close

AHİRETE İMAN 4

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Allah’a, meleklere, kitaplara, resullere ve ahirete nasıl iman edildiğini Allah’ın anlattığı gibi hep beraber anlamaya çalıştık. Ahirete imanı anlamaya çalışırken, önce kıyamet yerini, hesabı anlamaya çalıştık. Sonra da cehennemliklerin kimler olduğunu, kimlerin cehenneme gittiğini anlamaya çalıştık. Bugün de kimlerin cennetlik olduğunu anlamaya çalışacağız inşallah.

Allah’a iman demek; Allah’ın her söylediğine kesin bir yakinle inanıp, onu sevmek demektir. Allah’ı seviyorsak Allah’ın kelamını, emrini, sözünü, vahyini de severiz. Bunun dışında eğer kendimize bir din üretir; “bence şu şöyledir, bu böyledir” dersek Allah bunu kabul etmez. Allah ayeti kerimede; “kim İslam’dan başka bir din ararsa bu, ondan kabul edilmez.”1114 “Onlar dini Allah’a mı öğretiyorlar?”1115 Buyurur. Allah, dinini vahyetmiştir, biz de onu ya kabul ederiz ya da kabul etmeyiz. “Ben kabul ettim” deyip, kabul etmemek münafıklıktır.

Onun için cehennemlikleri öğrenirken Allah kimlere “cehennemlik” dediyse bizim de kendimize bakıp; “acaba bu haller bizde var mıdır” diye sormamız gerekir demiştik. Bu haller bizde varsa cehenneme gideriz, bunun başka bir manası yoktur. Aynı şekilde cennetlikleri öğrenirken de bu hallerin bizde olup olmadığına bakmamız gerekir; çünkü cennete gitmemiz için bu hallerin bizde olması gerekir, yoksa cennetin kokusunu bile alamayız.

Önce kimler cennete gider, hep beraber onu anlamaya çalışacağız inşallah! Aynı zamanda bu sohbetimizle de iman sohbetini tamamlamış olacağız, daha sonra da inşallah hep beraber kaderi, İslam’ı ve ihsanı anlamaya çalışacağız.

Allah ayeti kerimede; “Allah sizi cennete ve mağfirete çağırır.”1116 “Şeytan da sizi cehenneme çağırır”1117 buyurur. Ya, Allah’ın çağrısına kulak verir, rabbimizi dinler, cennete koşmaya çalışırız ya da onu dinlemez, ciddiye almaz, şeytanın peşine takılır, cehenneme gideriz. Allah; “iman edip salih amel işleyenler, cennetliktir. Onlar orada ebedi olarak kalırlar. Onlar cennetten bir daha çıkarılmazlar”1118 buyurur. Cennette ebedi olarak kalırlar ve bir daha oradan çıkarılmazlar; yani Allah kesin hüküm vermiştir. “Acaba cennetten çıkış var mıdır, yok mudur” diye soranlara Allah; “oradan çıkış yoktur” diye cevap verir. Bu yüzden cennete girenler de cehenneme girenler de oradan çıkarılmaz.

Allah iman edenlere, daha doğrusu iman ettiğini iddia edenlere; “geçmiştekilerin başına gelenler sizin de başınıza gelmeden cennete gireceğinizi mi sandınız? Allah onları öyle bir bela ve sıkıntıya koydu ki Allah’ın resulü ve onunla beraber olanlar; ‘Allah’ın yardımı nerde kaldı’ diyecek kadar sarsıldılar.”1119 “Sizin başınıza da böyle bir hal gelmeden, siz de böyle imtihana tabi tutulmadan cennete gireceğinizi mi sandınız” buyurur. Yani Allah seni imtihan etmeden sana cennet yoktur. Hem de Allah’ın resulü ile beraber olup onunla beraber imtihana tabi tutulman lazım, yoksa cennet yoktur. Aksini düşünmeye kalkmayın; çünkü “böyle bir zanda bulunursanız, kendinizi kandırmış olursunuz” dedi Allah.

Allah diğer ayeti kerimelerde cennet için şöyle buyurur;

“Rabbinizin mağfiretine ve takva sahipleri için hazırlanmış olan, genişliği yerle gökler kadar olan cennete koşun.”1120 Yani cennete girmek için çabanızı gayretinizi sarf edin, her türlü imkânı değerlendirin, her anda koşmaya devam edin, cihad edin.

“Yoksa Allah içinizden cihad edenleri belli etmeden, sabredenleri ortaya çıkarmadan cennete gideceğinizi mi sandınız?”1121 İçinizde cihad edenleri; yani cennete gitmek için, Allah’ın rızasını kazanmak için çaba, gayret sarf edenleri belli etmeden, Allah yolunda başına gelen sıkıntılardan, belalardan dolayı sabredenleri ortaya çıkarmadan cennete girebileceğinizi mi sandınız? Allah, cihad etmeyenlere ve sabretmeyenlere; “kenara çekilin; hepiniz cehenneme odunsunuz”1122 diyor. Cihad edip sabredenlerin ise cennetlik olduğunu buyuruyor.

“Onlar ki hicret ettiler, yurtlarından çıkarıldılar, benim yolumda eziyete uğradılar, savaştılar ve öldüler. Ben de onların günahlarını örtüp, onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacağım.”1123 “Rabbine karşı muttaki olanlara Naîm cenneti vardır.”1124 Muttaki; Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip, yerine getiren, getirmeye çalışan demektir. Kendini Allah’ın azabından, gazabından, cehennemden, günahtan, şirkten, Allah’a isyandan koruyan demektir.

“Allah sizin için elbiseler yaratmıştır, bir de hayırlı olan takva elbisesi. İşte bu, Allah’ın ayetlerindedir.”1125 Allah takva elbisesini anlatırken; “ayetlerden, nurdan elbise” dedi. Ayetler o takva sahibini ayetlere iman ettiği için korur. Muttaki olanlar, her anda kendisine gelen tehlikelerden kendini takva elbisesiyle; yani Allah’ın ayetleri ile korur. Allah, muttakiler için cennet vardır, onlara cenneti hazırlamışızdır, buyurdu.

“Kim Allah’a ve resulüne itaat ederse”1126 Onlara cennet vardır. “Mallarıyla ve canlarıyla cihad edenlere Allah cenneti va’detmiştir.”1127 “Eğer namazı ikame eder, zekâtı verir, resullerime iman eder, onlara yardım ederseniz ve Allah’a güzel bir borç verirseniz bunun karşılığında size cennet vardır.”1128 “Kim, Allah’a şirk koşarsa Allah ona cenneti haram kılmıştır.”1129

“Resulüne indirileni işitince hakkı tanımalarından dolayı gözlerinden yaşlar akıtıp; rabbimiz iman ettik. Bizi de şahitlerden yaz.”1130 Ve “bizi ebrarın, iyilerin arasına kat”1131 diyenlere cennet vardır. “Allah kimin göğsünü İslam’a açarsa rabbinden bir nur üzere, sırat-el mustakim üzere olur.”1132 Ona cennet vardır. “Ayetlerimizi yalanlayanlar ve onlara karşı kibirlenmiş olanlar cennete giremez.”1133

“Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar birbirlerinin dostlarıdır. (Onlar) İyiliği emreder (tavsiye eder), kötülükten men eder, namazı ikame eder, zekâtı verir, Allah ve resulüne itaat ederler”1134 onlar cennetliktir. “Muhacirler ensar ve güzellikle onlara tabi olanlar”1135 cennetliktir. “Allah, mü’minlerden cennet karşılığında mallarını ve canlarını satın almıştır.”1136 Malını ve canını Allah yolunda feda edenler Allah’tan cenneti satın almıştır.

