close

ZEKÂT

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Bugün inşallah hep beraber zekâtı anlamaya çalışacağız. Zekât, İslam’ın beş şartından bir tanesidir. Zekâtın gerçek manada ne olduğunu Allah’ın anlattığı gibi anlamaya çalışacağız İnşallah.

Mezhep âlimlerimize göre zekât için altın ve gümüşten kırkta bir vermek gerekir; yani bu yüzde iki buçuk gibi bir miktardır. Tarladaki ürünler olsun, koyun ve keçi olsun, onlardan da onda bir vermek gerekir. Aşağı yukarı ölçüyü böyle koymuşlardır; ama Allah böyle bir ölçü koymamıştır. Bu, âlimlerimizin içtihadıyla oluşan bir ölçüdür. Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zekâta bir ölçü koymuştur; ama ölçüyü o zamandaki duruma göre genel bir ölçü olarak koymuştur.

Onun için Mekke döneminde Allah ayet-i kerimede; “neyi Allah yolunda infak etmeleri gerektiğini soruyorlar. De ki: İhtiyaçtan fazlasını”270 buyurur. Bu ölçü her zaman geçerlidir. İhtiyaçtan fazlasını vermek her zaman ölçüdür. Bu nasıl ki Mekke döneminde geçerliyse Medine döneminde de geçerlidir.

Bu ayetin indiği dönemde insanlar yeni yeni iman ediyordu. Allah elbette ki ihtiyaçtan fazlasını verin diye emrederken bunun zoraki değil gönülden verilmesi gerektiğini emrediyordu. Bu yüzden Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de o andaki duruma göre şartların gerektirdiği gibi bir ölçü koyup öyle yapıyordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz herhangi bir konuda dine herhangi bir şeyi ekleyip çıkaramaz. Böyle bir yetkiyi Allah ona bile tanımamıştır. Eğer duruma göre yapılması gereken bir şey varsa Allah ölçü koymaz, ölçüyü peygamberinin o andaki kararına, hükmüne bırakır. Tabi ki daha sonra gelecek olan peygamber varisleri de o zamandaki duruma göre, şartlara göre bunu uygular.

Mesela bir kurban bayramında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, sahabeye; “kurban etini üç günden fazla evde bulundurmayın”271 buyurmuştu. Yani “üç günden sonra kurban eti yemeyeceksiniz, dağıtacaksınız, kimsenin evinde kurban eti kalmasın” demişti. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz böyle söyleyerek hüküm koymamıştır; yani “kurban etinin evinizde üç günden fazla kalması haramdır” dememiştir. Tabi ki sahabeler de öyle yapmıştı. Öyle ki ertesi sene bir sahabe gelip;

-Ya Resulullah! Herkes kurban kesmiş, siz geçen sene; “kurban eti evinizde üç günden fazla kalmasın” demiştiniz, bu yıl ne yapacağız, diye sormuştu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ise;

-Benim bu söylediğim bu sene için değil geçen sene için geçerliydi. Geçen sene dışarıdan birçok aç ve yoksul insan Medine’ye gelmişti. Onun için böyle bir hüküm vermiştim. Bu sene bu hüküm geçerli değildir; yani hükmü geçen seneki duruma göre vermiştim, bu sene istediğinizi yapabilirsiniz272 buyurmuştu.

Allah “kurban kesin” dedi; ama etini ne yapmamız gerektiğini söylemedi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz işte burada durumu belirler. Aynı şey zekât için de geçerlidir. Allah zekât için; “ihtiyaçtan fazlasını verin” dedi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de eğer duruma göre verilmesi gereken bir karar varsa zekâta da bunu uygular ve zekâtın o an ki durum için miktarını belirler.

Âlimlerimiz zekâtın verilmesi için; “malın üzerinden bir sene geçmesi, onun ticaret malı olması, kazanç sağlaması, böyle olursa onun zekâtının verilmesi gerektiğini” söylemişlerdir; ama bakıldığında Mekke döneminde zaten böyle bir durum söz konusu değildir. Bütün mü’minler, Müslümanlar zor durumdadır. Onun için Allah; “ihtiyaçtan fazlasını verin” diye emretmiştir. Medine döneminde durum iyileşince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bu sefer ise hükmü ona göre vermiştir.

Eğer biri gerçekten Allah’a ve ahirete iman etmişse yatırımı ahirete yapar. Allah emanet olarak ona neyi verirse versin onunla ahiretini, cennetini satın almaya çalışır. Onun için Allah ayet-i kerimede; “Allah mü’minlerden cennet karşılığında mallarını ve canlarını satın almıştır” buyurur. Malını ve canını satın almak demek; Allah’a, Allah yolunda canını kurban etmek, hayatını ve malını Allah yolunda sarf etmek demektir. İşte bunun karşılığında cennet vardır. Eğer biri iman etmişse cenneti satın alır. Allah bu ayetin devamında bir de; “Allah ile yaptığınız ticaretten dolayı sevinin”273 buyurur. Yani sen ticareti Allah ile yapıyorsun. Allah’ın sana emanet olarak verdiğini Allah yolunda verip onunla ebedi olan cenneti satın alıyorsun.

Onun için eğer biri gerçekten mü’minse Allah yolunda infak ederken, sadaka ve zekât verirken sevinir. Verdiğini aşkla, muhabbetle verir, zorlanmaz ve sıkıntı da duymaz. Hâlbuki münafıklar böyle değildir. Bunun için de Allah, münafıkları anlatırken ayet-i kerimede; “münafıklar (gerçek manada iman etmemiş onlar) Allah’ı kandırmaya çalışırlar; ama onlar yalnızca kendilerini kandırırlar. Onlar namaza kalkarken üşene üşene (zorlanarak) kalkarlar.”274 “İnfak ederken de zorlanarak, bunu kerih görerek infak ederler”275 buyurur. Aslında bir münafık infak etmeyi sevmez, bunu kerih görür. Dışarıdakilerin onu mü’min ve Müslüman olarak görmesi gerektiğini düşündüğü için mecburiyetten verir ve verirken sevinmez. Bu kişi Allah ile ticaret yaptığına sevinmemiş, onunla ebedi hayatı, cenneti satın aldığına iman etmemiştir.

Mesela; sahabeden biri vardır, ismi Salebe’dir, Salebe çok fakir ve yoksul biridir. Sabah namazına en erken gelen sahabe odur. Bu nedenle sahabeler ona “mescit kuşu” diye hitap eder. Devamlı mescitte, hep namazda ve ibadettedir. Bir gün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namaz kılıp çıkarken arkasından yetişip Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e der ki:

-Ya Resulullah! Benim durumum çok kötüdür, bana biraz dua etseniz de Allah bana dünya malı ikram etse.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona;

-Bu hal senin için daha hayırlıdır, der ve gider.

Ertesi gün Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yaklaşıp bir daha;

-Ya Resulullah! Benim durumum çok kötüdür, bana biraz dua etseniz de Allah bana dünya malı ikram etse, diye aynı istekte bulunur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ona bir daha;

-Allah böyle takdir etmişse ve şu anda senin durumun böyleyse bu hal senin için daha hayırlıdır, buyurur.

Salebe üçüncü gün bir daha aynı şeyi isteyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz “peki” deyip;

-“Ya rabbi! Kuluna ikram et” diye dua eder. Allah’ın resulü dua edince Allah icabet eder!

Salebe daha sonra hayvancılıkla uğraşır ve Allah ona öyle bir mal verir ki malı çoğaldıkça çoğalır. Malı çoğaldıkça yavaş yavaş namazlara gelmemeye başlar. Bunun üzerine Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Salebe’ye;

-Neden namazlara gelmiyorsun, diye sorar.

Salebe de;

-Ya Resulullah! İşlerim ve mallarımla uğraşıyorum, beni meşgul ediyor, gelemiyorum, diye cevap verir.

