NAMAZ 1
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
İnşallah hep beraber namazı anlamaya çalışacağız. İki seneden beridir imanı anlamaya çalıştık; çünkü iman olmadan amel fayda vermez. Eğer biri iman etmemişse gece gündüz ibadet yapmış olsa bile Allah ondan o ibadeti kabul etmez. İman etmeden ibadet yapsa, salih amel işlese, insanlara gece gündüz yardım da etse Allah onu kabul etmez; çünkü iman olmadan o ibadet Allah için olmaz ve Allah kendisi için olmayan hiçbir şeyi kabul etmez. Onun için Allah ayet-i kerimede; “Kıyamet günü Allah’ın huzuruna geldiğinizde Allah’ın rızasını gözeterek yaptığınız işlerden başka hiçbir işiniz şükrana layık değildir”115 buyurur. Yani bir işi Allah’ın rızasını gözeterek yapmışsak şükrana, teşekküre layıktır, yoksa layık değildir.
İmanla ameli, ibadeti birbirinden ayırmak doğru değildir. Zaten; “iman, amelden bir cüz müdür değil midir” diye âlimlerimiz çok söz söylemiştir. Kimi; “iman amelden bir cüzdür” demiştir. Yani “iman varsa mutlaka amelin de olması lazımdır, amel olmazsa iman olmaz” demiştir. Kimisi de; “amel olmasa da iman olabilir” demiştir.
Peki, bize göre nasıldır?
İmanla islamı birbirinden ayırmak doğru değildir. İmanın şartlarını zaten hep beraber anlamaya çalışmıştık. İslam’ın da 5 şartı vardır. İman, insanın içindeki islamdır; yani Allah’a teslim olmak, âbd olmak insanın içinde olduğu için insanın gönlündeki islamdır. İslam da dışarıdaki, ameldeki, ibadetteki imandır. İkisi bir bütündür, birbirinden ayrı değildir. Birinde iman varsa ondan amel, ibadet meydana gelir. Eğer birinin imanı onu harekete geçirip ona ibadet ettirmiyor, Allah’a kulluk yaptırmıyor, salih amel işlettirmiyorsa bu durumda böyle birinin imanı diri değil, ölü bir imandır. Bu nedenle Allah ayet-i kerimede; “iman etmeyenler veya imanları kendilerine bir fayda vermeyenler (ebediyen kaybetmiştir)”116 buyurur.
İman, insana nasıl bir fayda verir?
İman; kişiye amel işlettirir, onda ahlaka dönüşür, ona güzellik kazandırır ve salih amel işlettirir. Zaten iman kişiye bunları yaptırırsa o iman diri bir iman olur. Yoksa o iman ölü bir imandır, sahibi de o imandan bir fayda göremez.
Arapçada “selâ” kelimesinin karşılığı namazdır. Bir de “selâ” kelimesinin; yani namazın 18 farklı manası vardır. Bunların bir kısmı birbirine benzer. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazla ilgili bir hadisinde; “namaz, mü’minin miracıdır”117 buyurur. Miracı zaten biliyoruz. Miraç; Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in Allah’ın huzuruna çıkmasıdır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz yine namazla ilgili başka bir hadisinde; “namazı olmayanın miracı olmaz” buyurur. Eğer biri miracı olsun istiyorsa namaza dikkat etmelidir. Miraç namazın meyvesidir, namaz miraç için buraktır. Sadece namazın zahiri olan tarafını yapıp, namaz kıldığını zannetmek de doğru değildir. Namazın bir de içi vardır, işte namazın içi miraçtır. Nasıl ki bedenin ruhu varsa namazın da aynı şekilde bir ruhu vardır, namazın ruhu da miraçtır. Allah’ın huzurunda gönül itibariyle durmaktır, Allah’a hamd etmektir.
Ne buyuruyordu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; lâ selâte illa fatihâ: “Fatihasız namaz olmaz.”118 Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ancak Fatiha’yla namaz olur, buyurdu. Bunun için de Fatiha’yı bilmek, anlamak gerekir; yani kişinin Allah’ın huzurunda ne söylediğini bilmesi gerekir.
Fatiha Suresi toplamda 7 ayet, 7 cümledir. Her mü’minin mutlaka bu 7 ayetin manasını bilmesi gerekir. Yoksa Fatiha’sı olmayanın namazı olmaz, Fatiha’yı bilmeyenin de Fatiha’sı olmaz. Böyle kılınan bir namaz da taklidi bir namaz olur.
Eğer Allah’ın huzurunda Allah’a iyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn:119 “Yalnız sana âbd oluyoruz ve yalnız seni istiyoruz” dersek namazımızın miraç olduğunu görürüz. Bütün mesele gönül itibariyle Allah’ın huzurunda durmaktır. Ne zaman Allah’ın huzurunda durduysak, muhatabımız Allah olduysa, onunla sohbet ettiysek miraçtayız demektir. Bu, mü’minin miracıdır, yalnız bize bu miracı kazandıracak olan da namazdır.
Namaz kılmadan kendi kendimize Allah’a dua etsek, Allah ile sohbet etsek olur mu?
Olur; ama sadece dua etmiş oluruz, Allah’a dua etmiş, Allah’la sohbet etmiş oluruz; ama namaz olmazsa gerçek manada hiçbir zaman miraç olmaz; çünkü Allah’ın huzurunda durup, Allah ile sohbet etmek namaz nimetinin eseridir, sonucudur. Bir veli, bir Allah dostu müşahedeyi yaparken mutlaka namaz nimetinden dolayı yapar. Bu nimeti ona namazı, secdesi kazandırır; çünkü namaz sadece zahiri olarak huzurda duruş değil bir de manevi olarak huzurda duruştur. Sadece dua edersek manevi olarak huzurda durmuş; ama zahiri olarak huzurda durmamış oluruz.
Zahiri olarak huzurda durunca ne olur?
Hem manevi hem zahiri varlığımızla Allah’ın huzurunda durmuş oluruz. Bedenle huzurda durduğumuzda her azamız ibadettedir, o anda Allah’ın huzurundadır; ama diğer zamanlarda Allah’ın huzurunda durup sohbet ederken beden ibadette değildir.
Selâ, namaz demektir, dedik. Kıldığımız namaz ayrıca selamet demektir. Namaz, bizi selamete erdirir. Allah cennete; “selam yurdu”120 der. Namaz bizi neden selamete erdirir? -Bizi Allah’ın huzurunda durdurur da ondan, Allah ile beraber eder, Allah ile muhatap eder de ondan.
Selâ aynı zamanda yaslanmak, dayanmak, güvenmek demektir. Namaz kılan kişi bu arada sırtını Allah’a dayadığı için Allah’a güvenir. İnsan günde beş vakit huzuruna çıktığı rabbine güvenmez mi? -Elbette ki güvenir. Eğer biri günde beş vakit Allah’ın huzuruna çıkıyorsa Allah’a karşı bir yakınlık, bir samimiyet kazanmıştır. Günde beş vakit biriyle sohbet etsek onunla mutlaka samimi ve yakın oluruz.