“Güzellik yapanlara (güzel davranışı olanlara, güzel olanlara) güzellik vardır. İşte onlara cennet vardır.”1137 Güzelliğin karşılığı cennettir, buyurdu Allah. “İman edip, salih amel işleyen ve rablerine gönülden boyun bükenler.”1138 “Allah’ın ahdine vefa gösterip, Allah’a verdiği sözü yerine getirenler.”1139 “Allah’ın rızasını gözeterek sabredenler, namazı ikame edenler, kendilerine verdiğimiz rızıktan gizli ve açık infak edenler, kötülüğü iyilikle savanlar”1140 cennetliktir. “Kim salih amel işleyip mü’min olarak Allah’ın huzuruna çıkarsa”1141 ona cennet vardır.

“Sabreden mü’minlere ve takva sahiplerine imam olanlara cennetin en yüksek makamı vardır ve onlar cennette selam ve hürmetle karşılanırlar.”1142 Cennetin yüksek makamında kimler vardır? -Takva sahiplerine imam olanlar; yani kendileriyle beraber olanları takva sahibi yapanlar ve onların önünde yürüyenler vardır.

“Allah’ın kitabını miras olarak kabul edip hayırlarda yarışanlar”1143 “Rabbim Allah’tır, deyip sonra istikamet üzerine olanlar”1144 cennetliktir. “Allah mü’minlere cenneti va’detmiştir ve onlar mutmain olmuşlardır.”1145 İtminan mertebesinde olanlara, nefsini tezkiye ve terbiye edip, Allah ile mutmain olanlara cennet vardır, dedi Allah.

“Rabbinin makamından korkanlar için.”1146 “Allah’ın, kalplerine imanı yazdıkları ki onlar; Allah için sever ve Allah için sevmezler. Yakınları, babaları, oğulları, kardeşleri olsa bile onlarla dostluk yapmazlar. Ahirete iman etmeyenlere dostluk göstermezler”1147 onlar cennetliktir. “İman edip nasuh tövbesi ile tövbe edenler”1148 cennete girer. Biri yanlış yaptıktan sonra nasuh tövbesiyle, bütün günahlarını nesheden bir tövbe ile tövbe ederse cennete girer.

“Namazı ikame edenler, daimi namazda olanlar, Allah’ın huzurunda daimi duranlar, malından isteyene ve mahrum olanlara bir pay verenler, din gününü tasdik edenler, rablerinin azabından titreyenler, ırzlarını koruyanlar, emanetlerine ve ahitlerine riayet edenler, şahitliklerini dosdoğru yapanlar ve namazlarını muhafaza edenler, işte onlar cennetlerde ikram olunan kimselerdir.”1149

“Kıyamet günü kitabını sağından alanlar”1150 cennetliktir. “Allah’ın has kulları (yani felaha erenler) başkalarını kendi nefislerine tercih edenlerdir”1151 Allah bunların cennetlik olduğunu buyurur. “Sabredenler, şükredenler, mukarrebunlar”1152 cennetliktir. “Rabbinin makamından korkup nefsini hevasından men edenler cennetliktir.”1153

Allah farklı ayetlerde cennetlikleri anlatırken farklı ayetlerde sekiz kat cennetin olduğundan da bahseder. Her bir cennetin nimetleri mutlaka birbirinden farklıdır. Bu nedenle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “cennette bin derece vardır. Kim bir dereceyle birinden daha önde olursa aralarında yerle gök kadar fark vardır”1154 buyurur. Cennetliklerin her birinin arasında nimet itibariyle fark vardır.

Allah; Naim cenneti, Adn cenneti, Huld cenneti, Me’vâ cenneti ve Firdevs cennetlerinin olduğunu buyurur.”1155 Bunların her birindeki nimetler farklı farklıdır. Cennetlikleri anlatmaya çalışırken çaba, gayret sarf etmeyenlerin, güzel ahlaka sahip olmayanların, iman etmeyenlerin, rabbini ciddiye almayanların cennete giremediğini görürüz. Bütün bunlardan sadece iki kısım insanın cennete gittiği anlaşılır. Bunlar; iman edip salih amel işleyenler ve muttaki olanlardır. Muttaki olanlar; Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip yerine getirenler, rabbini ciddiye alanlar, ayetleri bir elbise gibi giymiş olanlardır.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Em hasibtum en tedhulûl cenneh: “Siz cennete gireceğiz diye şöyle mi hesap ediyorsunuz?” Şöyle mi düşünüyorsunuz? Ve lemmâ ye’tikum meselullezîne halev min kablikum: “Sizden önce geçmiş olan kavimlerin başına gelenler sizin de başınıza gelmeden.” Cennete gireceğinizi mi zannediyorsunuz? Yani Allah bir tek onları mı imtihana tabi tuttu, sizi imtihana tabi tutmayacak mı zannediyorsunuz? Onların başına gelenler sizin de başınıza gelmeden cennete gireceğinizi mi zannettiniz? Messethumul be’sâu:1156 “Onlara öyle kötülük (öyle yokluk, öyle bir sıkıntı) dokunmuştu ki.”

Ulâike ashâbul cenneti hâlidîne fîhâ: “Onlar orada (cennette) ebedi olarak kalırlar.” Peki, Allah cenneti onlara neden ikram etmiştir? Cezâen bimâ kânû ya’melûn:1157 “Onların amellerine karşılık (ikram etmiştir).” Amel olmadan, cennet olmaz. Allah, onların amellerine karşılık bunu onlara ihsan edip ikram etmiştir.

Ve men ye’tihî mu’minen kad amiles sâlihât: “Kim ona (Allah’a) mü’min olarak, salih amel işlemiş olarak gelirse.” Fe ulâike lehumud deracâtul ulâ: “işte onlara (cennette) yüksek dereceler vardır.” Cennâtu adnin: “Onlara Adn cennetleri vardır.” Tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Altlarından ırmaklar akan (cennetler vardır ki) onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Ve zâlike cezâu men tezekkâ:1158 “İşte temizlenmiş olanların (nefsini tezkiye etmiş olanların) mükâfatı budur.”

İnnallâhe yudhılullezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “Allah iman edip salih amel işleyenleri.” Cennâtin tecrî min tahtihâl enhâr: “Altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacak.” İnnallâhe yef’alu mâ yurîd:1159 “Muhakkak ki Allah dilediğini yapar.” El mulku yevme izin lillâh: “O gün mülk Allah’ındır.” Yahkumu beynehum: “Onların arasında hüküm verir.” Fellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “İman edip salih amel işleyenler.” Fî cennâtin naîm:1160 “Naim (nimet) cennetindedirler.” Terâz zâlimîne muşfikîne mimmâ kesebû:1161 “O gün zalimleri (kendisine zulmedenleri) göreceksin ki korkudan titriyorlar.”

Meselul cennetilletî vuidel muttakûn: “Takva sahiplerine va’dedilen cennetin durumu şudur ki.” Fîhâ enhârun min mâin gayri âsin: “İçinde kokusu değişmeyen sudan nehirler.” Ve enhârun min lebenin lem yetegayyer ta’muh: “Tadı değişmemiş sütten nehirler.” Ve enhârun min hamrin lezzetin liş şâribîn: “İçenlere lezzet veren şaraptan nehirler.” Ve enhârun min aselin musaffâ: “Ve süzülmüş baldan nehirler vardır.” Ve lehum fîhâ min kullis semerât: “Ve orada meyvelerin (nimetlerin) her çeşidi vardır.” Ve magfiratun min rabbihim: “Onlara bir de rablerinden mağfiret vardır.” Ke men huve hâlidun fîn nâri ve sukû mâen hamîmen fe kattaa em’âehum:1162 “(Bu cennetlikler) Ateşte ebedi kalacak olan ve kaynar suyla sulanıp bağırsakları parçalanmış o kimseler gibi olurlar mı?” Evet, bu da cehennemliklerin halidir.