Sonra Salebe yavaş yavaş Cuma namazlarına bile gelmez. Allah; “onların mallarından sadaka al. Bununla onları temizlemiş olursun”276 buyurarak bütün mü’minlerden zekât alınmasını emreder. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, zekât memurlarına kimden zekât almaları gerektiğini söyler ve Salebe için de birkaç tane zekât memuru gönderip; “gidin ondan da zekât alın” buyurur.

Sahabe gidip Salebe’ye;

-Allah’ın emridir, malının zekâtını onda bir olarak vermen gerekiyor, der.

Salebe’nin sürüleri o kadar çoktur ki durur, düşünür ve;

-Bunu Resulullah mı söyledi, diye sorar.

Sahabeler ise;

-Evet, Resulullah söyledi. Hem senden alacağız hem de gidip falancalardan alacağız, diye cevap verirler.

Salebe bunun üzerine;

-Gidin önce onlardan alın, ben de sonra vereceğim, diye karşılık verir.

Sahabeler önce gidip diğerlerinden zekât alır ve gelirken Salebe’ye tekrar uğrayıp; “zekâtını ver” derler.

Salebe der ki;

-Yani Allah’ın resulü şimdi benden haraç mı istiyor? Mal benimdir, ben kazanmışım, benden haraç mı istiyor?

Sözde mü’mindi, Müslüman’dı, namaz kılıyordu! Mü’minle münafığı ayıran şey; infaktır, zekâttır, sadakadır. Münafık bunu yapamaz; çünkü dünyayı sever, ahirete de iman etmemiştir.

Allah, zekâtı toplayan sahabeler geri dönmeden ayetini indirip, Salebe’nin münafık olduğunu söyler.

Zekâtı toplayan sahabeler geri geldiğinde ise Resulullah (s.a.v.) Efendimiz;

-Salebe kendine yazık etti, buyurur.

Sonra Salebe’nin akrabaları Salebe’ye; “hakkında ayet inmiş, Allah senin münafık olduğunu söylemiş” deyip haber gönderirler. Salebe bunun üzerine bütün sürüyü getirip Medine’ye yığar ve Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “ne kadar alırsan al ya Resulullah” der.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ise;

-Allah senin hakkında hükmünü vermiştir, senden alamam, münafıklardan zekât alınmaz, buyurur.

Allah ayet-i kerimede; “Allah onların ne sadakasını ne zekâtını ne de infakını kabul eder; çünkü onlar Allah’a ve resulüne iman etmemiştir”277 buyurur. Zaten Salebe de iman etseydi öyle söylemezdi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz daha sonra da ondan hiçbir zaman zekât almadı.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz vefat ettiğinde Salebe yine aynı şeyi yaptı ve sürüyü getirip Medine’ye yığdı, Hz. Ebubekir (r.a.)’a; “istediğin kadar al, istersen hepsini al” dedi. Hz. Ebubekir (r.a.) ise bu durum karşısında;

-Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in almadığını ben de almam. Senin hakkında Allah hüküm vermiştir278 diye cevap verdi.

Allah bir sefer hüküm verdi mi o hükmün geriye dönüşü olmaz. Onun için münafıklar söz konusu dünyalık olunca, mal olunca infak etmeyi kerih görür, hoş görmez; yani malını seve seve vermez, verirken sevinmez; çünkü karşılığında cenneti, Allah’ın rızasını kazanacağına, bununla imanını ispat edeceğine iman etmemiştir, onun için Allah infakı mü’minlerden kabul eder. Bu yüzden; “Allah münafıklardan infakı kabul etmez”279 buyurur. Münafık infak etse de Allah ondan kabul etmez; çünkü infakının kabul olunması için muhabbetle, severek infak etmesi, Allah ile yaptığı ticaretten dolayı sevinç duyması gerekir.

Allah zekât için “kırkta bir” diye ölçü koymamış, ucunu açık bırakarak; “ihtiyaçtan fazlasını verin” demiştir; ama gerçek manada iman etmeyenler kendine fetva arayarak; “İşte Resulullah (s.a.v.) Efendimiz zekât için kırkta bir verin, onda bir verin, demiş” derler.

Âlimlerimiz zekât konusunda altın ve gümüş için kırkta bir, tarladaki mahsul ile koyun ve keçi için onda bir, demiştir. Yani eğer biri ticaret yapıyorsa bir çiftçiden ya da hayvancılık yapan birinden daha mı az kazanıyor ki onunki kırkta bir olsun, böyle bir şey olur mu? Bu nasıl bir hükümdür, bu hükmü kim vermiştir! Bu hükmü verenler zenginden, ticaret yapandan, altını gümüşü olandan yana durmuştur.

Oysaki Allah herkes için ölçüyü koyup; “ihtiyaçtan fazlasını verin”280 demiştir. Yani bunun ihtiyaca göre, duruma göre olması gerekir. Unutmamak gerekir ki Allah, malı sana emanet etmiş ve onu ebedi hayatını satın alasın diye sana vermiştir.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde buyurur; “kimisi mal toplar, onu Allah yolunda harcamaz sonra ahirete gider. Varisleri de onun malını alır ve onu Allah yolunda harcayarak cenneti kazanır. Kıyamet günü o kişi bir de bakar ki malı kendisi toplamış, hatta malı toplarken ibadeti ihmal etmiş, Allah yolunda infak etmemiş, sonra varislerine bırakmış, varisleri de o malı alıp, Allah yolunda infak ederek cenneti satın almış. O mal toplayan kişi hiçbir şeye bundan daha çok üzülmez. Ah edip vah eder; ‘ben de bunu yapabilirdim ama yapmadım. Miras bıraktıklarım benim malımı kullanıp cenneti satın aldı, ben de şimdi bunun cezasını çekeceğim’ der.”

Bir de ahirete gerçek manada iman etmeyenler kendilerine fetva arayarak; “zaten borçluya zekât düşmüyor” derler. Adamın bir fabrikası varsa bir fabrikaya daha yatırım yapar ve “benim borcum var” der. Kendince zekât vermesi gerekmez, bu yüzden sürekli kendini borçlu duruma düşürür ve kendine fetva bulur.

Ölçü bu değildir, bu ölçü yanlış bir ölçüdür; yani fabrikası olan bir fabrika daha alsın, zekât ödemesin, öteki de kendine domates ve biber eksin, on kilodan bir kilo zekât vermek zorunda kalsın. Hiç böyle adalet, böyle ölçü olur mu!

Eğer dinimizi Allah’ın kitabından öğrenmezsek sadakayı, zekâtı, infakı kimin vermesi gerektiğini, nasıl verilmesi gerektiğini anlamazsak birileri kendi kitabından bize öğretir. Aslında ne olduğu açıkça ortadadır. Eğer mü’minler zekâtını ve sadakasını verse, infakını yapsa ihtiyaç sahibi biri hiç kalır mı? Bu hiç mümkün müdür? -Mümkün değildir. Eğer buraya ebedi hayatımızı kazanmaya gelmişsek gücümüz yettiği kadar birbirimize yardımcı ve destek olmamız gerekir.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “kim dünyada bir mü’minin sıkıntısını giderirse Allah da Kıyamet günü en zor anında onun sıkıntısını giderir”281 buyurur.

Eğer Allah ile ticaret yapmak istiyorsak, alışveriş yapmak istiyorsak yapmamız gereken şey; sıkıntıdakinin sıkıntısını gidermeye çalışmaktır. Allah birine mal vermişse o kişinin aklını kullanıp bunu sonuna kadar değerlendirmesi gerekir. Yoksa onu varisleri alırsa ya sonuna kadar cehennem yolunda, günah yolunda onu harcarlar ya da onunla cennetti satın alırlar.

