3.Bölüm
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber kendimizi Kur’ân ile tanımaya ve hayat kitabımız Kur’ân’la aramızda nasıl bir bağ olduğunu öğrenmeye çalışıyorduk.
Kur’ân’ı anlayınca hem rabbimizi hem de kendimizi tanırız. Bununla beraber rabbimizden hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini öğrenmiş oluruz. Şimdiye kadar yaptığımız sohbetlerde bütün hayatımız boyunca aslında yalnızca âyetleri anlamaya ve anlatmaya çalıştık. Anlattığımız her şeyi mutlaka Kur’ân’dan anlattık ve rabbimizin söylemediği, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in yapmadığı hiçbir şeyi anlatmadık. Şimdiki Kur’ân ve İnsan sohbetinde ise Kur’ân’ın kendisini anlamaya çalışacağız inşallah.
Daha önce Kur’ân’ı, sohbetlerin konusuna göre parça parça öğrenmiştik; ama bu sefer parçaları bir araya toplayıp bütünü anlamaya çalışacağız. Bu da dinimizi tamamlayacağız ve bütünleyeceğiz demektir.
Aynı şekilde “Ben Kimim” sohbetlerimizde insanın “ben kimim” sorusuna nasıl cevap vermesi gerektiğini izah ettik. Hatta bunu gökten anlattık. Rabbimizin insana nasıl kıymet, değer verdiğini, nasıl zatıyla, sıfatıyla tecelli edip yarattığını, kendinden nasıl güzellik verdiğini, kendine halife kıldığını, melekleri secde ettirdiğini anlamaya çalıştık. Şimdi ise insanın kim olduğunu Kur’ân’dan anlayacağız ve şimdiye dek öğrendiğimiz parçaları birleştireceğiz inşallah.
Allah, âyetleri yirmi üç senede peyderpey indirmiştir, dolayısıyla herkes Kur’ân’ı peyderpey, parça parça öğrenmelidir. Sonra parçaları bir araya getirip bütünleyince, tüm parçalar birleşir ve gönlünde Kur’ân olur.
Allah, Kur’ân’a “zikir”103 demiş, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e de “müzekkir” buyurmuştur. Kur’ân zikir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de müzekkirdir.
Fe zekkir innemâ ente müzekkir:104 “O hâlde (resulüm! Sen, seni dinleyenlere âyetlerimi) hatırlat; çünkü sen, ancak bir müzekkirsin (âyetlerimi hatırlatıcı ve öğüt vericisin).” Hatırlat; çünkü sen hatırlatansın. Neyi hatırlat? -Elbette ki Kur’ân’ı hatırlat.
Birinin bir şeyi hatırlayabilmesi için önceden onun bilgisine sahip olması gerekir. Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hatırlatansa bu durumda zaten bildiğimiz bir şeyi bize hatırlatıyor demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hiçbir zaman kendisine vahyedilenden başka bir şey söylemez. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz konuşurken hatırlattığı gibi hayatı yaşarken de Kur’ân’ı, rabbinin güzelliğini, El Esmâu’l Husnâ’sını üzerinde gösterir ve kendi üzerinde göstererek de insanlara hatırlatır. Örnek vermek gerekirse; kulluk nasıl yapılır, âbdiyet nasıl yapılır, ibadet nasıl yapılır, namaz nasıl kılınır, oruç nasıl tutulur, hac nasıl yapılır, nasıl takvâ sahibi olunur, muhsin olunur, güzellikler yapılır, güzel olunur, hepsini kendi üzerinde göstermiştir. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sadece anlatan değil, bir de Kur’ân’ı üzerinde gösteren ve hatırlatan müzekkirdir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Kur’ân’ı üzerinde gösterirken, aslında Hz. İnsanı üzerinde gösterir. Kendisi Hz. İnsandır, insana da Hz. İnsanı gösterir, hatırlatır, öğretir. Hz. İnsan olmanın yalnızca Kur’ân’ı üzerinde göstermekle mümkün olduğunu anlayınca, kıyamete kadar Hz. İnsanın nasıl olması gerektiğini de anlamış oluruz; ama Kur’ân’ı anlamadan, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanımadan ne kendimizi tanıyabiliriz ne sırât-ı mustâkimi ne Allah’a kul olmayı ne de Hz. İnsanı anlayabiliriz.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeleri Kur’ân’la yetiştirmiş ve her birini gökteki yıldız mesabesine getirip Hz. İnsan yapmıştır. Kıyamete kadar da Hz. İnsanlar gelir ki ona da Mürşid-i Kâmil denilir. Kul bir Mürşid-i kâmile tabi olup yolu yürüyünce, mürşidinin yaptığı gibi yapınca âyetler onun üzerinde tecelli eder ve o da Hz. İnsan olur.
Manevi yolculuk yaparken dervişin mürşidinde fena bulması gerekir. Daha önce yaşayan Allah dostları buna “fena fişşeyh” demişlerdir. Sonra yolu yürüdükçe Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de fena bulunur, buna da “fena firresul” demişlerdir. En son ise Allah’tan fena bulunur ki bu mertebeye de “fena fillah” adını vermişlerdir.
Bu şekilde bakılınca sanki üçü birbirinden ayrıymış gibi görünür. Oysaki hepsi birdir; çünkü mürşid gerçekten Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmuşsa, müzekkir olmuşsa; yani âyetler onda dirilmişse, Kur’ân’ı üzerinde gösteriyorsa, Allah’ın isimleri, güzelliği onda tecelli etmişse o kul manevi olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e varis olmuştur ve canlı Kur’ân’dır. Bu yüzden onda tecelli eden de yalnızca Kur’ân olur. Kur’ân da Allah’ın kelamı olduğuna göre, biri mürşidinde fena bulunca direkt olarak hem Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de hem de Allah’ta aynı anda fena bulmuş olur; çünkü mürşidde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in güzelliğinden, Kur’ân’dan başka bir şey yoktur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varisleri de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi canlı Kur’ân’dır; ama genel olarak baktığımızda ümmet böyle anlamamış ve mürşidi farklı bir şeymiş gibi zannetmiştir. Şeyhe, mürşide kendilerine göre vasıflar verdikleri için sadece bir taraftan bakmışlar ve “falanca şeyh şöyle keramet gösterdi” ya da “falanca şeyh şöyle farklı şeyler söylüyor” demişlerdir. Biri kendi mürşidi hakkında bunları söylüyorsa ve mürşidi gerçekten peygamber varisi bir Mürşid-i kâmilse bilmesi lazım ki bu sözleri mürşidine hakarettir.
Mürşid-i Kâmil, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmuş ve onun gibi iman edip canlı Kur’ân olmuştur, dolayısıyla derviş, mürşidinde fena bulunca, aynı zamanda Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de fena bulmuş ve “fena firresul”e gelmiş olur. Bir de rabbine teslim olur, Kur’ân olur, Allah’a yeryüzünde gerçek manada halife olmuş olur.