Ve minhum men yestemiu ileyk: “Onlardan seni dinleyenler vardır.” Hattâ izâ haracû min indik: “Senin yanından çıkana kadar (seni dinleyenler vardır).” Kâlû lillezîne ûtûl ilm: “Kendilerine ilim verilmiş olanlar derler ki.” Mâzâ kâle ânifâ: “Az önce o ne dedi.” Ulâikellezîne tabaallâhu alâ kulûbihim: “İşte onlar o kimselerdir ki Allah onların kalplerini mühürlemiştir.” Vettebeû ehvâehum:1163 “Onlar hevalarına tabi olmuşlardır.” Allah’ın ayetlerini dinledikleri halde sanki hiçbir şey anlamıyormuş gibi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz için arkadaşlarına; ‘az önce ne dedi’ derler.

Vellezînehtedev: “Hidayete erenlere gelince.” Zâdehum huden: “Allah, (onlar Allah’ın ayetlerini dinlerken) onların hidayetini artırmıştır. Ve âtâhum takvâhum:1164 “Bir de onlara takvalarının (karşılığını) vermiştir.” Rablerini ciddiye almalarının karşılığını vermiştir. Ves sâbikûnel evvelûne minel muhâcirîne vel ensâr: “Muhacirden, ensardan ve onlardan öne geçenlerden.” Vellezînettebeûhum bi ihsân: “Bir de onlara güzellikle tabi olan o kimselerden.” Radıyallâhu anhum ve radû anh: “Allah razı olmuştur, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır.” Ve eadde lehum cennâtin tecrî tahtehâl enhâr: “Onlar için altlarından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır.” Hâlidîne fîhâ ebedâ zâlikel fevzul azîm:1165 “Onlar orada ebedi olarak kalırlar. İşte onlara büyük saadet, (büyük kurtuluş) budur.”

Ellezîne âmenû ve hâcerû ve câhedû fî sebîlillâhi bi emvâlihim ve enfusihim: “O kimseler ki iman ederler, hicret ederler, Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad ederler.” A'zamu dereceten indallâh: “Onların, Allah katında (derece itibariyle) dereceleri daha büyüktür.” Ve ulâike humul fâizûn:1166 “Murada ermiş olanlar (istediklerine erenler) bunlardır.” Yubeşşiruhum rabbuhum: “Rableri onları müjdeler.” Bi rahmetin minhu ve rıdvânin: “Rızasıyla ve rahmetiyle (müjdeler).” Onları rahmetinin içine alır ve onlardan razı olur. Ve cennâtin lehum fîhâ naîmun mukîm: “Onları içlerinde daimi olarak nimet bulunan Naim cennetlerine koyacaktır.”1167

Yâ eyyuhellezîne âmenû hel edullukum alâ ticâretin tuncîkum min azâbin elîm:1168 “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)! Sizi o elim (acıklı, iç yakan) azaptan kurtaracak bir ticaret size öğreteyim mi (bir yol göstereyim mi)?” Allah indirdiği ayetlerle bizimle konuşur, bizim de ayetlere cevap vermemiz gerekir. Bu yüzden bu ayete cevap olarak ne dememiz gerekir? -“Evet, ya rabbi! Bizi elim azaptan kurtaracak o yolu bize göster” dememiz gerekir.

Tu’minûne billâhi ve resûlihî: “Eğer siz Allah ve resulüne iman ederseniz.” Ve tucâhidûne fî sebîlillâhi bi emvâlikum ve enfusikum: “Mallarınızla ve canlarınızla Allah yolunda cihad ederseniz.” Zâlikum hayrun lekum: “Eğer bilirseniz işte sizin için hayırlı olan budur.” İn kuntum ta'lemûn:1169 “Eğer siz bilirseniz.” Eğer siz bunu anlarsanız sizin için hayırlı olan, kazançlı olan ticaret budur, dedi Allah.

Bunun karşılığında ne vardır?

Yagfir lekum zunûbekum: “Allah sizin günahlarınızı mağfiret eder.” Günah işlememiş gibi günahlarınızı siler. Ve yudhılkum cennâtin tecrî min tahtihâl enhâr: “Sizi altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar.” Ve mesâkine tayyibeten fî cennâti adn: “Sizi Adn cennetlerindeki güzel, hoş olan o meskenlere (evlere) koyar.” Zâlikel fevzul azîm:1170 “İşte büyük saadet (büyük kurtuluş) budur.” İnne lil muttakîne inde rabbihim cennâtin naîm:1171 “Muhakkak ki muttakiler için rableri katında Naim cennetleri vardır.”

Yâ benî âdem: “Ey ben-î âdem (ey âdemoğulları, ey insanlar)!” Kad enzelnâ aleykum libâs: “Biz size elbiseler indirdik (yarattık).” Yuvârî sev’âtikum ve rîşâ: “Edep yerlerinizi örtecek ve süslenecek (elbiseler yarattık).” Ve libâsut takvâ zâlike hayr: “Hayırlı olan takva elbisesidir (onu giyinin).” O takva elbisesi nedir? Zâlike min âyâtillâh: “Bu, Allah’ın ayetleridir.” O giyeceğiniz elbise Allah’ın ayetlerinden bir elbisedir. Leallehum yezzekkerûn:1172 “Olur ki bunu düşünüp anlarsınız.” Yani ne demek istediğimi, takva elbisesinin ne olduğunu umulur ki anlarsınız.

Bir kul, Allah’ın ayetlerine bürünüp canlı Kur’ân olunca her anda ve her durumda; “rabbim ne emretmiş, rabbim ne söylemiş, rabbim nasıl istiyor” der. Böyle bir kul takva elbisesini giymiş demektir; yani rabbine karşı sorumluluğunu kabul etmiş, takvasını giyinmiş demektir. Peki, takva elbisesi nedir? Zâlike min âyâtillâh: “Bunlar Allah’ın ayetleridir.” Yani giyinmemiz gereken takva elbisesi, Allah’ın ayetlerinden bir elbisedir.

Ve atîûllâhe ver resûl: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” Leallekum turhamûn:1173 “Eğer böyle yaparsanız (Allah’ın) rahmetini umabilirsiniz.” Yani Allah’ın rahmeti üzerinize olur, Allah sizi rahmetinin içine alır. Aksi halde böyle yapmayanlara rahmet yoktur. Allah’a ve resulüne itaat etmezsen rahmeti umma, rahmeti bekleme, dedi Allah.

Ve sâriû ilâ magfiretin min rabbikum ve cennetin arduhâs semâvâtu vel ard: “Genişliği göklerle yerler kadar olan cennet için ve rabbinizin mağfireti için yarışın.” Uiddet lil muttekîn:1174 “(Allah, cenneti) Muttakiler için hazırlamıştır.” Takva elbisesini giyenler için hazırlamıştır.

Ellezîne yunfikûne fîs serrâi ved darrâi: “O kimseler ki bollukta ve darlıkta infak ederler.” Vel kâzımînel gayz: “(Kızdıklarında) Öfkelerini yenerler.” Allah’ın rızasını gözetip öfkelerini yenerler. Vel âfîne anin nâs: “İnsanların yaptıklarını (kusurlarını) affederler.” Vallâhu yuhibbul muhsinîn:1175 “Allah muhsinleri sever.” Allah, böyle güzel yapanları, güzel olanları sever.

Demek ki Allah kimi seviyormuş?

Darlıkta ve zorlukta infak edenleri, kızınca öfkesini yenenleri, insanların kusurlarını affedenleri ve böyle güzel yapanları seviyormuş. Allah bizi sevsin mi istiyoruz, o halde bunları yapmamız gerekir. Yoksa; “ben Allah’ı seviyorum, Allah da beni sevsin” demek olmaz, bunu sadece dil ile söylemek yetmez. “Ya rabbi, beni sev” demekle Allah kimseyi sevmez. “Seni sevmemi istiyorsan, benim için bunları yap” diyor Allah.

