin aslandan kaçtığı gibi Allah’ın âyetlerinden kaçarlar. Bunlar anlamadı mı yoksa anlamak mı istemiyor?” buyurdu.

Âyetlerden kaçmak; gönlü başka tarafa çevirmek, onu anlamaya çalışmamak, kabullenmemek ve âyetler karşısında “ben, bence, bana göre” demekten kurtulmamaktır. Âyetlerden kaçınmak bizi aslandan kaçan yaban eşekleri konumuna düşürür; ama bu tercih bize aittir.

Gördüğümüz gibi; okuduğumuz her âyette rabbimiz “Kur’ân bir zikirdir, hatırlatmadır” buyuruyor. Bu Kur’ân, insanı insana hatırlatır. Huzurundan geldiği, söz verdiği, “belâ şehidnâ”188 dediği rabbini hatırlatır.

Madem öyle insan neden Allah’ın vahyinden kaçar, neden kendini, geldiği yeri hatırlamak istemez! Onu yaratan rabbi defalarca ona hatırlatırken hâlâ rabbinin vahyine yüz çeviren, âyetleri görmezden gelen, yok sayan, anlamak, tabi olmak istemeyen birine mü’min denir mi? -Elbette ki denmez. İnsan denir mi? -Yine denmez. Bunun yerine yaban eşeği denir; ama eşek olmayı kendisi tercih etmiştir.

Allah, âyetlerden kaçmanın insanı yaban eşekleri konumuna düşürdüğünü buyuruyor. Biz de bakacağız: Acaba ümmet, yaban eşekleri gibi Allah’ın âyetlerinden kaçıyor mu kaçmıyor mu, âyetlerden uzak duruyor mu durmuyor mu? Buna Kur’â’nı okuyanlar da dâhildir. Biri Kur’ân’ı okuyor; fakat anlamaya çalışmıyorsa o da yaban eşeklerinin aslandan kaçtığı gibi âyetlerden kaçıyor demektir. Yani “ben Kur’ân’ı okuyorum, sevap kazanıyorum” diyenler de âyetlerden başka şekilde kaçıyorlar, şeytan onlara diğerlerinden farklı bir hile yapıyor!

Evet, “bu Kur’ân bir zikirdir, hatırlatmadır, nasihattir, öğüttür” buyurdu Allah; çünkü Allah bu Kur’ân’la bizi bize anlatır, kendini bize tanıtır.

Kur’ân’ı anlamadan okuyup geçince rabbimizin vahyini okumuş olmayız. Eğer Kur’ân’ı anlama derdimiz yoksa ondan kaçıyoruzdur. Burada söz konusu olan ebedi hayatımızdır, rabbimizi, kendimizi tanımamız, kim olduğumuzu bilmemiz ve bu âlemde niye bulunduğumuzdur. Hâl böyleyken “Kur’ân’ı anlamak gerekmez, ben anlamadan okudum sevap kazandım, herhâlde cennete giderim” diyenden daha çok aklını kullanmayan kimse var mıdır!

Rabbimiz bütün âyetlerde nasıl yaşamamız gerektiğini bize anlatmış, haber vermiştir. Hem de her hâlimizi, her anımızı; nasıl düşünmemiz, nasıl konuşmamız, nasıl yapmamız, her varlığa, her insana nasıl muamele etmemiz, onları nasıl görmemiz gerektiğini anlatmıştır. İşte, rabbimizin bize ne anlattığını bilmemiz ve idrak etmemiz için Kur’ân’ı anlayarak okumamız şarttır.

“Bu (Kur’ân âyetleri), Rabbinizden (size gelen) basiretlerdir (hakkı görmeniz için bir nûrdur). İman eden bir kavim için bir hidâyet ve bir rahmettir.”189

Allah’ın âyetleri insanda hem hidâyet hem rahmet hem de basiretler; yani görme, işitme, bilme, anlama olur. Basiret hepsini birden kapsar. Eğer Kur’ân basiretse bu durumda Kur’ân’ı olmayanın, âyetleri bilmeyenin, anlayıp iman etmeyenin basireti yoktur. Böyleleri manevi olarak kördür.

Basiret zaten bizde mevcuttur; ama Allah onu yalnızca Kur’ân ile açar. Kur’ân ile insanın maneviyatının buluşması gerekir ki insan dirilebilsin. Kul, Kur’ân ile ne kadar buluşursa o kadar dirilir.

Her şey insanda mevcuttur. Basiretler de rahmet de işitmek de bilmek de anlamak da insanda mevcuttur. Bütün güzellikler insanda Allah’ın kendisine vahyettiği bu hatırlatmayla açığa çıkar. Bir şeyi biliyor olabiliriz ama onu unutmuşsak bu durumda onun bize hatırlatılması gerekir. Bundan dolayı Allah âyet-i kerimelerde “muhakkak ki bu (Kur’ân) bir zikirdir (insanlara bir öğüt ve hatırlatmadır).”190 “Sen ancak bir müzekkirsin (âyetlerimi hatırlatıcı ve öğüt vericisin)”191 buyuruyor.

Allah bu âyetleri her birimize söylüyor. Bizim de rabbimizin âyetlerini okuyarak önce kendimize, sonra hatırlatabildiğimiz herkese kim olduğumuzu hatırlatmamız gerekir; ama özellikle kendi üzerimizde göstererek hatırlatmamamız gerekir. Öyle ki âyetleri yaşamış ve inzar etmiş olalım.

Nasıl?

