close

1.Bölüm

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyai vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Hep beraber yeni bir sohbete başlayacağız inşallah. Sohbetimizin adı Kur’ân ve İnsan sohbetleridir. Bu sohbetlerimizde hayat kitabımız Kur’ân’ın bizimle aramızdaki bağını anlamaya ve insanı Kur’ân’la tanımaya çalışacağız inşallah.

Kur’ân ile tanışırken aslında kendimizle tanışmaya çalışacağız. Şimdiki sohbetimizde rabbimizin Kur’ân’a hangi isimleri verdiğini ve hangi isimlerle Kur’ân’ı zikrettiğini anlamaya çalışacağız, sonra sohbetin ilerleyen bölümlerinde hayat kitabımız Kur’ân’la aramızdaki bağı, yakınlığı anlamaya devam edeceğiz inşallah.

Kur’ân’ın isimlerini bilince, anlayınca bile Kur’ân’ın ne olduğunu, bizi ne kadar ilgilendirdiğini ve bizimle ne kadar bir olduğunu anlamış oluruz.

Şimdi hep beraber Kur’ân’ın isimlerini anlamaya başlayalım inşallah.

Hakk. Rabbimiz, Kur’ân’a “Hakk (tek gerçek)” demiştir. Allah âyet-i kerimede “de ki: Ey insanlar! Andolsun ki size Rabbinizden Hak (olan bu Kur’ân) gelmiştir”10 buyurur. Hak yalnızca Allah’ın vahyettiğidir. Eğer bir bilgi, Allah’ın âyetine uymuyorsa o bilgi hak değildir, bâtıldır ve insanı hidâyete erdirmez, aksine dalâlete götürür. Bu yüzden Allah başka bir âyet-i kerimede “haktan öte dalâletten başka ne vardır?”11 buyurmuştur. Bir şey ki Allah’ın vahyinden değilse onda hak namına hiçbir şey yoktur, sadece dalâlet vardır.

Evet, bir söz ki Allah’ın vahyine uymuyorsa o söz bâtıldır. Bir yol ki Allah’a gitmiyorsa o yol bâtıldır. Bir insan ki hakta değilse o kişi yolunu kaybetmiştir, bâtıldadır ve bâtılda kaybolmuştur.

Acep.12 Acep; şaşırtıcı olan, mucize demektir. Mucize; olağanüstüdür, insana acayip gelir ve insanı aciz bırakır. Zaten Kur’ân’ı okuyunca ya da dinleyince onun ne kadar olağanüstü olduğunu anlarız.

Zahiri olarak gördüklerimizin ve anladıklarımızın hepsi olağan şeylerdir. Kur’ân ise bize olağanüstü olanı anlatır. Hatta sadece anlatmaz, bizi de olağanüstü hâle getirir, görünenin dışında bir ikramda bize bulunur ve bizi Hz. İnsan yapar. Biz de kendimizi manevi olarak görünce acayip olur, hayrete düşeriz.

Tezkira. Rabbimizin Kur’ân’a verdiği isimlerden biri de Tezkira’dır.13 Tezkira; temizleyen, eğiten, büyüten, zikrettiren, hatırlatan demektir.

Sıdk.14 Sıdk; sadık olan manasına gelir.

Allah’ın Kur’ân’a verdiği isimlerin her biri insanla ilgilidir. Kur’ân, insanı hakta kılar, onu eğitir, büyütür ve acayip bir manevi hâle getirir. Bir de insana sadakati ikram eder ve onu rabbine verdiği sözde sadık bir kul yapar. Kul, Allah’ın ipine, Kur’ân’a sarılınca Kur’ân ona nasıl sadık olması gerektiğini öğretir, rabbine verdiği sözleri ona hatırlatır ve onu sadıklardan kılar.

Adl. Rabbimiz Kur’ân’a “Adl”15 demiştir. Adl; adil, adaleti sağlayan manasına gelir. Adalet sadece Allah’ın buyurduğudur, gerisi zulümdür. Dünyadaki kanunları görüyoruz: İnsanlar bir araya gelip kendilerine göre kanunlar oluşturuyor ve uygulamaya koyuyorlar; ama sonuçta kanunlarında açıklık kalıyor ve sanki adalet sağlanmış gibi görünse de aslında diğer tarafta başkalarına bir zulüm meydana geliyor. Bütün kanunlar adaleti sağlıyormuş gibi görünse de bu şekilde başka taraftan beraberinde zulmü getirir.

Zulüm olmayan tek şey; Allah’ın verdiği hükümdür ve sadece Allah’ın buyurdukları adildir, adaletlidir. Hem de herkese; zalime de mazluma da zulmedene de zulme uğrayana da adildir. Onun için Kur’ân denince rabbimizin koyduğu kuralları ve bu kuralların insanlar için tek adil olan kurallar olduğunu anlamamız gerekir.

Adaletli olmak için; insanın hem kendine karşı adil olması hem de evinde, işinde, memleketin idaresinde adil olması şarttır. İşte, bu konuda adaletin nasıl sağlanacağını rabbimiz bir bir beyan etmiştir. Bundan dolayı Allah’ın Kur’ân’a verdiği isimlerden biri “Adl” ismidir. Allah’ın vahyi istisnasız olarak tüm varlık için adaletlidir. Eğer Allah’ın vahyine uyulmazsa zulüm olur. Zaten genel olarak baktığımızda hem kendi üzerimizde hem de bütün ümmetin, insanlığın üzerinde bir zulüm olduğunu görüyoruz. Bu zulümlerin olmasının sebebi; bizi yaratan rabbimizi dinlemememiz, ciddiye almamamız, Kur’ân’a sarılmamamız ve rabbimizin vahyini kabul etmememizdir.