Evet, ayet devam eder; Vellezîne izâ fealû fâhişeten ev zalemû enfusehum: “O kimseler ki aşırıya kaçan bir yanlış yaptıklarında (sınırı çiğnediklerinde) veya kendi nefislerine zulmettiklerinde.” Zekerûllâhe festagferû li zunûbihim: “Allah’ı zikredip günahlarının mağfiretini isterler.” “Rabbim, beni mağfiret et” deyip tövbe ederler, istiğfar ederler, rablerini zikrederler. Ve men yagfiruz zunûbe illâllâh: “Allah’tan başka kim günahları mağfiret edebilir?” Ve lem yusırrû alâ mâ fealû ve hum ya’lemûn:1176 “Onlar ki yaptıkları kötü işlerde ısrar etmezler.” Evet, yanlış yapabilirler; ama onda ısrar etmez, hemen tövbe ederler.

Ulâike cezâuhum magfiretun min rabbihim: “İşte onların ecirleri rableri katında mağfirettir.” Yani günahlarını silip, onlara hiç günah işlememişler gibi muamele etmektir. Ve cennâtun tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Onlara altlarında ırmaklar akan cennetler vardır ve onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Ve ni’me ecrul âmilîn:1177 “Amel işleyenlerin ecri (karşılığı) ne güzeldir.”

Ellezîne yezkurûnallâh: “O kimseler ki Allah’ı zikrederler.” Kıyâmen ve kuûda: “Ayaktayken, otururken.” Ve alâ cunûbihim: “Yan üzeri yatarken” Allah’ı zikrederler. Ve yetefekkerûne fî halkıs semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerlerin yaratılışı hakkında tefekkür ederler.” Rabbenâ mâ halakte hâzâ bâtılâ: “(Ve derler ki:) Rabbimiz! Sen bunları (yerleri ve gökleri) boşuna yaratmamışsın.” Subhâneke: “Sen subhansın.” Yani “Ya rabbi! Sen boş bir şeyi yaratmaktan münezzehsin, faydasız ve gereksiz bir şeyi yaratmaktan münezzehsin. Senin, yerleri ve gökleri yaratışında mutlaka bir muradın vardır. Yerde, gökte ve ikisi arasında ne varsa hepsini insanın hizmetine vermişsin. O halde insanı yaratmanda, bizi yaratmanda bir muradın vardır” derler. Fe kınâ azâben nâr:1178 “Bizi ateş azabından koru!”

Rabbenâ inneke men tudhılin nâr: “(Derler ki:) Rabbimiz! Sen kimi ateşe sokarsan.” Fe kad ahzeytehu: “Muhakkak ki onu rezil ve perişan edersin.” Ve mâ liz zâlimîne min ensâr:1179 “Zalimlerin (kendisine zulmedenlerin de) yardımcıları yoktur.” Yani sen yardım etmezsen başka hiç kimse onlara yardım edemez, derler.

Rabbenâ innenâ semi’nâ munâdiyen: “(Ve derler ki:) Rabbimiz! Biz hitap eden bir davetçi işittik.” Yunâdî lil îmân: “İmana davet ediyordu.” En âminû bi rabbikum: “Rabbinize iman edin diye (imana davet ediyordu).” Fe âmennâ: “Biz de hemen iman ettik.” Rabbenâ: “Rabbimiz!” Fagfir lenâ zunûbenâ: “Günahlarımızı mağfiret et.” Ve keffir annâ seyyiâtinâ: “Günahlarımızı ört.” Ve teveffenâ meal ebrâr:1180 “Canımızı da iyilerle beraber al.” Yani “bu dünyada bizi onlarla beraber et, hayatımız boyunca onlarla beraber olalım. Ölürken de onların arasında ölelim, onlarla beraber ölelim” diye dua ederler.

Lâkinillezînettekav rabbehum: “Bunlar o kimselerdir ki rablerine karşı muttakidirler.” Lehum cennâtun tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Allah onlara altlarından ırmaklar akan cennetler hazırlamıştır. Onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Bu vasfa sahip olup böyle söyleyenler Allah’a karşı sorumluluğunu kabul edip, muttaki olanlardır. Nuzulen min indillâh: “Bu, onlara Allah katından bir ikramdır.” Ve mâ indallâhi hayrun lil ebrâr:1181 “İyi yapanlar için (güzel olanlar için) Allah katında daha hayırlısı vardır.”

Ellezîne âmenû bi âyâtinâ ve kânû muslimîn: “O kimseler ki ayetlerimize iman edip teslim oldular (Müslüman oldular).” Udhulûl cennete entum ve ezvâcukum tuhberûn:1182 “Siz ve eşleriniz neşe içinde cennete girin (denilecek).” Hâlidîne fîhâ ebedâ: “Onlar orada ebedi olarak kalırlar.” İnnallâhe indehû ecrun azîm:1183 “Allah katındaki ecirleri ise daha büyüktür.”

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (Ey iman ettiğini iddia edenler)!” Lâ tettehızû âbâekum ve ihvânekum evliyâe: “Babalarınızı ve kardeşlerinizi dostlar edinmeyin.” Neden dolayı? İnistehabbûl kufre alâl îmân: “Eğer onlar küfrü, imana tercih ediyorlarsa (onları dostlar edinmeyin).” Ve men yetevellehum minkum: “Sizden kim onlara dönerse (onları dost edinirse).” Fe ulâike humuz zâlimûn:1184 “Onlar zalimlerin ta kendileridir.”

Kul: “De ki.” İn kâne âbâukum: “Eğer babalarınız.” Ve ebnâukum ve ıhvânukum ve ezvâcukum ve aşîretukum: “Oğullarınız, kardeşleriniz, eşleriniz, aşiretiniz (sülaleniz).” Ve emvâlunıktereftumûhâ: “Biriktirmiş olduğunuz mallarınız.” Ve ticâratun tahşevne kesâdehâ: “Kesada uğramasından korktuğunuz ticaretiniz.” Ve mesâkinu terdavnehâ: “Hoşunuza giden o razı olduğunuz evleriniz.” Ehabbe ileykum minallâhi ve resûlihî ve cihâdin fî sebîlih: “Eğer onlar sizin için Allah ve onun resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgiliyse.” Yani onları daha çok seviyorsanız. Fe terabbesû hattâ ye'tiyallâhu bi emrih: “Allah’ın emri gelinceye kadar (Allah’ın azabı gelinceye kadar) bekleyin.” Vallâhu lâ yehdîl kavmel fasikîn:1185 “Allah, fasık kavmi hidayete erdirmez.”

Eğer babalarımız, evlatlarımız, eşlerimiz, akrabalarımız, sülalemiz, biriktirdiğimiz mallar, ticaretimiz ve evimiz; bizim için Allah’tan, onun resulünden ve onun yolunda cihad etmekten daha sevgili ise Allah; “belanızı bekleyin, siz fasıksınız” dedi.

Vel mu’minûne vel mu’minât: “Mü’min erkekler ve mü’min kadınlar.” Ba’duhum evlîyâu ba’d: “Birbirlerinin dostlarıdır (birbirlerinin velileridir).” Ye’murûne bil ma’rûf: “Onlar birbirlerine iyiliği tavsiye eder (emreder).” Ve yenhevne anil munker: “Kötülüğü de nehyederler.” Birbirlerini ve başkalarını kötülükten nehyederler. Ve yukîmûnes salâh: “Namazı ikame ederler.” Ve yu’tûnez zekâh: “(Temizlenmek için) Zekâtı verirler.” Ve yutîûnallâhe ve resûleh: “Allah’a ve resulüne itaat ederler.” Ulâike se yerhamuhumullâh: “İşte Allah onlara rahmet eder (merhamet eder).” Onlar Allah’ın rahmet ettiği kimselerdir. İnnallâhe azîzun hakîm:1186 “Muhakkak ki Allah aziz ve hâkimdir.” Yani bütün güç, kuvvet, şeref Allah’a aittir. Allah’ın yaptığı her işte bir hikmeti, bir muradı vardır.