Biri canlı Kur’ân değilse, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in imanını, ahlakını üzerinde göstermiyorsa o kişi mürşid değildir. Tam tersine yarım yamalak bir şeydir. Kendisine Kur’ân’dan birtakım hükümleri emir diye almıştır, onları uygulamaya çalışır, başkalarını da böyle olmaya davet eder. Her ne kadar aldığı hükümler, emirler Kur’ân’dan olsa da dinin, Kur’ân’ın bütününü yaşamadığı için tam değildir, Hz. İnsan değildir. Bir gövdesi vardır; ama kolları, ayakları yoktur, bu yüzden yolu yürüyemez. O kişi mürşid değildir, Allah’ın güzelliğinin üzerinde görünmediği ve Hz. İnsan olmayı anlamamış biridir.
Hz. İnsan denince her zaman için en önde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ve peygamberler vardır. Kim Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar benzemişse, o kadar Hz. İnsandır. Bunu böyle açık açık anlatıyoruz ki anlaşılmayan bir şey kalmasın.
Evet, Allah bütün peygamberlere gönderdiği kitaplara “zikir” peygamberlere de “müzekkir” demiştir.
“(Resulüm!) Biz Nûh’a ve ondan sonraki nebîlere vahyettiğimiz gibi sana da vahyettik.”105 “Bir hidâyet ve bir rahmet olmak üzere Mûsâ’ya kitabı (Tevrât’ı) verdik.”106
Tevrat da insanlar için hidâyettir, rahmettir, şifadır. Söz konusu olan Allah’ın vahyidir, Allah’ın emrinden gönderdiği rûhtur. Allah’ın vahyi insanla buluşunca insan onunla dirilir; çünkü insan manevi olarak uykudadır ve bir tek Allah’ın vahyiyle uyanır, kendine gelir; kendini, rabbini, geldiği âlemi, Hz. İnsan olduğunu, meleklerin secde ettiği varlık olduğunu hatırlar. İşte, bir Mürşid-i kâmile tabi olup manevi yolculuk yapmak baştan sona insanın canlı Kur’ân olmasından ibarettir.
Unutmamamız lazım ki Kur’ân’ın olmadığı bütün yollar çıkmaz sokaktır, yarım yamalaktır. Aynısı dini parça parça yapmak için de geçerlidir. Din bir bütündür, parçalandığı zaman insan onunla dirilemez. Allah âyet-i kerimede “(insanlar) aralarındaki bu birliği parça parça edip gruplara ayrıldılar. Her grup kendi yanındaki (parça)yla sevin(ip kibirlen)mektedir.”107 Siz öyle olmayın, buyurmuştur. Hiç kimse Allah’ın ipine parça parça sarılamaz; çünkü Allah’ın ipi, vahyi, dini bir bütündür. Kul bunu parçaladı mı rabbine varamaz, rabbini de kendini de tanıyamaz.
Aklımızı sonuna kadar kullanalım ve ümmetin içinde bulunduğu hâli anlamaya, görmeye çalışalım. Acaba “ben kimim” sorusuna kaç kişi doğru cevabı verebilir! Mürşid-i kâmillere tabi olan dervişlere de “sen kimsin” diye sorarsak, bu defa onlardan alacağımız cevap tam ters bir cevap olur. Onlar da “ben aciz, hatalı, kusurlu, günahkâr, perişan bir insanım” derler! Hâlbuki Allah sizi böyle tanıtmıyor! Bu anlattıklarınız siz değilsiniz, sizin nefsinizdir, nefsinizin hâlleridir. Eğer siz öyleyseniz o zaman siz nefisten ibaretsiniz ve maneviyatınız ölmüş demektir. Oysa bu saydıklarınız sizin nefsinizdir, vehminizdir, zannınızdır. Giydiğiniz elbisenin hâlleridir; yani dünya hayatı ile ilgili olanlardır. Sizin “ben kimim” sorusuna cevap verirken nefsinizin hâlini değil; nerden geldiğinizi, rabbinizin size nasıl ikramlarda bulunduğunu anlatmanız lazım. Yoksa nasıl şükreden bir kul olacaksınız! Şeytan sizi buradan tuzağa düşürüyor!
Neden?
“Hani Rabbin meleklere buyurmuştu ki: ‘Ben (pişmiş ve ses çıkaran) kuru bir çamurdan, şekillenmiş kara bir balçıktan bir beşer yaratacağım. Onu düzenleyip (ona bir şekil verdikten sonra) ona rûhumdan nefhettiğim (üflediğim) zaman hemen onun için secdeye kapanın!’ Bunun üzerine bütün melekler topluca secde ettiler. Fakat (cinlerden olan) iblis hariç! O, secde edenlerle beraber olmadı (Allah’ın emrine uyup Âdem’e secde etmedi).”108
“(Allah, iblise şöyle) Buyurdu: Ben sana emretmişken seni (Âdem’e) secde etmekten meneden nedir? (iblis) ‘Ben ondan daha hayırlıyım, (çünkü) beni ateşten yarattın, onu ise çamurdan yarattın’ dedi.”109
O sırada meleklerin içinde cinler de bulunuyordu. İblis de onların içindeydi. Melekler secde ederken, iblis, Allah’ın nefhettiği rûhu yok sayıp o tarafa bakmadı ve onun kıymetini bilmedi, bu nedenle secde etmedi. İnsanlar da manevi olarak kendi kıymetlerini bilmeyince, aynı şekilde birbirinin kıymetini bilmeyince iblisin baktığı gibi bakmış olur. İşte, şeytan, insanın manevi tarafını görme ve onun durumuna düş diye seni kendi tuzağına çekiyor.
Genel itibariyle bakalım; acaba Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in gönderildiği insanlık kendi kıymetini ya da birbirlerinin kıymetini biliyor mu? -Elbette ki bilmiyor. Hatta insanın kıymetini bilmek yerine, insanın hizmetine verilmiş dünyanın kıymetini biliyor! İnsana kıymeti, değeri de dünyaya göre biçip hesap ediyor! Böyle bir bakış rabbani, ilâhi bir bakış değildir. Şeytanın öğrettiği; dünyaya göre olan, nefsani bir bakıştır.
Şeytanın öğrettiği bakıştan kurtulmanın tek yolu Kur’ân’a sarılmaktır. Kur’ân’dan başka bütün yollar kapalıdır; çünkü insan eşittir Kur’ân’dır. Rabbimiz de Kur’ân’ı; rabbimizi, kendimizi, kim olduğumuzu hatırlayalım diye indirmiştir. Allah, Kur’ân’ı hiç indirmeseydi yine âbd olmaktan sorumlu olurduk; ama rabbimiz takdirini böyle yapmış ve kitabını bir peygamberle, nebîyle, resulle göndermiş ve onu önümüze örnek olarak koyup bize hatırlatmıştır. Biz de Allah’ın resulüne tabi olmadan iman etmiş olmayız. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “(resulüm!) de ki: Eğer Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin; çünkü Allah Ğafûr’dur, Rahîm’dir (her türlü günahı mağfiret eden, isimlerinde ve fiillerinde her zaman rahmeti tecelli edendir)”110 buyurmuştur.