Selâ aynı zamanda başkalaşmamak demektir. Peki, başkalaşmamak ne demektir?
Allah, insanı âbd olsun diye yaratmış ve fıtratına bunu yazmıştır. Âbd olmak insanın fıtratında yazılıdır. Bununla beraber insanın kaderidir ve kimse kaderinin dışına da çıkamaz; yani başkalaşamaz. Namaz âbd olarak insanın âbdiyetini kemale erdirir. İnsan namazla neden başkalaşmaz? -Çünkü günde beş defa Allah’ın huzuruna çıkarsa biri diğer zamanlardaki arayı da doldurur. Bunun için Allah ayet-i kerimede; “namazları (ikame edin) ve orta namaza da dikkat edin”121 buyurmuştur.
Peki, orta namazı ne demektir?
Orta namazı; iki namaz arasındaki vakit demektir. Nasıl ki hem bedeninle, hem gönlünle, hem de ruhunla namaza duruyorsan; yani miraçta Allah’ın huzurunda duruyorsan diğer zamanlarda, iki namaz arasında da Allah’ın huzurunda durman gerekir. Allah ayette orta namazla kuluna; “benimle ol” demiştir. Eğer biri böyle olursa onun başkalaşması mümkün değildir. Başkalaşmak aynı zamanda; hayvan gibi hatta hayvandan daha aşağı olmaktır; çünkü böyle biri kendini kaybeder.
Selâ aynı zamanda yanarak doğrulmak, düzelmek demektir. Mesela Araplarda baston yapılırken bastonun başını eğmek için önce o baston yakılır. Baston eğriyse önce o eğriliği düzeltilir sonra ona şekil verilir. Araplarda bu işleme selvel asa; yani “asa namaz kıldı” denilir. Onun için selâ aynı zamanda yanarak doğrulmak demektir.
İnsan nasıl yanarak doğrulur, düzelir ve düzgünleşir?
Demek ki insan eğri büğrüdür ki onun namazla doğrulması gerekir. Namaz; Allah’ın huzurunda durup aynı zamanda kulun Allah’a olan sevgisini, imanını, aşkını beyan ederek başını secdeye koymasıdır. O aşkla, muhabbetle kulun doğrulması, düzelmesi, eğri büğrü taraflarını Allah’ın emrettiği gibi düzeltmesi demektir. Onun için Allah ayet-i kerimede; “namazı ikame et”122 buyurur. Allah, namaz kıl değil namazı ikame et buyurmuştur; yani namazla doğrul, namazı doğrult, namazla ayağa kalk demiştir. Namazla ayağa kalkmak; kulluk yapmak ve ebedi hayatını kazanmak için harekete geçmek demektir.
Selâ aynı zamanda dua etmek demektir. Zaten namaz baştan sona duadır. Namazın içinde; “Allah u ekber” deyip tekbir etmek, “subhane rabbiyel azim, subhane rabbiyel e’âla” deyip tesbih, tenzih ve tazim etmek, bir de; “elhamdulillahi rabbil âlemin” deyip Allah’a hamd etmek, kulluğunu, âbdliğini beyan etmek vardır. Kul bunlarla beraber secdede de, namazdan sonra da Allah’tan istediğini ister. Fatiha zaten baştan sona duadır. Kısacası namaz dua demektir.
Selâ aynı zamanda desteklemek, yardım etmek, onun yanında olmak, onu övmek, övdüğünü sevmek demektir. Bunların hepsi selâ kelimesinin manasıdır. Onun için Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için ayet-i kerimede; İnnallâhe ve melâiketehu yusallûne alân nebiy: “Muhakkak ki Allah ve melekleri peygamberine selât eder” buyurur. Peygambere selât etmek; peygamberine namaz kılar, selavat okur demek değil peygamberini destekler, yardım eder, onu över ve sever demektir. Bu nedenle ayetin devamında; Yâ eyyuhellezîne âmenû sallû aleyhi ve sellimû teslîmâ:123 “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Siz de ona selât edin ve tam bir teslimiyetle selât edin” buyurur. Yani siz gerçekten iman etmişseniz siz de peygamberi sevin, onu övün, onu kabul edin, onu destekleyin ve ona yardım edin, dedi Allah. Demek ki selâ bir de desteklemek, yardım etmek demekmiş.
Aslında kime yardım ediyor ve destekliyoruz?
Kendimize yardım ediyor, manevi tarafımızı, ruhumuzu destekliyoruz. Ruhumuz öne geçsin diye ona yardım ediyoruz. O bizde önde olup tecelli etsin diye, biz onunla beraber olup Hz. İnsan olalım diye kendimizi, manevi tarafımızı destekleyip güçlendiriyoruz. Ruhumuzu Allah ile beraber edince desteklemiş ve güçlendirmiş oluyoruz. Aynı zamanda Allah’ı sevmiş, Allah için kendimizi sevmiş oluyoruz. Kendimizde tecelli eden Allah’ın nurunu sevip, onunla beraber olmuş oluyoruz. Övülmeye, sevilmeye layık olmuş oluyoruz. Demek ki bütün bunları bize kazandıran namazımızmış; ama gerçek bir namaz, taklidi bir namaz değil!
Namaz aynı zamanda Allah’a teslim olmak demektir. Kıyamda Allah’ın huzurunda durur, rükûya giderken Allah’ın huzurunda eğiliriz. Her emrin, her vahyin karşısında eğilir; yani itiraz etmeyiz. “İşittik ve itaat ettik”124 deriz. Başımızı secdeye koyduğumuzda; “ben âlemlerin rabbine teslim oldum. Huzurunda en yüksek yerim olan başımı yere koyuyorum” deriz.
Allah ayet-i kerimede; “namaz sizi her türlü fahşadan alıkoyar”125 buyurur. Fahşa demek aşırılık demektir. Eğer namaz bizi her türlü aşırılıktan alıkoymuyorsa bu namaz Allah’a göre namaz olmamıştır; çünkü Allah, namaz sizi her türlü aşırılıktan alıkoyar, buyurdu.
Mesela; bir kadın kendini eşinden başkasına sunarsa ona fahişe denir. Aynı durum erkek için de geçerlidir, arada bir fark yoktur. Günah itibariyle durum aynıysa cinsiyet arasında da bir fark yok demektir. Aynı şekilde biri ticaret yaparken malını değerinden fazlasına satarsa o fiyata da fahiş fiyat; yani aşırı fiyat denir. O kişi de aşırılığı işlemiş olur. Bunu her şey için ölçü olarak kabul edelim. Kısaca hangi konuda olursa olsun fahşa aşırılık demektir.