Vaadallâhul mu’minîne vel mu’minât: “İşte Allah o mü’min erkeklerle mü’min kadınlara şunu va’detmiştir.” Cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Altlarından ırmaklar akan ebedi kalacakları cennetleri (va’detmiştir).” Ve mesâkine tayyibeten fî cennâti adn: “Adn cennetlerinde onlara saraylar (va’detmiştir).” Ve rıdvânun minallâhi ekber: “Allah’ın rızası ise bunlardan daha büyüktür.” Bunların üzerinde bir de onlara Allah’ın rızası vardır ki bu, hepsinden büyüktür. Zâlike huvel fevzul azîm:1187 “İşte büyük saadet (büyük kurtuluş, büyük murada erme) budur.”

Lâkinir resûlu vellezîne âmenû meahu: “O peygamber ve onunla beraber iman etmiş olanlar.” Câhedû bi emvâlihim ve enfusihim: “Onlar mallarıyla, canlarıyla Allah yolunda cihad ettiler.” Ve ulâike lehumul hayrât: “İşte bütün hayırlar bunlarındır.” Ve ulâike humul muflihûn:1188 “Kurtuluşa erenler (saadete erenler de) onlardır.” Allah bütün hayırların resullere iman edip mallarıyla ve canlarıyla cihad edenlere ait olduğunu söyledi.

Eaddallâhu lehum cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ, zâlikel fevzul azîm:1189 “Allah onlara altlarından ırmaklar akan cennetleri va’detmiştir. Onlar orada ebedi olarak kalırlar. İşte büyük saadet budur.”

Allah, cennet ehlinden başka bir zümreyi anlatır;

Ellezîne yûfûne bi ahdillâh: “Onlar ki Allah’a verdiği ahdi (sözü) yerine getirir.” Ve lâ yenkudûnel misâk: “Allah’a verdikleri sözü bozmazlar.” Vellezîne yasılûne mâ emerallâhu bihî en yûsal: “Onlar, Allah’ın birleştirilmesini emrettiğini birleştirirler.” Yani mü’minler, dünyayı ahirete bağlar, insanı Allah’a bağlar, hayatı Kur’an’a bağlar. Allah’ın, birleştirmesini, bağlamasını emrettiğini birbirine bağlar. Ve yahşevne rabbehum: “Rablerinden haşyet duyarlar.” Ve yehâfûne sûel hisâb:1190 “Hesabın kötüsünden korkarlar.” “Hesabım kötü olur” diye korkar, endişe ederler.

Vellezîne saberûbtigâe vechi rabbihim: “Onlar rablerinin cemalini ister ve sabrederler.” Allah’ın cemalini isterken sabırlı davranırlar; yani “hemen olsun, bitsin” demezler. “Karşılığında ne varsa; onu yaparız” deyip isterler. Ve ekâmûs salâh: “Namazı ikame ederler.” Ve enfekû mimmâ razaknâhum: “Kendilerine rızık olarak verdiğimizden Allah yolunda infak ederler.” Sirren ve alâniyeten: “Hem gizli hem de aşikâre (olarak infak ederler).” Ve yedraûne bil hasenetis seyyieh: “Kötülüğü iyilikle savarlar.” Mü’minler kendilerine kötülük yapanları iyilikle savar. Bir kötülük yaptıklarında da bir iyilik yapıp kendilerini temizlerler. Ulâike lehum ukbed dâr:1191 “İşte o sonu güzel olan hayatın güzelliği bunlar içindir.” Yani cennet bunlar içindir.

Cennâtu adn: “(Onlara) Adn cennetleri vardır.” Yedhulûnehâ ve men salaha min âbâihim ve ezvâcihim ve zurriyyâtihim: “Kendilerini ıslah etmiş olan babaları, anaları, eşleri, zürriyetleri de oraya girecekler.” Bununla beraber onlar Adn cennetine gireceği gibi kendilerinden sonra gelmiş olanlar da onlarla beraber Adn cennetine girerler. Vel melâiketu yedhulûne aleyhim min kulli bâb:1192 “Melekler de her kapıdan onların yanına girer.” Selâmun aleykum bi mâ sabertum: “(Melekler diyecekler ki:) Sabretmenizden dolayı size selam olsun.” Fe ni’me ukbed dâr:1193 “O ne güzel yurttur.” Ne güzel sonuçtur.

Tilke hudûdullâh: “Bunlar Allah’ın hudutlarıdır.” Ve men yutııllâhe ve resûleh: “Kim, Allah’a ve resulüne itaat ederse.” Yudhılhu cennâtin tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “(Allah) Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyar, onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Ve zâlikel fevzul azîm: “İşte büyük kurtuluş budur.” Kim, Allah’ın hududuna dikkat eder, onu çiğnemezse gideceği yer cennettir, buyurdu Allah. Ve men ya’sıllâhe ve resûleh: “Kim de Allah’a ve resulüne asi olursa.” Ve yeteadde hudûdehu: “Onun hududunu aşarsa (çiğnerse.)” Yudhılhu nârâ: “(Allah) Onu ateşe koyar.” Hâliden fîhâ: “Orada ebedi olarak kalır.” Ve lehu azâbun muhîn:1194 “Orada onun için alçaltıcı bir azap vardır.” Kim, Allah’ın hududunu, sınırını çiğnerse ona da alçaltıcı bir azap vardır, buyurdu.

İnne ashâbel cennetil yevme fî şugulin fâkihûn: “O gün cennet ehli için (cennette) çok güzel bir meşguliyet vardır.” Yani kişinin orda canı sıkılmaz. Hum ve ezvâcuhum fî zilâl: “Kendileri ve eşleri (zevceleri) gölgeler içindedir.” Alâl erâiki muttekiûn: “Tahtlar üzerinde oturup yaslanırlar.” Lehum fîhâ fâkihetun: “Onlar için orada her meyveden vardır.” Ve lehum mâ yeddeûn: “Onlar her ne isterse onlar için vardır.” Selâmun kavlen min rabbin rahîm:1195 “Bir de onlara rahim olan rablerinden selam vardır.” Yani cennet nimetlerinin hepsinin üzerinde onlar için bir de rahim olan rablerinden selam vardır.

Vemtâzûl yevme eyyuhâl mucrimûn:1196 “Ey mücrimler (ey Allah’a karşı suç işlemiş olanlar)! Bugün ayrılın.” Allah bu hitabı Kıyamet günü mücrimlere, suç işlemiş olanlara, cennetlikleri cehennemliklerden ayırırken yapar.

E lem a’had ileykum yâ benî âdem: “Ey Âdem’in çocukları! Ben sizden söz (ahid) almadım mı?” En lâ ta’budûş şeytân: “Şeytana âbd olmayın (demedim mi)?” İnnehu lekum aduvvun mubîn: “O, sizin apaçık bir düşmanınızdır (demedim mi?)” Neden şeytana uydunuz, neden şeytana âbd oldunuz, diye soruyor Allah. Ve eni’budûnî: “Bana âbd olun.” Hâzâ sırâtun mustakîm:1197 “Sırat-el mustakim budur (dememiş miydim)?”

Ve lekad edalle minkum cibillen kesîra: “And olsun ki (şeytan) daha önce sizden birçok nesli saptırmıştı.” Yani siz bunu anlamıştınız, siz bunu görmüştünüz, dedi Allah. E fe lem tekûnû ta’kılûn: “Siz aklınızı kullanmadınız mı?” Yani aklınız buna ermedi mi, niye bile bile şeytana âbd oldunuz, şeytanın peşinden gittiniz? Hâzihî cehennemulletî kuntum tûadûn: “İşte size va’dolunan cehennem budur.” İslevhâl yevm: “O gün oraya yaslanacaksınız (gireceksiniz).” Bimâ kuntum tekfurûn:1198 “Küfrünüzden dolayı.” Küfrünüzden, nankörlüğünüzden dolayı o bugün oraya gireceksiniz.