Şimdiye kadar bilmedin, anlamadın; ama şimdi ona tabi olman ve onun gibi olman gerektiğini öğrendin. Artık gerekeni yapman lazım.
Âmenerresulu bimâ unzile ileyhi min rabbihî vel mu’minûn. Kullun âmene billâhi ve melâiketihî ve kutubihî ve rusulih:111 “Resul, Rabbinden kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman ettiler). Hepsi de Allah’a, meleklerine, kitaplarına ve resullerine iman ettiler.”
Mü’minler resulün iman ettiği gibi iman ettiler, dolayısıyla imanları birdir, aynıdır; çünkü her birinin hakikatinde, gönlünde, fıtratında iman da Kur’ân da mevcuttur. Daha önceki peygamberlere hangi kitap gelmişse ümmetleri de o kitap olmak zorundaydı. Allah’ın âyetlerinde bir değişiklik olmaz. Hz. Âdem (a.s.)’dan beri kıyamete kadar insan insandır ve aynı fıtrata sahiptir.
Peki, bu fıtrat nedir?
Fıtratallâhillletî halakan nâse aleyhâ. Lâ tebdîle lihalkillâh:112 “O ki Allah’ın fıtratı (El Esmâu’l Husnâ’sı)dır ve (Allah) insanları bu (fıtrat)a göre yaratmıştır. Allah’ın yaratmasında hiçbir değişiklik yoktur.” Bu fıtrat, Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sıdır.
Allah, bize “hepiniz aynı fıtrat üzere yaratılmışsınız” buyuruyor. Bu nedenle “insan aynıdır” diyorum. İnsanın hangi zamanda gönderildiği önemli değildir. Kim hangi zamanda dünyaya gelmişse, kulluğunu en güzel şekilde o zamanda yapabilir. Yoksa değişen bir şey yoktur. Allah her dönemde gönderdiği kullarını vahyi ile muhatap kılmış, âyetlerini beyan etmiş ve onlara “sana vahyettiğim gibi ol; çünkü sen fıtrat itibariyle zaten osun” demiştir. Kula da düşen; Allah’ın vahyiyle dirilmek, hidâyete ermek, nûrlanmak, hayatı onunla yaşamak, âyetlerle kendine gelip rabbini ve kendini tanımaktır. Öyle ki Hz. İnsan olabilsin.
Allah’ın kitabından, Kur’ân’dan ne kadar mahrum kalırsak kendi insanlığımızdan, rabbimizin güzelliğinin tecellisinden, fıtratımızdan, bize tecelli eden rabbimizden o kadar mahrum kalmış oluruz. Kur’ân ile bir araya gelince ise onunla kendimizi hatırlarız. Uyuyan, baygın olan biri ya da ölü biri hatırlamaz. Hatırlaması için önce uyanması ve kendine gelmesi gerekir. Kur’ân da insanı uyandırır, kendine getirir, ona kendisini hatırlatır ve onu diriltir.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! (Allah ve resulü) Size hayat verecek şeylere (âyetlerimize iman etmeye) sizi davet ettiği zaman (hemen) Allah’a ve resul(ünün davetin)e icabet edin (ve dirilin)!”113
Allah’ın resulü müzekkir olarak; Kur’ân’ı üzerinde göstererek Allah’ın zikriyle seni dirilmeye, rabbini dinlemeye, kendine gelmeye davet ettiğinde hemen onun davetine icabet et ve diril. Sen çamur değilsin, dünyaya ait değilsin. Sen rabbinin huzurundan gelmişsin. Bunu bil ve çamurdan çık. Kur’ân’a sarılmadan hiçbir zaman çamurdan çıkamazsın.
Bütün mü’minler rabbinin huzurundan geldiğini, rabbine söz verip onunla ahitleştiğini ve orada rabbinin huzurunda bir hayat yaşadığını bilir; ama bunu unutmuştur. Ya da unutmuş gibi yapar ve hatırlamak istemez. Hatırlamak istemeyince de manevi olarak ölü kalır, dirilemez; çünkü Kur’ân’sız insan ölü insandır.
İman eden herkes mutlaka bir kısım âyetlerle diridir; ama bu dirilik tam bir diriliş değildir. Gönlündeki Kur’ân’la Allah’ın indirdiği Kur’ân karşı karşıya geldiğinde işte o zaman dirilir, hakiki insan olur, Allah’a yakın olur, rabbini dinlemiş, ciddiye almış ve rabbinin davetine icabet etmiş olur.
Israrla “falanca şöyle söyledi, demeyelim, doğru olan başkalarının değil, Allah’ın söylediğidir. Allah ne söylediyse o doğrudur, o haktır, o güzeldir. Onun dışında kim ne söylerse söylesin, söylediği bâtıldır” diyoruz. Âyete ters konuşan, hüküm veren, davet eden birinin köpekten farkı yoktur. Konuştuğunda sadece köpek havlamıştır. Onun ismine ne denirse densin, hakikat böyledir. Eğer bizim için rabbimizin vahyi her şeyin üzerinde olmazsa bu durumda rabbimizi dinlememiş, anlamamış ve rabbimize şirk koşmuş oluruz.
“(Resulüm!) De ki: İşte bu, benim yolumdur. Ben basiret üzere (Allah’ın yarattığı her şeyde ve her imtihanda El Esmâu’l Husnâ’sını müşahede etmek üzere) Allah’a davet ediyorum, ben ve bana tabi olanlar (böyleyiz) ve Allah Subhân’dır (zahiri gözle görülmekten münezzehtir). Ben de müşriklerden değilim.”114
Allah’ın resulü Kur’ân’la Kur’ân’a davet eder ve onun yolu basiret (görmek) üzeredir. “Allah’ı gördüm değil, onun tecellisini, El Esmâu’l Husnâ’sını, rahmetini, ikramını, yaratmasını, muamelesini, takdirini, emrini, hükmünü gördüm ve güzelliğine şahid oldum. O subhândır ve ben müşriklerden değilim, de.” Her anda rabbinle muhatap olduğunu, rabbinin sana senden daha yakın olduğunu, her an onun tecellisi, hükmü, takdiri içinde olduğunu unutursan şirke düşer, müşrik olursun. Tabii ki hemen bunu yapayım demek ve her anda rabbimizin tecellisine şahid olmak öyle basit ve kolay bir şey değildir. Rabbimiz Kur’ân’ı yirmi üç senede, peyderpey indirmiştir. Bunun sebebi; Kur’ân’ı hayatımıza geçirebilelim diyedir. Bu nedenle Hz. Aişe annemiz (r.a.) “eğer rabbimiz Kur’ân’ı birden indirseydi hiç kimse onun gereğini yerine getiremezdi” buyurmuştur.
Biz de şimdiye kadar hep beraber Kur’ân’ı peyderpey anlamaya çalıştık; ama bir de onun bütününü anlamamız gerekir. Kur’ân ve İnsan sohbetlerimizde şimdiye dek öğrendiğimiz parçaları bir araya getirip bütünleyeceğiz inşallah.
