close

KADER’E İMAN NASIL OLMALI

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Bugün hep beraber kaderi anlamaya çalışacağız inşallah. Allah ayeti kerimede imanın şartlarını beş olarak belirlemiştir. Allah’ın ayeti kerimede buyurduklarının içinde kadere iman yoktur; çünkü kadere iman, bütün hayatı birden kapsar; yani Allah’a, Allah’ın bütün isimlerine, meleklere, kitaplara, resullere, ahirete iman etmeden kadere iman olmaz. Ne zaman ki bunların hepsine iman ettik, o zaman kadere de iman etmiş oluruz.

Ayrıca Allah kadere iman diye bir şart koymamıştır. Hiç kimse imanın şartlarından birini artıramaz veya eksiltemez. Bunu yapanlar mutlaka iyi bir niyetle yapmışlardır; ama yine de ümmetin hali ortada, Müslümanlar kader konusunda neyi düşüneceğini bilmez durumdadır.

İmanın şartı olmayan bir şartı getirip imanın şartları arasına koyarsak böyle olur. Haşa, Allah eksik mi bıraktı! Bunu yapanlar böyle bir şeyi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e isnad edip; “o söylemiştir” de diyemez; çünkü Allah ayeti kerimede; “bundan önce (biz sana bu vahyi yapmadan önce) iman nedir, kitap nedir bilmezdin”1218 buyurur. İmanı ve kitabı Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e Allah öğretmiştir. Allah ona her neyi öğretmişse o da ümmetine onu öğretmiştir. Öğretirken bir şeyi ilave edip ya da çıkarmamıştır. Niyet her ne olursa olsun, biri böyle bir şey yapmaya kalkıştığında Allah adına hüküm koymuş olur ki bu şirk olur, küfür olur.

Bunu söylediğimizde elbette ki buna itiraz edileceğini biliyoruz. “Şimdiye kadar bunu niye kimse söylemedi, başka kimse bilmiyor muydu” diyenler mutlaka çıkacaktır; ama hakkı söylemekten, Allah’ın vahyini söylemekten, Allah’ın vahyettiği gibi söylemekten asla geri dönmüyor, geri durmuyor ve sakınmıyoruz. Kim ne derse desin rabbimiz bizi biliyor ve rabbimiz bizi bilsin bu bize yeterdir. Bizi hesaba çekecek olan da odur.

İnsan, rabbinin vahyini ya kabul eder ya da kabul etmez. “Evet, Allah böyle buyurmuş; ama atalarımız, büyüklerimiz, âlimlerimiz de böyle söylemiş” dediğimizde atalarımızı, âlimlerimizi Allah’a şirk koşmuş oluruz. Allah’ın söylemediği bir şeyi Allah’a isnad edip yalan yere Allah’a iftira etmiş oluruz. Onun için kadere iman nasıl olmalıdır bunu hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah.

Kadere imanı mümkün mertebe kısa anlatmaya çalışacağız. Öyle ki anlaşılsın, arkadaşlar bunu birbirine karıştırmasın, onlarda gönül karışıklığı olmasın, kadere iman konusuyla ilgili kardeşlerimizin net bir bilgisi olsun. Allah nasıl söylemişse onu öyle anlasınlar. Sohbetten sonra arkadaşlar gönüllerine hangi soru takılırsa takılsın, onu mutlaka sorsun, sormalıdır. O sorulara cevap vereceğiz ki hiç kimsenin gönlünde, herhangi bir tereddüt kalmasın, hiç kimse “ben nasıl iman etmem gerektiğini anlamadım” demesin.

Bir konu ki iman meselesidir, onu anlamadan hiç iman etmek mümkün olur mu! Bize; “kadere iman et” deseler biz de “peki, nasıl iman edeceğiz” diye sorsak onlar da; “o konuda konuşma” deseler o zaman bizim de; “peki, anlamadığım bir konuya nasıl iman edeceğim” diye sormamız gerekmez mi!

Bunlar, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yalan yere iftira edip; “Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e kader konusu sorulmuş o da; ‘bu konuda konuşmayın, bu konuda susun’ demiş” diyorlar. Böyle bir şey olur mu! Susarsam anlamam. Sen bana cevap vermezsen ve ben de anlamazsam, peki nasıl iman edeceğim ve sen bana “iman et” diyorsun. Öyle değil mi?

Biz kendi kendimize imanın şartlarına bir şart daha ekleyip ona da imanın şartı dersek işin içinden çıkamayız ve böylede olmuştur. Öyle ki ümmet bu konuda ne düşüneceğini bilemez hale gelmiştir. Neyi Allah’ın yaptığını, neyin kula ait olduğunu bilmiyor, yanlış yapınca; “takdir böyleymiş, benim kaderimde bu varmış” deyip yaptığı yanlışı da Allah’ın üzerine atıyor.

Bir de şerrin Allah’tan geldiğine iman etmemiz gerektiğini söylüyorlar. “Hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna iman etmen gerekir, şerri de Allah yaratır” diyorlar. Allah şerri nasıl yaratır! Allah; “ben şerri yaratmadım, ben yaratmıyorum”1219 diyor. Buna rağmen sen; “hayrı da şerri de yaratan Allah’tır” dersen işin içinden çıkamazsın; çünkü bu anlayış yanlış bir anlayıştır.