Derdimiz kimseyi eleştirmek değildir. Derdimiz; Allah’ın vahyini olduğu gibi ortaya koymak, hakikati olduğu gibi anlatmaktır. Dileyen yapar, dileyen yapmaz; ama hakkın, hakikatin belli olması gerekir. Ne buyuruyordu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “komşusu açken, tok yatan bizden değildir.”282 Bu zamanda komşumuzun aç veya tok olduğunu bilmek bir yana komşumuzu tanımıyoruz bile. Bu durumda bizim için kurtuluş nasıl olsun, nasıl olabilir! Yani bu durumda Resulullah’a nasıl tabi olmuş oluruz, nasıl; “ben de sendenim” diyebiliriz! Bizden değildir demek; o kişi mü’min değildir demektir. Bir de komşu sadece evi yakın olan demek değil, komşu; gördüğün, bildiğin, tanıdığın herkes demektir.

Ayetleri okurken zekâtın, infakın, sadakanın ne olduğunu, zekât verirsek neyi kazanacağımızı, vermezsek neyi kaybedeceğimizi, kimlerin zekât vermesi gerektiği ve bu gibi soruların cevaplarını hep beraber Allah’tan öğreneceğiz inşallah!

Bununla beraber zekâtın, infakın ve sadakanın bir ölçüsü yoktur, Allah bunlara bir ölçü koymamıştır. Peki, Allah ne demiştir? Allah ayet-i kerimede; “hali vakti yerinde olan biri durumuna göre versin, eğer biri sıkıntıdaysa o da durumuna göre infak etsin”283 buyurmuştur. Yani “ben veremiyorum, benim verebilecek bir durumum yok” diye bir şey söz konusu olmaz, neyi verebiliyorsan onu vermen gerekir.

Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeden Ebu Zer’e; “ya Ebu Zer! Çorba pişirdiğin zaman suyunu biraz fazla koy, bir tas da komşuna ver”284 buyurmuştur. Ebu Zer fakir olduğu için fazla çorba pişiremiyordu. Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de; “suyunu biraz fazla koy, sulu olsun, bir tas da komşuna ikram edip infak edersin” buyurmuştur.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yine bir hadis-i şerifinde; “yarım hurmayla da olsa kendinizi ateşten koruyun”285 buyurur. Yani bir hurma bile verecek gücün yoksa yarım hurma ver ve kendini ateşten koru.

Eğer biz kendi kendimize fetva arayıp; “benim durumum yok, ben fakirim, zaten yapmasam da sorumlu değilim” dersek bu durumda kendi kendimizi kandırmış, rabbimizin bizden ne istediğini de anlamamış oluruz. Onun için zekât, infak ve sadaka sadece zengine değil herkese, yarım hurma bile verebilene farzdır.

Allah’a kulluk, âbd olma her andadır. Kulluk deyince onu sadece ibadet şeklinde; namaz, oruç ve hac olarak anlayanlar âbdiyeti anlamamışlardır.

İslam dini Allah’a âbd olma dinidir. Allah ayet-i kerimede; Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn:286 “Ben cinleri ve insanları yalnızca bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurur. İbadet yapsınlar diye değil âbd olsunlar diye; çünkü âbd olmak ibadet etmek demek değildir, ibadet âbdiyetin sadece bir yönüdür. Bu yüzden Allah Fatiha Suresi’nde; İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:287 “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz” dememizi buyurur.

Onun için bütün dinler İslam dinidir, âbdiyet dinidir, ibadet dini değildir; ama Hristiyanlar ve Yahudiler peygamberlerinden öğrendiklerini değiştirip dinlerini ibadet dini haline getirmişlerdir. Bu yüzden de onlardan biri ibadet ettiğinde; “sen kulluğunu yapıyorsun” demişlerdir. Zaten durum şu anda da böyledir.

Mesela; Yahudiler, Tevrat’ı Ağlama Duvarı önünde sallanarak okurlar. Sadece orda değil her yerde okurlar. Arabanın ve otobüsün içinde giderken, yolda yürürken de okumaya devam ederler. Okurlar; ama ne okuduklarını bilmezler. Tevrat’ı okuyunca kulluk yaptıklarını zannederler.

Kulluk bütün hayatımızla yapmamız gerekendir. Hayatımızın her anı kulluktur, her anı kulluk olmalıdır.

Bu kulluk nasıl yapılır?

İnsanın bir, kendi bedeniyle yaptığı kulluk vardır bir de malıyla, ilmiyle, hikmetiyle ve imanıyla yapması gereken bir kulluk vardır. Allah bir insanın eline neyi emanet olarak vermişse o, onun için bir kulluk aracıdır, kulun onunla kazanması gerekir; yani kul beden itibariyle, eliyle, diliyle, gözüyle kazanmaya çalışırken kendisine rızık olarak ikram edilenle de kulluğunu kazanması gerekir. Onun için Allah mü’minleri, takva sahiplerini anlatırken; “onlar kendilerine rızık olarak verdiklerimizden Allah yolunda infak ederler”288 buyurur. Rızkın azı, çoğu yoktur. Allah; “onlara rızık olarak verdiğimiz her ne varsa…” dedi. Bu yüzden mal; dünya hayatına, bedene ve toprağa ait her şey demektir.

Zekât demek; temizlenmek, arınmak, saf hale gelmek demektir. Aynı zamanda temizlemek, artmak, çoğalmak, bereket, güzel hal ve övgü demektir. Bütün bunlar zekât kelimesinin manalarıdır. Neden böyledir? -Çünkü biri verdiğinde temizlenir. Zekât veren biri gönlündeki dünya sevgisinden temizlenir, gönlünde ahiretin sevgisi, ahirete olan imanı artar. Dünyayı verip, ahireti satın alır; çünkü gönlündeki dünya sevgisi yerine, bedene ait olan sevgi yerine Allah’ın sevgisi koyulmuştur.

İnfak eden biri bu infakı neyle yapar?

Allah’ın isimleriyle yapar. Aynı şekilde bunun karşılığında da Allah’ın isimlerini alır. Birine ikram ediyorsa Allah’ın Kerim isminin tecellisini alır. Zekâtın manası olan artmak zaten bu demektir. Zekât insanın insanlığını, Hz. insan oluşunu arttırır. Onun için insan zekât verirken Hz. İnsanlığı artar ve çoğalır, büyür, güzelleşir, övgüye layık hale gelir. Zekât bu demektir.

Eğer biri verirken hibe ettiyse Allah’ın Vehhab ismi onda tecelli eder. Rızık olarak yedirip içirdiyse Allah’ın Rezzak ismi onda tecelli eder. Aynı şekilde diğer bütün isimler manevi itibarla onda tecelli eder, Allah ile arasındaki perdeleri kaldırır.

Demek ki malı, Allah yolunda vermek çok önemli bir meseleymiş. Onun için Allah imanı, mü’mini anlatırken; “onlar namazlarını ikame ederler. Onlar Allah yolunda infak ederler. Onlar zekâtlarını verirler”289 buyurur. Allah’ın, mü’minleri anlattığı ayetlerde “namazın ikame edilmesi, Allah yolunda infak edilmesi veya zekâtın verilmesi” kısmı hep geçer. Bu üçü mü’minlerin halidir. Zekâtı vermek, infak etmek demek; dünyayı satıp, karşılığında ahireti satın almak, nefsini verip, rabbinin esmasını satın almak demektir.

Hiç kimse, iman konusunda içtihat etmemiştir, edemez, peygamberler de buna dâhildir. Hiç kimse İslam ve ihsan konusunda da içtihat edemez. Eğer Allah bir şeyi kulun içtihadına bırakıp; “duruma göre muamele et” demişse o imanla islamla ve ihsanla ilgili değildir.

Peki, içtihat hangi konularla ilgilidir?

İman, islam ve ihsanı bir ağaç olarak düşünelim. Ağacın meyvesinin nasıl yenmesi gerektiği içtihadın konusudur. İçtihat, ağaca müdahale değildir. Onun için iman, islam ve ihsana müdahale olmaz. Bunlar, Allah’a aittir, Allah’ın vahyidir, Kur’an’dır. Hiç kimse bu konuda tek kelime konuşamaz, bu konulardan herhangi birine müdahalede bulunamaz. Kişi meyveyi nasıl yemelidir, o meyveyi nasıl yerse faydalı olur, sadece bu tip konularda içtihat olur.