Bilmemiz lazım ki adaleti bize öğreten, bizi yaratan rabbimizdir. Onun hükmü dışında adalet olmaz; aksine bâtıl olur, zulüm olur. Rabbimizi dinlemeyince hem kendimize hem de başkalarına zulmederiz. Her konuda “acaba rabbim ne buyuruyor, acaba nasıl yapmamı istiyor, nasıl yapmamı seviyor” dediğimizde ise adaletli oluruz. Diğer türlü zulmetmekten kurtulamayız.

Emr. Rabbimiz “Kur’ân benim emrimdir”16 buyuruyor. Her bir âyet tek tek emirdir. Bizim de Allah neyi “öğren” dediyse onu öğrenmemiz, neyi “anla” dediyse onu anlamamız, nasıl “gör” dediyse öyle görmemiz, neyi “dinle” dediyse onu dinlememiz, nasıl “konuş” dediyse öyle konuşmamız ve nasıl “yap” dediyse öyle yapmamız lazım. Böyle olunca rabbimizin emrini dinlemiş oluruz.

Hayatı yaşarken bize emir verenler çok olur. İnsanlar emir verir, şeytan emir verir, nefsimiz emir verir. Anamız, babamız, eşimiz, çocuğumuz emir verir. Emir verenler çoktur, herkes mutlaka emir verir; ama emir Allah’ındır ve onun emri Kur’ân’dır.

Herkes kimin emrini dinlediğine bakmalıdır. Kur’ân’ı okumayan, dinlemeyen, anlamayan, rabbinin emrini de anlamamıştır. Böyleleri Allah’ın emrini dinlemek ve emrini yerine getirmek yerine başkalarının emrini yerine getirmeye çalışır. İnsan ister farkında olsun ister olmasın, Allah’ın vahyinin karşısında her kimi ve neyi dinlediyse onu Allah’a, Allah’ın emrine şirk koşmuştur. Şirke düşmemek için ne olursa olsun herkesin rabbini dinlemesi ve ciddiye alması şarttır.

Münadi.17 Nida eden, feryad eden, bağıran demektir. Nida etmek sesli olarak davet etmektir. Kur’ân da nida eder; yani sesini duyurabildiği her yere duyurur. Eğer Kur’ân’ın nidasını duymuyorsak rabbimizin nidasını duymuyoruzdur; çünkü aslında nida edip davet eden odur.

Evet, Allah, vahyini her bir kula mutlaka duyurur. Yeter ki kul duymak istesin; ama kul “bu beni ilgilendirmez” derse bu durumda Allah’ın nidasını işitemez. İnsan ancak dinlemek istediği şeyi duyar, dinlemek istemediği şeyi duymaz. Örnek vermek gerekirse; burada yüz kişi birden konuşsa biz kimi duymak istersek sadece ona kulak verir, onu dinleriz. Onu dinlerken diğer sesleri işitmeyiz. İşte, aynısı manevi olarak da geçerlidir. Şayet rabbimizi dinlersek başkalarını işitmeyiz, ne söylerse söylesin kimseyi dinlemeyiz. Tam tersi olarak rabbimizi değil de başkalarını dinlersek o zaman da rabbimizin Kur’ân’daki nidasını, davetini işitemeyiz.

Mecid.18 Mecid ismi Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sı’ndandır ve şerefli demektir. Allah, Kur’ân’ın yanı sıra Arş’a da “Mecid”19 demiştir.

Kur’ân, rabbimizden tecelli etmiş, Arş’tan inmiş ve bizi şereflendirmeye gelmiştir. Rabbimizin âyetlerini, vahyini dinleyince, ona iman edip üzerimizde ahlaka, amele dönüştürünce, Kur’ân bizi de kendi şerefiyle şereflendirir. Bizi rabbimizin emri, kelimesi yapar, mecid yapar, âbd yapar, bizde tecelli eder ve bizi Kur’ân yapar.

Beşir ve Nezir.20 Beşir müjdeleyen, nezir ise uyaran demektir. Rabbimiz Kur’ân’la bizi hem müjdeler hem de uyarır.

Allah iman edip Allah’a ve resulüne itaat edenleri, iman edip salih amel işleyenleri, iman edip güzellik yapanları, iman edip hayırda yarışanları, iman edip cennete koşanları, Allah’a firar edenleri, Allah’a varan yolu tutanları müjdeler. Kibirlenip iman etmeyenleri, “benim buna ihtiyacım yok” diyenleri, rabbini dinlemeyenleri, Allah’ın vahyinden, Kur’ân’dan yüz çevirenleri ise ebedi bir azapla uyarır, ikaz eder. Bununla ilgili olarak Allah âyet-i kerimede “işte ben sizi, alev alev yanan bir ateşle uyardım”21 buyurmuştur. Allah böyle söyleyerek “sakın ateşe, cehenneme gitmeyesin. Ben seni cennet için yaratmışım, bana âbd olasın, veli olasın diye yaratmışım. Senin işin âbdiyettir, âşıklıktır. Sakın çamura batma, dünyayı tercih etme, rabbini tercih et” buyuruyor ve bizi müjdeleyip uyarıyor.

“Dünya hayatında da ahirette de onlara müjde vardır.”22 Allah, dünya hayatında kulunu Kur’ân ile müjdeler. Bununla beraber bir de kula birebir olan manevi müjdeler vardır. Kıyamet günü ise kazanmış olanları melekler cennetle, Allah’ın rızasıyla, selamıyla müjdeler23 “size selam olsun, mübarek olsun” derler.

Rabbimizi dinler, emirlerini yerine getirir ve onun emrettiği, razı olduğu gibi yaşarsak Allah genel olarak müjdelediği gibi özel olarak da bizi müjdeler.

İnşallah dünyadayken müjdeyi alanlardan oluruz.