Evet, Allah’ın, âyet-i kerimede buyurduğu gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün insanları basiret üzere (görmek üzere, şahid olup şehadet etmek üzere) davet eder.
Allah basiret kelimesini Kur’ân için de tekrar tekrar kullanır. “(Resulüm! De ki) Muhakkak ki size Rabbinizden basiretler (hakkı görmeniz için bir nûr olan Kur’ân âyetleri) gelmiştir.”115 “Bu (Kur’ân), insanlar için basiretler (hakkı gösteren bir nûr)dur.”116
Basiret; görmek demektir ama tek başına görmek değildir; manevi olarak görmek ve anlamaktır. Bununla beraber hem görme hem işitme hem anlamadır. Hepsi basiretin içindedir. Kur’ân’ı hem işitir hem anlattıklarını görür hem de anlarız. Buna rağmen iman etmeyenler kendi tercihlerini kendileri yapmıştır.
Allah, bütün kullarına tercih hakkını vermiştir. Dileyen iman eder, dileyen etmez.117 Dileyen sever, dileyen sevmez. Dileyen dünyayı sever, dünyayı, nefsinin sevgisini tercih eder. Dileyen de ahireti tercih eder.
Bu yol basiret yoludur. Bizim de yürüdüğümüz yol, basiret yoludur; yani Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmadan, her şeyi sahibine teslim ederek, söz hakkını rabbimize vererek, kendimizde rabbimizin tecellisinden başka bir şey görmeyerek yaşama yoludur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesini böyle yetiştirmiştir. Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân ise ve sahabelerini canlı Kur’ân olarak yetiştirdiyse, onun varisleri de canlı Kur’ân’dır ve kendilerine tabi olanları basiret yolu üzere yürütür, canlı Kur’ân yapar.
“(Resulüm!) de ki: Ben de ancak sizin gibi bir beşerim.”118 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zahiri olarak bir beşer elbisesi giymiştir; ama içinde meleklerin secde ettiği, Allah’ın yeryüzündeki halifesi olan Hz. İnsan vardır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’de ve peygamberlerde Hz. İnsan vardır. Peygamberlere tabi olanlarda da tabi oldukları kadarıyla, Allah’ın âyetleri, vahyi, kitabı oldukları kadarıyla Hz. insan vardır. Allah’ın vahyini kabul etmeyenlerin, karşısında duranların, iman etmeyenlerin içinde de manevi olarak hayvan vardır. Kiminin içinde köpek, kiminin içinde eşek, kiminin içinde de yılan vardır. Bu yüzden insan manevi açıdan ya insandır ya da hayvan gibi, hatta hayvandan daha aşağıdır. Bu konudaki tercihi insanın kendisi yapar ve Allah mazereti kimseden kabul etmez; çünkü Kur’ân’ı indirmiş ve her şeyi apaçık bir şekilde vahyetmiştir, dolayısıyla “ben bilmedim, anlamadım” diye bir şey yoktur.
Evet, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zahiri olarak bir beşerdi; ama manevi olarak bütünüyle Kur’ân’dır. Aynı şekilde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in varisleri de zahiri olarak beşerdir; fakat manevi olarak Kur’ân’dır. Mürşid-i kâmilde Kur’ân’dan başka bir şey aramak da doğru değildir; çünkü daha kendisi Kur’ân olmamışsa diğer insanların Kur’ân olmasına nasıl vesile olabilir! Daha kendisi Kur’ân’la dirilmemişse, üzerinde Kur’ân görünmüyorsa başkalarını manevi olarak nasıl diriltebilir, Kur’ân’a nasıl davet edebilir!
Unutmamamız lazım ki zikir, müzekkirin üzerinde görünür, müzekkir de yalnızca zikre davet eder. Onda zikirden başka bir şey olamaz. Hâşâ, eğer olursa bu onun için büyük bir leke ve büyük bir çamur olur.
“Ey iman (ettiğini iddia) edenler! Allah’a itaat edin! Resule ve sizden olan ulu’l-emre (emri Allah’tan ve resulünden alan yetki sahiplerine) de itaat edin! Eğer herhangi bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah’a ve âhiret gününe gerçekten iman ediyorsanız, onu Allah’a ve resul(ün)e arz edin (onların hükmüne göre aranızda hüküm verin)! Bu hem daha hayırlı hem de netice bakımından daha güzeldir.”119 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, Allah’ın indirdiği ile hükmedince hüküm, Allah’a göre olur.
Allah âyetin devamında, “bir de içinizdeki ulu’l-emr’e, (emir sahibine) götürün” buyurdu.
Peki, bu âyeti nasıl anlamamız lazım?
Ulu’l-emr, Allah’ın emriyle emreden kuldur. Bizim de hükmü ulu’l emre götürmemiz gerekir. Ulu’l-emr kıyamete kadar gelecek olan peygamber varisleridir. İşi peygamber varisine götürdüğümüzde, o mutlaka Allah’ın hükmü ile hükmeder; çünkü onda Allah’ın hükmünden başka bir şey yoktur.
“De ki: Rûh, Rabbimin emrindendir.”120 “(Resulüm!) İşte böylece sana da emrimizden bir Rûh (olan bu Kur’ân’ı) vahyettik.”121 Allah hem Kur’ân’a hem de insana rûh buyurdu. Böylelikle ikisi de bir oldu.
Devamlı söylüyoruz: “Bizde Kur’ân’dan başka bir şey duyar, görürseniz onu kabul etmeyin.” Geri zekalı olanlar bu sözümüzden “demek ki onda Kur’ân’dan başka şeyler de görebiliriz” diye anlıyorlar. Oysaki bu “zahiri olarak bir beşeriz; ama bizde manevi olarak Kur’ân’dan başka bir şeyi işitemez, göremezsiniz. Ben canlı Kur’ân’ım” demektir. Kur’ân’a uymayacaksan neye, kime uyacaksın!
Er Reşit olan; bizi rüştümüze erdirecek olan Allah’tır. Her birimizle beraber olan Allah’tır. Mürşid, Kur’ân’ı nasıl yaşamamız, nasıl iman etmemiz, rabbimize nasıl teslim olmamız, nasıl takvâ sahibi olmamız, muhsin olmamız, rabbimizi nasıl tanımamız ve ona karşı nasıl edepli olmamız gerektiğini kendi üzerinde gösterir; yani mürşid, Kur’ân’a ayna demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “mü’min, mü’minin aynasıdır”122 buyurmuştur. Zaten hepimiz birbirimizin aynasıyız. En kâmil manadaki ayna ise; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bütün ümmet için aynadır. Onun aynası da Kur’ân’dır, dolayısıyla El Mü’min olan Allah’tır.
İnnâ enzelnâhu fî leyletil kadr:123 “Şüphesiz ki Biz, bu (Kur’ân)ı Kadir Gecesi’nde indirdik.” Allah, Kur’ân’ı Kadir Gecesi’nde inzal etmiştir.
Peki, Kur’ân’ın inzali bitmiş midir?