Mesela; hiç kimse namaz konusunda içtihat edemez. Namaz farz mıdır değil midir, diye bir içtihat olmaz; ama namaz nasıl kılınır, ne zaman kılınır, nasıl fayda verir, işte bu konularda içtihat yapılır.

Aynı şey zekât için de geçerlidir. Zekât konusunda içtihat olmaz. Allah’ın emri ortadadır, bize düşen; “ne kadar ve nasıl verebilirim, ebedi hayatımı nasıl kazanabilirim” demektir. Mesela sahabeler kendi fakirleri için; “bunlar bizim cennetimizi sırtlarında taşıyanlardır” derdi. Onun için Allah; “infak ederken onu söyleyip o verdiğin kimseyi inciterek sadakanı boşa çıkarma”290 buyurur. Eğer karşındakini incitirsen sadakan boşa çıkar, dedi Allah. “Sadakayı verip incitmektense iki güzel söz daha hayırlıdır”291 dedi Allah; yani “kusura bakma, yapamıyorum” demen daha hayırlıdır, dedi. Bu nedenle birine infak ederken onu incitmeden infak etmek gerekir.

Neden?

Çünkü alışverişi Allah ile yapıyorsun, onun için değil Allah için veriyorsun. Bu yüzden verdiğinde o kişiden bir karşılık beklemeye hakkın yoktur. Bu nedenle Allah ayet-i kerimede mü’minleri tarif ederken; “(Onlar fakirleri doyururken) Biz sizi Allah’ın cemali için, rızası için doyuruyoruz. Bunun karşılığında sizden herhangi bir beklentimiz de yoktur, bir teşekkür de beklemiyoruz (derler)”292 buyurur.

Mesela bu konuda hem yurt içinde hem de yurt dışında çalışmalar yapan birçok yardım kuruluşu vardır; insanlara gıda götürmeye çalışıp yardımda bulunurlar. Bu yardım kuruluşlarında hizmet edenlerin hepsi övgüye layıktır, hepsi de güzel yapıyor. Birileri kendine göre; “işte burada da fakir vardır, niye oraya gidiyorlar” diyemez; çünkü dünyanın neresinde olursa olsun herkes dünya kardeşidir.

Bir, fakirler vardır, bir de Allah’ın tabiriyle miskinler vardır. Miskin demek; karnı beline yapışmış, toprağa oturmuş, sükûn bulmuş, hareket bile edemeyen demektir; yani kazanması için bir imkânı olmayan demektir. Eğer birileri açlıktan ölenlerin olduğu yere gidip yardım götürüyorsa onlara teşekkür etmemiz gerekir. Birileri de dünyanın öbür ucuna gidip, Allah’ın vahyini oraya taşıyarak Allah’ı anlatıyorsa onlara da teşekkür etmemiz gerekmez mi? -Evet, onlara teşekkür etmemiz gerekir ve biz onlara teşekkür borçluyuz; çünkü bir yere Allah’ın vahyi gitmemişse vahiyden haberdar olan herkes bundan sorumludur. Onlar Allah’ın vahyini oraya taşıyarak aynı zamanda bizi bunun hesabından kurtarmış olurlar.

Aynı şekilde dünyanın öbür ucundaki bir yerin yardıma ihtiyacı olsa yardım edebilecek herkes bundan sorumludur. Birileri de oraya yardım götürüyorsa bizi bu sorumluluktan kurtarmış olurlar, onlara da teşekkür etmemiz gerekir. Tıpkı cenaze namazı gibi…

Diyelim ki bir şehirde biri ölse ve birkaç kişi onu götürüp cenaze namazını kılsa cenaze namazının farzı şehirdeki diğer insanların üzerinden kalkmış olur. Eğer hiç kimse o cenaze namazını kılmazsa bu durumda da bütün şehir bundan sorumlu olur. Aynı şekilde şehrin bir tarafında bir kişi açsa ve birileri de ona yardım edip karnını doyurduysa o kişi onu doyurmama günahını bizim boynumuzdan almış olur. Yoksa günahı bizim boynumuzadır ve sorumluluğu bize aittir.

Onun için kim güzel bir şey yapıyorsa ona teşekkür borçluyuz. Onları seviyor ve övüyoruz, ister zahiri bir güzellik olsun, ister manevi bir güzellik olsun bu fark etmez. Onları seviyor ve övüyoruz.

Allah cenneti satıyor. Peki, kime satıyor? -Alana, almak isteyene, infak etmek isteyene satıyor. İnsan ister malıyla, ister ilmiyle, ister hikmetiyle, ister imanıyla infak etsin, infakı neyle yaparsa yapsın, onunla ebedi hayatını satın alır. Bunun için de sadece kendimizi sırat-el mustakimde görüp; “herkes yanlış yapıyor” demememiz gerekir. Bu tefrikadır ve şeytanın bize yaptığı en büyük hiledir. Allah ayet-i kerimede; “mü’minler ancak kardeştir. Öyleyse kardeşlerinizin arasını bulun”293 buyurur. O halde kardeşlerimizin arasını bulacaksak onları seveceğiz, onlardaki güzelliği bulup seveceğiz.

Allah kime hangi nimeti ikram edeceğini bilir. Bu onun bileceği iştir. Allah çalışana verir, nimeti çalışanlara ikram etmiştir.

Onun için söylüyorum; “ben mü’minim ve Müslüman’ım diyen, lâ ilâhe illallah muhammeden resulullah diyen herkes bizim kardeşimizdir ve onları seviyoruz. Kim nerde hizmet ederse etsin hizmetini takdir ediyoruz.” Bununla beraber Allah’ın emrini ve hükmünü de olduğu gibi ortaya koyuyoruz, koymaya da devam edeceğiz inşallah!

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Ve yes’elûneke mâzâ yunfikûn: “Sana neyi infak etmeleri gerektiğini soruyorlar.” Allah yolunda neyi vermeleri gerektiğini soruyorlar. Kulil afve: “De ki: İhtiyaçtan fazlasını.” İhtiyaçtan fazla ne varsa onu infak edin, dedi Allah. Eğer sen ihtiyacını temin ettiysen ve komşun ya da yakınların da kendi ihtiyaçlarını temin edemediyse o halde ihtiyacından geriye kalanı onlara infak etmen gerekir. Allah böyle emretmiştir. Kezâlike yubeyyinullâhu lekumul âyât: “İşte Allah size ayetlerini böyle açıklıyor ki.” Leallekum tetefekkerûn:294 “Umulur ki düşünürsünüz (aklınızı kullanırsınız, tefekkür edersiniz).” Allah, ayetini açıklayıp; “ihtiyaçtan fazlasını infak et, onunla ebedi hayatını satın al” buyurdu.

Li yunfık zû seatin min seatihî: “Durumu iyi olan kendi durumuna göre infak etsin.” E men kudira aleyhi rızkuhu felyunfik mimmâ âtâhullâh: “Allah’ın, rızkını daraltmış olduğu kimseler de (durumu sıkışık olanlar da) kendi durumuna göre infak etsin.” Dikkat etmek gerekirse Allah onlar için; “infak etmesinler” demedi. Ne kadar sıkışık olursa olsunlar, ne kadar darda olursa olsunlar yine de kendi durumlarına göre infak etsinler, dedi.

Lâ yukellifullâhu nefsen illâ mâ âtâhâ: “Allah, hiçbir nefsi (hiç kimseyi) gücünün yetmediğiyle sorumlu tutmaz (yükü yüklemez).” Herkes, Allah ne kadar vermişse ondan sorumludur. Az vermişse az, çok vermişse çok vermelidir. Se yec’alullâhu ba’de usrin yusrâ:295 “Eğer böyle yaparsanız Allah bir zorluktan (darlıktan, sıkıntıdan) sonra size bir kolaylık verir.” Yani fakirler infak edince Allah onlara kolaylık verir, bir kolaylık yolu açar.