Allah bu nedenle; namaz sizi her türlü fahşadan, aşırılıktan alıkoyar. Hem nefsiniz hem de diğer insanlar için sizi dengede, hakta tutar ve aşırı gitmenize mani olur; hem aileniz için hem çocuklarınız için hem de ticaretiniz, işiniz için dengede olursunuz, dedi. Bu durumda eğer namazımız bizi aşırılıktan alıkoymuyorsa bir sorun var demektir. Namazımız taklidi olmuş, zahiri olarak beden itibariyle Allah’ın huzurunda durmuşuz; ama gönül itibariyle Allah’ın huzurunda duramamışız demektir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz namazla ilgili bir hadisinde; “namaz için ezan okunduğunda şeytan, ezanın sesinden rahatsız olur ve ezanın sesini işitmeyeceği yere kadar uzaklaşır ezan bittiğinde insanlar namaza durunca hemen gelir, insan ile nefsi arasına girip ona vesvese vermeye başlar. Namaz dışında aklına hiç gelmeyen şeyleri aklına getirir. ‘Şunu düşün, o ne oldu, bu ne oldu’ demeye başlar”126 buyurur.
Eğer insan, gönlüyle namazda durmazsa şeytan onu meşgul eder. Hiç, “gücümüz buna yetmiyor ya da yapamıyoruz” diyemeyiz. Buna fetva da arayamayız. Eğer namaz, mü’minin miracıysa ve miraçta Allah’ın huzurunda durmuşsak şeytan oraya, miraca gelemez. Şeytanın varabileceği en son nokta semanın birinci katıdır. Şeytan göğe çıkamaz, göğün kapısı ona kapalıdır; ama mü’mine kapı açıktır, mü’min miraca çıkabilir; yani arşa çıkabilir.
Eğer namazımız miraç olursa, Allah’ın huzurunda durur, Allah’ın huzurunda olduğumuzu tadarsak; “ben, beni yaratan rabbimin huzurundayım” dersek şeytan oraya gelemez, hiçbir vesvese de veremez. En azından başlangıç itibariyle bir an bile huzurda duramazsak kıldığımız bu namaz huzurda kabul olmayan bir namaz olur; çünkü huzura çıkmadığımız bir namaz olmuştur.
Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “insanlardan öyleleri vardır ki namaz kılar, onlara sadece yorgunlukları kâr kalır. Oruç tutar, onlara sadece açlık kâr kalır”127 buyurur. Biri çabasını, gayretini sarf etmeye çalışmış olabilir; ama namazla miraca çıkmamışsa, namazla huzura çıkmamışsa daha doğrusu gönlü o namazla huzura çıkmamışsa; “Kıyamet günü kıldığı namaz yırtık bir paçavra gibi onun yüzüne fırlatılır ve ona ‘bu senin kıldığın namazdır’ denir”128 buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz.
Namazı neden onun yüzüne atılır?
Namazı yırtık pırtıktır da ondan. Şeytan onun namazını parça parça etmiştir. Allah’ın huzurunda kıyamda durmuş, Allah ile olmuş, Fatiha’yı okumuş, başlarken Allahu ekber: “Allah ekberdir, en yücedir” demiş; ama Allah’ın huzurunda durması gerekirken duramamış, bu sözü sadece lafta kalmıştır. Rükûya giderken subhane rabbilyel azim: “Azim olan rabbimi tespih ederim.” Sen benim rabbimsin, sen azimsin, seni tesbih ediyorum, demiş; ama ne bir şey tatmış ne de hissetmiştir. Secde de subhane rabbiyel e’âla: “Sen benim e’âla olan rabbimsin” demiş; ama onu Allah’a söylememiştir. Bu yüzden bu namaz, huzura çıkılmamış bir namazdır. Böyle bir namaz onu kılanı her türlü kötülükten, aşırılıktan da alıkoymaz. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi böyle bir namaz kılan kişinin namazı da Kıyamet günü yırtık bir paçavra gibi onun yüzüne fırlatılır.
Onun için bakıyorsun öyleleri vardır ki faiz yiyor ve “namazın yeri ayrı, faizin yeri ayrı” diyor. Oysaki Allah faiz yiyen biri için; “ebediyen cehennemliktir”129 “Allah ve resulüne harp açmıştır”130 dedi. O ise yeri ebedi cehennem olduğu halde bir de sözde namaz kılmaya devam eder. Sen bir sefer namaz kılsan ondan vazgeçersin. Başın secdeye bir sefer değse ve sen Allah’ın huzurunda dursan, namazın bir an miraç olsa sen onu yapmaya cesaret edemezsin. Sen bir sefer namaz kılsan ve ondan sonra faiz yersen ikinci sefer huzura nasıl çıkabilirsin! Allah ve resulüne harp açacak, sonra huzura çıkıp; “sen benim rabbimsin” diyeceksin, hiç buna cesaret edebilir misin! Eğer cesaret edebiliyorsan o zaman Allah’ın ayetlerine iman etmemişsin; çünkü Allah’ın söylediğinin tersini yaparsan; “Allah öyle söylemiş; ama boş bir şey söylemiştir” demiş olursun. Böyle bir durumda senin imanın gitmiştir, bir kere sen mü’min değilsin. Bu yüzden de gerçek bir namaz kılmıyor taklidi bir namaz kılıyorsundur.
Mü’min hata işler, yanlış yapar; ama Allah’ın; “cezası ebedi cehennemdir” dediği bir günahı mü’min olan biri hiç işleyebilir mi? Mesela Allah ayet-i kerimede; “kim bir mü’mini kasıtlı olarak öldürürse cezası ebedi cehennemdir”131 buyurur. Bu durumda Allah’a kul olan biri bunu yapabilir mi, buna cesaret edebilir mi! Böyle bir durumda bu kul titremez mi!
Namazla ilgili olarak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeye;
-Eğer birinizin kapısında bir ırmak geçse ve o kişi günde beş sefer o ırmakta yıkansa onda kirden eser kalır mı, diye buyurur.
Sahabe;
Hayır, ya Resulullah, der.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ise;
-İşte beş vakit namaz da böyledir. Biri günde beş vakit namaz kılsa beş defa günahlardan yıkanır, temizlenir132 buyurur.
Allah da ayet-i kerimede; “eğer bir kul büyük günahlardan sakınırsa, küçük günahlarını Allah temizler”133 buyurur. Demek ki Allah kulunun günahlarını temizliyormuş, namazla temizliyormuş. Demek ki namaz aynı zamanda bizi temizleyenmiş.
Namaz bizi Allah’ın huzurunda durdurur orta namazına dikkat edersek daimi olarak huzurda dururuz. Çünkü Allah ayet-i kerimede; “onlar namazlarında daimidirler”134 buyurdu.