Aziz.24 Allah’ın Kur’ân’a verdiği isimlerden biri de Aziz ismidir. Aziz hem güç, kuvvet hem de şeref demektir. Aziz olan Allah’tır. Aziz ismi Allah’ın El Esmâu’l Husnâ’sındandır ve Allah’ın isimlerinden biridir. Kur’ân, kendisini dinleyenleri, iman edip âyetlerini ahlaka dönüştürenleri; yani âyetlerle amel etmeye çalışanları aziz yapar. Aziz aynı zamanda veli demektir. Böyle bir kul; Allah’ın güzelliğiyle, âyetlerle şereflenmiş, rabbini dinlemiş, âyetlerin nûru üzerinde tecelli etmiş ve aziz olmuştur.

İnsan ve Kur’ân ikiz gibidir, ikisi birbirini tamamlar. Kur’ân konuşur, insan ise yapar ve Kur’ân’a uydukça Allah’ın razı olduğu gibi olur. İnsan, Allah’ın vahyini dinledikçe, gereğini yaptıkça Kur’ân insanı büyütür, rüştüne erdirir. Allah zaten Kur’ân’ı, insana kemalata doğru yolculuk yaptırsın ve onu kâmil insan, Hz. İnsan yapsın diye göndermiştir. Bu nedenle Kur’ân iman edip gereğini yerine getirenleri aziz kılar, gönlünü Rahmân’ın arşı yapar, mecid yapar. Rabbimiz arşa tecelli ediyor ya, insanın gönlü de mecid olunca, Kur’ân ile arş olunca, rabbimiz âyetleriyle oraya tecelli eder, vahyeder.

Belağ.25 Belağ sıradan bir söz değildir. Bütün insanlar ve cinler bir araya gelseler yine de bir sûrenin benzerini getiremezler.26 Getirebilseydiler şimdiye kadar zaten getirirlerdi. Konuşan Allah’tır. Kur’ân’daki kelimeleri, kelimeleri yaratan konuşuyor! Elbette ki onun belağati bambaşkadır. Şiire ya da herhangi bir söze benzemez. Kimler için? -Tabi ki anlayanlar, dinleyenler için.

Kıssa.27 Kur’ân’ın bir ismi de Kıssa’dır. Rabbimiz Kur’ân’da peygamberlerin, mü’minlerin, aynı zamanda azaba, gazaba uğramış kavimlerin kıssalarını anlatır. Allah’ın anlattığı bütün kıssalar bizim için örnek ya da ibret olsun diyedir.

Allah, manevi olarak güzel yapanları, doğru yapanları, Allah’ın gönderdiği nebîlere, resullere iman edip tabi olanları ve vahyine uyanların nasıl kazandığını, ahlaklarının nasıl olduğunu, nebîlerin, resullerin kendi ümmetlerini nasıl davet ettiğini anlatır. Aynı zamanda nebîlerin, resullerin karşısında duranları, iman etmeyenleri, “beni ilgilendirmez” diyenleri ve gazaba uğrayıp helâk olanları anlatır. Güzel yapanlar bizim için örnek olsun, yanlış yapanlar da ibret olsun diye Allah hem güzellik yapanların hem de yanlış yapanların kıssalarını bize anlatır.

Mushaf.28 Mushaf; sahifelerden meydana gelmiş kitap demektir. Kur’ân ile mushafı doğru anlayalım. Elimize aldığımız kitap Kur’ân değildir, mushaftır. Kur’ân, mushafın içindeki âyetlerin manasıdır ve “okunan” anlamına gelir. Ne zaman ki mushafı elimize aldık, okuduk, anlamaya çalıştık o zaman Mushaf bizim Kur’ân’ımız olmuş olur. Okumayana kadar Kur’ân’ımız olmaz; çünkü Kur’ân okunması gerekendir, okunan ve anlaşılandır. Bu yüzden mushafı okumayanın Kur’ân’ı yoktur.

Mubin.29 Allah’ın Kur’ân’a verdiği isimlerden biri de Mubin ismidir. Mubin apaçık demektir. Kur’ân apaçıktır ve anlaşılmayan hiçbir tarafı yoktur. Hangi âyeti okursak okuyalım onu mutlaka anlarız. Elbette ki istisnai olarak müteşabih olan; yani teşbih edilmiş, benzetmeyle anlatılmış âyetler vardır. Onları da anlamadıysak anlayanlara soracağız. Bu yüzden Allah âyet-i kerimede “her ilim sahibinin üstünde daha iyi bir bilen vardır”30 buyurmuştur. Bizim de müteşabih olanları bilenlerden öğrenmeye ve anlamaya çalışmamız gerekir.

Hakem.31 Hakemliği yapacak olan Kur’ân’dır.

“Herhangi bir hususta anlaşmazlığa düşerseniz, Allah’a ve âhiret gününe gerçekten iman ediyorsanız, onu Allah’a ve resul(ün)e arz edin (onların hükmüne göre aranızda hüküm verin)! Bu hem daha hayırlı hem de netice bakımından daha güzeldir.”32 “Allah ve resulü bir işe hükmettiği zaman, mü’min olan bir erkek ve mü’min olan bir kadın için o işte kendi isteklerine göre seçme hakkı yoktur.”33 “Hayır! Rabbine andolsun ki aralarında çıkan anlaşmazlık hususunda seni hakem kılıp sonra da verdiğin hükme karşı içlerinde hiçbir sıkıntı duymaksızın, tam bir teslimiyetle (sana) teslim olmadıkça (onlar) iman etmiş olmazlar.”34

Anlaşamadığınız bir konuyu Allah’a ve resulüne götürün demek, “onu Allah’ın resulüne götürün, o da aranızdaki hükmü Allah’ın kitabıyla, Kur’ân ile versin” demektir.