Tabi ki bitmemiştir. Kur’ân, kıyamete kadar inmeye ve inzal olmaya devam eder. Kur’ân zahiri olarak yirmi üç senede inmiştir; ama bir de manevi olarak her bir insana, gönle ayrı ayrı, özel olarak inmeye devam eder. Kul, canlı Kur’ân’dan âyetleri dinleyince âyetler onun gönlüne iner.
Kıyamete kadar gelenlerin dirilmesi, yeniden uyanması ve kendine gelmesi için Kur’ân’ın yeniden gönle inzal olması ve nüzul olması gerekir. İnzal farklı, nüzul farklıdır. İnzal; Kur’ân’ın inmesidir. Nüzul ise, insanın gönlüne inmesidir. Rabbimiz bize ikram ediyor. Bu yüzden Ramazan ayında Kur’ân ikramına şükretmek için oruç tutarız. Eğer şükretmezsek şeytana tabi olmuş ve onu dinlemiş oluruz.
Kur’ân nimetine şükretmek için mutlaka Kur’ân’ın kıymetini bilmemiz ve onun bizim için bir nimet olduğunu, ikram olduğunu kabul etmemiz lazım. Nasıl ki durup dururken birine “sana teşekkür ederim” demekle teşekkür etmiş olmuyorsak, aynısı Kur’ân için de geçerlidir. Önce onun bizim için ne kadar büyük bir kıymete, değere sahip olduğunu kabul edeceğiz ki Kur’ân nimeti için rabbimize teşekkür edebilelim, şükredebilelim.
Her şeyi dosdoğru anlamamız gerekir. Dosdoğru anlayalım ki kim olduğumuzu bilelim ve kendimizi tanıyalım. Her zaman söylüyoruz: Biz rabbimizin rûhundan nefhettiğiyiz ve onun emrindeniz. Kur’ân da onun emrinden indirdiği rûhtur. İşte, ikisi bir araya gelince; kul, kâmil insan, Hz. İnsan olur ve ondaki rûh, emir dirilmiş olur. Böylelikle bir olmuş olurlar.
İnsan, Kur’ân’dır, manevi olarak ondan ayrı değildir. Kur’ân derken rabbimizin buyurduğu her şey… Her bir âyet rabbimizin kelimesidir. Kelimenin içinde mana vardır. Rabbimiz manayı kelimelerin içine koymuş, bizimle konuşuyor. Mesele; kelimelerin içindeki manayı alıp rabbimizin ne buyurduğunu anlamaya çalışmaktır. Bunun için de âyetleri ders edinip üzerinde tefekkür etmemiz şarttır.
Nasıl ki insanda bir beden bir de rûh varsa kelimeler de öyledir. Kelimeler bedendir, içindeki mana da rûhtur. Bizim o manayla dirilmemiz lazım; çünkü Kur’ân’daki her bir kelimenin bir manası ve o kelimede Allah’ın isimlerinin tecellisi vardır. Kelimeler bir araya gelince, rabbimiz murad ettiklerini insanın anlayacağı seviyede anlatmış olur. İnsan da onunla dirilir.
Bu, Kur’ân’daki tek bir harf için de geçerlidir. Mesela; Arapça’da “Elif lam mim” şeklinde gelen tekli harflere mukattaa harfleri denir. Sûrelerin başında bu harflerin gelmesinin bir hikmeti vardır. Tabii ki herkes bu konuda kendine göre bir yorum yapmıştır ve hepsininki de doğrudur.
Peki, mukattaa harflerini nasıl anlamamız gerekir?
Örnek vermek gerekirse; bir sûre okuduğumuzda şayet sûrenin başında Elif harfi varsa, o sûreyi okurken Allah’ın Elif harfi ile başlayan isimlerini; “E’âla, Evvel, Âhir ve Ehad” isimlerini anlamalıyız. Allah e’âladır; yüceler yücesidir, evveldir, ahirdir, ehaddır. “Lam” deyince ise Allah’ın El Latîf ismini anlamalıyız. Allah bütün varlığa ve her zerreye lütfuyla, latif olan bir nûrla tecelli etmiştir. O, göklerin ve yerlerin nûrudur. “Mim” dediğimizde ise bu defa Allah’ın “Melik, Mâlik, Mü’min ve Müheymin” isimlerini; yani “mim” harfiyle başlayan bütün isimlerini anlamamız gerekir.
Kısacası mukattaa harfleri hangi sûrede hangi harflerle gelmişse o sûreyi rabbimizin bu harflerle başlayan isimleriyle beraber okumamız lazım. Genel olarak bu harfler sûrelerin başında gelir. Allah bir de sûrenin sonunda veya bir âyetten hemen sonra isimlerini söyler. Burada da yine o sûreyi ve âyeti rabbimizin o isimlerine göre okuyup anlamamız gerekir.
Allah hem mukattaa harflerinde hem âyetlerin sonunda söylediği isimlerinde kendini tanıtır. Bizim de Allah’ın her bir emrinde, hükmünde, verdiği her bir haberde onun yeryüzündeki halifesi olarak rabbimizi tanımamız gerekir. Rabbimizi tanıdıkça kendimizi tanırız. Bunun için ilim gerekmez, âlim olmak gerekmez. Rabbimiz Kur’ân’ı zaten her bir kula indirmiştir. Neyi anladıysak bizim için o gereklidir ve o bizi rabbimize götürür. Biz de onunla iman ederiz, amel işleriz, rabbimizi ve kendimizi anlarız. Tabii onu da ancak kendi gönlümüz kadarıyla anlayabiliriz.
“De ki: Rabbim ilmimi artır.”124 Rabbimizden ilmimizi artırmasını istememiz, bunun için de vesileye sarılmamız lazım. Bu vesile, Allah’ın kitabı Kur’ân’dır, âyetlerdir. Âyetleri aramızda ders edindikçe, kelimenin içindeki mana açılır. Allah bir deryayı bir tasa sığdırmış ve önümüze koyup “onu aç” buyurmuştur. Zaten beyan edip anlatmak bunun içindir. Deryayı tasa sığdıran odur. Bize düşen; onu açıp kana kana içmektir.
Bir de rabbimizin kelamı bütünüyle aşktır, muhabbettir! Rabbimiz konuşmuş ve kelamı içinde bir mana var olmuştur. Bu manayı içmemiz gerekir. Mesela; birlikte Kur’ân’ın Özü, Kapısı, Fâtiha Sûresi’nin Tefsiri sohbetlerimizi yaparken hep birlikte Fâtiha’yı sıkınca içinden aşk şarabı çıktığını gördük.
Evet, Allah kelimelerin içine manayı sığdırmıştır. Bazı kelimelerde öyle manalar vardır ki belki bir ömür anlatsam yine de bitmez. Mesela; Allah rahimdir.125 Ömrüm boyunca sadece Allah’ın rahmetini anlatsam yine de Rahim’i anlatmayı bitiremem.
Peki, küçücük görünen insana Allah hangi manaları yüklemiştir?