Namazın bize kazandırdıkları arasında hayâ etmek de vardır. Namaz bize Allah’tan hayâ etmeyi kazandırır. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz bir hadis-i şerifinde; “Allah hayâ sahibidir, kulundan hayâ eder.”135 Başka bir hadisinde ise; “bir kulun saçı sakalı İslam yolunda ağarmışsa eğer -yani Müslüman olarak hayatını yaşamaya çalışmış ve bu yolda saçları beyazlamışsa- Allah ona azap etmekten hayâ eder”136 buyurur. Yani işi becerememiş; ama hayatı boyunca doğru yapmaya çalışmışsa Allah ona azap etmekten hayâ eder. Demek ki Allah bir de hayâ sahibiymiş.
Bir de Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki; “kardeşlerinizi çoğaltın. Kıyamet günü Allah sizi kardeşlerinizle beraber huzura alır.” Yani cemaatinizin içindeki o insanlarla beraber huzura alır. Herhangi biri, o cemaattekilerin kazandığı nimete layık olmasa da Allah o kişiyi o cemaatin içinden alıp cehenneme göndermeye hayâ eder. Ya da onlara verdiği nimeti ona vermemekten hayâ eder. Onun için kardeşlerinizi çoğaltın, buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz. Allah kulundan hayâ ediyorsa eğer kulun da Allah’tan hayâ etmesi gerekmez mi?
Namaz bize hayâ etmeyi kazandırır. Onun için Allah ayet-i kerimede; “Allah ve resulü sizi diriltecek (hay edecek, size hayâyı kazandıracak) olana davet etiğinde hemen davetine icabet edin”137 buyurur. İnsanı diriltecek olan nedir? -Elbette ki Allah’ın emri, Allah’ın ayetleridir. İman eden birinin aynı zamanda hayâ da etmesi gerekir. Namaz bize hayâyı kazandırır; ama namazımız gerçekten namaz olursa kazandırır, yoksa sadece taklidi olmuş olur.
Diyelim ki şimdi bir yanlış yapacağız, biraz sonra da Allah’ın huzuruna çıkıp halimizi ona arz edeceğiz. Allah’ın huzuruna çıkmadan önce o yanlışı yaparsak huzurda dururken hayâ ederiz. Bu durumda ne deriz? -“En iyisi ben rabbimin huzurunda mahcup olmayayım, utanmayayım, onun için bu yanlışı yapmayayım” deriz. “Senin için bunu yapmıyorum ya rabbi” dediğimizde ise Allah’ın bize neler ikram ettiğini görürüz. Allah bizi buna şahit kılar. Bir ibadetten dolayı değil, sırf o yanlıştan Allah rızası için vazgeçtiğimizden ötürü Allah bize ikram eder.
Allah bize neden ikram eder?
Allah’ın huzuruna çıkmadan önce bir yanlış yapmaktan hayâ ettiğimiz için Allah bize ikram eder. Biz böyle yaptıktan sonra görelim, bakalım, Allah bize nasıl bir ikramda bulunur! İkramı öyle bir tattırır ki bunu mutlaka görüp ardından; “ya rabbi, sen bu nimeti buna karşılık bana ikram ettin” deriz. Yani kul, ibadetle kazanamadığını Allah’a olan hayâsından, haşyetinden dolayı terk ettiği günahından kazanır. Neden? -Çünkü o kul o anda; “ya rabbi senin için” der de ondan. O davranışı saf Allah için olduğundan dolayı Allah da ona ikram eder.
Allah peygamberlerini anlatır. “Onlara Rahman’ın ayetleri okunduğu zaman secdeye kapanır, ağlarlardı” devamında ise; “sonra onların yerine başka bir kavim geldi ki namazı zayi etti”138 buyurur. Zayi etti demek; namazdan zarar etti, demektir. Namazın içini boşalttılar, buyuruyor Allah; yani namazın dışı var ama içi yok. Zahiri olarak namaza durmuş; ama gönül itibariyle huzurda duramamışlar. Bu yüzden de onlar kaybettiler. Nasıl ki imanı hakikatiyle anlamaya çalıştıysak ibadeti de böyle hakikatiyle anlayacağız inşallah.
İmanı veya ibadeti anlatırken bazı kardeşlerimiz ya da beni dinleyenler çok keskin sınırlar çizdiğimi, ya da yanlış veya eksik yapıldığından dolayı hep onları uyardığımı söyleyebilir, böyle düşünebilirler; ama buna ihtiyaç olmasaydı böyle yapmazdım, bunları anlatmama mutlaka ihtiyaç vardır. Yani biri dama çıkıp damın kenarına kadar gelmiş, bir adım daha atsa düşecek böyle bir durumda onu uyarıp; “düşüyorsun, öyle yapma, senin bu tarafa doğru gelmen lazım” demem gerekir; çünkü dostluk, kardeşlik, sevgi bunu gerektirir. Yoksa bizim başka bir derdimiz yoktur. Eksiklerimizi bilelim ki tamamlamaya çalışalım. Doğruyu bilelim ki doğru yapmaya çalışalım. Doğruyu bilmez, yanlışımızı doğru zannedersek hiçbir zaman doğruyu öğrenemeyiz; ama Allah’ın huzuruna gittiğimizde işte o zaman doğruyu öğreniriz, o zaman da çok geç olmuş olur!
Bu durumda doğruyu söylemeyenler mesuldür, sorumludur. Yoksa sadece “namaz kıl” demekle iş bitmez. Namazı kıl demek güzeldir; ama nasıl kılmak gerekir, kılarsak neyi kazanırız, kılmazsak neyi kaybederiz, bunları da anlatmak, açıklamak gerekir. Eğer bunları anlamazsak ibadetimiz taklidi olmuş olur. “İşte namaz kıl, niye olduğunu bilmiyorum; ama kıl, namaz güzeldir” demek namazı anlatmak değildir. Zaten onun için namaz kılarken zorlanıyoruz; yani namaz kılınca zorlanmamızın nedeni namazı bilmeyişimizdir.
Mü’min ile münafık arasında zahiri olarak görünen fark namaz farkıdır.
Maneviyatı, gönlümüzü Allah bilir. Namaz kılan birini görsek onun hakkında rahatlıkla mü’min olduğunu söyleyebiliriz. Namaz kılması zahiri olarak onun mü’minliğine şehadettir. Namazı ona şehadet eder; ama diyelim ki hiç tanımadığımız, mü’min olup olmadığını bilmediğimiz biri eğer namaz kılmıyorsa onun hakkında; “bu mü’mindir” diyemeyiz.
Namaz aynı zamanda zikirdir, duadır, tesbihtir, tevhittir, tahmittir, tahlildir. Namaz aynı zamanda Kur’an’ı okumaktır; çünkü her namazda mutlaka Kur’an’ı okuyoruz. Namaz, Allah ile sohbettir, halini Allah’a arz etmektir. Namaz, Allah’a; “sen benim rabbimsin ben de senin kulunum” demektir. Başını secdeye koyarken her hal ile bunu söylemektir.