Unutmamamız lazım ki Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde mü’minlere fikir beyan etmek yaraşmaz. Aynı şekilde Allah ve resulü bir konuda hüküm verdiğinde mü’minler gönüllerinde hiçbir ağırlık hissetmeden o hükmü kabul edenlerdir. Şayet biri gönlünde ağırlık hissediyorsa bu durumda rabbini zulümle itham etmiş ve “Allah yanlış yaptı” demiş olur; çünkü Allah’ın hükmünü kendisi için en doğru ve en adil hüküm olarak görseydi o hükümden razı olurdu ve gönlünde ağırlık olmazdı. Bu tehlikeye düşmemek için mutlaka “Allah ne dediyse doğru odur, hak odur, güzel odur” dememiz ve buna iman etmemiz gerekir. Öyle ki Allah ve resulünün hükmü karşısında gönlümüze ağırlık gelmesin.

Furkân.35 Furkân; hakkı bâtıldan, imanı küfürden ve doğruyu yanlıştan ayıran demektir. Doğruyu, hakkı her konuda rabbimize sormamız ve rabbimizin âyetlerinden öğrenmemiz lazım. Rabbimize sorduğumuzda doğrunun, yanlışın, hayatın, ölümün, dirinin ne olduğunu anlamış oluruz.

Eğer Kur’ân’ı okur, anlarsak Kur’ân bizim için Furkân olur. Biz de hakkı bâtıldan, doğruyu yanlıştan ayırırız. Hayatı nasıl yaşamamız, insanlara, ehlimize nasıl muamele etmemiz, ticaret yaparken nasıl alışveriş yapmamız ve bir şeyi öğrenirken ya da öğretirken nasıl öğrenip öğretmemiz gerektiğini Kur’ân’dan öğrenir, anlarız.

Kur’ân bize hakikati, doğruyu öğretir. Mesela; Kur’ân’a göre hayatla ölüm, ölüyle diri birbirinden farklıdır. Allah’ın âyetlerini dinlemeyenler ölü; dinleyenler ise diridir. Bu yüzden Allah âyet-i kerimelerde “(resulüm!) muhakkak ki sen ölülere işittiremezsin, arkalarını dönüp giderlerken sağırlara da (hakka olan bu) daveti duyuramazsın.”36 “Dirilerle ölüler (kâfir ile mü’min) de bir olmaz. Muhakkak ki Allah, (hakkı) dilediğine (duymak isteyene) işittirir. (Resulüm!) Sen kabirdekilere (manen ölmüş olanlara hakkı) işittiremezsin!”37 buyurmuştur. Gördüğümüz gibi; Allah, rabbine iman edenler, rabbini zikredenler ve âyetleri dinleyip ona iman edenler için diri; zikretmeyenler ve âyetlerini dinlemeyenler için de ölü buyuruyor. Eğer Furkân’ımız olmazsa hakla bâtılı, doğruyla yanlışı birbirine karıştırır, Allah’ın “doğru” dediğine “yanlış”, “yanlış” dediğine de “doğru” deyip Allah’a ters düşeriz. Üstelik bundan haberimiz bile olmaz.

Neden?

Çünkü rabbimizi dinlememişiz! Çünkü Furkân’ımız yoktur, olmadığı için de doğrunun ne olduğunu öğrenmemişiz! Bu nedenle hakla bâtılı birbirinden ayırt edemiyoruz! Hakla bâtılı, doğruyla yanlışı birbirinden ayırmayı istiyorsak Furkân’a; yani Kur’ân’a sarılmamız şarttır. Allah âyet-i kerimelerde “hep birlikte Allah’ın ipi (olan Kur’ân’a ve onun resulü)ne sımsıkı sarılın.”38 “Onlar, Allah’ın ipi (olan Kur’ân)a ve insanlardan bir ip (olan Allah’ın resulün)e sımsıkı sarılmadıkça nerede bulunurlarsa bulunsunlar, onların üzerlerine aşağılık (damgası) vurulmuş, Allah’tan (gelen) bir gazaba uğramış ve (manen) yoksulluğa mahkûm edilmişlerdir”39 buyurmuştur. Burada da gördüğümüz gibi Kur’ân’a sarılmak bizim için olmazsa olmaz olandır.

Dikkat edersek Allah bir de “insanlardan bir ipe sarılmadıkça…” buyurdu. İnsanlardan olan ip nebîlerdir, resullerdir ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra gelen peygamber vârisi Mürşid-i kâmillerdir. Allah’ın insanlardan olan ipine, Mürşid-i kâmile sarılırsak rüştümüze erer, reşit olur, kemale erer ve kâmil insan, Hz. İnsan oluruz; ama Kur’ân’la beraber canlı Kur’ân olmuş, insanlardan olan Allah’ın ipine sarılmazsak rüştümüze eremeyiz, aksine ham kalırız. Nasıl ki çekirdek toprağa düşmeden kemale eremiyorsa; toprağa düşünce, ısınınca, nemlenince rahmet (yağmur) yağınca, güneşle ısınınca yeşeriyor, çatlıyor, filizlenip ağaç oluyor, meyve veriyorsa, aynısı insan için de geçerlidir. İnsan sadece rabbini dinleyince ve resulüne, insanlardan olan ipe tabi olunca toprağa düşmüş olur, aşkla, muhabbetle, imanla ısınır ve rüştüne, kemale ermeye doğru yol alır.

Elbette ki insan beşerdir; yavaş yavaş büyür. Önce Allah’ın ipine sarılır, öğrenir, okur, dinler ve kendini, rabbini tanımaya çalışır, sonra her bir âyete iman eder ve âyetler kendisinde tecelli eder. Aslında âyetler zaten insanın fıtratında mevcuttur; ama bu âyetlerin açığa çıkması için insana dışarıdan bir müdahale gerekir. Tıpkı çekirdeğin ağaca dönüşmesi için ona dışarıdan müdahalenin gerektiği gibi! Çekirdeğin içinde de ağaç zaten mevcuttur; ama çekirdeğin çatlayıp ağaca dönüşmesi için toprağa ekilmesi, güneş alması ve sulanması; yani dışarıdan bir müdahalenin olması gerekir. Aynısı insan için de geçerlidir. İşte, vahiy böyledir. Her ne kadar Allah’ın güzelliği, Kur’ân, insanın fıtratında mevcut olsa da onun açığa çıkması için kendisine dışarıdan bir müdahale lazımdır ki bu da Allah’ın vahyidir ve Allah’ın insanlardan olan ipidir.