Rabbimiz neyi emretmiş, neyi buyurmuş, nasıl olmamızı, mahlûkata nasıl bakmamızı, nasıl görmemizi, nasıl yapmamızı, varlığa, insanlara nasıl muamele etmemizi emretmişse öyle yaptığımızda Allah’ın âyetlerini üzerimizde göstermiş oluruz. Bununla beraber Hz. İnsan olduğumuzu, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e, Kur’ân’a tabi olduğumuzu, rabbimize itaat ettiğimizi, kul olduğumuzu ve rabbimize verdiğimiz sözü yerine getirdiğimizi kendi üzerimizde ortaya koymuş, insanları buna şahid kılmış oluruz. Kendimiz şahid olduğumuz gibi insanları da buna şahid kılmış oluruz.

Rabbimiz insana nazar ederken onda kendi güzelliğini; isimlerinin üzerinde tecelli ettiğini ve âyetlerinin üzerinde dirildiğini görmeyi diler. Zaten bir kul, rabbini dinlediyse onun üzerinde görünen sadece rahmet olur, af olur, mağfiret olur, nûr olur, hidâyet olur, ikram olur, nimet olur, kerimlik olur; yani rabbinin güzelliği olur. Allah’tan, resulünden, vahyinden yüz çevirince ise onda sadece karanlık kalır ki Allah da âyet-i kerimede “de ki: Hak geldi, bâtıl yok oldu. Zaten bâtıl yok olmaya mahkûmdur.”192 Hakkı çekip çıkarırsan bâtıldan başka bir şey kalmaz, buyurmuştur.

Biri haktan yüz çevirince geriye bâtıl kalır, karanlık kalır. Şeytanın verdiği vesveseler, şeytanın hâli, yakınlığı kalır. Böyle olunca her hâli, tavrı ilâhi, rabbani değil; şeytani olur.

Ne olursa olsun kul, “benim üzerimde görünen kimdir, nedir” deyip kendine bakmalıdır. Ya Allah ona zatıyla ve sıfatlarıyla tecelli etmiş, rabbinin güzelliği üzerinde görünmüştür ya da üzerinde şeytan görünmüş, cehalet görünmüş, karanlık görünmüş, rabbinden mahrumiyet görünmüştür. Biri böyleyse Hz. İnsan olmaktan mahrum kalmıştır, dolayısıyla üzerinde mahrumiyet görünür, herhangi bir hayvanın hâli görünür, yaban eşekleri gibi Allah’tan kaçan bir hâl görünür. Kur’ân’ı okusa bile onu anlamaya çalışmayarak aslında onu dinlemez, ciddiye almaz ve yüz çevirip ondan kaçar.

Bir de köpek gibi dilini çıkarıp solumak vardır. “Eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir. Şimdi onlara bu kıssayı anlat, umulur ki onlar (enine boyuna düşünüp bunu) tefekkür ederler. Âyetlerimizi yalanlayan ve nefislerine zulmeden kavmin durumu ne kötüdür!”193 Allah’ın vahyinden kaçanların manevi olarak aynı zamanda böyle bir hâli vardır. Bunlar da Allah’ın âyetlerini öğrendikleri, anladıkları hâlde dünyaya saplanmış ve yalancılardan, zalimlerden, fâsıklardan olmuştur. Allah da fâsıkları hidâyete erdirmez.194

Allah’ın vahyinden ısrarla kaçmak isteyenler dillerini köpek gibi çıkarıp solurlar. Üstlerine varsak da varmasak da bize düşmanlık yaparlar. Aslında bize düşmanlık yapmazlar. Bizde tecelli eden Allah’ın güzelliğine düşmanlık yaparlar; çünkü karanlık nûra, aydınlığa düşmandır.

Peki, düşmanlık yapmalarının sebebi nedir?

Bunun sebebi; hak gelince bâtılın zail olmasıdır, yok olmasıdır. Yok olmaktan korktukları için onlar da Allah’ın güzelliğine, nûra düşmanlık ederler.

“Hayır (onların zannettikleri gibi değil)! Muhakkak ki bu (Kur’ân insanlık için ancak) bir zikir (öğüt ve hatırlatma)dır.”

Hayır, bu senin zannettiğin gibi değildir. Bu Kur’ân sana seni hatırlatır. Hâl böyleyken nereye kaçıyorsun! Neden yaban eşeklerinin aslandan kaçtığı gibi kaçıyorsun! Bu Kur’ân bir zikirdir, sana seni hatırlatır! Rabbin sana onunla nasihat ediyor, öğüt veriyor ve seni sana hatırlatıp kendine davet ediyor. Allah’ın vahyi hakkındaki bu zanların yanlıştır. Sakın Kur’ân’ı farklı bir şeymiş gibi zannetme, rabbini dinle ve ondan kaçma!

Her konuda olduğu gibi burada da tercihi Allah, kuluna vermiştir. Bu yüzden Allah âyetin devamında femen şâe zekerehu:195 “Dileyen onu tezekkür eder (Allah’a âbd olmak için yaratıldığını hatırlar ve onunla küfürden, şirkten temizlenir)” buyurur.

Bu Kur’ân bütün insanlar için zikirdir, hatırlatmadır, nasihattir. Kaçıp kaçmamak ise insanın kendi tercihine aittir. Kul isterse yanlış fikirlerini, düşüncelerini temizleyip yerine Allah’ın âyetlerini koyar, böylelikle hakiki ilme ve doğru bakışa sahip olur. İsterse zan içinde kalır; ama zan da insana haktan hiçbir şeyi kazandırmaz.196 Yine de dileyen zan içinde kalır, dileyen de aklını kullanır, düşünür, tezekkür eder, tefekkür eder ve anlamaya çalışır.