İnsan, namazda Allah ile konuşur. Mesela Fatiha Suresi baştan sona Allah ile sohbettir, duadır. Ne diyoruz Fatiha Suresi’nde? Elhamdulillahi rabbil âlemin: “Hamd âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Yani hamd senin içindir, övme ve övülme sana aittir. Errahmanirrahim: “Sen rahman ve rahimsin.” Mâliki yevmiddin: “(Sen) Din gününün sahibisin.” Benim sahibimsin, bana hesap soracak olan sensin. İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn: “Yalnız sana âbd oluyor ve yalnız seni istiyoruz.” Yalnız senden istiyoruz, seni senden istiyoruz. İhdinâs sırat-el mustakim: “Bizi sırat-el mustakime hidayet et.” Sırat-el mustakimde sana gelmeyi bize nasip et. Sana vasıl olmayı, kavuşmayı bize nasip et. Sıratellezine en’âmte aleyhim: “O sırat-el mustakim ki; kendisine nimet verdiğin (kulların yolu).” Peygamberlerin, sıdıkların, şehitlerin, salihlerin yolu. Ğayril mağdubi aleyhim ve leddallîn:139 “(Bizi) Gazaba uğrayanlardan ve delalette kalanlardan eyleme!” Allah’a; “bizi nimet verdiğin kullarının dışında bırakma ya rabbi” diyoruz. Böyle dediğimiz için biz de buna karşılık bu duamızın cevabını mutlaka alırız.
Allah ayet-i kerimede Hz. Zekeriya (a.s.) için; “Zekeriya mihrapta namazda iken melekler ona vahyetti; Allah sana bir evlat verecek ismi Yahya’dır”140 buyurdu.
Hz. Zekeriya’nın başka bir zamanda değil de mihrapta namazdayken bu hitabı almasının sebebi nedir? -Çünkü o, rabbiyle namazda konuştuğu için rabbi de onunla namazda konuşmuştur.
Onun için söylüyorum; namazı olmayanın miracı olmaz. Rabbin seni muhatap alsın istiyorsan namaza dur, Allah’ın huzurunda dur. Sen sohbetini onunla yap, o da sohbeti seninle yapsın.
Namazla ilgili ayetleri hep beraber anlamaya çalışacağız. İlk önce abdestle ilgili olanları anlamaya çalışalım inşallah.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” İzâ kumtum ilâs salâh: “Namaza kalkacağınız zaman.” Fagsilû vucûhekum: “Yüzlerinizi yıkayın.” Ve eydiyekum ilâl merâfik: “Ellerinizi de dirseklerinize kadar (yıkayın).” Vemsehû bi ruusikum: “Başınızı mesh edin.” Ve erculekum ilâl ka’beyn: “Ayaklarınızı da topuklarınıza kadar (mesh edin).”
Demek ki abdest böyle alınıyormuş. Allah’ın bize öğrettiği abdest buymuş. Allah bize abdest alırken ayaklarımızı mesh etme imkânını vermiştir. Hava soğuksa veya su azsa, farz olan; elini dirseklerine kadar bir kez yıkayıp yüzünü de bir kez yıkadıktan sonra elini ıslatarak başını ve ayaklarını mesh ederek abdest almaktır. Bunu Allah söylemiştir, bir sefer yıkarsan yeterlidir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gerektiğinde bunu bir sefer yapardı. Sahabeler bu abdest için; “Resulullah hafif bir abdest aldı” derdi. Peki, ağır abdest nasıldır? -Ağır abdest her bir azayı 3 defa yıkamak, ağza ve buruna 3 defa su vermek ve ayakları da beraberinde yıkamaktır.
Allah bir konuda kolaylık vermişse o kolaylığı bilmek gerekir. Ağır olanı yapalım; ama gerektiğinde hafif olanı da uygulayalım, rabbimizin bize sağladığı kolaylığı yapalım. Allah’ın söylediği dışında hangi mezhep, hangi tarikat, hangi âlim ne söylerse söylesin ona bakmamamız gerekir. Allah ne söylemiş ona bakmamız gerekir. Bunu böyle bilelim; çünkü Allah konuşurken “kulum anlamasın” diye konuşmamış, kulunun anlayacağı şekilde konuşmuştur.
Ayet devam ediyor; Ve in kuntum cunuben fattahherû: “Eğer cünüp iseniz temizlenin (yıkanın).” Ve in kuntum mardâ ev alâ seferin: “Ama yolcuysanız veya hastaysanız.” Ev câe ehadun minkum minel gâit: “Ya da sizden biri çukurdan gelmişse.” Yani lavaboya gitmişse. Ev lâmestumun Nisae: “Ya da kadınlara dokunmuşsanız (cünüp olmuşsanız).” Fe lem tecidû mâe: “Ve su bulamamışsanız.” Fe teyemmemû saîden tayyiben: “Bu durumda temiz bir toprakla teyemmüm alın.” Femsehû bi vucûhikum: “(Elini toprağa vurup) Yüzünü onunla mesh et.” Ve eydîkum minhu: “Bir de onunla elini (mesh et).” Bu, hem abdest için hem de cünüpken temizlenmek için geçerlidir. Allah, yolcuysanız veya hastaysanız; yani sıhhatinize zarar verecek durumunuz varsa yapmanız gereken teyemmüm almaktır, dedi. Teyemmüm yaptığımızda hem temizlenmiş hem de abdestli olmuş oluruz. Eğer cünüp değil isek bu durumda sadece abdestli olmuş oluruz.
Mâ yurîdullâhu li yec’ale aleykum min harac:141 “Allah sizin için zorluk dilemez.” Allah zorluk dilemez; ama baktığımızda âlimlerimiz diliyor. Öyle ki ısrarla “benim dediğim gibi olsun, yoksa diğer şekilde olmaz” diyor. Kimsenin hafif abdest almasına müsaade etmiyor. Peki, neden böyle yapıyor? -Allah’ın yaptığını beğenmiyor da ondan. Anlamamış, kulluğu, ibadeti, namazı anlamamış da ondan. Bu yüzden ibadetin, namazın sadece dışına bakıyor, ibadeti ondan ibaret zannediyor. Evet, ayet devam ediyor; Ve lâkin yurîdu li yutahhirakum: “Ama (Allah) sizi tertemiz kılmak istiyor.”
Tertemiz kılmak ne demektir?