Önce kader nedir, onu hep beraber anlayacağız inşallah.

Kader, Allah’ın Kadir isminin tecellisidir. Kadera demek; takdir etti, tayin etti, ölçü koydu, düzenledi, hükmetti, sınır koydu, vakit tayin etti, gücü yetti demektir. Ayeti kerimede Allah; “Allah her şeye kaderini koymuştur”1220 buyurdu ve kaderi olmayan hiçbir şey de yoktur.

Allah her şeye kaderini nasıl koymuştur?

Mesela; bir tohumun, çekirdeğinin içine ağaç olma meyve verme kaderini koymuştur. Bu, çekirdeğin kaderidir; ama çekirdeğin meyve olup ağaç verebilmesi için onun toprakla, suyla, güneşin sıcaklığıyla buluşması gerekir. Öyle ki çatlayıp filiz verebilsin, büyüyüp ağaç olabilsin, çiçek açıp sonra da meyve verebilsin.

Çekirdek; toprakla, güneşle, suyla buluşmazsa ne olur?

Buluşmazsa büyüyüp meyve veremez ve her zaman çekirdek olarak kalır. İşte bunun üzerinden insanı anlamak gerekir. İnsan da Allah’ın vahyiyle, esmasıyla buluşmazsa büyüyüp kemale eremez, Hz. İnsan olamaz ve sadece bir beşer olarak kalır. Oysaki Allah insana irade vermiş, iradesini kullanmasını takdir etmiştir.

Allah ayeti kerimede; Lekad halaknâl insâne fî ahseni takvim: “Biz insanı en güzel şekilde yarattık.” Summe radednâhu esfele sâfilîn:1221 “Sonra onu en aşağıya indirdik” buyurur; yani tohum halinde indirdik.

Allah insanı tohum halinde indirmiştir; ama içine Hz. insan olacak, Allah’a âbd olacak, Allah’ın El Esmau’l Husna’sını üzerinde gösterecek, ayna olacak şekilde kaderini koyup yaratmıştır sonrada; “buyur kulum gel” demiştir. Allah, insanın kaderi gerçekleşsin diye bütün şartları böyle yaratmıştır, tercih etme hakkı ise artık kula kalmıştır. Allah’ın insanın içine (fıtratına) koyduğu kader aynı zamanda Allah’ın muradıdır.

Allah her şeye kaderini koymuş ve takdir etmiştir. Bununla beraber insana irade vermiştir, bu da cüz-i iradedir. Cüz-i irade, külli iradeden bir parça demektir. Allah, insana sadece iradeden bir parça vermemiştir, bütün isimlerinden de, esmasından da cüz-i bir esma vermiştir; yani kula Basir isminden görmeyi, Semi’ isminden işitmeyi, Rahim isminden rahmet etmeyi, Kerim isminden ise ikram etmeyi vermiştir. Böyle her bir isminden bir parça kula vermiş ve onu terkip etmiştir.

Peki, hangi ismiyle terkip etmiştir?

Rab ismiyle terkip etmiştir. Allah âlemlerin rabbidir,1222 Allah insanın rabbidir,1223 Allah hem dünyanın hem de ahiretin rabbidir. Her şeyi Allah düzenlemiş, yaratmış, terkib etmiştir; yani takdir edip kaderini içine koymuştur. İnsana da esmasıyla tecelli etmiş; bu isimleri üzerinde nasıl gösterip kullanması gerektiğini, peygamber ve kitap göndererek öğretmiştir. Hem onun kaderini içine koymuş hem de peygamber ve kitap göndererek onun nasıl yapması, nasıl yaşaması, nasıl düşünmesi, nasıl konuşması gerektiğini ona bir bir öğretmiştir. Öğretirken neye göre öğretmiştir? -Âbd olmasına, Hz. insan olmasına, kemale ermesine; yani gönlündeki çekirdeğin büyüyüp, filizlenerek ağaç olmasına, meyve vermesine göre öğretmiştir. Bir çekirdek meyve vermezse çürür gider, toprak olur. Aynı şekilde insan da Allah’a âbd olup Hz. İnsan olmazsa çamurdan bir varlık olduğunu zanneder, değerini, insanlığını kaybeder.

Allah bu tercihi insana vererek; “tercihini yap; ister Hz. insan olursun, istersen de insanlığını kaybeder, hayvanlar gibi yaşar, cehenneme odun olursun” demiştir. Kaderi anlayacağız ki nasıl yaşamamız, nasıl kazanmamız, nasıl Hz. insan olmamız gerektiğini bilip anlayalım.

Kaderi anlayabilmek için öncelikle; Allah’ı tanımamız gerekir. Kul öncelikle Allah’a iman edecek, Allah’ın El Esmau’l Husna’sına; yani güzel isimlerine iman edecek, bu isimleri anlayacak, kavrayacak, bu isimler onda imana dönüşecek, üzerinde ahlaka dönüşecek ve amale dönüşecek ki ondan sonra kul, kaderi anlar ve ona iman edebilir. Allah’ın isimlerinden bir tanesi bile eksik olursa kul kaderi, Allah’ın takdirini anlayamaz.