Bir şeyi rabbimiz söylediyse öyle olduğuna iman ediyoruz. Mü’minler de zaten iman edip tefekkür edip onu hatırlamaya çalışırlar.

“O Kur’ân ancak âlemler için ve sizden Allah’a varan yolda istikamet üzere olmak isteyenler için bir zikir, hatırlatma ve öğüttür.”197

Her insan bir âlemdir. Allah insana “âlem” buyuruyor. Bu yüzden Allah her bir insanın kıymetini, değerini, şerefini anlatmak için “kim bir canı, bir can karşılığı veya yeryüzünde bozgunculuk çıkarmaya karşılık olmaksızın (haksız yere zahiren veya manen) öldürürse bütün insanları öldürmüş gibidir. Her kim de birini (zahiren veya manen) yaşatırsa bütün insanları yaşatmış gibidir”198 buyurmuştur.

Zahiri olarak böyle olduğu gibi manevi olarak da böyledir. Zahiri olarak öldürmenin ne demek olduğunu biliyoruz. Zahiri olarak diriltmeye de her ne kadar kelimeyi tam olarak ifade etmese de birinin hayatını kurtarmak diyelim.

Peki, manevi olarak öldürmeyi ya da diriltmeyi nasıl anlamamız gerekir?

İnsan birini zahiri olarak öldürdüğünde, öldürdüğü kişinin sadece dünya hayatı bitmiş olur; ama kendisi onun bütün günahını yüklendiği için öldürdüğü kişiyi cennete göndermiştir. Bu aslında ölen kişi için felaket değildir; ama insan birini manevi olarak öldürürse; yani o kişiyi imanından eder, Allah’tan başka tarafa döndürür ve imanını, rabbini, insanlığını kaybetmesine sebep olursa onu cehenneme göndermiş olur ki bu durumda kendisi de bütün insanları cehenneme göndermiş gibi karşılık görür.

Şimdi de manevi olarak dirilmeyi izah edeyim. Allah âyet-i kerimede “ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”199 buyurmuştur.

Bir insana bir veya birkaç âyeti anlatırsak, o da anlattığımız âyetlere iman edip rabbine döner, bundan dolayı ebedi hayatını kazanırsa anlattığımız âyetlerle onu diriltmiş oluruz. Allah da bize bütün insanları diriltmişiz gibi muamele eder, karşılık verir.

Şayet biri bir insanı diriltebiliyorsa bütün insanları da diriltebilir; onlara hidâyet olabilir, rahmet olabilir, iman olabilir, marifet olabilir. Aynı şekilde bir insanı öldürebiliyorsa bütün insanları da öldürebilir. Bu nedenle karşılık olarak bütün insanları öldürmüş gibi olur; çünkü bu onun gönül hâlidir. Ceza olarak da mükâfat olarak da durum böyledir. Burada bütün mesele niyettir. İnsan karşısındaki kişiyle muhatap olurken niyetinin onu öldürmek mi, yoksa diriltmek mi olduğuna bakması gerekir.

“O (Kur’ân) ancak âlemler için (ve) sizden (Allah’a varan yolda) istikamet üzere olmak isteyenler için bir zikir (hatırlatma ve öğüt)tür.”200

Evet, dediğim gibi: Her insan bir âlemdir. Kur’ân’da bütün insanlar için; istikamet üzere olmak, rabbine varan yolda olmak, sırât-ı mustâkimde rabbine yürüyüp varmak isteyenler için bir zikirdir, hatırlatmadır, nasihattir, öğüttür.

İnsanlar kendilerine göre bize öğüt verebilir, nasihat edebilir, “falancanın yaptığı gibi yap, şunlar şöyle yaptı kazandı, sen de böyle yaparsan kazanırsın” deyip bize Kur’ân’dan başka bir hatırlatma yapabilir. Aynı zamanda bizi dünyaya, mevkiye, makama davet edebilir. Bütün bunların yanında bir de bizi yaratan rabbimiz davet eder ve bize hatırlatır. Geçmişteki kavimlerin, Allah’ın âyetlerini inkâr edenlerin nasıl gazaba uğradığını, yaptıkları şeylerin kendileri için nasıl bir felaket olduğunu bize hatırlatır. Bununla beraber manevi olarak kazananları; nebîleri, resulleri, onlarla beraber olan mü’minleri bize anlatır ve onlardan nasıl razı olduğunu bize hatırlatıp beyan eder. Sonra da “sana hakkı da bâtılı da öğrettim, şimdi tercih senindir” buyurur. Biz de ya rabbimizi dinler, tercihimizi Allah’tan yana yapar; Kur’ân’ı okur, dinler, rabbimizin bize olan vahyini alır, anlamaya çalışır, rabbimize varan yolu tutarak sırât-ı mustakîm üzere oluruz ya da Allah’ın vahyini reddeder, başka sözleri, zikirleri, hatırlatmaları, davetleri kabul ederiz.

İnsan olmak, ebedi hayatını kazanmak isteyenler Allah’ı dinlemekten, vahyini almaktan, onu anlayıp imana, ahlaka, amele dönüştürmekten başka çarelerinin olmadığını bilirler, dolayısıyla Allah’ın vahyini muhabbetle kabul edip okur ve anlamaya, gereğini yapmaya çalışırlar.