İnsan, toprakla temizlenir mi? -Hayır, temizlenmez. Tertemiz kılmak derken Allah seni namazla, ibadetinle temizlemek istiyor, diyor. Allah bu kolaylığı sağlarken ne olursa olsun ibadetini yap, diyor ve seni ibadetle, namazla temizlemek istiyor; çünkü Allah’ın muradı budur. Mesele senin helal ya da haram olman değildir. Bu durumda teyemmüm yapar, temizlenirsin; ama asıl gaye namazla gönlünün içinin temizlenmesidir.
Ve li yutimme ni’metehu aleykum: “(Allah) Bununla beraber üzerinizdeki nimetini tamamlamak ister.” Nimetin tamamlanması için senin ibadette, âbdiyette olman gerekir. Onun için yapamadım, edemedim diye bir şey yoktur. Leallekum teşkurûn:142 “Umulur ki (Allah istiyor ki siz ona) şükredersiniz.” “Rabbimiz bize kolaylık sağladı” diye ona şükredersiniz. Bu, size şükrettirsin.
Bir de namazın vakitleri vardır. Allah vakti saatle değil gece ve gündüzle beyan eder.
Ve ekımis salâh: “Namazı ikame edin.” Yani namazla Allah’ın huzurunda durun. Tarafeyin nehâr: “Gündüzün iki tarafında.” Gündüzün iki tarafı; biri sabah, biri de ikindiden akşama kadar olan bölüm demektir. Ve zulefen minel leyl: “Bir de gecenin sabaha yakın olan kısmında.” Allah imsaktan önce de namaza davet eder. İnnel hasenâti yuzhibnes seyyiât: “Muhakkak ki güzellikler, kötülükleri giderir (temizler).” Böyle yaparsan; yani gece kalkıp namaz kılarsan yapmış olduğun bu güzellik, işlediğin günahları ve kötülükleri temizler. Zâlike zikrâ liz zâkirîn:143 “Bu, öğüt almak isteyenler için öğüttür (nasihattir, hatırlatmadır).”
Ekımis salâte li dulûkiş şemsi ilâ gasakıl leyl: “Güneş tam tepedeyken (öğle) namazını kıl, gece karanlığına kadar.” Gece karanlığına kadar olan zamanda da ikindi namazı kıl. Ve Kur’anel fecr: “Fecir vakti (sabah vakti) Kur’an oku.” Namazında Kur’an oku, bu Kur’an’ı sesli oku. İnne Kur’anel fecri kâne meşhûdâ:144 “Çünkü sabah namazı şahitlidir” dedi Allah. İnsanlarla beraber olan melekler o vakitte nöbet değişimi yaparlar; yani gelen melekler diğerlerini gönderir, giden melekler bir daha geldiğinde bu sefer ötekilerini gönderirler. Böylelikle hepsi beraber şahit olmuş olur.
Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimizedir. Ve minel leyli fe tehecced bihî nâfileten lek: “Geceleyin kalk, sana mahsus olmak üzere teheccüd kıl.” Namaz kıl emri özel olarak burada yoktur. Bu, gece kalk Kur’an oku, bununla beraber namaz kıl, manasına gelir; çünkü Kur’an’sız namaz olmaz. Asâ en yeb’aseke rabbuke makâmen mahmûdâ:145 “Eğer böyle yaparsan (bu durumda) rabbinin seni Makam-ı Mahmûd’a ulaştıracağını umabilirsin.”
Allah neden böyle söyledi?
Bir kul eğer Allah’ın onu övmesini istiyor, övülmeye layık olmak istiyorsa gece kalkıp namaz kılması ve Allah’ın ayetleri üzerinde tefekkür etmesi gerekir. Böyle yaparsa, Allah onu övülmüş bir hale getirir.
Kulid’ûllâhe evid’ûr rahmân: “De ki: İster Allah deyin ister Rahman deyin” Eyyen mâ ted’û fe lehul esmâul husnâ: “En güzel isimler onundur. (O isimlerle, Esmau’l Husna’yla) Allah’a dua edin.” Ve lâ techer bi salâtike: “Namaz kılarken sesini fazla yükseltme.” Ve lâ tuhâfit bihâ: “Sesini çok da alçaltma.” Vebtegı beyne zâlike sebîlâ:146 “İkisinin arasında bir yol tut.” Yani bağıra bağıra namaz kılma, kendin de duymayacağın kadar sesini kısma, dedi Allah.
Kul inne salâtî ve nusukî ve mahyâye ve memâtî: “De ki: Benim namazım, kurbanım, hayatım ve ölümüm.” Lillâhi rabbil âlemîn:147 “Âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Demek ki namazımız da, kurbanımız da, hayatımız da, ölümümüz de Allah için olmalıdır. Allah böyle söyle ve bunu böyle yap, dedi. Bunu ikrar ederken doğru söyle, doğru söylemiş ol. Eğer sen gerçekten böyle değilsen ve böyle yapmıyorsan doğru söylememiş olursun.
Kul li ibâdiyellezîne âmenû: “İman eden kullarıma söyle.” Yukîmus salâh: “Namazı ikame etsinler.” Ve yunfikû mimmâ razaknâhum: “Onlara rızık olarak verdilerimizden infak etsinler.” Sirren ve alâniye: “Hem gizli hem aşikâre.” Min kabli en ye’tiye yevmun lâ bey’un fîhi ve lâ hilâl:148 “O kendisinde alışveriş olmayan, dostluğun işe yaramadığı o gün gelmeden önce (mutlaka bunu yapsınlar).” Beni rabbi olarak kabul eden kullarıma bunu böyle söyle. Namazlarını kılsınlar, kendilerine rızık olarak verdiklerimizden gizli ve aşikâre infak etsinler. Dostluğun ve alışverişin fayda vermeyeceği Kıyamet günü gelmeden önce bunu böyle yapsınlar, buyurdu. Allah; “namazı ikame et” diye kullarına emrediyor.
Ve ekîmus salâh: “Namazı ikame edin.” Ve âtûz zekâh: “Zekâtı verin.” Yani temizlenmek için verin. Ve mâ tukaddimû li enfusikum min hayr: “Hayırdan kendi önünüzden (ölmeden önce) her ne gönderirseniz.” Tecidûhu indallâh: “Onu Allah’ın katında hazır bulursunuz.” İnnallâhe bi mâ ta’melûne basîr:149 “Muhakkak ki Allah yaptıklarınızı görendir.” Allah neyi yaptığınızı görüyor ve biliyor.
Ricâlun: “(Öyle delikanlı, yiğit) Adamlar var ki.” Lâ tulhîhim ticâratun ve lâ bey’un an zikrillâh: “Onları ne bir ticaret ne bir alışveriş Allah’ı zikirden alıkoyar.” Ve ikâmis salâh: “Namazı ikame etmekten (alıkoymaz).” Ve îtâiz zekâh: “Zekâtı vermekten (alıkoymaz).” Yehâfûne yevmen tetekallebu fîhil kulûbu vel ebsâr:150 “(Onlar) Kalplerin ve gözlerin halden hale döneceği günden korkarlar.” O gelecek olan Kıyamet Günü’nden endişe edip korkarlar. Allah, kıyametin dehşetini anlatıyor. Onlar, gözlerin döndüğü o günden korkarlar, onların endişesi budur. Onun için; “ne bir alışveriş ne bir ticaret onları Allah’ı zikretmekten, namazı ikame etmekten, zekâtı vermekten alıkoyar” buyurdu.