Nûr.40 Kur’ân önümüzü, gönlümüzü, hayatımızı aydınlatandır. Eğer Kur’ân’la aydınlanmazsak karanlıkta kalırız. O zaman da ne kendimizi görür, tanır ne de rabbimize şahid olur, şehadet ederiz. İmanımız da bir hayalden ibaret kalmış olur. Allah âyet-i kerimede “doğu da Allah’ındır batı da. Nereye dönerseniz (dönün) Allah’ın vechi (zatından tecelli eden El Esmâu’l Husnâ’sı) oradadır. Muhakkak ki Allah Vâsi’dir, Alîm’dir (ilmi ve rahmetiyle her şeyi ve herkesi kuşatan ve bilendir)”41 buyurmuştur. Ne yana dönersek dönelim rabbimizin vechi, güzelliği oradadır; ama biz karanlıkta kaldığımız ve Kur’ân’la aydınlanmadığımız için rabbimizin güzelliklerini göremiyor, şahid olup şehadet edemiyoruz.

Hâdi.42 Genel olarak baktığımızda Allah âyet-i kerimelerde “bu Kur’ân sizin için bir hidâyettir” buyurur. Eğer Kur’ân’a iman ettiysek, Kur’ân bizim için hidâyet olduysa bu durumda Allah’ın vahyi bizim hem kitabımız hem Kur’ân’ımız hem de hidâyetimiz olmuştur.

Emir ve Rûh. Rabbimiz âyet-i kerimede “(resulüm!) işte böylece sana da emrimizden bir Rûh (olan bu Kur’ân’ı) vahyettik”43 buyurur. Allah Kur’ân’a bir de “emir ve ruh” buyurmuştur.

Peki, insan nedir?

Allah, insana rûhundan nefhetmiştir.44 “Sana rûh hakkında soruyorlar. De ki: Rûh, Rabbimin emrindendir ve size ancak (onun hakkında) pek az bir ilim verilmiştir.”45 Allah, insan için de “rabbinin emri ve ruh” buyuruyor. Eğer Kur’ân’a da insana da “rabbinin emri ve ruh” buyuruyorsa bu durumda Allah, insana “senle Kur’ân birsiniz” buyuruyor demektir. O yüzden Kur’ân ile insan ikiz gibidir, hatta ikisi birdir. Öyleyse insanın Kur’ân için “ben oyum, o da ben, Kur’ân bende tecelli etmiştir” demesi gerekir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e “canlı Kur’ân” dememizin sebebi de budur.

Kur’ân da Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de bize rabbimizden gelmiştir. Hani, Allah okuduğumuz âyetlerde “Allah’ın ipine46 ve insanlardan olan ipine sarılın”47 buyurmuştu ya, eğer Allah’ın insanlardan olan ipi canlı Kur’ân olmazsa bu işte bir terslik olur. İnsanlardan olan ip, canlı Kur’ân olacak ki Kur’ân’la insan bir olsun.

Nasıl ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın ipiyse, canlı Kur’ân’sa sahabeleri de aynen böyle yetiştirmiştir. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “ashabım gökteki yıldızlar gibidir. Hangisine tâbi olursanız hidâyete erersiniz”48 buyurmuştur. Kur’ân’sız hidâyet olmaz. Her biri Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmuş, Allah’ın vahyini hayatlarına geçirmişlerdir. Böylelikle üzerlerinde hidâyet tecelli etmiş, Furkân tecelli etmiştir. İnsanlar da onlara tabi olunca hidâyete erebilmiştir.

Besâir.49 Besâir, basiretler demektir. Basiret de görmek manasına gelir. Ama sıradan bir görmek değildir; hakikati, perdenin ötesini görmektir. Kur’ân bize hakikati; her varlıkta rabbimizin isimlerini, tecellisini, El Esmâu’l Husnâ’sını gösterir. En kâmil manada ise kendi üzerimizde gösterir.

Bizim öncelikle kendimizi görmemiz lazım. Kendimizi görmeden kendimizi gerçek manada tanımış, kim olduğumuzu bilmiş olmayız. Kendimizi de ancak rabbimizin haber vermesiyle anlayabilir, tanıyabiliriz ki bunun için de manevi bir yolculuk yapmamız şarttır. İşte, bu yolculuğa gönül yolculuğu denir.

Gönül yolculuğu kendimizden kendimizedir. Allah, kişi ile kalbi arasına tecelli eder.50 Madem öyle bize tecelli eden rabbimize şahid olup şehadet etmemiz gerekir. Bu da çaba, gayret göstermekle; yani rabbimizi zikretmekle, secde etmekle, aklımızı sonuna kadar kullanıp tefekkür etmeye çalışmakla mümkündür. Sarf ettiğimiz bu çaba bizim duamız olur, rabbimiz de duamızı kabul eder ve şahid olmayı bize ikram eder.

Evet, Kur’ân bizim için basirettir. Basiret; hakkı gören manevi gözdür.

“Onların kalpleri vardır (ancak küfürleri sebebiyle) onunla (apaçık ortada olan hakikati idrak edip) fıkhetmezler, onların gözleri vardır (ama) onlarla (hakkı) görmezler, onların kulakları vardır (fakat) onlarla (nasihatleri) işitmezler.”51

“(Resulüm! Seni yalanlayanlar) Yeryüzünde hiç dolaşmadılar mı ki (kendilerinden önce yaşamış ve helâk olmuş memleketleri görsünler de) kendileri için onunla akıllarını kullan(ıp, düşünüp anlay)acakları kalpleri veya onunla (hakkı) işitecekleri kulakları olsun. Zira gözler kör olmaz (çünkü gözlerin körlüğü, geçici bir görme yetersizliğidir), fakat (asıl) kör olan, göğüslerdeki kalpler (ve basiretler)dir.”52

Baktığımızda genel olarak kendimizi göremiyor, kim olduğumuzu bilmiyoruz; çünkü manevi gözümüzden mahrumuz; ama Kur’ân bize besâir (basiretler) olunca hem kendimizi görürüz hem de bütün varlıkta Allah’ın tecellisini görürüz.