Kur’ân okumaya, âyetleri hayatımıza geçirmeye çalışmak zorlanarak olmamalıdır; çünkü Kur’ân bizim hayat kitabımızdır ve olmazsa olmaz olanımızdır. Bu yüzden her zaman için “rabbim benimle konuşuyor ve bana vahyediyor” deyip Kur’ân’ı bizim için mutlaka gerekli olduğuna iman ederek okumamız lazımdır.

Örnek vermek gerekirse; “siz Allah’ın indirdiklerine iman etmeyecek misiniz? Kalbinizin, gönlünüzün Allah’ın indirdiğine, Kur’ân’a, âyetlerine ısınma vakti gelmedi mi! Artık kalbiniz ürpermeyecek mi! Bu kadar mı katılaştı! Geçmiş ümmetlerin, ehli kitabın üzerlerinden uzun zaman geçti de onların kalpleri katılaştı. Sizin de kalbiniz Yahudiler, Hristiyanlar, Sabiiler gibi katılaştı, taş gibi mi oldu? Bundan dolayı mı vahyimi dinlemiyorsunuz ya da dinleyince kalbiniz ürpermiyor, bir şey hissetmiyorsunuz! Üzerinizden bu kadar uzun bir zaman mı geçti”201 âyetini okuduğumuzda, “bunu rabbim bana soruyor” dememiz lazım.

Peki, bize kitap verilmesinin üstünden uzun bir zaman geçti mi?

Elbette ki geçmedi, geçmiyor da. Her an sadece bir andır. İnsanın aklı bunu almasa da Allah katında bu böyledir. Zaten zamandan, mekândan münezzeh olmak demek, subhân demek böyledir. Allah için an diye bir şey yoktur. An da zaman da mekân da yaratılmışlar içindir. Biz rabbimizin huzurunda durunca o bir anda olmuş oluruz. Allah da her şeyi içinde bulunduğumuz o anda bize vahyeder. Allah bizi her neyle muhatap ettiyse o an rabbimizin huzurunda olduğumuz ve rabbimizin, âyetleri bize indirdiği andır. Allah zamanı döndürür ve bizi hep aynı ana getirir.

Biliyorsunuz Kur’ân’ın indiği, inmeye başladığı Ramazan ayındayız. Âyetlerin artık gönlümüze inmesi gerekir. Kur’ân’ı okurken “rabbim bu âyetleri şu anda gönlüme vahyediyor, şimdi şu anda rabbim bunları bana söylüyor” dediğimizde âyetler gönlümüze iner ve rabbimiz âyetlerini gönlümüze inzal eder. Böyle olunca âyetler bizde imana, ahlaka ve amele dönüşür. Âyetlerin nûru kalbimizi, gönlümüzü aydınlatır, nûrlandırır ve fikrimizi, düşüncemizi, hayatımızı aydınlatmış olur. Böyle bakmadığımız sürece âyetleri bir bilgi olarak okumuş, anlamış oluruz. Oysaki Allah’ın vahyini anlayıp hayatımıza geçirince sırât-ı mustâkimde rabbimize yürüyebilir, koşabiliriz. Allah’ın vahyi olmadan sırât-ı mustâkimde yürüyemeyiz.

Allah âyet-i kerimede “eğer kendisiyle dağların yürütüleceği veya kendisiyle yeryüzünün parçalanacağı yahut kendisiyle ölülerin konuşturulacağı bir Kur’ân olsaydı (o, bu Kitâb olurdu; ama kâfirler yine de iman etmezlerdi)”202 buyurmuştur. Bu kitap dağı yürütür. Hâl böyleyken bizi yürütmüyorsa bir sorun vardır. Bu sorun da Kur’ân’ı dinlemememiz, anlamamamız ve ona iman etmememizdir. Eğer âyetleri rabbimizin buyurduğu, emrettiği gibi anlayıp, iman edip ahlaka dönüştürmüyorsak Kur’ân bizi yürütmez.

Elbette ki herkesin bir gücü vardır ama bilmemiz lazım ki Allah kimseye gücünün yettiğinden başkasını yüklemez203 ve gücünün yetmediği bir şeyi yapmasını kulundan istemez. Kulun gücü ne kadarsa âbdiyet olarak da ancak o kadarından sorumludur. Buradaki bütün mesele; insanın var olan bütün gücünü gerçekten kullanıp elinden geleni yapmaya çalışmasıdır. Kul böyle yaptığı takdirde Allah artık o kadarını yeterli görür, üstelik bire en az on verip kulunun yaptıklarını katlar. Bunun yanı sıra kuluna bire yüz, bire beş yüz, bire yedi yüz, hatta hesapsız verir ki bu da Allah’ın saf rahmeti, affı, mağfireti ve ikramıdır.

“(Şunu da unutmayın!) Âlemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz (ve Allah sizin için sadece hayrı diler).”204

Allah sizin için sadece hayrı, rahmeti, affı, mağfireti, güzelliği, cenneti, yakınlığını ve dostluğunu diler. Bütün bunlar size rabbinizden bir ikramdır. Artık rabbinizi tanıyın ve size olan lütfunu, yakınlığını anlayın.

“(Resulüm!) Biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın.”205

Kendimiz okursak Kur’ân’ı unuturuz ama rabbimiz bize Kur’ân’ı okutursa hiçbir şekilde onu unutamayız.

Peki, rabbimizin okutması nasıl olur?