Mesela; kul, Allah’ın Rahman ve Rahim ismini anlamazsa, Allah’ın her anda rahmetle muamele ettiğini anlayamaz ve; “Allah bunu böyle yapmasaydı, şunu şöyle yapsaydı daha güzel olurdu” der ve Allah hakkında su-i zanda bulunmuş olur ki bu da; kul, rabbini Rahman ve Rahim olarak bilmiyor manasına gelir.

Kul; Rab ismini anlamayınca, Allah’ın her şeyi yaratıp, terkip edip, eğitip, büyüttüğünü anlamayınca, Allah’ın muameleyi yaparken o Hz. insan olsun diye muamele ettiğini, onu büyüttüğünü, imtihana bunun için tabi tuttuğunu anlamayınca, imtihan karşısında zorlanıp itiraz ederek; “bu böyle olmasaydı, şöyle olsaydı” der. Böyle söyleyince de; “Allah doğru yapmadı, doğrusu aslında böyleydi. Ben Allah’tan daha çok biliyorum” demiş olur.

“ben Allah’tan daha çok biliyorum” deyince de; “ben Allah’tan daha âlimim” demiş olur. “Böyle olmasa, şöyle olsa daha güzel olurdu” dediğinde ise; “ben Allah’tan daha rahimim, ben ondan daha güzel hüküm veririm, ben ondan daha hâkimim” demiş; yani isimleri böyle peş peşe inkâr etmiş olur. Kulun, Allah’ın isimlerini böyle peş peşe inkâr etmesinin sebebi nedir? -Allah’ın Rab ismini anlamamasıdır, Allah’ın Rab ismini anlamadığı ve ona iman etmediği için bütün isimler birbirine bağlı olduğundan kul daha sonra bütün isimleri böyle peş peşe inkar eder.

Kul; Allah’ın Malik ismini, Melik ismini anlamayınca, mülkün asıl sahibinin Allah olduğunu anlamayınca kendini burada, Allah’ın mülkünde bir şeye sahip zanneder ve malı, mülkü sanki kendisine kalacakmış gibi, ebediymiş gibi onlara sarılır. Kul, Allah’ın o mülkü ona emanet olarak verdiğini hem kendi bedeninin hem de dışardaki nimetlerin bir emanet olduğunu ve onlarla ebedi hayatını kazanması gerektiğini anlamamıştır.

Kul; Allah’ın malikliğine, malik-ül mülk olduğuna iman etmemişse, Allah hakkında yine su-i zanda bulunmaya başlar; “Allah niye şuna çok vermiş, niye buna az vermiş, eşit dağıtsaydı olmaz mıydı” der, bu durumda yine inkâr etmiş olur. Böyle söyleyen bir kul, hayatı anlamamış, imtihanı anlamamış, daha doğrusu rabbini anlamamış ve tanımamıştır.

İmtihan; ebedi hayatı kazanma imkânıdır.

Allah, her bir ismiyle takdir eder. Takdir demek, kader demektir. Allah neyi takdir etmişse kader odur. Onun için Allah her bir ismiyle tecelli ederken takdir eder, onun bu takdiri kaderdir. Allah’ı her bir ismiyle tanımayanlar kaderi anlayamazlar. Bu kadere iman etmenin birinci aşamasıdır.

İkinci aşaması; kul, Allah’ın El Esmau’l Husna’sıyla insana tecelli edip insanı yarattığını anlamazsa, Nefahtu fîhi min rûhî:1224 “Ben ona ruhumdan nefhettim” ayetini anlamaz, buna iman etmez, bunu görmez, tatmazsa, Allah’ın isimleri onda meleke olmazsa; yani meleklere iman etmez, melekelere iman etmezse, Allah’ın kendisine verdiği o isimlerin kendisinde güç ve kuvvet olduğunu anlamaz, buna iman etmezse, o zaman kendi sorumluluğunu da anlayamaz; “her şeyi Allah yaptı, hayır da şer de Allah’tandır” deyip işin içinden çıkar; ama Allah öyle dememiş; “insana ruhumdan nefhettim, işi yapsın diye onu yeryüzüne halife yaptım” buyurmuştur.

Allah bütün isimleriyle kula tecelli etmiştir; görmesinden görme, işitmesinden işitme vermiş, aynı şekilde kudretinden kudret, rahmetinden rahmet, güzelliğinden güzellik, sevgisinden de sevgi vermiştir. Eğer insana bunları vermiş olmasaydı insan, Allah’a halife olmazdı, nasıl halife olsun! İnsanın bunu anlaması gerekir.

Kul, bütün bunlarla beraber Allah’ın büyük kaderi, büyük takdiri içindedir; yani kulun cüz-i iradesi de Allah’ın külli iradesi içindedir. Allah ayeti kerimede; “ne yana dönersen dön rabbinin veçhi ordadır.”1225 “Allah, insanı çepeçevre ihata etmiştir”1226 buyurur. Yani sen Allah’ın kudreti içindesin, her istediğini yapamazsın. Sen istersin, tercihini yaparsın; ama her istediğini yapamazsın. Eğer her istediğini yapsan, bu durumda sen de ilah olmuş olursun. Öyle bir şey yoktur.