Demek ki insanlar iki zümreymiş; bir, Allah’a âbd olanlar, bir de şeytana âbd olanlar varmış. Şeytana uyup âbd olanlar cehennemlikmiş. Allah’a âbd olup muttaki olanlar, iman edip salih amel işleyenler, Allah yolunda mallarıyla ve canlarıyla cihad edenler, ensar ve muhacirler, güzellikle onlara tabi olup onlar gibi güzel yapanlar, namazı ikame edenler, zekâtı verenler, Allah yolunda infak edenler, hayra davet edenler, emri bil ma’rufu, güzelliği tavsiye edenler, kötülükten men etmeye çalışanlar ise cennetlikmiş; çünkü güzel yapanların, güzel olanların gideceği yer cennettir, dedi Allah.

Ve yevme yeadduz zâlimu alâ yedeyhi: “O gün zalimler ellerini ısırıp.” Yekûlu: “Derler ki.” Yâ leytenîttehaztu mear resûli sebîlâ: “Ne olurdu, (keşke) biz de (Allah’ın) resulüyle beraber bir yol tutsaydık.” Keşke yolu, Allah’ın resulüyle beraber gitseydik, diyecekler. Yâ veyletâ: “Vay başımıza gelenler.” Leytenî lem ettehız fulânen halîlâ:1199 “Keşke ben falancayı dost edinmeseydim (diyecekler).” Beni Allah’tan ayıran, Allah’tan uzaklaştıran, dünyaya çağıran, nefsin arzularına, isteklerine çağıran falancayı dost edinmeseydim, diyecekler.

Lekad edallenî: “O, beni dalalette bıraktı.” O, beni saptırdı. Allah’ın resulüyle beraber olmaktan beni o, ayırdı. Aniz zikri ba’de iz câenî: “Oysaki bana Allah’ın zikri (Allah’ın ayetleri) gelmişti.” Bunu anladıktan sonra onunla beraber oldum, bana yazıklar olsun! Ve kâneş şeytânu lil insâni hazûlâ:1200 “Muhakkak ki şeytan insanı (saptırdıktan sonra) onu bırakıp gider.” Onu terk eder, ona yardım etmez.

Ve ibâdur rahmânillezîne yemşûne alâl ardı hevnâ: “Rahman’ın kulları o kimselerdir ki; yeryüzünde yürürken tevazuyla yürürler.” Ve izâ hâtabehumul câhilûne: “Cahiller (kendini bilmeyenler, hayatı, rabbini tanımayanlar) onlara laf attıklarında.” Kâlû selâmâ:1201 “Derler ki: Selametle kalın (size selam olsun).” Yani tartışıp onlara karşılık vermezler, onları ciddiye almazlar. Zaten onların yeteri kadar dertleri vardır.

Vellezîne yebîtûne li rabbihim succeden ve kıyâmâ: “Ve onlar rablerine secde ederek, kıyamda durarak gecelerler.” Gecelerini secdede ve kıyamda durarak rablerine tahsis ederler. Vellezîne yekûlûne: “Ve derler ki.” Rabbenâsrif annâ azâbe cehennem: “Rabbimiz! Bizden cehennem azabını sav (onu bizden uzaklaştır).” İnne azâbehâ kâne garâmâ: “Gerçekten onun azabı geçici değil daimidir.” İnnehâ sâet mustekarran ve mukâmâ:1202 “Muhakkak ki orası ne kötü bir karargâhtır (mekândır).”

Vellezîne izâ enfekû: “Onlar infak ettikleri zaman (kendi kendilerine harcadıkları zaman).” Lem yusrifû: “İsraf etmezler.” Ve lem yakturû: “Cimrilik de yapıp kısmazlar.” Yani kıvamında davranırlar. Ve kâne beyne zâlike kavâmâ:1203 “Kıvamında (bu harcamayı yaparlar). İkisi arası bir yol tutarlar.” Yani “mal benimdir” deyip istedikleri gibi harcamaz; ne cimrilik yapar ne de israf ederler, dengede olurlar.

Vellezîne lâ yed’ûne meallâhi ilâhen âhar: “Onlar Allah ile beraber başkasına ibadet etmezler (âbd olmazlar).” Ve lâ yaktulûnen nefselletî harramallâh: “Allah’ın haram kıldığı cana kıymazlar.” İllâ bil hakk: “Hak olan müstesna!” Ve lâ yeznûn: “Zina yapmazlar.” Ve men yef’al zâlike yelka esâmâ:1204 “Kim de bunları yaparsa ağır bir cezaya çarptırılır.” Yudâaf lehul azâbu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü onun azabı katlanır.” Ve yahlud fîhî muhânâ:1205 “Ve zelil olarak orada ebedi kalır.”

Kim, cimrilik yapıp Allah yolunda infak etmediyse, kendisine ikram edilen malı, Allah’ın istediği gibi değil de kendi istediği gibi harcarsa, Allah ile beraber başkasına âbd olursa, Allah’ın haram kıldığı cana kıyarsa, zina yaparsa; bunları yaptıklarından dolayı onun azabı katlanır ve zelil olarak cehennemde ebedi olarak kalır, buyurdu Allah.

İllâ men tâbe ve âmene ve amile amelen sâliha: “Ancak iman edip tövbe edenler (sonra) salih amel işleyenler müstesna!” Demek ki tövbe edince iş bitiyormuş. Fe ulâike yubeddilullâhu seyyiâtihim hasenât: “İşte onların günahını Allah sevaba çevirir.” Allah iman eden, tövbe eden, kendisine dönen, salih amel işleyen kimselerin günahını sevaba çevirir. Ve kânallâhu gafûran rahîmâ: “Muhakkak ki Allah ğafur ve rahimdir.” Ve men tâbe ve amile sâliha: “Kim tövbe eder ve salih amel işlerse.” Fe innehu yetûbu ilâllâhi metâbâ:1206 “Muhakkak ki o tövbe edip Allah’a döner.” Allah onun tövbesini kabul eder; o, Allah’a döndüğü için Allah da ona dönmüştür.

Vellezîne lâ yeşhedûnez zûr: “O kimseler ki yalan yere şahitlik yapmazlar.” Ve izâ merrû bil lağv: “Boş konuşan insanlara rastladıkları zaman.” Merrû kirâmâ:1207 “Vakarla (onların yanından) geçip giderler.” O boş sözlere takılıp onlar da onlarla beraber boş boş konuşmazlar.

Vellezîne izâ zukkirû bi âyâti rabbihim: “Onlara rablerinin ayetleriyle öğüt verildiği zaman.” Lem yahırrû aleyhâ summen ve umyâna: “Onlara (o nasihatlere karşı) kör ve sağır davranmazlar.” Yani o nasihatleri dinlerler. Vellezîne yekûlûne rabbenâ heb lenâ min ezvâcinâ ve zurriyyâtinâ kurrate a’yun: “Ve derler ki: Rabbimiz! Bizim ve eşlerimizin gözünü aydınlatacak olan gözümüzün aydınlığı evlatlar bize hibe et (ihsan et).” Vec’alnâ lil muttakîne imâmâ:1208 “Bizi (ve onları) muttakilere imam kıl.” Yani onlar çocuklarını muttakilere imam olarak yetiştirirler.