Vellezîne fî emvâlihim hakkun ma’lûm: “(Zenginlerin) Mallarında malum olan hak (fakirlerin bir hakkı) vardır.” Ben bu hükmü vermişim; zenginlerin malında fakirlerin belli bir hakkı vardır, dedi Allah. Lis sâili vel mahrûm:296 “Hem isteyene hem de mahrum olana (fakir olana vermelidir).” Bu hakkı Allah belirlemiş, Allah böyle hüküm vermiştir.

Sadakaları ve infakı kime vermemiz gerekir?

İnnemâs sadakâtu lil fukarâi vel mesakîn: “Muhakkak ki sadakalar fakirlere ve miskinlere (hiçbir şeyi olmayanlara).” Vel âmilîne aleyhâ: “Bir de Allah yolunda hizmet edenlere (zekâtı toplayanlara).” Vel muellefeti kulûbuhum: “Kalpleri ısındırılması gereken kimselere.” Yahudi olur, Hristiyan olur bu fark etmez gönülleri islama ısınsın istiyorsanız eğer onlara da verin, dedi Allah. Ve fîr rikâb: “Kölelere.” Allah kölelere, özgürlüğünü kaybetmiş olanlara; yani hapistekilere de infak edilmesini söyledi. Vel gârimîn: “Borçlulara (borcu olanlara).” Ve fî sebîlillâh: “Allah yolunda hizmet edenlere.” Vebnis sebîl: “Yolda kalmışlara (dışarıda kalmışlara).” Bunlara sadakaları verin, dedi Allah. Farîdaten minallâh: “Bu, Allah’ın size farz kıldığıdır.” Vallâhu alîmun hakîm:297 “Allah her şeyi bilendir, her şeyi bir hikmetle yapandır.”

Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir; Huz min emvâlihim sadakah: “Onların mallarından sadaka al.” Tutahhiruhum: “(Sadaka aldığında) Onları temizlemiş olursun.” Ve tuzekkîhim bihâ: “Bununla (sadaka almakla) onları tertemiz etmiş olursun.” Hem mallarını temizlemiş olursun hem de onları temizlemiş olursun. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ihtiyacı olanlar için onların malından sadaka almakla onları nasıl temizler? -Gönüllerinden dünya sevgisini, mal sevgisini çıkarır, ahirete yatırım yaptıkları için o kullar ahireti sevmeye başlar. Bu şekilde onları temizler. Ve salli aleyhim: “Onlara dua et.” İnne salâteke sekenun lehum: “Senin duan onlar için sekinettir.” Onlara sekineti kazandırır.

Sekinet bir nurdur, Allah onu kulunun kalbine indirir. Demek ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlardan malı aldığında, onlara dua ettiğinde hem mallarını hem de onları temizliyormuş. Bir de onlara dua edince Allah o sekinet nurunu da onların verdiği mala karşılık infak edenlerin kalbine indiriyormuş. Vallâhu semîun alîm:298 “Muhakkak ki Allah her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.” Allah her şeyi işiten, duayı işiten, duaya icabet edendir ve ne yapacağını bilendir.

Yes’elûneke mâzâ yunfikûn: “Sana neyi infak etmeleri gerektiğini soruyorlar.” Kul mâ enfaktum min hayr: “De ki: Siz nafaka (infak) olarak hayır namına her ne verirseniz.” Fe lil vâlideyni vel akrabîne vel yetâmâ vel mesâkîni vebnis sebîl: “(O vereceğiniz infak) Anaya, babaya, akrabaya, yetimlere, miskinlere ve yolda kalmışlara olsun.” Bu onların hakkıdır. Ve mâ tef’alû min hayr: “Hayır namına ne yaparsanız.” Fe innallâhe bihî alîm:299 “Muhakkak ki Allah onu bilir.”

Ellezîne yunfikûne emvâlehum fî sebîlillâh: “O kimseler ki Allah yolunda mallarını sarf ederler.” Summe lâ yutbiûne mâ enfekû mennâ: “Sonra (Allah yolunda) infak ettikleri şeyin arkasından (onlara) minnet etmezler.” Ve lâ ezâ: “(Onları) İncitmezler, eza etmezler.” Lehum ecruhum inde rabbihim: “Onların ecirleri rablerinin katındadır.” Ve lâ havfun aleyhim ve lâ hum yahzenûn:300 “Onlar için hiçbir korku yoktur ve onlar mahzun da olmayacaklardır.”

Onların ecirlerinin rableri katında olması ne demektir, Allah burada ne demek istiyor?

Bu; “onlara muameleyi bizzat ben yapacağım” demektir. Ama unutmayalım ki malını infak edip, o infaktan sonra minnet etmeyen, eza etmeyen kimselerin ecirleri Allah katındadır. Yoksa; “bak sana böyle iyilikte bulundum, sana böyle infak ettim, ben olmasaydım açlıktan ölürdün” diyenlerin değil.

Sure devam eder; Kavlun ma’rûfun ve magfiretun: “Güzel bir söz ve güzel bir bağışlama.” Hayrun min sadakatin yetbeuhâ ezâ: “Sadaka verip (o sadakadan) sonra eza etmekten daha hayırlıdır.” Güzel bir söz, sadaka verip eza etmekten daha hayırlıdır. Vallâhu ganiyyun halîm:301 “Allah ğaniyy ve halimdir.” Yani Allah zengindir ve halimdir. Bu ne demektir? -Eğer Allah böyle birine o anda gazap etmiyorsa Allah halim olduğu içindir. Yoksa o kişi gazabı hak etmediğinden dolayı değildir; çünkü böyle biri malı kendine ait zannetmiştir. Biri sadaka verdiği kişiye eza ediyorsa, sadakasını o ihtiyaç sahibinin başına kakıyorsa Allah rızası için vermemiştir.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” Lâ tubtılû sadakâtikum: “Sadakalarınızı (infaklarınızı, Allah için verdiklerinizi) boşa çıkarmayın.” Bil menni: “Başa kakarak.” Minnet ederek boşa çıkarmayın. Vel ezâ: “Eziyet edip (boşa çıkarmayın).” Gönül kırarak boşa çıkarmayın. Kellezî yunfiku mâlehu riâen nâs: “Malını insanlara gösteriş için infak eden kimseler gibi yapmayın.” Ve lâ yu’minu billâhi vel yevmil âhır: “Allah’a ve ahirete inanmayan kimseler gibi yapmayın, eğer mü’minseniz (böyle yapmayın).” Böyle yapanlar Allah’a ve ahirete iman etmemiştir. Fe meseluhu ke mesel: “Böylelerinin misali şöyledir ki.” Safvânin aleyhi turâb: “Kayanın üzerinde biraz toprak bulur.” Fe esâbehu vâbil: “Ona biraz yağmur isabet edince.” Fe terakehu saldâ: “Onu süpürüp götürür, orda sadece kaya kalır.” Yani başa kakarak sadakasını, infakını silmiş, yok etmiştir. Lâ yakdirûne alâ şey’in mimmâ kesebû: “Böyleleri hiçbir şey kazanamaz.” Vallâhu lâ yehdîl kavmel kâfirîn:302 “Allah, kâfir kavmi hidayete erdirmez.”