Kur’ân’ı okuduğumuzda “bunu rabbim bana söylüyor, rabbim bana okuyor” deyip âyetlere cevap verirsek Allah onu bize okutmuş olur. Allah önce bize okutur, sonra okuduğumuz âyet için bize cevap verdirir. Sonuçta âyete cevap vermişsek onu anladığımız için cevap vermişizdir. Anlaşılmadan cevap verilmez. Eğer “rabbim acaba bana ne söylüyor” deyip âyetleri okumaya çalıştıysak ve anladıysak rabbimiz bize okutmuştur, eğer bir de âyetlere cevap verdiysek bu defa tam olarak okumuşuz demektir. Neyi ne kadar anlarsak o kadar cevap veririz. Her cevap verişimizde ise Allah bize bir daha cevap verir.

Allah mutlaka herkesin gönlüne, okuyuşuna, anlayışına, duasına göre cevap verir. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlarla az konuşun, Allah ile çok konuşun” buyurmuştur. Allah ile çok konuşmak hem dua etmektir hem de rabbimizi zikretmek, tesbih etmek, hamd etmektir.

Bütün ibadetler duadır; Allah ile konuşmaktır, secde etmektir. Namaz zaten baştan sona duadır, hem de bütün ibadetleri kapsayan duadır. Zahiri olarak rabbimizin huzurunda durmaya çalışırken, manevi olarak da miraçta, rabbimizin huzurunda rabbimizle sohbet etmek ve hâlimizi rabbimize arz etmektir. Yetmez, bir de rabbimizi tesbih etmek, hamd etmek ve ona şükretmektir. Namaz bu şekilde bütün ibadetleri birden kapsar; yani namaz toptan bir ibadettir.

Evet, okuduğumuz âyette “(resulüm!) Biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın” buyurdu Allah.

Unutmamak için aşk gerekir, iman gerekir; çünkü insan ancak sevdiğini unutmaz. Sevdiği, âşık olduğu kendisine bir söz söylerse onun sözünü asla unutmaz. Biz de iman edince, rabbimizi sevince, âşık olunca, Allah’ın âyetlerini okuduğumuzda onu unutmayız.

Bununla beraber bizi yaratan rabbimiz âyetlerinde bize bir söz söylemiştir. Biz de her âyeti okuduğumuzda “rabbimin istediği, razı olduğu, sevdiği gibi olacağım” diye rabbimize söz vermeye ve cevap vermeye çalışmışız. Ya da rabbimize verdiğimiz sözü, ahdimizi tazeleyip tekrarlamaya çalışmışız. Allah da onu bize unutturmaz.

“Mü’minler ancak o kimselerdir ki Allah zikredil(ip anıl)dığı zaman (haşyet ve muhabbetle) kalpleri titreyen, kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını (Allah’a olan haşyet ve muhabbetlerini) artıran ve yalnız Rabblerine tevekkül eden kimselerdir.”206

Dikkat edersek Allah mü’minler için “kendileri âyetleri okuduğunda” demiyor, “kendilerine âyetler okunduğunda” buyuruyor. Yani âyetleri ona okuyan biri vardır. Bu durumda insan tek başına Kur’ân okuyunca âyetleri ona Allah okuyor demektir! Kelimeyi doğru anlamak gerekir. Rabbi ona okumuş, o da rabbine cevap vermiştir.

Kendilerine Allah’ın âyetleri okunduğunda imanlarını arttırırlar… Demek ki bize imanı verecek olan Allah’ın âyetleriymiş, Allah’ın bizimle konuşması, âyetlerini bize okumasıymış! Kur’ân’ı Allah’tan dinleyince iman olur. Diğer türlü iman olmaz. Zaten genel itibariyle baktığımızda ümmet olarak hep Kur’ân’ı okuyoruz; ama imanımız ne kadardır!

Mesela; biri Kur’ân’ı ezberleyip hafız olmuşsa, onun nasıl bir imanı olmalıdır?

O kişi bütünüyle iman ve bütünüyle aşk olmalıdır.

Peki, baktığımızda hafızlar böyle midir?

Maalesef böyle değildir; çünkü Allah onlara okumamıştır. Onlar sadece Allah’ın söylediğini ezberlemeye çalışırlar, okuduklarında da ezberledikleri âyetleri tekrar ederler hem de nefisleriyle tekrar ederler. Böyle olunca da nefis tezkiye olmaz, temizlenmez.

Dediğim gibi: Biri âyetleri okurken “bunu rabbim bana söylüyor, rabbim şu anda şimdi benimle konuşuyor” derse rabbi ona âyetleri okumuş olur. Bunun sonucunda Allah’a olan imanı, aşkı, muhabbeti artar ve artık Kur’ân’ı unutmaz, unutamaz. Allah’ın kendisine ne söylediğini, rabbinin neyi sevdiğini, nasıl yapılmasını sevdiğini bilir ve baştan sona her okuyuşunda, Allah’a her cevap verişinde rabbinin nûru tecelli eder, iman tecelli eder, aşk ve muhabbet tecelli eder. O da artık nefsinden, benliğinden, varlığından bütünüyle kurtulur. Nerede olursa olsun âyetin bir bölümünü ya da âyette rabbinin ne dediğini hatırlar, rabbinin kendisinden nasıl düşünmesini, konuşmasını istediğini bilir. Zahiri olarak âyeti hatırlamayabilir; ama rabbinin kendisinden ne istediğini mutlaka hatırlar ve hâlinin, tavrının mutlaka bir âyete dayandığını bilir; çünkü Kur’ân’ı rabbinden dinlemiştir. Kur’ân’ı Allah okumazsa insan âyetleri gönlüne yazamaz, gönül itibariyle ezberleyemez.