Ve ekîmus salâh: “Namazı ikame edin.” Ve âtûz zekâh: “Zekâtı verin.” Ve atîûr resûl: “(Allah’ın) Resulüne itaat edin.” Leallekum turhamûn:151 “Eğer bunu böyle yaparsanız rahmete erersiniz.” Allah sizi rahmetinin içine alır ve rahmetle size muamele eder.
Ellezîne yukîmûnes salâh: “O kimseler ki namazlarını ikame ederler.” Ve yu’tûnez zekâh: “Zekâtlarını verirler.” Ve hum bil âhırati hum yûkınûn:152 “İşte ahirete iman etmiş olan kimseler bunlardır.” Ahirete kesinkes ikna olmuş olanlar, nefsini ikna etmiş olanlar bunlardır. Kimdir bunlar? -Namaz kılıp, zekâtı verenlerdir.
Namaz; kul ile Allah arasındaki kulluk halidir. Zekât; rızık olarak kendisine verilenden infak etmektir, insanın başkalarıyla arasındaki muameledir. İkisi de imandır. Amel olmakla beraber ikisi de imanın gereği, imanın sonucudur. Eğer biri zekâtı veremiyor, infak edemiyorsa ahirete imanı yok demektir; çünkü ahirete imanı olsaydı yatırımını da ahirete yapardı.
Utlu mâ ûhıye ileyke minel kitâb: “Allah’ın sana kitaptan vahyettiğini oku (tilavet et, takip et).” Ve ekımıs salâh: “Namazı ikame et.” İnnes salâte tenhâ anil fahşâi vel munker: “Muhakkak ki namaz sizi her türlü aşırılıktan ve kötülükten alıkoyar.” Ve le zikrullâhi ekber: “Bununla beraber Allah’ı zikir en büyüktür.” Vallâhu ya’lemu mâ tasneûn:153 “Allah sizin ne yapacağınızı bilir.” Namaz belli vakitlerde farz kılınmış, baştan sona zikir, dua ve tesbihtir. Ayrıca Allah u ekber derken de Allah’ı zikretmiş oluruz.
Bir de; “Allah Allah” demek en büyük zikirdir. Bakıyorsun, namazı kabul edenler zikri kabul etmiyorlar. Mesela görüyoruz etrafındakilerin ona âlim dediği biri çıkıp; “zikir diye bir şey yoktur” diyor. Zikir nasıl olmaz? Sen hiç Kur’an’ı, Allah’ın kitabını okumadın mı? Söz de âlim olacaksın, niye zikri gizliyorsun! Sen zikri gizleyerek Allah’ın ayetlerini gizlemiş olmuyor musun?
Munîbîne ileyhi: “Allah’a yönelin.” Allah’a münib olun; yani ondan başka tarafa dönmeyin, ona dönüp, ona itaat edin. Vettekûhu: “Ona karşı takva sahibi olun” sorumluluğunuzu kabul edip yerine getirin, âbd olma sorumluluğunuzu kabul edin. Ve ekîmûs salâh: “Namazı ikame edin. Ve lâ tekûnû minel muşrikîn:154 “Sakın müşriklerden olmayın.” Yani Allaha dönmez, takva sahibi olmaz, namazı ikame etmezsen müşrik olursun; çünkü “bunu yapın müşriklerden olmayın” dedi Allah.
Namazın ne kadar önemli olduğunu anlamaya çalışıyoruz.
Şimdi okuyacağımız ayette hitap, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hanımları içindir. Ve karne fî buyûtikunne: “Evlerinizde vakar sahibi olun.” Meallerde bu ayet için “evlerinizde oturun” denilir; ama ayetin kelime manası bu değildir. Oturmak başka, vakar sahibi olmak başka bir şeydir.
Ve lâ teberrecne teberrucel câhiliyyetil ûlâ: “Evvelki, cahiliye zamanındaki gibi açılıp, saçılmayın.” Daha önce insanlar Allah’ın hesabını yapmadan, nefsin hesabını yaparak açılıp saçılıyor, sokaklarda bu şekilde dolaşıp geziyordu. Allah; “böyle şeyler yapmayın, böyle şeyler düşünmeyin” dedi. Yani sokaklarda boş boş gezmeyin, dışarıdaki ve evdeki vakarınızı koruyun. Vakar; Allah’ın huzurunda durmak, ciddi olmak demektir.
Ve ekımnes salâh: “Namazı ikame edin.” Ve âtînez zekâh: “Zekâtı verin.” Ve atı’nallâhe ve resûleh: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ehli beyti için buyurur; İnnemâ yurîdullâhu li yuzhibe ankumur ricse ehlel beyt: “Ey ehli beyt! Allah sizden kiri gidermek istiyor.” Ve yutahhirakum tathîrâ:155 “Ve sizi tertemiz kılmak istiyor.”
Tertemiz olmak için ne gerekir?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e emir neyse ümmete de emir odur. Evinizde vakar sahibi olun; yani evinizde rabbinizi unutmayın, evinizde rabbinizin hükmü geçsin. Allah ayetin devamında; “evinizde okunan Kur’an’ı ve hikmeti düşünün”156 buyurur; yani evinizde Kur’an okunsun, Kur’an’ın hikmeti anlatılsın, ayetler anlatılsın, Allah zikredilsin. Öyle gösteriş için dışarı çıkıp dolaşmayın, namazı ikame edin ve zekâtı verin, dedi Allah.
Zekât vermek, bir tek maldan vermek değildir. Ne zaman bir ayette zekât kelimesi geçse onu “temizlenin” olarak anlamamız gerekir. Bu kelime; ilminin, aklının, hikmetinin, gönlünün ve imanının zekâtını ver, Allah sana neyi ikram etmişse ondan ikram et, demektir.
Allah Mekke döneminde inen ayet-i kerimede; “onlar sana neyi infak etmeleri gerektiğini soruyorlar. De ki onlara: İhtiyaçtan fazlasını”157 buyurur. Mekke döneminde ihtiyaçtan fazlasını herkes vermek zorundaydı; çünkü o dönemde ihtiyaç vardı. Eğer biri ihtiyaçtan fazlasını saklarsa ötekiler aç kalırdı.
Bu durumda ölçü aslında neymiş?