Ulâike yuczevnel gurfete bi mâ saberû: “(Allah) Onları sabrettiklerinden dolayı saraylarla mükâfatlandıracak.” Cennetlerde yüksek derecelerle mükâfatlandıracak. Ve yulekkavne fîhâ tahiyyeten ve selâmâ: “Onlar orada selam ve saygıyla karşılanacaklar.” Onlara orada selamet ve afiyet vardır. Hâlidîne fîhâ: “Onlar orada ebedi olarak kalırlar.” Hasunet mustekarran ve mukâmâ:1209 “Orası ne güzel karargâhtır (makamdır).”

Ve mâ tuczevne illâ mâ kuntum ta’melûn: “Ancak siz yaptıklarınızın karşılığıyla (mükâfatlandırılacak veya) cezalandırılacaksınız.” İllâ ibâdallâhil muhlasîn: “Allah’ın muhlis (ihlâslı) kulları müstesna!” Ulâike lehum rızkun ma’lûm: “Onlar için belli bir rızık vardır.” Fevâkihu: “Türlü meyveler.” Vehum mukramûn: “Onlara (onlardan) hep ikram olunur.” Fî cennâtin naîm:1210 “Naim cennetlerinde.”

Alâ sururin mutekâbilîn: “Karşılıklı tahtlar üzerinde oturmuş olarak.” Yutâfu aleyhim bi ke’sin min maîn: “Kadehlerde içecekler onlara ikram edilir.” Beydâe lezzetin liş şâribîn: “O bembeyaz bir şaraptır, içenlere lezzet verir.” Lâ fîhâ gavlun: “Onu içmekle sersemlemezler.” Bu şarap aşk şarabıdır. Ve lâ hum anhâ yunzefûn:1211 “(O içtikleri) Onlara sarhoşluk da vermez.” Onunla zahiri olarak sarhoş olmazlar.

Ve indehum kâsirâtut tarfi în: “Onların yanında gözünü eşinden ayırmayan huriler vardır.” Allah, onlar için huriler yaratmıştır. Eşinden başka tarafa bakmayan, eşine âşık zevceler yaratmıştır. Onlarla evlendirilirler ve cennette onlarla beraberdirler. Ke enne hunne beydun meknûn:1212 “Sanki onlar bembeyaz saklanmış inciler gibidir.”

Fe akbele ba’duhum alâ ba’dın yetesâelûn: “(Onlar cennete) Birbirleriyle karşılıklı oturup sohbet ederler.” Kâle kâilun minhum innî kâne lî karîn: “İçlerinden biri diyecek ki: (Ben dünyadayken) Benim bir arkadaşım vardı.” Yekûlu e inneke le minel musaddikîn:1213 “Derdi ki: Sen de mi tasdik edenlerdensin?” Sende mi Kur’an’ı, Allah’ın ayetlerini, resullerini tasdik edenlerdensin?

E izâ mitnâ ve kunnâ turâben ve izâm: “Biz ölüp toprak ve kemik olduktan sonra.” E innâ le medînûn: “Cezalandırılacak mıyız?” Yani toprak olduktan sonra bir daha yeniden diriltilip ceza mı göreceğiz? Hâlbuki hayat dünya hayatıdır, ben böyle düşünüyorum. Yoksa sen tasdik mi ediyorsun, sen de böyle mi düşünüyorsun, diyordu. Kâle hel entum muttaliûn:1214 “Sen bu işi gerçekten biliyor musun derdi.” Böyle olduğunu nerden biliyorsun, derdi.

Fettalea fe raâhu fî sevâil cahîm: “(Allah perdeyi kaldırdı) O anda o arkadaşını ona gösterdi. Hem de cehennemin tam ortasında.” Kâle tallâhi in kidte le turdîn: “Dedi ki: Allah’a yemin olsun ki neredeyse (kendin gibi) beni de helak edecektin.” Eğer sana uysaydım ben de senin gibi helak olur, şimdi cehennemin ortasında olurdum. Ve lev lâ ni’metu rabbî le kuntu minel muhdarîn:1215 “Eğer rabbimin nimeti olmasaydı (rabbimin ikramı olmasaydı) ben de şimdi seninle beraber olurdum.”

Allah’ın cennetliklerin halini nasıl anlattığını bir kısım ayetlerle kısaca anlatmaya çalıştık. Böylece Allah nasip etti, iman bölümünü tamamlamış olduk. Allah’a imanı öğretirken, Allah’ı güzel isimlerinden; yani El Esmau’l Husna’sından tanımaya, anlamaya çalıştık. Sonra meleklere, kitaplara, resullere ve ahirete imanı anlamaya çalıştık. İnşallah son bölümde de bir sohbet ile kadere imanı anlamaya çalışırız. Böylelikle kadere imanın, imanın şartlarından bir tanesi olmadığını görürüz.

Kadere iman neden imanın şartlarından biri değildir?

Daha önce ayetlerde tekrar tekrar hep beraber gördük ki Allah imanın şartlarını anlatırken beş tane şart önümüze koyar. Bunlar; Allah’a iman, meleklere iman, kitaplara iman, resullere iman ve ahirete imandır. Bunların içinde kadere iman yoktur.

Bunların içinde kadere iman neden yoktur?

Çünkü kadere iman öyle bir kelimeyle; “ben kadere iman ediyorum” demekle olmaz. Kadere imanı anlayabilmek için bütün esmayı anlayabilmek gerekir. Kader demek; Allah’ın hükmü, Allah’ın takdiri demektir. Kader bütün isimlerin tecellisini kapsayan bir hükümdür. Onun için kadere iman sadece; “ben iman ettim” demekle olacak bir şey değildir. Şimdiye kadar benim anlattıklarımın hepsini birden anlamamız gerekir ki kadere imanımız olabilsin.

Kader; Allah’ın hükmüdür, Allah’ın işidir. Allah rahmetiyle, keremiyle muamele eder. Allah nasıl bir muamelede bulunursa bulunsun, neyi yaratırsa yaratsın, neyi yok ederse etsin o, kaderdir, o, Allah’ın takdiridir. Yoksa, “hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna iman ettik” demekle kadere iman olmaz.

İnşallah Allah nasip ederse bir dahaki sohbette kadere imanı kısaca anlatmaya çalışacağız. Bu, kadere iman imanın şartı olduğu için değildir. Kadere imanın neden imanın şartı olamayacağını ve kadere nasıl iman edilmesi gerektiğini kısaca beraber anlamaya çalışacağız inşallah.

İman, İslam ve İhsan, bu dinin üç ayağıdır. Biri eksik olursa olmaz. Daha sonra İslam’ın beş şartı olan; kelime-i şahadeti, namazı, orucu, haccı ve zekâtı ondan sonra ise ihsanı anlamaya çalışacağız.

Allah ayeti kerimede; “de ki: Size tek bir nasihatim var; nerde olursanız olun, ister tek başınıza ister başkalarıyla beraber olun, Allah’ın huzurunda olduğunuzu unutmayın”1216 buyurur. İhsan da işte bu ayetin tecellisidir. İnşallah ihsanı beraber anlamaya, sadece anlamaya değil beraber yaşamaya çalışacağız. Allah’ın huzurunda durmaya, Allah’ın huzurunda olduğumuzu tatmaya çalışacağız.

Eğer Allah’ın huzurunda olmaya çalışır, onun huzurunda olduğumuzu tadarsak bunun karşılığında ne vardır?

“Ya rabbi! Ben senin huzurunda durmak istiyorum. Ben seninle olmak istiyorum” deyip fiili duamızı, gönül duamızı yaptığımızda olacak olan şey, Allah’ın bizim için perdeyi aralayıp onun huzurunda olduğumuzu bize tattırmasıdır. Kul kendi üzerine düşeni yapınca, Allah da kendi üzerine düşeni yapmaz mı! Bir kul; “Allah gerekeni yapmaz” derse bu, Allah hakkında su-i zan olmaz mı, kötü düşünmek olmaz mı!