Besâir; tek bir bakış değildir, bakışlar, gözler demektir. Kur’ân bize basiretler olur ve bizi huzura taşır. Kalp gözümüzü, gönül gözümüzü açar. Kur’ân olmadan manevi gözümüz açılmaz. Mesela; özellikle bayan kardeşlerimiz -içlerinden yetmiş beş kişiden fazlası Akyurt’taki bayan kardeşlerimizdir- manevi yolculuğunda huzura varmış, bir kısmı da huzura çıkmış ve rabbiyle muhatap olmuş, rabbinin hitabını işitmiştir. Tabii, Allah her birine farklı farklı hitapta bulunmuştur; çünkü her bir kul özeldir. Bu bayan kardeşlerimiz kendilerini tanıma yolunda daha tek bir adım atmışlardır; ama bu adımlarıyla dahi rableri onlarla konuşmuş ve onlara hitap etmiştir. Yalnız, onlar da bu ikramı almak için manevi bir yol yürümüşlerdir. Manevi yol yürümeden manevi göz açılmaz ve insan kendine, rabbinin tecellisine şahid olmaz.

Manevi olarak huzura varanlar kendini henüz yeni yeni tanırlar.

Nasıl tanırlar?

Bütünüyle rablerine ait olduklarını, rablerinin tecellisi, güzelliği olduklarını, rablerinin kendilerini nasıl sevdiğini tadar, anlarlar. Allah’ın sevgisi akla, mantığa sığacak ve hayal edilecek bir şey değildir. Onlar da zaten Allah’ın kendilerini nasıl ve ne kadar ciddiye aldığını, kendilerine nasıl bir şeref verdiğini sadece anlayabildikleri kadarıyla anlarlar. Zaten daha bir adım atmışlardır. Bir de bunun devamı vardır. Kul yolu yürüdükçe Allah’ın güzelliklerine, yakınlığına şahid olmaya devam eder.

Evet, hep birlikte Allah’ın, Kur’ân’a verdiği isimlerin bir kısmını kısaca anlamaya çalıştık. Sadece bu isimler üzerinden bile Kur’ân’ın bizim için ne kadar kıymetli ve değerli olduğunu rabbimiz bize anlatmıştır. Hâl böyleyken insana “bu Kur’ân senin neyin oluyor” diye sormamız lazım. Öğrendiği kadarıyla iman ettiğini söyleyenler mutlaka “Kur’ân benim kitabımdır” derler. Tabii ki başlangıç itibariyle bu cevap doğrudur. Zaten Allah da Kur’ân’a “kitâbil mubîn:53 Apaçık kitap” buyurmuştur. Ama bu kitabın bir de senin Kur’ân’ın olması gerekir; yani nasıl ki Kur’ân için “benim kitabımdır” diyorsan bir de “bu kitap benim Kur’ân’ımdır” diyeceksin. Bunun için de kitabını okuman, hatta tefekkür ederek, tek tek okuyup anlaman gerekir. Öyle ki bu kitap senin Kur’ân’ın olsun.

Dediğim gibi: Kur’ân’ın her bir ismini anlamına göre düşünüp “acaba Kur’ân gerçekten benim için böyle midir, değil midir?” diye tefekkür etmemiz gerekir. Eğer Kur’ân, isimlerine göre bize öyle olduysa o hâlde “ben oyum, o da ben. Ben Allah’ın kelimesiyim, Allah’ın emriyim, ben Allah’ın rûhundan nefhettiğiyim” dememiz lazım.

Peki, Kur’ân’ın bütün isimlerini bir araya getirdiğimizde Kur’ân bize neyi anlatır?

Kur’ân kim olduğumuzu anlatır ve bize bizi tanıtır. Ne yapmamız, nasıl iman etmemiz, rabbimizi nasıl tanıyıp şehadet etmemiz gerektiğini bize anlatır. Bununla beraber Allah’a yakınlığımızı, Allah katındaki kıymetimizi, değerimizi, şerefimizi, bu âlemde ne yapmamız gerektiğini anlatır. Daha önce gelenlerin ne yaptığını anlatırken bir yandan bize örnek olanları, bir yandan da ibret olanları anlatır ve bize hakla bâtılı gösterir. Üstelik rabbimiz bütün bunları bize kendi ilmiyle öğretir; yani “gidip başkalarının fikirlerine, düşüncelerine bakmayın, çöplükte ilim aramayın” buyurur.

Doğruyu, güzeli, hakikati çöplükte arıyor muyuz? -Arıyoruz. Allah’ın vahyi karşısında söylenilen her fikir, her bilgi bâtıldır, dalâlettir, çöplüktür. Doğru olarak da her kim neyi bilirse bilsin, anlarsa anlasın, yine Allah’ın kendisine verdikleriyle bilmiş, anlamış, Allah’ın yarattığını görerek doğruyu bulmuştur. Diğer bir ifadeyle o doğruyu yine Allah’tan öğrenmiştir. Madem öyle ilmi, hakikati, doğruyu ve güzeli kaynağından; yani yaratandan öğrenmemiz gerekmez mi!