Allah böyle yapanlar için “kâfir” dedi; çünkü onlar Allah’ı ciddiye almazlar. Mü’minler ise bunu farkında olmadan, bilmeden yaparlar. İnsan, verdiğini Allah rızası için verdiğinde Allah da bunun karşılığını ona verir. Mü’min buna iman etmelidir; yani bir şeyi Allah için infak ettiğinde bunun karşılığını Allah’tan alacağına iman etmelidir. O zaman mü’min, ihtiyaç sahibi birine bir şey verdiğinde o verdiğini onun başına kakmamalı, minnet etmemelidir. Onun için Allah, mü’minlerin sadaka verirken ki, infak ederken ki halini anlatırken; “onlar sadakalarını gizli yaparlar.”303 Yani sağ ellerinin verdiğini sol elleri görmez, buyurur.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” Enfikû min tayyibâti mâ kesebtum ve mimmâ ahracnâ lekum minel ard: “(Ticaret olarak) Kazandığınız şeylerden, bir de topraktan sizin için çıkardığımız (mahsullerin) temizlerinden infak edin.” Ve lâ teyemmemûl habîse minhu tunfikûn: “Kötü olanları infak etmeye kalkışmayın.” Güzel olmayanları, hoş olmayanları infak etmeyin; yani “çürüğünü, eskisini toplayıp Allah yolunda infak edelim” demeyin, böyle yapmayın. Ve lestum bi âhızîhi illâ en tugmidû fîh: “Kendiniz severek almayacağınız şeyi (infak etmeyin).” Yani kendin için beğenmediğin bir şeyi infak etme. Va’lemû ennallâhe ganiyyun hamîd:304 “Muhakkak ki Allah ğaniyy ve hamiddir.” Yani Allah zengindir ve övgüye layıktır. Eğer vereceksen senin verdiğin de övgüye layık olsun, dedi Allah.

Kıyamet günü cehenneme girenlere melekler sorar; Mâ selekekum fî sekar: “Sizi cehenneme getiren şey nedir?” Neden cehenneme geldiniz? Bunlar iman ettiğini söyleyenlerdir. Kâlû:  “Onlar derler ki.” Lem neku minel musallîn: “Biz namaz kılanlardan değildik.” Ve lem neku nut’ımul miskîn: “Ve biz miskinleri doyurmuyorduk.” Ve kunnâ nehûdu meal hâidîn:305 “Bir de o batıla dalanlarla beraber (batıla) dalıyorduk.” Dünyaya dalmış gidiyorduk. Demek ki cehenneme gidenlerin iki özelliği, namaz kılmamaları ve infak etmemeleriymiş. Cehenneme gidecek olanlar fakirlere ve miskinlere yedirmezler; çünkü rablerini ciddiye almamışlar, ahiretlerini ciddiye almamışlardır.

Şimdi zekât nedir onu anlamaya çalışacağız. Zekât tezkiye olmak, tezkiye olmak ise temizlenmek demektir.

Kemâ erselnâ fîkum resûlen minkum yetlû aleykum âyâtinâ ve yuzekkîkum: “Size içinizden bir resul gönderdik ki; size ayetlerimizi okuyor ve sizi temizliyor.” Sizi şirkten ve nifaktan temizliyor. Bununla beraber temizlenmeniz için ne gerekiyorsa Allah’ın vahyiyle beyan ediyor. Ve yuallimukumul kitâbe vel hikmeh: “Size kitabı ve hikmeti talim ediyor (öğretiyor).” Ve yuallimukum mâ lem tekûnû ta’lemûn:306 “Bir de size bilmediklerinizi öğretiyor.” Resul, insanlara bilmediklerini neyle öğretir? -Allah’ın ayetleriyle öğretir. Demek ki Allah, resullerini gönderirken vahyini öğretip talim etsin, hikmeti öğretsin, bilmediklerini öğretsin, bir de onları temizlesin diye gönderiyormuş.

Allah, Kur’an’da tezkiye olanları takva sahipleri olarak nitelendirir. “Onlar büyük günahlardan sakınırlar. Rabbinin mağfireti geniştir. Rabbi de onların küçük günahlarını bağışlar, mağfiret eder. O sizin neler yaptığınızı en iyi bilendir. Siz annenizin karnındayken de o sizi bilendir. O zaman nefsinizi temize çıkarmayın; çünkü o, takva sahiplerini en iyi bilendir”307 buyurur. Yani Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirenleri en iyi bilendir. Kendi nefsinizi temize çıkarmayın, kendinizi hesaba çekin, kendinize fetva çıkarmayın, diyor Allah.

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” Lâ tettebiû hutuvâtiş şeytân: “Şeytanın adımlarına tabi olmayın.” Ve men yettebi’ hutuvâtiş şeytân: “Kim şeytanın adımlarına tabi olursa.” Şeytanın yürüdüğü yolda yürürse. Fe innehu ye’muru bil fahşâi vel munker: “Muhakkak ki o (şeytan) aşırılığı (fuhşu) ve kötülüğü emreder (tavsiye eder).” Ve lev lâ fadlullâhi aleykum ve rahmetuhu: “Eğer Allah’ın rahmeti ve fazileti sizin üzerinizde olmasaydı.” Mâ zekâ minkum min ehadin ebedâ: “Sizden hiç kimse ebediyen temize çıkmazdı.” Allah sizi temiz çıkarır, sizi temizler. Ve lâkinnallâhe yuzekkî men yeşâu: “Ama Allah dilediği kimseyi (temizlenmeyi dileyenleri) temizler.” Vallâhu semî’un alîm:308 “Muhakkak ki Allah her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.”

Allah ne yaparsak bizi temizler?

Ve ekîmûs salâh: “Namazı ikame edin.” Namazı ikame edin ki Allah sizi temizlesin. Ve âtûz zekâh: “Zekâtı verin.” Temizlenmek için verin ki Allah sizi temizlesin. Ve atîûr resûl: “Resulüne itaat edin.” Leallekum turhamûn:309 “Umulur ki rahmet olunursunuz.” Eğer böyle yaparsanız Allah’ın rahmetini hak edersiniz. Allah sizi rahmetinin içine alır, size rahmetiyle muamele eder. Yoksa sizden hiç kimse temize çıkmaz; yani kurtuluşunuz olmaz.

Evet, namazı ikame eder, zekâtı verir ve resulüne itaat edersek Allah bizi temizler. Böyle yaparsak Allah bize rahmet eder, yoksa böyle olmadığı takdirde rahmet yoktur.

Allah takva sahiplerini ateşten uzaklaştırır, saadete erdirir. Peki, takva ehli olanlar kimlerdir?

Ellezî yu’tî mâlehu yetezekkâ: “Onlar ki malını verir, temizlenir.” Allah da onları temizler. Bunlar takva sahipleridir. Ve mâ li ehadin indehu min ni'metin tuczâ: “Onun yanında mükâfatlanacak hiçbir nimete layık hal yoktur.” İllâbtigâe vechi rabbihil a’lâ: “Ancak yüceler yücesi rabbinin cemalini isteyenler müstesna!” Rabbinin cemalini isteyip malını verenler müstesna, dedi Allah. Ve le sevfe yerdâ:310 “Ve mutlaka (Allah) onlardan razı olacak.” Onları da kendinden razı edecek.

Ve izâ kîle lehum enfikû mimmâ razakakumullâhu kâlellezîne keferû lillezîne âmenû: “Onlara; ‘Allah’ın size rızık olarak verdiğinden infak edin’ denildiğinde o kâfirler, iman edenlere dedi ki.” E nut’imu men lev yeşâullâhu at’ameh: “Allah’ın, dilediği takdirde doyuracağı kimseyi biz mi doyuralım?” İn entum illâ fî dalâlin mubîn:311 “Muhakkak ki siz apaçık bir delalet içindesiniz (şaşırmışsınız).”

Kâfirler bu sözü mü’minlere söyler; ama bazen mü’minler de başka bir mü’min için; “Allah dileseydi onu doyururdu, onu biz mi doyuralım. Allah onun hakkında öyle takdir etmiş, onun öyle kalması lazım” der. Oysaki Allah; “kâfirler böyle söylüyor” dedi. O halde bilmeliyiz ki; “Allah dileseydi onları doyururdu, biz mi onları doyuracağız” diyenler mü’min değildir; çünkü onlar ahirete iman etmemiştir, onlar kâfirdir. Allah; Ellezîne lâ yu’tûnez zekâte ve hum bil âhirati hum kâfirûn:312 “O zekâtı vermeyenler (Allah yolunda infak etmeyenler) ahireti inkâr edenler, onlar kâfirdir” buyurdu.