Şimdiden söyleyeyim ki anlaşılsın; işi becerenler, gönlünü bizimle tutacak olanlar, Allah’ın huzurunda durmaya çalışacak olanlar, kendi yaptığı duayı Allah’ın kabul edeceğini görecek ve bunu tadacak inşallah. Bir sefer rabbimiz bizi huzura alsın, bizi huzura aldığını görelim, tadalım. Rabbimiz bir kere de bize “kulum sen güzel yaptın, ben senden razı oldum” desin demiyoruz; çünkü bu, çok ağır bir şey, çok büyük bir şeydir. “Kulum ben seni seviyorum, kulum ben senin yaptığını beğendim” desin, şimdilik yeter. Çünkü bize; “kulum” desin sonra ne derse desin. Allah’ın yakınlığını bir kere böyle bir tatmak gerekir. Böyle bir yakınlığı tatmak var mıdır? -Böyle bir yakınlığı tadan birçok kardeşimiz vardır, demek ki oluyormuş. Niye onlara böyle bir nimet var da başkaları için de yok mu!

Din; İman, İslam ve İhsan bölümünden oluşur, dedik.

Sahabe anlatır, buna Cibril hadisi denilir, bütün âlimlerimiz de bu hadisi bilir;

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabesiyle beraber oturup sohbet ederken beyaz elbiseli bir adam geldi. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in önüne kadar gidip önünde diz çöktü. Hatta öyle ki dizi dizine değecek kadar yakın oturdu.

Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e sordu;

-Ya Resulullah iman nedir?

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz de imanı anlattı. Sonra Resulullah (s.a.v.) Efendimiz konuşmasını tamamlayınca o zat;

-Doğru söyledin ya Resulullah, dedi.

Sonra da;

-İslam nedir, diye sordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz İslam’ı da anlattı. Sonra yine; “doğru söyledin ya Resulullah” dedi. Üçüncü sefer de “ihsan nedir, diye sordu. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ihsanı da anlattı. Sonra yine; “doğruyu söyledin ya Resulullah” dedi.

Daha sonra ise;

-Kıyamet ne zaman kopacak, diye sordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;

-Bu konuda kendisine sorulan, sorandan daha bilgili değildir.

Sonra o zat kalkıp gitti. Onun haline hepimiz hayret ettik. Hiç kimse onu tanımıyordu. Elbiseleri beyazdı; ama üzerinde toz lekesi yoktu. Yolcuya da benzemiyordu.

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu ki;

-O kimdi, biliyor musunuz?

Sahabe dedi ki;

-Bilmiyoruz ya Resulullah.

Buyurdu ki;

-O Cebrail (a.s.)’dı, size dininizi öğretmeye gelmişti.1217

Cebrail (a.s.) dinimizi bize Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in üzerinden öğretir. Demek ki din; İman, İslam ve İhsan’dan, bu üç bölümden meydana gelir. Bir tanesi eksik olursa din olmaz. Onun için biz de önce imanı anlattık. Bundan sonra da İslam’ı daha sonra ise İhsanı hep beraber anlayıp dinimizi tamamlayacağız inşallah.

Allah hepimizi kâmil manada iman edenlerden eylesin! Allah iman etmeyi nasıl emretmişse bize de öyle iman etmeyi nasip eylesin! Bizi ahirete, hesap gününe iman edenlerden, hesabını dünya hayatında yapıp kazanmış olan kullarından eylesin! Allah bizi cehennemden muhafaza eylesin! Cehennemden kurtuluşa erenlerden eylesin! Gönlü cehennem olanlardan değil, cennet olanlardan eylesin. Allah bizi cennetliklerden, cennette razı olduğu, cemalini müşahede ettirdiği kullarından eylesin!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Ali İmran /85 ↩
  2. Hucurât /16 ↩
  3. Bakara /221 ↩
  4. Fâtır /6 ↩
  5. Bakara /82, Hicr /48 ↩
  6. Bakara /214 ↩
  7. Ali İmran /133 ↩
  8. Ali İmran /142 ↩
  9. Cin /15 ↩
  10. Ali İmran /195 ↩
  11. Kalem /34 ↩
  12. A’râf /26 ↩
  13. Nisâ /69 ↩
  14. Nisâ /95 ↩
  15. Mâide /12 ↩
  16. Mâide /72 ↩
  17. Mâide /83 ↩
  18. Ali İmran /193 ↩
  19. Zumer /22 ↩
  20. A’râf /40 ↩
  21. Tevbe /71 ↩
  22. Tevbe /100 ↩
  23. Tevbe /111 ↩
  24. Yunus /26 ↩
  25. Hud /23 ↩
  26. Fetih /10, Ra’d /20 ↩
  27. Ra’d /22 ↩
  28. Tâhâ /75 ↩
  29. Furkân /74-75 ↩
  30. Fatır /32 ↩
  31. Fussilet /30, Ahkâf /13 ↩
  32. Fecr /27-30 ↩
  33. Rahmân /46 ↩
  34. Mücâdele /22 ↩
  35. Tahrîm /8 ↩
  36. Meâric /23-35 ↩
  37. İnşikak /7 ↩
  38. Haşr /9 ↩
  39. Vâkıa /11-12, Ali İmran /145 ↩
  40. Nâziât /40-41 ↩
  41. İbni Mace 4331, Tirmizi 2651 ↩
  42. Vakıa /89, Ra’d /23,Furkân /15, Secde /19, Kehf /107 ↩
  43. Bakara /214 ↩
  44. Ahkâf /14 ↩
  45. Tâhâ /75-76 ↩
  46. Hacc /14 ↩
  47. Hacc /56 ↩
  48. Şûrâ /22 ↩
  49. Muhammed /15 ↩
  50. Muhammed /16 ↩
  51. Muhammed /17 ↩
  52. Tevbe /100 ↩
  53. Tevbe /20 ↩
  54. Tevbe /21 ↩
  55. Saff /10 ↩
  56. Saff /11 ↩
  57. Saff /12 ↩
  58. Kalem /34 ↩
  59. A’râf /26 ↩
  60. Ali İmran /132 ↩
  61. Ali İmran /133 ↩
  62. Ali İmran /134 ↩
  63. Ali İmran /135 ↩
  64. Ali İmran /136 ↩
  65. Ali İmran /191 ↩
  66. Ali İmran /192 ↩
  67. Ali İmran /193 ↩
  68. Ali İmran /198 ↩
  69. Zuhrûf /69-70 ↩
  70. Tevbe /22 ↩
  71. Tevbe /23 ↩
  72. Tevbe /24 ↩
  73. Tevbe /71 ↩
  74. Tevbe /72 ↩
  75. Tevbe /88 ↩
  76. Tevbe /89 ↩
  77. Ra’d /20-21 ↩
  78. Ra’d /22 ↩
  79. Ra’d /23 ↩
  80. Ra’d /24 ↩
  81. Nisâ /13-14 ↩
  82. Yâsin /55-58 ↩
  83. Yâsin /59 ↩
  84. Yâsin /60-61 ↩
  85. Yâsin /62-64 ↩
  86. Furkân /27-28 ↩
  87. Furkân /29 ↩
  88. Furkân /63 ↩
  89. Furkân /64-66 ↩
  90. Furkân /67 ↩
  91. Furkân /68 ↩
  92. Furkân /69 ↩
  93. Furkân /70-71 ↩
  94. Furkân /72 ↩
  95. Furkân /73-74 ↩
  96. Furkân /75-76 ↩
  97. Sâffât /39-43 ↩
  98. Sâffât /44-47 ↩
  99. Sâffât /48-49 ↩
  100. Sâffât /50-52 ↩
  101. Sâffât /53-54 ↩
  102. Sâffât /55-57 ↩
  103. Sebe /46 ↩
  104. Buhârî, İman, 1; Müslim, İman, 1 ↩