Allah şirki kabul etmez, Allah kendi isimlerinden hiç birini bir kula teslim edip; “istediğini yap” da demez. O külli irade içinde Allah’ın bir muradı vardır.

Allah’ın bütün insanlar üzerinde, bütün varlık üzerinde bir muradı vardır. Eğer istediğin, Allah’ın o muradına denk gelirse, Allah onu yapmana müsaade eder, eğer Allah’ın muradına denk gelmezse yapmana müsaade etmez; ama kul hayrı irade ederse, niyeti hayır olduğu için yapacağı işi beceremese bile yine de hayrı kazanmış olur; ama kul hayırdan çıkıp şerre gitmeye niyet ederse onu da ancak Allah müsaade ederse yapabilir. Müsaade etmezse onu da yapamaz.

Allah bu müsaadeyi neye göre verir?

İnsanın ebedi hayatına göre verir; yani müsaade verse veya vermese mutlaka o hayırdır; çünkü imtihana tabi tuttuğu sadece bir kişi değildir. Allah bir kişiyle bin kişiyi birden imtihana tabi tutar. Birinin yanlışıyla bin kişiyi birden imtihan eder, onlara kazanma imkânı verir. Allah’ın, insanı imtihana tabi tutmak gibi bir muradı vardır.

İmtihan demek; kazanma imkânı demektir. Bu; kulun, ebedi hayatını kazanma, Hz. insan olma, Allah’a ayna olma, Allah’ın güzelliğini üstünde gösterme İmkânıdır.

Evet, Kaderi anlamak için ikinci aşamada meleklere imanın anlaşılması gerekiyormuş. İnsanın kendindeki Allah’ın o Esmau’l Husna’nın gücüne, kuvvetine, melekesine, iman etmesi, kemale erdirmek için onu sevmesi, sevip çoğaltmaya çalışması gerekiyormuş.

Kadere iman etmenin üçüncü aşaması; kulun, Allah’ın kitaplarına iman etmesidir. Hem enfüsi hem de afaki; yani hem dışardaki hem kendindeki ayetlere, hem de Allah’ın indirdiği vahye iman etmesidir. Bu iman, kendimizdeki ayetleri okumadan, Allah’ın isimlerini okumadan, Allah’ın dışardaki isimlerini, güzelliğini, kudretini, okumadan anlamadan olmaz.

Allah’ın indirdiği ayetler, aynı zamanda hem insanın kendisindeki hem de dışardaki ayetleri tefsir eder, anlatır. Enfüsteki ve afaktaki ayetleri anlatır, insanı anlatır, varlığı, hayatın nasıl yaşanması gerektiğini, dünyayı, ahireti, kıyameti anlatır. Kısaca, Allah kendini anlatır, takdirini; yani kaderi anlatır.

Allah’ın bize bunları anlatması hem kendimizde hem afakta Allah’ın ayetlerini, güzelliğini, isimlerini, müşahede edelim diyedir. Biri bu ayetleri okumadan, kendini okumadan, nefsini okumadan, afaktaki (dışardaki) ayetleri okumadan Allah’ın indirdiği ayetleri anlayamaz, kaderi anlayamaz, Allah’ın takdirini, Allah’ın kendisinin üzerindeki muradını anlayamaz.

Kaderi anlayabilmek için bir de Allah’ın oku dediğini okumak ve anlamak gerekir. Allah’ın “oku” dediklerini anlamadan kaderi anlamak mümkün olmaz.

Dördüncü aşaması; kulun, Allah’ın resullerine iman etmesi gerekir. Allah vahyini yapıp kitabını indirirken bir de örnek olsun diye ona resulünü gönderir ki Allah’ın ayetlerini insanlara okuyup açıklasın; ama unutmamak gerekir ki açıklamak sadece dil ile değildir, önce Allah’ın resulü sonra insanlar o ayetleri kendi üstünde göstersin, Allah’a nasıl âbd olunur, nasıl kul olunur, nasıl iman edilir, onu kendisi gibi birinin üzerinde görsün, anlasın ve resulü örnek alsın, ona tabi olsun, onu kendisine, önder, rehber, imam olarak kabul edip ona uysun, onun gibi olmaya çalışsın, onun gibi olsun diye resullerini gönderir. Onun için bir de resullere iman etmek gerekir.

İman etmek demek sevmek demektir. Sevmeden iman olmaz, Allah’ı sevmeden iman olmaz, Allah’ı sevmek lazım. Hem de bütün isimleriyle, bütün takdiriyle, bütün muamelesiyle Allah’ı sevmek lazım.

Meleklere, melekeye iman etmek lazım; yani kulun, Allah’ın kendisine verdiği güzelliği sevmesi ve o güzellikle de rabbini sevmesi lazım, bir damladan sonsuz bir deryayı anlayarak onu sevmesi lazım.