Allah başka bir ayet-i kerimede; “iyilik, yüzünüzü doğuya ya da batıya çevirmeniz değildir” buyurur. Yani şurada ya da burada olmanız değildir. Peki, iyilik nedir? -Allah ayetin devamında buna cevap verir. “Allah’a, ahirete, meleklere, kitaplara ve peygamberlere iman etmenizdir.”313

Böyle bir imana sahip olanlar kimlerdir?

Allah bu soruya da cevap verir; “malı yakınlara, yetimlere, miskinlere, yolda kalmışlara, özgürlüğünü kaybetmiş olanlara verenlerdir. Bunlar namazı ikame edip, zekâtı verenlerdir. Onlar söz verdikleri zaman da sözlerini yerine getirirler. Sıkıntıda, hastalıkta, savaşta, zorlukta, darlıkta sabrederler. İşte bunlar sadık olan ve takva sahibi olan kimselerdir.”314 Mü’minler, Müslümanlar, muttakiler, takvaya ermiş olanlar ve sıtkiyet makamında olanlar bunlardır.

“O kimseler ki iman ederler, salih amel işlerler, namazı ikame ederler, zekâtlarını verirler. Onların ecirleri rableri katındadır. Onlar için korku yoktur ve onlar mahzun da olmazlar.”315 Yani Allah, onlara özel muamelede bulunur.

Allah ayet-i kerimede; “sizin veliniz ancak Allah ve resulüdür bir de iman edenlerdir” diye buyurur. Ayetin devamında iman edenlerin kim olduğunu da söylüyor Allah; “onlar ki namazlarını ikame eden, zekâtlarını veren ve rükû eden kimselerdir.”316 Rükû edenler; Allah’a boyun büken, Allah’ın emrini işitince “işittik ve itaat ettik” diyenlerdir.

“Namazı ikame edin, zekâtı verin ve rükû edenlerle beraber rükû edin.”317 Allah bu ayette ilk önce namazı ikame etmemizi sonra zekâtı vermemizi daha sonra da rükû edenlerle beraber rükû etmemizi söyledi. Dikkat etmek gerekirse Allah bu ayette namazı ayrı rükûyu ayrı olarak zikretti. Eğer bu rükû namazdaki rükû olsaydı Allah zaten namazı ayetin başında söylediği için rükûyu bir daha söylemesine gerek kalmazdı, o zaman buradaki rükû, namazdaki rükû değildir.

Peki, “rükû edenlerle beraber rükû edin” demek ne demektir?

Bu; Allah yolunda hizmet edenlerle beraber hizmet edin, Allah’a itaat eden bir cemaatin içinde Allah’a itaat edin ve Allah yolunda hizmet edin demektir.

“Namazı ikame edin, zekâtı verin. Kendiniz için hayırdan önceden ne göndermişseniz Allah katında onu bulursunuz. Muhakkak ki Allah bütün yaptıklarınızdan haberdardır ve onu görendir.”318

Ve rahmeti vesiat kulle şey’in, fe se ektubuhâ: “Rahmetim her şeyi kuşatmıştır ve onu (şu kimselere) yazacağım ki” Lillezîne yettekûn: “Onlar muttakidirler.” Onlar Allah’a karşı sorumluluğunu bilir ve yerine getirmeye çalışırlar. Ve yu’tûnez zekâh: “Zekâtı verirler.” Zekâtı temizlenmek için verirler. Vellezîne hum bi âyâtinâ yu’minûn:319 “Onlar ayetlerimize kesin iman etmiş kimselerdir.”

Demek ki Allah takva sahiplerini, temizlenmek için zekâtı verenleri rahmetinin içine alıp onlara rahmetini yazıyormuş. Zaten; “ayetlerime kesin iman edenler de bunlardır” dedi Allah.

“Mü’min erkeklerle mü’min kadınlar birbirlerinin dostlarıdır. Onlar iyiliği emreder, kötülükten men eder, namazı ikame eder, zekâtlarını verir ve Allah ve resulüne itaat ederler. İşte onlar, Allah’ın, rahmetiyle muamele edeceği kimselerdir. Muhakkak ki Allah, aziz ve hakimdir.”320

Allah, peygamberlerini anlatırken onların da kendi ailelerine zekâtı emrettiğini buyurur; “kitapta İsmail’i zikret. Muhakkak ki o, sözünde sadıktı ve nebi ve resuldü. Ailesine namazı ikame etmeyi ve zekât vermeyi emrediyordu. Rabbi ondan razı olmuştu.”321

SADAKALLAHUL AZİM

Dünya malından vermek, zekâtı vermek, infak etmek ve sadaka vermek imanın meyvesidir. Temizlenmek için vermek demek; kibirden, dünya sevgisinden, küfürden ve nifaktan temizlenmek için vermek demektir. İnsan temizlenmek için verirken Allah ona neyi vermişse ondan infak etmelidir.

Mesela; âlim birinin, ilminden vermesi, bir mü’minin de imanından vermesi gerekir. İman; Allah’ı sevmek demektir. Biri kulları Allah’ı sevmeye davet ettiğinde, kulları Allah için sevdiğinde gönlündeki imandan o kullara ikram etmiş, infak etmiş olur. Bunu yapmazsa imanından infak etmemiş olur.

Allah için verenler her zaman kazanırlar.

Onun için dünyaya almaya değil, vermeye gelmişiz. Elimize ne geçerse geçsin, Allah bize neyi verirse versin, onu verip ebedi hayatımızı, cenneti, Allah’ın rızasını almaya çalışmamız, bunun için her imkânı değerlendirmemiz gerekir. Yani sürekli; “ben ne yapabilirim, nasıl yapabilirim” deyip kazanma yolu, kazanma imkânı aramamız gerekir. Yoksa dünyayı ebediymiş gibi zannedip, kabul ederek dünyaya, mala sarılırsak Karun’un durumuna düşeriz.

Allah, kitabında Karun’u anlatır. Karun aynı zamanda Hz. Musa (a.s.)’ın amcasının oğludur. Karun o kadar zengindir ki onun hazinelerini çok büyük bir askeri konvoy korurdu. Allah ayet-i kerimede Karun hakkında; “Karun ihtişamla kavminin karşısına çıktı. Dünya hayatını isteyenler dediler ki: Keşke Allah, bize de Karun’a verdiği gibi verseydi”322 buyurur. Yani ona gıptayla bakıp; “keşke Allah, Karun’a mal verdiği gibi bize de verseydi” dediler. “Sonra kavminden biri dedi ki: Allah’ın sana ikram ettiği gibi sen de ikram et.”323 Yani halifeliği yerine getir, Allah’a halife ol. “Karun dedi ki: Bu servet bana bendeki ilim sayesinde verilmiştir.”324 Yani “ben biliyorum, akıllıyım, bunu ben kazanmışım, niye başkalarına veriyorum” dedi. Bunun üzerine, “Allah onu hazinesiyle beraber yerin dibine geçirdi.”325 Yeri sarsmasıyla hepsini yerin dibine geçirdi. “Dün keşke bize de böyle mal verilseydi deyip onun yerinde olmak isteyenler dediler ki: Allah bizi korumuş. Demek ki biz de onun gibi düşünseydik bizi de yerin dibine geçirirdi”326 dediler.

Onun için servete, mala bakarken ebedi hayatı kazanmamız için onları imkân olarak görmemiz gerekir. Allah bize bir ilim, bir makam, bir mevki vermişse bu da aynen böyledir. O makamda, o mevkide; “Allah’ın kullarına nasıl hizmet ederim de kazanırım, Allah için burada ne yapabilirim” deyip bunun hesabında olmamız gerekir. Mü’minler böyledir, mü’minin böyle olması gerekir. Mü’minler dünyaya, mala, servete, mevkiye, makama böyle bakar, böyle bakmalıdır.