İnsan, Allah’ın yeryüzündeki halifesidir. Rabbimiz ona doksan dokuz ismini yüklemiştir. İnsan, üzerinde âlemlerin rabbinin tecelli ettiği bir mana, bir güzellik taşır ve Allah’a aynadır; yani üzerinde Allah’ın güzelliğini gösterir. İnsanın bu kadar büyük bir kıymeti, değeri, şerefi vardır. Biri bütün bunları unutup insana başka türlü bakarsa köpeğin baktığı gibi bakmış ve insanı sadece etten, kemikten ibaret bir varlık olarak görmüş olur. Buradaki tercih insanındır. Kul ister rabbinin emrettiği, sevdiği gibi bakar, isterse de nefsiyle bakar. Kimisi insan olmayı tercih ederken kimi de eşek olmayı, köpek olmayı tercih eder. Bu yüzden âyetlere baktığımızda Allah nefsin bazı hâlleri için “eşek, köpek” buyuruyor.
“Hâl böyle iken onlara ne oluyor da aslandan ürküp kaçan yaban eşekleri gibi (insanlık için ancak bir) Zikir (öğüt ve hatırlatma olan bu Kur’ân)dan yüz çevirip kaçıyorlar?”126 Gördüğümüz gibi; Allah, âyetlerinden kaçanlara “eşek” buyuruyor. Yaban eşeklerinin aslandan kaçtığı gibi onlar da Allah’ın âyetlerinden kaçıyorlar.
“Eğer Biz dileseydik kesinlikle onu, o (verdiğimiz âyet)lerle yüceltirdik; fakat o, (dünya denilen) yere saplan(ıp kal)dı ve (nefsinin) hevâsına tabi oldu. Onun misali (tıpkı) köpeğin misali gibidir; onun üzerine varsan da (sana) dilini sarkıtıp solur, onu (kendi hâline) bıraksan da (sana) dilini sarkıtıp solur. İşte, âyetlerimizi yalanlayan kavmin durumu böyledir. Şimdi onlara bu kıssayı anlat, umulur ki onlar (enine boyuna düşünüp bunu) tefekkür ederler.”127 Fâsık kalbin hâli böyledir. “Allah, fâsıklar topluluğunu hidâyete erdirmez.”128 Burada da Allah, nefsinin hevâsına tabi olanlara “köpek” buyuruyor.
Bir yandan alay-ı illiyine çıkabilen, meleklerin secde ettiği, Allah’ın isimlerini, zatıyla ve sıfatıyla tecellisini üzerinde taşıyan varlık… Bir yandan da esfel-i safiline inen, şeytanın bile kendisinden Allah’a sığındığı129 hayvandan daha aşağı olan, rabbimizin kel en’âm dediği;130 hayvanlar gibi, davar gibi bir varlık! Davarlar gibi hiçbir laftan anlamayan varlık! “Yoksa sen onların çoğunu (âyetleri) dinler yahut akıllarını kullan(arak düşünüp anl)ar mı sanıyorsun? Onlar hayvanlar gibidir, hatta (idrakten daha yoksun ve) yolca daha şaşkındırlar.”131 Allah, âyetlerini dinlemeyenler için “hayvan gibi” buyuruyor! Rablerinin sözünü de dinlemeyecek, anlamayacaklarsa hangi sözü dinleyecekler! İşte, insan ister alay-ı illiyini tercih eder ve Hz. İnsan olur, isterse de hayvan olmayı tercih eder ve hayvandan daha aşağıda olur.
Evet, kim neye “doğru”, neye “yanlış” derse desin, bize düşen; yalnızca rabbimizin ne söylediğine bakmaktır. Aynı şekilde kim bize nasıl bakarsa baksın bize düşen; Allah’ın bizi âbdi olarak, kulu olarak kabul edip etmediğidir. Birileri bizi küçümseyebilir ya da insanlardan hakaret görebiliriz veya insanlar zahiri şeylerden dolayı bize kıymet ve değer biçebilirler. Bunların hiçbiri önemli değildir. Önemli olan; bizim Allah’ın vahyiyle kıymetli, değerli olmamızdır.
İnsanları aşağılamak ya da zahiri şeylerden dolayı kıymet vermek saygısızlıktır. Kime bakarsak bakalım mutlaka Allah’a göre, Kur’ân’a göre kıymet, değer biçmemiz gerekir. Biri tam tersini yapıyorsa bunun sebebi; Allah’tan, Allah’ın vahyinden, resulünden mahrum olmasıdır ve bu onun cehaletidir, basiretsizliğidir, körlüğüdür. Aynı şekilde Allah’tan, resulünden, Kur’ân’dan haberdar olmayışıdır.
İnsan; Allah’ın, kuluna verdiği kıymeti, değeri bilmediyse körden başka ne olabilir! Allah ile, resulü ile Kur’ân’la bakmadığı için insana dünyaya göre değer veriyor. Bu da onun kör olduğunun göstergesidir.
Evet, insan kıymetlidir, değerlidir, şereflidir. Allah her şeyi onun hizmetine vermiştir. Kul, insanlara böyle bakmadıkça, kıymetini, değerini takdir edemez. Bununla beraber kendi kıymetini, değerini de takdir edemez.
Biri, insanların kendisini övmesine, sevmesine, takdirine bakıyor ve insanların ne söylediğini ciddiye alıyorsa bilelim ki Allah’ın kendisini sevmesini, takdir etmesini, övmesini kabul etmemiştir, dolayısıyla insanları Allah’ın önüne koymuş ve Allah’a şirk koşmuştur.
Genel olarak baktığımızda insanların sosyal medyada beğeni almak için neler yaptığını görüyoruz. Böyle olanlar hayatının sonuna doğru giderken akli dengelerini bozarlar; çünkü rablerini ciddiye almak, kendilerini Allah’a beğendirmek ve Allah’ın rızası peşinden koşmak yerine, insanların kendilerini övmesini, takdir etmesini, beğenmesini istemişler ve “insanlar bizi beğensin, övsün” demişlerdir. Sonuçta da akli dengelerini bozmuş ve imanlarını kaybetmişlerdir.
Ömrün boyunca rabbini, rabbinin rızasını değil, insanların seni sevmesini, takdir etmesini ve senden razı olmasını tercih ettin, insanlar seni takdir etmeyince de bu defa “sana döndüm ya rabbi!” diyorsun! Geçti, sen sermayeni kullandın ve bir kere hayatını harcadın!
Baktığımızda kimi “estetik ameliyat olayım, insanlar beni beğensin” der. Kimi “şunları yaparsak insanlar bizi beğenir, takip eder” der. Kimi sırf beğeni almak için gidip gezdiği yerleri paylaşır. Kimi de yediği yemeği sosyal medyaya atar ve insanların kendisini beğenmesini ister. Bu tam bir rezalettir! İnsanlıktan çıkış ve insanlığını kaybediştir. Bütünüyle şeytanın, insanı peşinden sürüklemesidir.
“İnsanlar beni takdir etsin ve yaptığımı beğensin” demek doğru değildir. Neden kendini insanların beğenisi için bu kadar harcıyorsun! Sen mü’min olmanın neresindesin! Hani, rabbinin hesabını yapmak nerede! Her “insanlar beni beğensin” dediğinde rabbinden uzaklaştığını, yakınlığını ve sevgisini kaybettiğini anlaman gerekmez mi!