Kitaplarına, indirdiğine iman etmesi lazım. Allah’ın indirdiğini okumaya çalışması buna iman etmesi lazım. Kur’an; okunan demektir. O halde kulun, okumayı sevmesi, okuyup rabbini müşahede etmeyi, şahid olmayı sevmesi lazım. Peygamberini ve peygamberleri sevmesi lazım. Onlar gibi olmayı sevmesi lazım.

Beşinci aşama; kulun, ahireti sevmesi, ahirete iman etmesi lazım. Kulun, Allah’ın kendisini dünya için değil ahiret için yarattığına iman etmesi lazım. Cennete ait bir varlık olduğuna iman etmesi lazım. Bunun için de ahireti, cenneti sevmesi lazım. Cenneti sevip gönlünü cennete çevirmeye cennete döndürmeye çalışması lazım. Cennet saf güzelliktir; yani güzelliği sevmesi lazım. Gönlündeki güzelliği bulup güzelliğini çoğaltması lazım. Dünyayı değil ahireti tercih etmesi lazım. Kişinin dünyayı ahirete kurban etmesi lazım ki ahireti alabilsin. Eğer biri dünyasını ahirete kurban etmişse ahirete iman etmiştir. Kul, ahirete iman edince dünya hayatının nasıl yaşanması gerektiğini anlar. Allah’ın kaderini, takdirini anlar.

İmanın, Allah’ın saydığı bu beş şartını anlamadıkça, bunlara iman etmedikçe hiç kimse kadere iman etmiş olmaz, kaderi bilmez, bilemez. Kul bunları anladıktan sonra kaderi anlar ve “hayrın ve şerrin Allah’tan olduğuna iman etmek de imanın şartıdır” demez. Biri böyle söylerse, imanın şartlarını anlamadan iman etmeden bunu söyler ve işin içinden de çıkamaz, bataklığa batar.

Ayetleri hep beraber okuyacağız ve Allah’ın kaderi, takdiri nasıl anlattığını göreceğiz inşallah.

Kadere iman demek; Allah’a iman, Allah’ın takdirine iman ve Allah’ın bütün güzelliğiyle, El Esmau’l Husna’sıyla tecelli ettiği her işini sevmek, her işine güzel demek, hak dediğine hak, batıl dediğine batıl, güzel dediğine güzel, çirkin dediğine de çirkin demektir. Bunu söylemeden kadere, takdire iman olmaz, takdiri kabul etmek olmaz.

Allah ayeti kerimede; Ve mâ halaktul cinne vel inse illâ li ya'budûn:1227 “Ben cinleri ve insanları sadece bana âbd olsunlar diye yarattım” buyurur.

Demek ki insanın kaderi neymiş?

Allah’a âbd olmakmış. Bu, insanın kaderidir. Kader deyince önce bunu anlamamız gerekir. Senin kaderin Allah’a âbd olmaktır. Allah senin için bunu takdir etmiştir. Senin için Allah’a âbd olmaktan başka bir kader yoktur. Âbd olmak; sevmek, Allah’a âşık olmak, onu sevip onun rızası peşinde, onun kendisi için murad ettikleri peşinde koşmak, çaba, gayret sarf etmek demektir. İnsanın kaderi budur. Allah’ın insan için takdir ettiği budur.

Her şeyin bir kaderi vardır. Hayvanların da bir kaderi vardır; eşeklerin kaderi insana hizmet edip yük taşımasıdır. İneğin kaderi ise insana faydalı olup süt vermesidir. Öyle değil mi! Şimdi eşek çok süt verirse o kâmil bir eşek olur mu? -Olmaz. O, kaderine ters düşmüş olur. Eşek yük taşımazsa, sahibi ona yük yüklediğinde o da tekme atarsa ve yükü çekmezse kaderine ters düşer. Bunun karşılığında ne olur? -Yükünü taşısın diye sahibi onu cezalandırır.

İnsan da Allah’a kul olmaz, Allah’ın kendisi için takdir ettiğinden, kaderinden yüz çevirirse ne olur? -Karanlığa, zulmete düşer ve kendine zulmetmiş olur.

Biri de; “işte şu şöyle oldu kader midir, bu böyle oldu bu kader midir?” diye sorarsa ona ne demek gerekir? -“Sen büyük kaderi anlamamışsın, sen kendi kaderini anlamamışsın. Onun için Allah’ın takdirini hesaba çekiyorsun. Rabbini hesaba çekip; ‘Allah niye böyle yaptı, niye şöyle yaptı’ diyorsun” demek gerekir.

Allah en büyük sıkıntıyı, musibeti, belayı neden peygamberlerine vermiştir?

Hz. insan olsunlar, kâmil insan, Allah’a layık kâmil manada âbd olsunlar, kulluklarını ispatlasınlar, başlarına gelen ne olursa olsun her anda Allah desinler diye Allah en büyük musibeti, sıkıntıyı peygamberlerine vermiştir.