Bazen bir âyeti dinleyince onu unuttuğumuzu zannederiz; ama bu doğru değildir. Eğer rabbimizden dinlemişsek hiçbir âyeti unutamayız, rabbimiz onu bize unutturmaz. Manevi olarak rabbimizle aramızda öyle bir aşk ve muhabbet bağı olmuştur ki o anda bütün gönlümüzle rabbimize döndüğümüzde, rabbimiz bizden ne istediğini gönlümüze o anda vahyeder ve bu vahiy daha önce dinlediğimiz vahiyle aynı vahiy olur. Zaten aynı değilse bir sorun vardır, araya bir şeyler karışmış demektir.

“(Resulüm!) Biz sana (Kur’ân’ı okuyup) okutacağız ve sen onu unutmayacaksın. Ancak Allah’ın dilediği müstesna. Muhakkak ki Allah, açığı da gizli olanı da bilir.”207

Allah’ın dilediği müstesna; yani Allah emrinin mahkûmu değil, hâkimidir. Bununla beraber Allah açığı da gizliyi de bilir. Buna rağmen Allah unutturduysa bir muradı ve bir rahmeti vardır, burada Allah’ın rahmeti tecelli etmiştir; çünkü unutturduysa ondan hesaba çekmeyecek demektir ki bu da rahmetinin tecelli ettiğini gösterir.

Allah hem gizli olanı hem de açıkta olanı bilir. Aynı şekilde gizlediklerini de açığa vurduklarını da bilir. İşin bu bölümünde Allah’ın rahmeti tecelli eder. Allah, kulunu sorumlu tutmamak için o anda onu kuluna unutturur.

Bu nasıl bir rahmet tecellisidir ki kuluna günahlarını dahi unutturuyor!

“(Resulüm!) Biz sana (anlaşılması ve amel edilmesi) kolay olan (bu Kur’ân)ı (daha da) kolaylaştıracağız.” Anlamayı da anlatmayı da sana kolaylaştıracağız. “O hâlde eğer öğüt fayda verirse sen (onlara) öğüt ver!”208 Fayda veriyorsa Kur’ân’la öğüt ver, insanlara hatırlat, Kur’ân’la nasihat et.

“Eğer fayda verirse öğüt ver” ne demektir ya da bu âyeti nasıl anlamamız gerekir?

Birine bir âyet okuduysak, o da iman etmeye ve okuduğumuz âyeti hayatına geçirmeye çalışırsa, öğüdümüz ona fayda vermiş, bu yüzden ona tekrar etmemiz gerekir; ama bir, iki, üç, beş defa aynı âyeti okuduk, buna rağmen o iman etmeye, okuduğumuz âyetle amel etmeye çalışmadıysa, dinlemek istemediyse, öğüdümüz ona fayda vermemiş olur ki bu durumda ona tekrar etmemiz gerekmez; çünkü mücevheri köpeğin boynuna asmak doğru değildir, köpek mücevhere layık değildir. Allah’ın âyetlerini dinlemek istemeyenlere ısrarla anlatmak da aynen böyledir. Sadece bilmeyene, anlamayana; ama bilmek, anlamak isteyenlere anlatmak gerekir. Görmeyenlere, işitmeyenlere; ama görmeyi, işitmeyi isteyenlere göstermeye ve duyurmaya çalışmak gerekir. İşittiği hâlde işitmemiş numarası yapanlara ya da işitmek istemeyenlere biz işittiremeyiz. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde “(resulüm! Hakka olan bu daveti duymak istemeyen) sağırlara sen mi işittireceksin yahut (hakkı görmek istemeyen) körleri ve apaçık bir dalâlet içinde bulunanları (sen mi) hidâyete erdireceksin?”209 “Elbette sen ölülere işittiremezsin, arkalarını dönüp giderlerken sağırlara da (hakka olan bu) daveti duyuramazsın”210 buyurmuştur.

İşitmek istemeyenler manevi olarak ölüdür, sağırdır, kördür. Bir köre ısrarla “şuraya bak” demek ne kadar doğru değilse; Allah’ın âyetlerine karşı sağır, kör, kalpsiz olanlara da ısrarla “âyete bak” demek de o kadar doğru değildir. Onlara âyeti öğretemez, gösteremeyiz. Hakkı ve hakikati gösteremez, işittiremeyiz. O zaten hakikati biliyor, zaten Allah’tan, Allah’ın âyetlerinden bile bile yüz çevirmiş, bile bile kendinden yüz çevirmiş, bile bile Allah’ı dinlememiş, bizi hiç dinler mi!

Hepimiz böyle insanlar olduğunu biliyoruz. İş nefsimize kalsa nefsimizin de böyle olduğunu biliyoruz; ama yine de bu Kur’ân tezkiradır;211 bize hatırlatır, nefsimizi temizler, tezkiye eder. Aynı zamanda Kur’ân’da Allah’ın nûru tecelli eder. Nûr tecelli edince de karanlıklar yok olur, sonuç olarak nefsimiz temizlenmiş, aydınlanmış olur. Böylelikle nefsimiz de rabbini ister.

Ayet devam ediyor. “Kim (Allah’tan) haşyet duyuyorsa (o seni dinleyip) öğüt alacaktır.”

Kul, Allah’tan haşyet duyuyorsa, Allah’a karşı edepliyse, Allah’ın azametini biliyor, ilâhlığını kabul etmiş, aklını kullanıp nefsini ilah edinmemişse mutlaka rabbinin âyetlerini dinler ve öğüt alır.

“(Allah’a karşı) İsyankâr olan ise ondan kaçınır.”