Dünyasını ahirete kurban etmeyen ahireti kazanamaz. İki tercih vardır; ya dünyayı tercih edersin ya da ahireti tercih edersin. Ahireti tercih ettiysen dünyayı ahirete kurban edersin; ama dünyayı tercih ettiysen o zaman da ahireti dünyaya kurban etmiş olursun.

Onun için Allah ayet-i kerimede; “insanlardan öylesi var ki; ‘rabbim bana dünyada ver’ derler. Böylelerinin ahiretten nasibi yoktur”327 buyurur. Böyle söyleyenler dünyayı tercih etmiştir. Kim dünyayı ahiretin önüne alırsa ebediyen kaybeder. Allah, insan için ahireti tercih etmiştir, insanı cennet için yaratmış, Hz. İnsan olsun diye yaratmıştır.

Allah dünya hayatı için; “bir günlük hayat”328 demiştir. Dünyadaki bütün makamlar, bütün servetler için de; “oyalanma ve insanların kendi aralarında övünmesidir”329 demiştir.

Dünyayı vermeyen, ahireti alamaz. Malını vermeyen, kendini tezkiye edemez, temizleyemez. Nefsinden, dünya sevgisinden kurtulamaz, ahireti sevemez; çünkü dünyaya bağlanır; ama ahirete bağlansaydı ahireti sever ve peşinden neyi gönderdiğine bakardı. Bu bir iman meselesidir. Ya ahirete iman eder, dünyayı verip ahireti alırız ya da dünyaya iman eder, dünyayı severiz; dünyayı ahirete tercih eder, malı burada yığarız. Allah ayet-i kerimede; “o mal biriktirip, toplayıp Allah yolunda sarf etmeyenler var ya, Kıyamet günü onların servetlerini, altınlarını, gümüşlerini ateşte kızdırıp yanlarını, sırtlarını, alınlarını dağlayacağız”330 buyurur.

Allah’ın ayetleri bellidir. Allah; “malınızı toplamayın, infak edin” diyor, insanlar ise; “malınızı toplayın” diyor. Böyle söyleyenlere sormak lazım; “niye toplayalım, sen ahirete iman etmemiş misin! Allah’ın; ‘senin malında fakirin hakkı var’331 dediğini bilmiyor musun!” Allah o malı sana emanet etti diye o mal sana ait olmuş olmaz. Allah sana ikramda bulunup, önüne bir de fakir birini koyarak; “hadi kulum cenneti al” diyor. Eğer mü’min isek bu böyledir, bunu böyle anlamak lazım.

Bir de verirken infak ettiğimiz kişiye de ayrıca teşekkür etmemiz gerekir; çünkü onun sayesinde malımızı ebedileştirmiş, ebediyete, ahirete göndermiş, onunla cenneti satın almış, Allah’ın rızasını, Allah’ın esmasını kazanmış oluruz ve Allah bize, Kerim, Rezzak ve Vehhab ismiyle tecelli eder. İşte bundan dolayı yardım ettiğimiz o ihtiyaç sahibine bir de teşekkür etmemiz gerekir.

Kısacası zekât, Allah’ın isimlerinin kulda tecelli etmesi içindir, neyi verirsen ver o fark etmez mesele Allah için vermektir. İlminden verirsen Allah’ın Âlim ismi sende tecelli eder. İlimden verilmesi gerektiği gibi bir de sevgiden de vermek gerekir. Birini seversen Allah’ın Vedud ve İlah ismi, merhamet edersen Rahman ve Rahim ismi, ikram edersen Kerim ismi sende tecelli eder; yani neyi verirsen ver, karşılığında Allah’ın bir isminin tecellisini kazanırsın. Bu nedenle Allah, güzel yapanlar için; “onların güzelliğini artırırız, bir de onlara (kendimizden) fazlımızdan veririz”332 buyurur.

Allah verdiklerimizin karşılığını verip bir de üstüne bize kendinden güzellik verir, verince de bizi Hz. İnsan, kâmil insan, yeryüzünde halife yapmış olur. Onun için her imkânı değerlendirip neyimiz varsa Allah yolunda sarf etmemiz, infak etmemiz, sadaka olarak verip sadakatimizi ispatlamamız, zekât olarak verip kendimizi temizlememiz, kazanmaya çalışmamız gerekir. Hep beraber böyle yapacağız inşallah!

Allah hepimizi zekâtı anlayanlardan eylesin! Zekâtı verip kendini, nefsini temizleyenlerden, kendini arttıranlardan eylesin! Kendini büyütenlerden, çoğaltanlardan, Allah’ın isimleriyle isimlenenlerden eylesin!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Bakara /219 ↩
  2. İbni Hibban 5926, Nesei 4440, Ebu Yağla 997, Ahmed 3/23 ↩
  3. İbni Hibban 5926, Nesei 4440, Ebu Yağla 997, Ahmed 3/23 ↩
  4. Tevbe /111 ↩
  5. Nisa /142 ↩
  6. Tevbe /54 ↩
  7. Tevbe /103 ↩
  8. Tevbe /54 ↩
  9. İbnu’l-Esîr, Üsdu’l-ğabe, 1/237-238; Mecmau’z-zevaid, 7/21-32 ↩
  10. Tevbe /53 ↩
  11. Bakara /219 ↩
  12. Buhârî, Mezâlim, 3; Müslim, Birr, 59; Ebû Davud, Edeb, 38; Tirmizî, Hudûd/3; Ahmed, Müsned, 2 /91 ↩
  13. Hâkim, II, 15; Heysemî, VIII, 167, Mecmau’z-Zevâid, Darü’l-Fikr, Beyrut 1994, C. 8, S. 306 ↩
  14. Talâk /7 ↩
  15. Muslim, Birr 142. İbni Mâce, Et’ıme 58; Tirmizî, Et’ıme 30 ↩
  16. Buhârî, Edeb 34, Zekât 10, Rikak 51, Tevhîd 36; Müslim, Zekât 66-70. Tirmizî, Kıyâmet 1, Zühd 37; Nesâî, Zekât 63-64; İbni Mâce, Mukaddime 13, Zekât 28 ↩
  17. Zâriyât /56 ↩
  18. Fatiha /4 ↩
  19. Bakara /3, Enfâl /3 ↩
  20. Lokman /4, Enfal /3, Neml /3, Bakara /3 ↩
  21. Bakara /264 ↩
  22. Bakara /263 ↩
  23. İnsan /9 ↩
  24. Hucurât /10 ↩
  25. Bakara /219 ↩
  26. Talâk /7 ↩
  27. Meâric /24-25 ↩
  28. Tevbe /60 ↩
  29. Tevbe /103 ↩
  30. Bakara /215 ↩
  31. Bakara /262 ↩
  32. Bakara /263 ↩
  33. Bakara /264 ↩
  34. Bakara/274 ↩
  35. Bakara /267 ↩
  36. Muddessir /42-45 ↩
  37. Bakara /151 ↩
  38. Necm /32 ↩
  39. Nûr /21 ↩
  40. Nûr /56 ↩
  41. Leyl /18-21 ↩
  42. Yâsîn /47 ↩
  43. Fussilet /7 ↩
  44. Bakara /177 ↩
  45. Bakara /177 ↩
  46. Bakara /277 ↩
  47. Mâide /55 ↩
  48. Bakara /43 ↩
  49. Bakara /110 ↩
  50. Arâf /156 ↩
  51. Tevbe /71 ↩
  52. Meryem /54-55 ↩
  53. Kasas /79 ↩
  54. Kasas /77 ↩
  55. Kasas /78 ↩
  56. Kasas /81 ↩
  57. Kasas /82 ↩
  58. Bakara /200 ↩
  59. Mu’minûn /113, Nâziât /46 ↩
  60. Hadîd /20 ↩
  61. Tevbe /34-35 ↩
  62. Meâric /24 ↩
  63. Şura /20-23 ↩