Allah sana peygamberlere verdiği ikramı yapmak için seni imtihanlara tabi tutuyor; ama sen feryad edip; “niye şu şöyle, niye bu böyle” diyor sonra da kalkıp Allah’ı hesaba çekiyorsun. Sen kaderi anlamamışsın. Hayrihi ve şerrihi minallahi teala: “Hayır da şer de Allah’tan gelir” demişsin, bunu dediğin için de anlamamışsın. Yanlış söylemiş, bilerek veya bilmeyerek Allah’a iftira atmışsın; çünkü Allah’ın bütün işleri rahmet ve hayırdır. Unutmamak gerekir ki Allah imanın şartını beş olarak belirlemiştir. İmanın, Allah’ın belirlediği şartlar dışında bir şartı olmaz, olamaz.

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman eden kimseler (ey iman edenler, ey iman ettiğini iddia edenler, ey ben mü’minim diyenler)!” Âminû billâhi ve resûlih: “Allah’a ve resulüne iman edin.” Yani imanınız lafta olmasın, samimi olun, ciddi olun. Eğer iman ettiğinizi söylüyorsanız gerçekten iman edip Allah’ı sevdiğinizi, resulünü sevdiğinizi, resulüne tabi olduğunuzu ispatlayın. Onun kitabına, indirdiğine iman edin. Allah’ın ayetlerini kabul edin, Allah’ın sözünü sevin. O sizin rabbinizdir, sizi terkip edendir. Allah’ın her bir ayeti size lazımdır. Âbd olabilmek için, Hz. insan olabilmek için bunu anlamanız, sevmeniz, gereğini yapmanız lazımdır.

Vel kitâbillezî nezzele: “O resulüne indirdiği kitabına iman edin.” Alâ resûlihî vel kitâbillezî enzele min kabl: “Daha önce peygamberlerine indirdiği kitaplara da iman edin.” Allah daha önce indirdiği kitaplardaki ayetleri; “biz Nuh’a şöyle vahyettik, İbrahim’e şöyle vahyettik, İsmail’e şöyle vahyettik” diyerek Kur’an’da zikretmiştir. Onlar da Allah’ın ayetleridir. Allah bize bu ayetlerle; “onlara vahyettiğimi size de vahyediyorum, onlara da iman edin” buyurur. Yani kulluk değişmez, Allah’ın insanlar üzerindeki muradı değişmez. Allah; “Hz. Âdem’e, ondan sonra gelene neyi söylemişsem, size de onu söylüyorum. O peygamberler de sizin için örnektir, onların da örnekliğini kabul edin” diyor.

Ve men yekfur billâhi: “Kim Allah’ı inkâr eder.” Allah’a karşı nankörlük yapar, rabbini yok sayarsa. Ve melâiketihî: “Melekleri (inkâr ederse).” Allah’ın kendisine verdiği kuvveti, gücü, esmayı inkâr eder, melekelerini inkâr ederse. Ve kutubihî: “Kitaplarını (inkâr ederse).” Ve rusulihî: “Resullerini (inkâr ederse).” Vel yevmil âhıri: “Ve ahiret gününü (inkâr ederse).” Beş şart; Allah’ı, melekleri, kitapları, resulleri ve ahireti inkâr ederse; Fe kad dalle dalâlen baîdâ:1228 “Çok uzak (çok derin) bir dalaletle dalalete düşmüştür.” Uçurumdan aşağıya yuvarlanmıştır.

Kul, bunlardan birini inkâr eder, birini kabul etmez, birine iman etmezse gerisi de gider; yani biri ahirete iman etmedi mi Allah’ı, Allah’ın vahyini, peygamberi, melekleri de inkâr etmiş olur; yani bir tanesini inkâr edince hepsini inkâr etmiş olur. İmanın şartlarını Allah beş tane olarak saydı. Dikkat edersek Allah bu şartların yanında kaderi zikretmedi. Bu, Nisa Suresi’nin 136. ayetiydi. Bir de Bakara Suresi’nden bir ayet okuyalım.

İnsan; “şu güzeldir, şu iyiliktir” diyebilir. Zaten herkes kendine göre; “iyilik şöyledir, güzellik şöyledir, doğru budur, yanlış budur” der; ama güzelliği, iyiliği, hayrı Allah beyan etmiştir. Bakara suresi 177. Ayet’inde Allah buyurur; Leysel birre en tuvellû vucûhekum kıbelel maşrıkı vel magrıbi ve lâkinnel birre: “İyilik (güzellik, doğruluk) senin yüzünü doğuya ya da batıya çevirmen değildir.” Ben şucuyum ya da bucuyum, şu cemaattenim ya da bu cemaattenim, demen değildir. Ama güzellik, iyilik, hayır şudur ki; Men âmene billâhi: “O ki (onlar ki) Allah’a iman eder.” Vel yevmil âhırı vel melâiketi vel kitâbi ven nebiyyîn:1229 “Ve ahiret gününe, meleklerine, kitaplarına, nebilerine iman eder.” Allah güzelliğin, iyiliğin ve hayrın bunlara iman etmek olduğunu beyan etti. Evet, görüldüğü gibi Allah imanın şartlarını yine beş tane olarak saydı. Allah’a iman, ahirete iman, meleklere iman, kitaplara iman, peygamberlere iman, bu kadar.