Allah’tan öğrenenler tertemiz bir bilgiye sahiptir. Diğerleri ise kirlenmiştir. Aynı şekilde biri öğrendiklerini, gördüklerini Allah’a bağlamıyorsa yine kirlenmiştir. Şayet Allah’a bağlarsa o öğrendiği bilgi kendisini zaten Allah’ın vahyine götürür; çünkü o öğrendiği de mutlaka âyetlerden tecelli etmiştir. Bunun için neyi anlatırsak anlatalım sonunda onunla ilgili âyeti söylememiz ve anlattıklarımızı âyete bağlamamız, hatta onu âyetle anlamamız gerekir. Öyle ki o bilgiyle kirlenmeyelim. Yoksa bir bilgiyi Kur’ân’a bağlamadan, “ben bildim, ben buldum” ya da “şunlar bildi, şunlar buldu” demek kirlenmiş bir bilgidir.

Mutlaka şahid olmuşsunuzdur, bazen “ampulü bulan cennetlik midir?” diye sorular sorulur. İnsanlar ampulle aydınlandı ya bu yüzden onu bulanın cennete gitmesi gerektiğini düşünürler! Biri güzel bir şey yaptığında onu hangi niyetle yaptığına bakmamız gerekir. Bu bütün konularda böyledir. Eğer biri Allah için güzel bir şey yapmışsa kazanmıştır ama Allah için yapmamışsa o güzelliği kendisine bir fayda vermez. Neticede işi ona gösteren, ona öğreten yine Allah’tır. Eğer iman etmemişse neyi bulursa bulsun o kaybetmiştir.

Elbette ki Allah, kuluna işi her ne için yaptıysa karşılığını verir; çünkü Allah, kulunun duasına, isteğine bakar. Eğer biri rabbini, rabbinin rızasını, cenneti isterse, Allah onun yaptıklarını ona göre değerlendirir, başka bir şey isterse bu defa ona göre değerlendirir.

İnsana isteğinden, duasından başka bir şey vermek, “sen bunu istiyorsun ama sana onu değil, şunu veriyorum” demek o kişiye zulümdür. Misal; cehennemlik işleri yapan birini alıp cennete koymak ona zulümdür; çünkü cennette duramaz, dayanamaz ve bu da ona zulüm olur. Bu, cennettekilere de zulüm olur; çünkü o hâliyle cennete giderse cenneti kirletir.

Biraz daha izah edeyim.

Küfrü, şirki seven birini dergâha getirip bırakırsanız burada dayanamaz, sıkıntı duyar, bunalıma girer; çünkü burada küfür yoktur, şirk yoktur. Burada “Allah” deniyor. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi; burası cennet bahçesidir.

Nasıl?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabelere “cennet bahçelerine uğradığınız zaman istifade edin” buyurur. Sahabeler “ya Resulullah! Cennet bahçeleri nerelerdir?” diye sorar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “cennet bahçeleri zikir meclisleridir”54 diye cevap verir. İşte, biri zikri, cenneti sevmiyorsa, cehennemlik biriyse onu burada zorla tutarsak ona zulmetmiş, haksızlık etmiş oluruz.

Bu sohbetimizde Kur’ân’ın isimlerinin yalnızca bir kısmını söyledim. Bütün isimlerine baktığımızda hepsi insanla ilgilidir. Bundan dolayı sohbetimizin adına “Kur’ân ve İnsan” dedik. İnsan eşittir Kur’ân, Kur’ân eşittir insan. Eğer Kur’ân’ı böyle anlamazsak onu sadece okunan bir kitap olarak anlamış oluruz ki bu da Kur’ân’ı bilmemek ve insanla arasındaki bağı anlamamaktır. Öyle olunca Kur’ân’ı okuduğumuzda Kur’ân bizim nefsimizdeki yanlışları, karanlıkları silmez, bizi yok etmez. Eğer Kur’ân’ın nûru karanlıklarımızı aydınlatmazsa bilelim ki o bizim için Allah’ın kitabı değildir, başka bir kitaptır. Biz o kitabı başka türlü görüyoruz; yani ilim kitabı, bilgi kitabı olarak görüyoruz demektir.

Oysaki Kur’ân, sadece bir ilim kitabı değildir. Bu kitap ilim de verir, bilgi de verir, hikmet de verir, marifet de verir. Bununla beraber yol gösterir, bizi nûrlandırır, aydınlatır, benliğimizi, karanlıklarımızı yok eder, nefsimizi temizler. Nefsimizi temizleyince yerine kendini koyar, biz de artık canlı Kur’ân oluruz.

İnsan zaten Kur’ân’dan başka bir şey değildir, yalnızca şeytanın verdiği vesveseyle, yanlış bilgilerle ya da birilerinin kiriyle kirlenmiş, kendini karartmıştır; ama Kur’ân’ın nûru kendisine tecelli edince ve insan bu nûrla aydınlanınca bu defa Kur’ân’la bir olduğuna şahid olup şehadet eder.

Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için “o, (nefsinin) hevâsından da konuşmaz. O(nun söyledikleri Allah tarafından ona) vahyedilen bir vahiyden başkası değildir”55 buyurmuştur. Zahiri olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de herkes gibi bir beşerdir; ama manevi olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz canlı Kur’ân’dır. İnsan ona tabi olunca, tabi oldukları kadarıyla Kur’ân olur, Allah’ın kelimesi, emri, Allah’ın rûhundan nefhettiği olur; yani Hz. İnsan olur. Hayatı yaşarken, düşünürken, konuşurken, bir iş yaparken, ne iş yaparsa yapsın üzerinde sadece âyetler görünür, başka bir ifadeyle âyetler onda canlanmış olur.

Bir insanda, âyetler bilgi olarak mevcut olabilir; ama Allah’ın insanlardan olan ipine sarılan ve onunla gönül yolculuğu yapan bir kulda âyetler açığa çıkar. O kul, her âyete şahid olur, şehadet eder, dolayısıyla onun üzerinde görünen; Allah’ın isimlerinin, sıfatlarının, güzelliğinin tecellisidir, Hakk’ın tecellisidir.