İhtiyaçtan fazlasını vermekmiş. Durumlar düzelince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onu yavaş yavaş indirdi, hatta kırkta bire kadar indirdi; ama asıl olan ihtiyaçtan fazlasını vermektir. Bunun için Hz. Ali (r.a.) Efendimiz; “kırkta bir, cimrilerin zekâtıdır” buyurur.
Mesela bununla ilgili bir örnek anlatayım;
Biri Hz. Ali (r.a.) Efendimiz’e;
-Ne kadar zekât vermemiz gerekir, diye sorar.
Hz. Ali (r.a.) Efendimiz;
-Sana göre mi bana göre mi, der. Devamında ise;
-Sana göreyse kırkta biri, bana göreyse hepsidir, diye cevap verir.
Zekât vermek demek; Allah’ın kendisine ikram ettiği her nimeti ikram etmek demektir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû izâ nûdiye lis salâti min yevmil cumuah: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Cuma günü namaza çağrıldığınız zaman.” Fes’av ilâ zikrillâh: “Hemen Allah’ın zikrine koşun.” Demek ki namaz zikirmiş. Cumada sadece namaz yoktur, cumada bir de zikir vardır. Hatta bununla ilgili sahabeler; “biz cuma namazının bittiğini mescitten gelen zikir sesinden anlardık”158 diye buyurur.
Çünkü namazdan sonra zikir yapılırdı. Onun için Allah ayette; Fes’av ilâ zikrillâh: “Allah’ın zikrine koşun” buyurdu. Allah bu ayette namazla zikri beraber söylemiştir. Allah’ın âdeti böyledir; birinde zikir, birinde namaz der. Burada ise ikisi de vardır.
Ve zerûl bey’a: “Alışverişi bırakın.” Bu kesin bir emirdir. Zâlikum hayrun lekum in kuntum ta’lemûn:159 “Eğer bilirseniz bu sizin için daha hayırlıdır.” Siz bunu anladıysanız, bildiyseniz, beni dinlediyseniz bunun daha hayırlı olduğunu bilirsiniz; yani alışverişte zarar ederim demeyin. Ben size; “alışverişi bırakın, sizin için hayırlı olan budur diyorum. Bana güvenmiyor musunuz” diyor Allah. Bu yüzden ayette; “Allah’ın davetine icabet edin, namaza ve zikre koşun” buyurur.
Deniz kenarında yaşadığı için balıkçılıkla geçinen bir Yahudi kavmi vardı. Allah, onlar için; “cumartesi günü size çalışmak ve avlanmak yasaktır” demişti. Ayette buyuruyor ki; “bu bir imtihan. Avlanmak serbest olduğu gün balıklar gelmiyordu, cumartesi günü ise balıklar akın akın geliyordu.” Bu durum onların iştahını kabarttı ve onlar yasağı çiğnedi. Bunun üzerine Allah da onlara; “aşağılık maymunlar olun”160 dedi. Onlar da insanlıklarını kaybedip, hayvan oldu. Cumartesi günü alışveriş yasağını çiğnediklerinden dolayı bu hale geldiler.
Peki, eğer biri de cuma günü cuma namazı saatinde alışverişi bırakmazsa böyle bir durumla karşı karşıya kalmaz mı?
Elbette ki kalır; ama Allah’ın rahmeti sonsuzdur ve Allah, kullarını biliyor. Bu ümmetin bir gün boyunca bu yasağa uyamayacağını biliyordu. Bu yüzden de sadece cuma namazı saatinde bu yasağı koymuştur. Bu süre yaklaşık yarım saattir hatta yarım saat bile yoktur. En azından o kadarlık süredeki ticareti, kazancı Allah’a feda edebilmek gerekir. Tabi eğer iman etmişsek. “Sizin için bu daha hayırlıdır” dedi Allah. Bunu iyice, doğru bir şekilde anlamak gerekir.
Ayet devam ediyor; Fe izâ kudiyetıs salâh: “Namazı kılıp tamamladığınızda.” Fenteşirû fîl ard: “Yeryüzüne dağılın (işinize dönün).” Vebtegû min fadlillâh: “Allah’ın fazlından (size ikram ettiklerini, size rızık olarak takdir ettiklerini) arayın.” Vezkurûllâhe kesîran leallekum tuflihûn:161 “Allah’ı çok çok zikredin. Eğer böyle yaparsanız felaha (kurtuluşa, saadete) erersiniz.” Yani yeryüzüne dağılıp çalışmaya başladığınız zaman Allah’ı unutmayın. Namaz bitti demeyin ve rabbinizi zikretmeye devam edin. Ne olursa olsun rabbinizin hesabını yapmaya, her anda “Allah” demeye devam edin, dedi Allah.
Hâfizû alâs salavâti: “Namazlarınızı koruyun.” Ves salâtil vustâ: “Özellikle (bilhassa) orta namazına dikkat edin.” Ve kûmû: “Ayaktayken (namazda durun).” Yani hareket ederken, bir iş yaparken Allah’ın hesabını yapın, Allah’ın huzurunda durun. Lillâhi kânitîn:162 “Allah’a karşı saygılı olanlardan olun (Allah’a karşı edepli olun).” Demek ki Allaha karşı saygı göstermek için ne yapmak gerekiyormuş? -Tabi ki namazımızı muhafaza etmek gerekiyormuş.
Namazı muhafaza ne demektir?
Namazı muhafaza etmek namaz kılmak demek değildir. Namazın içini muhafaza etmek demektir. Eğer zahiri olarak kılınan namaz onun kabıysa o namazın içini muhafaza etmek gerekir; yani gönül itibariyle miraçta, Allah’ın huzurunda durmayı muhafaza etmek gerekir.
Allah ayetin sonrasında; “özellikle orta namazına dikkat edin, orta namazında Allah’ın huzurunda durun” dedi. Yani iki namaz arasında da Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın. Zaten kul budur, âbd budur. Eğer böyle yaparsanız Allah’a karşı edepli ve saygılı olmuş, hürmet etmiş olursunuz. Allah’ın emrine hürmet etmiş olursunuz, dedi Allah.
Kad eflehal mu’minûn:163 “Mü’minler felaha (kurtuluşa, saadete) ermiştir ki.” Ellezîne hum fî salâtihim hâşiûn:164 “(Çünkü) Onlar namazlarını huşu içinde (haşyet içinde) kılarlar.” Yani Allah’ın büyüklüğü ve azametinden dolayı huşuyla Allah’ın huzurunda durup, namazlarını haşyetle ikame ederler.
SADAKALLAHUL AZİM
Allah bizi namazı ikame edenlerden, namazın hakikatine, muradına erenlerden, namazla doğrulanlardan eylesin. Namazla Allah’ın huzurunda duranlardan, namazı miraç olanlardan, orta namazına dikkat edenlerden eylesin. Allah bizi kıyamet günü namazı yüzüne bir paçavra gibi atılanlardan eylemesin.
Allah hepinizden razı olsun.