Eğer bunlara ilave edecek olursak ne demiş oluruz; “ya rabbi! Sen bunu bilmiyorsun, dur bir tane de ben ilave edeyim, bak bunu eksik bırakmışsın, bunu unuttun. Bunu da ben ilave edeyim” demiş oluruz.

Dense ki; “işte şimdiye kadar âlimlerimiz dâhil herkes böyle söyledi” bu durumda ne cevap vermemiz lazım? -“Allah da böyle söylüyor. Allah mı yoksa âlimler mi doğru söylüyor” dememiz lazım.

Evet, ayet devam ediyor. Bu yeter mi? -Allah; “bu yetmez” dedi. Bunlara iman edersin, bir de bunları hayatına geçirirsin. Allah’ın saydıklarına iman edenler nasıldır, halleri nedir, nasıl yaşarlar, Allah bunun da cevabını verir; Ve âtel mâle alâ hubbihî: “Malı (dünya malını) sevdiği halde (Allah’ı sevdiğinden dolayı) o malı verir.” Kimlere verir?

Zevil kurbâ vel yetâmâ: “Yakınlarına ve yetimlerine verir.” O malı sevdiği halde, Allah’ı maldan daha çok sevdiği için, ahireti dünyadan daha çok sevdiği için o malı yakınlarına ve yetimlere verir. Vel mesâkîn: “Miskinlere (yoksullara onu verir).” Vebnes sebîl: “Yolda kalmışlara.” Yani yolda kalmış derken sadece yolcuya değil, köprü altında yatanlara, dışarda kalmışlara, yolu yürüyemeyenlere. Ves sâilîne ve fîr rıkâb: “İsteyenlere ve boyunduruk altında olanlara.” Özgürlüğünü kaybetmiş olanlara, hapistekilere.

Ve ekâmes salâte: “(Onlar bir de) Namazı ikame ederler.” Namazla Allah’ın huzurunda dururlar. Ve âtez zekât: “Zekâtı verirler.” Temizlenmek için verirler. Zekâtı sadece maldan zekât olarak anlamayalım. Allah bu ayette; “mallarından verirler” dedi ve mü’minlerin, malını kimlere vereceğini de saydı. “Ve âtez zekât” sadece maddiyat olarak zekât vermek manasına gelmez. Zekât kelimesi aynı zamanda temizlenmek manasına gelir; yani mü’minler temizlenmek için verir; yani malını temizlemek için malından verir. İlmini temizlemek için ilminden verir, imanını temizlemek için imanından verir (yani Allah için sever). Kul cimriliğinden kurtulup kerim olmak için verir.

Mü’minin insanlara ilmini temizlemek için vermesi ne demektir? -O öğretirken, anlatırken, malın ilmin zekâtını vermiş olur. Allah da onu temizler, ilmini temizler, ilmine karışmış olan zannı, vesveseyi giderir ve onu saf hale getirir. Yeter ki niyeti Allah rızası olsun, temizlenmek olsun.

İmanından nasıl verir?

Allah’ı sever, Allah’a olan sevgisini ikram eder. Allah da onu imanından verdiği için, Allah için sevdiğinden dolayı şirkten, nifaktan temizler.

Yeter mi, tabi ki yetmez. Ayet devam ediyor; Vel mûfûne bi ahdihim izâ âhed:1230 “Bununla beraber onlar ahidleştiklerinde ahdlerine sadık olurlar (ahdlerinin gereğini yerine getirirler).” Biz en büyük ahdi Allah ile yapmışız. En büyük sözü Allah’a vermişiz.

Allah; E lestu birabbikum: “Ben sizin rabbiniz değil miyim?” Diye buyurduğunda insanlar; kâlû belâ, şehidnâ:1231 “Evet, şahidiz ki sen bizim rabbimizsin” demişti. Daha dünyaya gelmeden en büyük sözü Allah’a verip; “sen bizim rabbimizsin, sana âbd olmaya kul olmaya, seni rabbimiz olarak kabul etmeye söz veriyoruz” dedik. Sonra Allah, peygamberlerini gönderdiğinde bu sefer onun peygamberine, onun getirdiği kitaba, vahye iman ederken; “o kitapta neyi söylemişsen kabul ediyorum ve gereğini yapacağıma sana söz veriyorum ya rabbim” dedik.

“Ben iman ettim” deyince Allah’a bu sözü vermiş olduk. Allah da mü’minler için; “onlar Allah’a verdikleri sözü yerine getirirler. Birbirlerine verdiği sözleri de yerine getirirler. Ahitleştiklerinde ahit verdiklerinde onu yerine getirirler” buyurdu.

Ves sâbirîne fîl be’sâi ved darrâi ve hînel be’si ulâikellezîne sadakû: “Bununla beraber sıkıntıda, zorda, darda kaldıklarında, hastalık anında, Allah yolunda savaşırken, en şiddetli anda sabrederler.” Bunlar kimdir? -Bunlar mü’minlerdir. “Allah’a, meleklerine, kitaplarına resullerine, ahirete iman etmiş olanlar böyledir” dedi Allah. Gerisi; gerisi sahtekârdır, kendini kandırır.