Her ne olursa olsun bütün amellerin saf Allah rızası için olmalıdır. Bunun için de rabbinin senden ne istediğini anlaman şarttır. Anlamak için sana lazım olan şey de; âyetleri öğrenmek, dinlemek, okumak ve tefekkür etmektir. Bunlar da yetmez, bir de âyet olman gerekir. Âyet olacaksın ki sende âyetten başka bir şey tecelli etmesin. Allah’ın vahyinden başka bir fikrin, düşüncen, tercihin olmasın. Kendi hakikatine erip Allah’ın kelimesi olabilesin.
İnsan zaten Allah’ın kelimesidir, rûhundan nefhettiğidir. Çamura düştün diye kendini çamur mu zannedeceksin! Ya da çamura düşen insanlar seni takdir etsin, övsün, beğensin mi isteyeceksin! Çamura düştüysen kalk, eğer kalkarsan Allah’ın seni nasıl sevdiğini, sana güzelliğiyle nasıl tecelli ettiğini ve fıtratının nasıl da Kur’ân olduğunu göreceksin. Manevi yolculuk zaten çamur olmaktan kurtulmak içindir ve bu yolculuk baştan sona Kur’ân olma yolculuğudur.
Mesela; Hz. Mûsâ (a.s.)’a tabi olup iman edenlere “Musevi” denir. Yahudiler Musevi değildir, onlar kendi kendilerine Yahudi ismini vermişlerdir. Hz. Îsâ (a.s.)’a iman edenlere de Hristiyan denmez, “Îsevi” denir. Onlar da kendilerine Hristiyan ismini vermişlerdir. Kul hangi peygambere uymuşsa onun ismini alır ve üzerinde onun ahlakı, güzelliği tecelli eder; yani ona benzer.
Bu ümmet de Muhammedî’dir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in canlı Kur’ân olduğunu anlayınca, ona tabi olup onun gibi iman edince, rabbimizi onun sevdiği gibi sevince, onun gibi kul olmaya; yani onun gibi olmaya çalışınca Muhammedî oluruz. Yoksa “o benim peygamberimdir” demekle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bizim peygamberimiz olmuş olmuyor! Bizim peygamberimiz olması için o olmamız lazım.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i rabbimiz bize anlatmış, tanıtmıştır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz âlemlere rahmettir, rauf ve rahimdir. Azim bir ahlak üzeredir ve Allah’ın bütün isimlerinin, El Esmâu’l Husnâ’sının üzerinde kâmil manada tecelli ettiği zattır, canlı Kur’ân’dır, rabbimizin güzelliğini üzerinde gösteren aynadır. Mü’min mü’minin aynasıdır ya, işte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz hakiki aynadır ve aynısı Mürşid-i kâmil için de geçerlidir.
Eğer mürşid, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi değilse, canlı Kur’ân olmamışsa, mürşid değildir; yarım yamalak bir şeydir. Nasıl ki ayna paslı veya çamurlu olduğunda insan kendini göremiyorsa, o da aynen böyledir. Çamurlu bir aynaya da bakılmaz; çünkü aynanın net göstermesi gerekir.
Kitabımız elimizdedir. Rabbimiz bu kitabı bize gönderip “kulum yanılma, al sana içinde her şeyi anlattığım, seni sana anlattığım, peygamberini anlattığım, kendimi tanıttığım kitap, hayatı nasıl yaşaman gerektiğini, nasıl kazanacağını, ne yaparsan, nerede durursan kaybedeceğini bütün teferruatıyla, bir bir örneklerle tekrar tekrar anlattığım kitap” buyurmuştur. Bu kitaba baktığımızda elimizde ölçümüz olur ve ayna olanların nasıl vasıflara sahip olduğunu anlamış oluruz; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i de, onun varisi olan Mürşid-i kâmilleri de tanımış oluruz.
Bilmemiz lazım ki her kaybediş, rabbimizin yakınlığını ve fıtratımızdan kendi güzelliğimizi kaybediştir. Yük gerçekten ağırdır; çünkü bu yük göklerin, yerin taşıyamadığı yüktür, azametlidir. Allah hadis-i kutside “yerler, gökler tecellimi almadı, mü’min kulumun kalbi tecellimi aldı”132 buyurmuştur. Demek ki gönül, kalp, yerlerden de göklerden de daha genişmiş!
Hepimiz göklerin, yerin, dağların yüklenmeye çekindiği, haşyet duyduğu emaneti taşıyoruz.133 Ya hayatımızı yaşarken emaneti taşır ve nefsimizi, hakikatimizi Allah’ın elinden satın alırız ya da kaybederiz.
Hakikatimizi Allah’ın elinden satın almanın bedeli; fani olanı verip baki olanı almaktır. Fani olanı kurban edince bakiyi alma imkânımız olur. Dünyayı verince ahireti alırız. Nefsimizi, varlığımızı Allah’a kurban edince rabbimizin güzelliğini, tecellisini, rahmetini, rızasını, yakınlığını, dostluğunu alırız. Bu değişim, Allah’ın Hallâk ismiyle yarattığını yok edip yeniden yaratmasıdır.
Çocukken bambaşka bir âlemiz; ama buluğa erince başka biri oluruz. Kırk yaşından sonra yine bakışımız, anlayışımız, gönül hâlimiz değişir ve yine başka biri oluruz; çünkü insan değişen bir varlıktır. Sürekli bir değişim içindeyiz. Manevi olarak yolu yürüdükçe rabbimizin güzellikleri, affı, mağfireti üzerimizde tecelli eder. Allah’ın güzelliği tecelli ettikçe de sonra birden Allah tecelli eder ve kim olduğumuzu anlar, geldiğimiz yere, rabbimizin huzuruna varmış oluruz. Allah hakikatin perdesini aralar, biz de emanetin ne olduğunu anlarız. Kısacası rabbimize olan yakınlığımızı ancak onun tecellisiyle anlayabiliriz. Böyle olunca Allah Hallâk imiyle bizi yeniden yaratmış olur.
“(Resulüm!) De ki: İşte bu, benim yolumdur. Ben basiret üzere (Allah’ın yarattığı her şeyde ve her imtihanda El Esmâu’l Husnâ’sını müşahede etmek üzere) Allah’a davet ediyorum, ben ve bana tabi olanlar (böyleyiz) ve Allah Subhân’dır (zahiri gözle görülmekten münezzehtir). Ben de müşriklerden değilim.”134 Ben ve bana tabi olanlar böyleyiz.
Allah subhândır; yani aklına ne geldiyse bil ki Allah öyle değildir. Yolu yürüyüp rabbine vardığında rabbin sana kendini tanıtır ve onunla muhatap olursun, işte o zaman anlaman gerekenleri rabbin sana anlatır. Böyle olmadan rabbini anlayamazsın; çünkü Allah, aklına gelen her şeyden münezzehtir. O subhândır.
Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, kendimizi Kur’ân’la tanımaya çalışıyorduk.
Kur’ân’a bakarken kendi hakikatimize bakar gibi bakmamız lazım; çünkü onu okurken kendimizi okuruz, rabbimiz bize bizi okutur ve bize bizi tanıtır. Allah âyet-i kerimede “(ey insanlar!) andolsun ki size içinde zikriniz (şeref ve şanınız) bulunan bir Kitâb (olan Kur’ân’ı) indirdik. Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?”135 buyurmuştur. Kur’ân bizim şerefimizdir. Onu okudukça, dinledikçe, anladıkça, ona tabi oldukça, kendimize geldikçe şereflenmiş oluruz. Bu yüzden Kur’ân bize şerefimizi hatırlatan, bize bizi tanıtan, ona uyunca şerefimizin ortaya çıktığı kitaptır. Bu şeref gönlümüzde ortaya çıkar. O zaten gönlümüzde mevcuttur; yani zaten öyleyiz; ama kendimizi unutmuş, perdelemişiz. Hatırlayınca, kendimize gelince ise âyetler üzerimizde açığa çıkar, biz de rabbimize yakın olur ve bir kul olarak rabbimizin bize verdiği şerefi taşırız.
Kur’ân bizim her şeyimizdir. Ne olursa olsun ona sarılmamız gerekir. Bütün ümmet ona sarılmak zorundadır; çünkü bu, Allah’ın ipidir. Allah’ı istiyorsak onun ipine sarılacağız! Şayet sarılmazsak, Allah’a güvenmemiş, “ondan daha iyi biliyorum” demiş, “benim duyduklarım, öğrendiklerim bana yeterdir,” demiş oluruz. Hiçbir zaman “bildiklerim bana yeter” diyemeyiz. Bütün âyetleri okuyacağız, dinleyeceğiz, anlayacağız ve o olacağız. Manevi yolculuk zaten bundan ibarettir ve bu bizim yolumuzdur. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i tanıtırken “işte benim yolum”136 buyurdu ya, bizim de yolumuz tamamen Kur’ân olma yoludur.
Allah bizi basiret üzere; onu görmemiz, tanımamız için kendisine davet ediyor. Onu tanımamız için onunla konuşmamız lazım; çünkü biriyle ne kadar konuşursan onu o kadar tanırsın. Ümmet olarak bu yüzden rabbimizi tanımıyor ve rabbimizin bizden ne istediğini, neyi niçin yaptığını bilmiyoruz.
Misal; kaderden, Allah’ın takdirinden söz edildiğinde, insanlar “kader hakkında konuşmayın, kader anlaşılmaz” derler. Ne demek kader hakkında konuşmayayım! Kader için imanın şartıdır, diyorsun! O zaman nasıl konuşmayacağım! Konuşmadan, düşünmeden nasıl iman edeceğim!
Herkesin kaderi bellidir, ortadadır ve herkes kendi kaderini bilir; çünkü rabbimiz apaçık haber vermiştir. Yanlış yapacak, rabbini dinlemeyecek, peygamberine tabi olmayacaksın, sonra da cennete gideceksin öyle mi! Bu hangi kitapta yazılmış! Allah yoksa sana Kur’ân’dan başka bir kitap mı verdi ya da sana böyle bir vaade mi bulundu! Böyle zannederek neyi yalanladığını biliyor musun! Sen Allah’ın kitabını, vahyini yalanlıyorsun. Bu durumda nasıl cennete gideceksin!
Evet, kaderimiz bellidir ve kaderimiz, Allah’a âbd olmaktır. Allah bizim için bunu takdir etmiştir. Eğer “yok, ben senin takdirini kabul etmiyor, sana âbd olmuyorum” diyorsan o zaman da şeytana, nefsine, dünyaya, mevkiye, makama, insanlara âbd olursun. Tercih tamamen senindir. İster Hz. İnsan olursun ister davar gibi olursun ister köpek gibi olursun istersen de aslandan kaçan yaban eşekleri gibi Allah’ın âyetlerinden kaçar, bahane üretir ve âyetlerden yüz çevirirsin. Ya da “ben zaten biliyorum, ibadetlerimi yapıyorum, benim öğrenmeme gerek yoktur” dersin. İyi de sen insan olamamışsın! Senin Kurân olman, Hz. İnsan olman gerekmiyor mu!
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “insanlar madenler gibidir. Kimi gümüş, kimi altın, kimi mücevher, kimi pırlanta, kimi de teneke gibidir”137 buyurmuştur. Demek ki insanlar böyle çeşit çeşitmiş!
Neden?
Elbette ki imanından, marifetinden, rabbini tanımasından dolayı. On kamyon teneke küçücük bir mücevher etmez. Hepsini de satsan bir mücevher alamazsın. İnsanlar da böyledir ve bu değer insanın imanından dolayıdır. İman nasılsa ameller de Allah katında öyle kıymetli ve değerlidir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “O’na ancak temiz (ve güzel) sözler yükselir, onları da sâlih amel yükseltir”138 buyurmuştur.
Güzel söz; Allah’ın söylediği sözdür, aynı şekilde Allah’tan söylenen sözdür ve âyetlerin beyanıdır. Allah’ın sözünden başka güzellik olabilir mi! Biri güzel söz söylüyorsa da onu ancak salih amel Allah’a ulaştırır; yani söylediklerini ameli destekliyorsa, söylediğini gerçekten kendisi yerine getiriyorsa, sözü Allah’ın sevdiği söz olur. Diğer türlü sözleri Allah’a ulaşmaz.
Allah başka bir âyet-i kerimede “o gün, Rahmân’ın izin verdiği ve sözünden razı olduğu kimseden başkasının şefâati fayda vermez”139 buyurmuştur. O gün Allah’ın sözünü sevdiği müstesna hiç kimse konuşamaz. Konuşan da sadece hakkı söyler.140
Peki, hak nedir?
Allah Kur’ân’a “hak”141 demiştir. Hak söz, sadece Allah’ın kelamıdır, vahyidir. Burada hak sözü söylemezsen öbür tarafta konuşamazsın; çünkü hayatı yaşarken yalan söylemişsin. Kıyamet günü konuşabilecek olanlar çok istisnadır. Onlar da zaten kendinden konuşmaz, sadece hakkı söylerler. Kur’ân’a bakarken “ben oyum, o da benim” dememiz lazım.
Evet, hep beraber Kur’ân ve insanı anlamaya, kendimizi hayat kitabımız Kur’ân’la tanımaya çalıştık.
Allah bizi âyetlerinden yüz çevirenlerden ve çamura saplananlardan eylemesin inşallah. Allah bizi güzel sözü salih amelle destekleyenlerden ve sözü Allah’a ulaşan kullarından eylesin. Allah bizi hayatı yaşarken rabbinin emrettiği, sevdiği, razı olduğu gibi olanlardan eylesin. Allah bizi Kur’ân’a “ben oyum, o da benim” diyenlerden ve canlı Kur’ân olanlardan eylesin inşallah.
Allah hepinizden razı olsun.