Allah’ın âyetlerinden kaçan herkes Allah’a karşı isyankârdır. İster âyetleri kabul etmiş gibi görünüp zahiri olarak ondan yararlanmış olsun isterse de direkt olarak kabul etmesin hiç fark etmez, Allah’a karşı isyankârdır. Allah’ın davetinden, âyetlerinden kaçınır. “O, (kıyamet günü) en büyük ateşe yaslanacaktır.”212 Allah’ın âyetlerini dinlemediyse ve ondan kaçındıysa cehennemliktir, yeri ateştir.

Bu âyetle artık işin ciddiyetini anlamamız lazım. Bu tehlikeye düşmemek için rabbimizi dinlememiz ve Kur’ân’ın hayatımızdaki yerine bakmamız şarttır. Şayet Kur’ân’ı okumaz ya da dinlemezsek başımıza neyin geleceğini buradan anlayalım. Rabbimiz “Kur’ân’dan yüz çevirenler ve onu dinlemeyenler Kıyamet günü en büyük ateşe yaslanacaktır, onların yeri ateştir” buyuruyor. Acaba Allah’ın kitabını, âyetleri ne kadar dinliyor, rabbimizin davetine ne kadar icabet ediyoruz! Kendimize dönüp bakarsak bunu net olarak görürüz inşallah.

Unutmamamız lazım ki bu Kur’ân, Allah’ın sözü, bir şaka değildir. “Allah şaka yapmaz”213 buyurdu. Ya iman eder, rabbimizi dinleriz ya da kaybedenlerden oluruz. Bu yüzden Kur’ân öyle hafife alınacak bir söz değildir. Konuşan Allah’tır. Rabbimiz, yarattığı ve her türlü ikramı, şerefi verdiği kuluyla konuşuyor. Eğer kul, rabbinin vahyinden, kelamından yüz çevirirse en büyük ateşe girer, yaslanır. Yalnız ahireti değil, dünya hayatı da ateş olur.

Evet, hayat kitabımız Kur’ân’ı anlamaya ve Kur’ân’la aramızdaki bağı öğrenmeye çalışıyorduk, devam edelim inşallah.

İnnâ a’teynâ kel kevser:214 “(Resulüm!) Muhakkak ki Biz sana (ve sana tabi olanlara ebedi nimetleri kazandıran bu) Kevser’i (Kur’ân’ı) verdik.”

Kevser Sûresi namaz kılarken en sık okuduğum sûredir. Bununla beraber bize nûr olan, yoldaş olan, yol gösteren sûredir.

Her ne kadar âlimlerimiz Kevser’e farklı farklı manalar vermiş olsa da Kevser Kur’ân’dır; çünkü Kevser bize ebedi nimetleri kazandıran, bitmez, tükenmez, sonu gelmeyen ikram demektir. Bu hiç Kur’ân’dan başka bir şey olabilir mi! Bize Allah’ın rızasını, yakınlığını, dostluğunu kazandıracak ve bizi Hz. İnsan yapacak olan yalnız Kur’ân’dır. Bu yüzden Kevser’e Kur’ân’dan başka bir mana vermek eksik olur. “Onun için sana ve sana tabi olanlara” dedi Allah. Kur’ân her birimiz için Kevser’dir ve her birimize verilmiştir.

Fe salli li rabbike venhar:215 “Bundan dolayı Rabbin için salât et (bir kul olarak yalnızca ona itaat et) ve (Rabbinin sana verdiklerini onun yolunda) kurban et!” Rabbine salât et, kulluk et, ibadet et.

Salâtın on sekiz farklı manası vardır. Bu kelime namaz için gelince “ekîmûs salât”216 yani “namazı ikame etmek” şeklinde gelir; ama sadece salât diye gelince farklı bir manada geldi demektir. Tabii ki namaz da o mananın içindedir.

Salât kelimesi bir de desteklemek, manasına gelir. Örnek vermek gerekirse; Allah başka bir âyet-i kerimede buyurur. İnnallâhe ve melâiketehû yusallûne alen nebîy: “Muhakkak ki Allah ve melekleri, nebîye salât ed(ip dinine yardım ederek onu destekl)erler.” Yâ eyyuhellezîne âmenû, sallû aleyhi ve sellimû teslimâ:217 “Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Siz de ona salât ed(ip dine yardım ederek onu destekley)in ve tam bir teslimiyetle (onun örnekliğine) teslim olun!” Şimdi salât kelimesini sadece namaz olarak alırsak; Allah ve melekleri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e salât eder, deyince “Allah ve melekleri namaz kılar” mı diyeceğiz, hâşâ! Rabbimiz burada Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i desteklediğini beyan ediyor ve bizi de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i salâta; yani onu desteklemeye, ona yardım etmeye davet ediyor.

Fe salli. Bundan dolayı hemen salât et.

Salât; desteklemek, güvenmek, yaslanmak, aşkla yanıp doğrulmak ve vuslat etmek demektir. Vuslat da; rabbine varan yolu yürüyüp yolculuk yapmak, aslına, hakikatine dönmek, geldiği yere yürüyüp varmak demektir. Namazı, salâtı ikame edince, namazla ayağa kalkıp doğrulunca; yani namaz bizi doğrultunca bütün bunları bize kazandırır. Bundan dolayı namaz bütün ibadetleri birden kapsar; çünkü namaza başlarken önce tekbir getiririz, hemen peşinden “subhâneke: Sen subhânsın ya rabbi” deyip rabbimizi tesbih ederiz. Sonra Fâtiha’yı okuduğumuzda zaten Kur’ân’ı özetle okumuş oluruz. İşte, bütün bunların hepsini salâtta; yani namazda yapmış oluruz.