Bütün mü’minler Kur’ân’a kıymet verir, değer verir. Öyle ki onu alıp en yükseğe asar ya da en yüksek rafa koyar, “çünkü Kur’ân meciddir, azizdir” der. Oysaki Kur’ân’ın bizim gönlümüzde ve gözümüzün önünde olması gerekir. Bu yüzden kardeşlerimize “Kur’ân’ı rafa koymayın, masanın üstüne koyun. Bayan kardeşlerimiz mutfaktaki tezgâhın üstüne koysun ki fırsat buldukça açıp okusunlar” diyoruz.

Neden?

Çünkü Kur’ân manevi olarak biziz. Kendimizi yukarı koymakla kendimize ulaşamayız, kendimizi bilemez, bulamayız. Bizim Kur’ân’la kendimizi bilmemiz, bulmamız ve kendi kendimiz olmamız lazım.

Evet, bütün derdimiz, rabbimizin muradının üzerimizde gerçekleşmesidir. Biz bunu söylerken kendini ilim sahibi zanneden birileri “Kur’ân’ı oraya koymak doğru değildir” diyebilirler. Hatta daha başka şeyler de söyleyebilirler ama ne söylerse söylesinler, söyledikleri ancak cehaletlerini ve Kur’ân’ı, rabbimizin muradını anlamadıklarını gösterir.

Allah’ın Kur’ân’a ip demesinin bir hikmeti vardır. Allah, ipi Levh-i Mahfuz’dan, Arş’tan indirmiştir. Allah bize “hepiniz Allah’ın ipine sarılın” derken “ipime sarılın ve bana gelin” buyuruyor. Bu Kur’ân, kendisine sarılıp rabbimize gideceğimiz iptir, dolayısıyla ona nasıl sarılacağımızı bilmemiz lazım.

Bir de insanlardan olan ipine sarılın,56 buyurmuştu Allah.

Madem Allah’ın ipi Kur’ân’a sarılacağız, öyleyse neden bir de Allah’ın insanlardan olan ipine sarılmamız gerekir? -Çünkü o, Allah’ın ipine sarılmış, Hz. İnsan olmuş ve rabbine varmıştır. İşte, Allah bize “sana böyle biri lazım” buyuruyor. Bu nedenle “ben kendi kendime okur, anlarım” diye bir şey yoktur. Anlamak, okumak Allah’ın ilk emridir ve ilk adımdır; ama bunun devamının gelmesi gerekir; yani Allah’ın ipine sarılıp onunla rabbimize varmamız gerekir.

Rabbimize nerede varırız?

Elbette ki gönlümüzde varırız. Allah âyet-i kerimede “bilin ki şüphesiz Allah, (dünyada kuluna yakınlığını tattırmak ve hakkı gönlüne vahyetmek için) kişi ile kalbi arasına tecelli eder”57 buyurmuştur. Gönül, Rahmân’ın arşıdır. Bizim de Allah’ın ipine sarılıp kendi arşımıza varmamız ve kendimizi bilip bulmamız lazım. Kendimizi bilince, bulunca rabbimizin bize tecelli ettiği yere varınca, gönül arşımıza varmış oluruz. Bu, vuslat yolculuğudur, manevi yolculuktur ve bu yolculukta yürüyüp rabbimize varmamız şarttır.

Evet, hep birlikte Allah’ın Kur’ân’a verdiği isimleri ve Kur’ân’la bizim aramızdaki yakınlığı anlamaya çalıştık.

Allah bizi Kur’ân’dan, kitabından yüz çevirenlerden eylemesin inşallah. Allah bizi ipine sarılanlardan eylesin. Allah bizi Kur’ân’ı okuyanlardan, anlayanlardan ve her bir âyeti üzerinde gösterip yaşayanlardan eylesin. Allah bizi insanlardan olan ipine tabi olup Kur’ân’la beraber rabbine varanlardan ve gönül arşına çıkanlardan eylesin inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Yûnus /108 ↩
  2. Yûnus /32 ↩
  3. Cinn /1 ↩
  4. Muddessir /54 ↩
  5. Zumer /32-33 ↩
  6. En’âm /115 ↩
  7. Nahl /2, Şûrâ /52 ↩
  8. Âli İmrân /153 ↩
  9. Kaf /1 ↩
  10. Burûc /15 ↩
  11. Fussilet /4 ↩
  12. Leyl /14 ↩
  13. Yûnus /64 ↩
  14. Fussilet /30, Ra'd /24 ↩
  15. Fussilet /41 ↩
  16. Ahkâf /35, İbrâhîm /52 ↩
  17. İsrâ /88 ↩
  18. Yûsuf /3 ↩
  19. Abese /13, Beyyine /2 ↩
  20. Yûsuf /1 ↩
  21. Yûsuf /76 ↩
  22. Hûd /1 ↩
  23. Nisâ /59 ↩
  24. Ahzâb /36 ↩
  25. Nisâ /65 ↩
  26. Bakara /185, Furkân /1 ↩
  27. Rûm /52, Nem /80 ↩
  28. Fâtır /22 ↩
  29. Âli İmrân /103 ↩
  30. Âli İmrân /112 ↩
  31. Nisâ /174 ↩
  32. Bakara /115 ↩
  33. Câsiye /11 ↩
  34. Şûrâ /52 ↩
  35. Hicr /29 ↩
  36. İsrâ /85 ↩
  37. Âli İmrân /103 ↩
  38. Âli İmrân /112 ↩
  39. Beyhakî, el-Medhal, s.164, Kenzu'l-ummal, h. no: 1002 ↩
  40. En’âm /104, A’râf /203 ↩
  41. Enfâl /24 ↩
  42. A’râf /179 ↩
  43. Hacc /46 ↩
  44. Şuarâ /2 ↩
  45. Tirmizî, Deavât, 82/3510 ↩
  46. Necm /3-4 ↩
  47. Âli İmrân /112 ↩
  48. Enfâl /24 ↩