Evet, “sana Kevser’i, Kur’ân’ı verdik. Hayatını Kur’ân’a göre yaşa, salâtta ol, namazda rabbinin huzurunda ol” buyurdu Allah.

Venhar: “Kurban et ve kurban ol.” Hayatını kurban et. Misal; bir şey aldığımızda karşılığında her ne vermişsek, o verdiğimiz şeyi aldığımız şey için kurban etmiş oluruz. Bizim de mutlaka fani olanı verip baki olanı almamız lazım. Bu da dünyayı ahirete kurban etmektir. Aynı şekilde vehim olan, zan olan, “ben, bence, bana göre” dediğimiz, benliğimiz, varlığımız hayalidir, bedenden meydana gelmiştir ve dünyaya, nefse, bedene aittir. İşte, kurban etmek demek bu hayali nefsimizi Allah’a kurban edip yerine Allah’tan hakikisini satın almaktır.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Hz. Fatıma (r.a.) Annemiz’e “kızım Fatma! Sakın babam peygamberdir, diye bana güvenmeyesin. Nefsini Allah’ın elinden satın al”218 buyurmuştur. Yani “hakiki varlığını satın al. Zan olan nefsini vererek Allah’ın sana nefhettiği rûhu, hakiki nefsini satın al.” Vehmi nefsini vermeden, kurban etmeden hakiki nefsini alamazsın. Bu bir alışveriştir. Bunu yaptığımızda, Allah’ın âyet-i kerimede “ey iman edenler! Allah ile yaptığınız alışverişten dolayı sevinin”219 buyurduğu gibi alışverişi rabbimizle yapmış oluruz.

Fe salli li rabbike venhar. Bunu rabbin için yap, rabbinin senden istediği şey budur.

İnne şânieke huvel ebter:220 “Şüphesiz ki (ebedi hayatını kaybeden) ebter, (sana verilen bu Kur’ân’dan dolayı) sana buğz edendir.”

Seni beğenmeyen, sana buğzeden, senin için ileri geri konuşan, senin bu hâlini takdir etmeyen, beğenmeyen; rabbini, insanlığını kaybetmiştir. Dünyayı ya da başka şeyleri tercih etmiş, benliğinden, kibrinden dolayı rabbinin kendisi için takdir ettiğini kabul edememiştir. Bu da Allah’ın kendisine ikram ettiği Kevser’den; yani Kur’ân’dan mahrum olduğu içindir.

Şayet biri Kur’ân’dan mahrumsa zaten kendini, insanlığını, her şeyini kaybetmiştir. Asıl kaybeden de odur. Senin karşında, senin söylediklerinin, yaptıklarının tam tersini düşünen ya da konuşan kim varsa hepsi kaybetmiştir. Sen ise rabbinden Kevser’i, Kur’ân’ı aldığın için kazanmışsın.

Eğer rabbimiz biri için “o kaybedenlerdendir” dediyse, acaba bu nasıl bir kaybediştir, bunu da artık ona göre anlamaya çalışmamız gerekir.

Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, insanın Kur’ân’la nasıl bir bağı olduğunu öğrenmeye çalıştık.

Allah bizi Kur’ân’dan mahrum olanlardan eylemesin inşallah. Allah bizi, bize ebedi nimetleri kazandıran Kevser’e sımsıkı sarılanlardan eylesin. Allah bizi; rabbini dinleyenlerden eylesin. Allah bizi kim ne söylerse söylesin, “rabbim ne der” diyenlerden ve “benim rabbim Allah’tır” diyen kullarından eylesin. Allah bizi hiçbir varlığın, kulun, şeytanın ilâhlığını kabul edenlerden eylemesin. Onları reddedip her zaman “lâ ilâhe illallah” diyenlerden eylesin. Allah bizi; rabbini dinleyip vahyine, rabbinin ipine, Kur’ân’a ve insanlardan olan ipine sarılanlardan eylesin. Allah bizi ipine sarılıp rabbine varanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Zumer /23 ↩
  2. Muddessir /1-2 ↩
  3. Fâtır /23 ↩
  4. Furkân /1 ↩
  5. Muddessir /3 ↩
  6. Muddessir /49-51 ↩
  7. A’râf /172 ↩
  8. A’râf /203 ↩
  9. İnsân /29 ↩
  10. Ğâşiye /21 ↩
  11. İsrâ /81 ↩
  12. A’râf /176-177 ↩
  13. Munafikûn /6 ↩
  14. Muddessir /54-55 ↩
  15. Yûnus /36 ↩
  16. Tekvîr /27-28 ↩
  17. Mâide /32 ↩
  18. Enfâl /24 ↩
  19. Tekvîr 27-28 ↩
  20. Hadîd /16 ↩
  21. Ra’d /31 ↩
  22. Bakara /286 ↩
  23. Tekvîr /29 ↩
  24. A’lâ /6 ↩
  25. Enfâl /2 ↩
  26. A’lâ /6-7 ↩
  27. A’lâ /8-9 ↩
  28. Zuhrûf /40 ↩
  29. Neml /80 ↩
  30. Muzzemmil /19 ↩
  31. A’lâ /10-12 ↩
  32. Târık /14 ↩
  33. Kevser /1 ↩
  34. Kevser /2 ↩
  35. Bakara /43 ↩
  36. Ahzâb /56 ↩
  37. Buharî, Vesâyâ 11; Tefsir (26) 2; Müslim, İman, 348-352 ↩
  38. Tevbe /111 ↩
  39. Kevser 3 ↩