Ulâikellezîne sadakû: “İşte sadık olanlar bunlardır.” “Ben mü’minim” deyip sözü doğru olanlar bunlardır. Bunlar iman etmiştir. Bunlar gerçekten iyilerdendir, gerçekten güzel olanlardandır. Ve ulâike humul muttekûn:1232 “İşte Allah’a yakın olanlar bunlardır.” muttakiler, Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirenler, kadere iman edenler, takdire rıza gösterenler bunlardır. Yoksa lafla; “biz iman ettik” diyenler değildir.

Sadık olmanın tersi nedir? -Yalancı olmaktır. Biri böyle değilse o halde o yalancıdır. Muttaki olmanın tersi nedir? -Allah’a karşı sorumluluğu kabul etmemek, Allah’a karşı yalan söylemek, kendi kendine hile yapmak, Allah’ı kandırmaya çalışmak; ama neticede sadece kendini kandırmaktır.

Allah ayeti kerimede; Eyne mâ tekûnû yudrikkumul mevtu: “Nerde olursanız olun mutlaka ölüm size gelir (ölüm size yetişir).” Nerde olursanız olun ölümü idrak edeceksiniz. Ve lev kuntum fî burûcin muşeyyedeh:1233 “İsterseniz sizi korumasını düşündüğünüz muhkem (sağlam) kalelerde olun (ölüm size gelir)” buyurur. Ölümden kaçamazsınız yani. Bu durumda Allah ölümü takdir etmiştir. Allah ölümü ne zaman takdir etmişse ölüm o zaman gelir. Hiç kimse onu öne veya arkaya alamaz; çünkü Allah’ın, kulu üzerinde bir muradı vardır.

Allah ayetin devamında iman etmeyenleri anlatır; Ve in tusıbhum hasenetun yekûlû hâzihî min indillâh: “Onlara bir iyilik, bir güzellik geldiğinde derler ki; bu, Allah’tandır (Allah bunu bize verdi).” Ve in tusıbhum seyyietun yekûlû hâzihî min indik: “Onlara bir kötülük geldiğinde (Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e derler ki:) Bu senden dolayıdır.” Bu senin yüzünden bize geldi. Kul kullun min indillâh: “De ki: Hepsi Allah’tandır.” Yani size gelen iyilik de Allah’tan, size gelen kötülük de Allah’tandır. Kötülük dedikleri şey Allah’ın dönsünler diye uyarısı, ikazıdır; yani rahmetindendir. Fe mâli hâulâil kavmi lâ yekâdûne yefkahûne hadîsâ:1234 “Bu kavme ne oluyor böyle! Niye bunlar sözü anlamaya çalışmıyor (niye bunlar laftan anlamıyor böyle)!”

Mezhepler bu ayeti nasıl anladı?

Kaderiye ve cebriye mezhepleri bu ayeti ölçü olarak kabul edip; “bakın iyilik de kötülük de Allah’tandır, hayır ve şer Allah’tandır” diyerek bunu imanın şartı diye kabul etti. Yalnız bu ayetin devamı vardır. Bu okuduğumuz birinci ayet Nisa Suresi 78. Ayet’ti. Bir de Nisa Suresi 79. Ayet olarak bunun devamı vardır.

Evet, devam edelim; “sana bir iyilik geldiyse, bir güzellik geldiyse bu Allah’tandır. Sana bir kötülük gelmişse bu da kendi nefsindendir. Biz seni insanlara resul olarak gönderdik. Şahit olarak da Allah yeter.”1235 Bu ayet Nisa Suresi 78. Ayet’in devamıdır. Mutezile de bu ayetin bütününü değil bir kısmını ölçü olarak alıp imanın şartı için; “insan kendisi için hem hayrın hem de şerrin yaratıcısıdır, insanın böyle bir gücü vardır” demiştir. Kaderiye mezhebi ise; “hayır, her şeyi Allah yapar, insanın bir gücü yoktur, Hayrı da şerri de Allah yaratır” demiştir. Sonrasında Mutezile; “hayır, hepsini insan yapar; çünkü Allah ayette kötülüğün insanın kendi nefsinden olduğunu söyledi” demiştir. Ehlisünnet ise bir parça ondan bir parça diğerinden alarak; “kudreti Allah vermiş, dolayısıyla o yaratmıştır. Gücü veren Allah’tır, kul da yapınca Allah yapmış sayılır” demiştir.

Niye işi böyle bulandırıyorsunuz, niye bunu imanın ölçüsü olarak koyuyorsunuz? Allah böyle söylememiş! Senin bütün bunları anlayabilmen için Allah’ı tanıman gerekir. Allah’ın koyduğu o beş şarta eksiksiz olarak iman etmen gerekir. Eğer iman edersen bunu anlarsın.

Peki, nasıl bakman gerekir?

Allah; “seni insanlara resul olarak gönderdim” buyurdu. Allah, resulünü gönderirken vahyini, kitabını da beraberinde gönderir. Allah, resullerini kitabı okuyup açıklasın, hikmeti öğretsin, nefsi tezkiye etsin diye gönderir.1236 Öyle değil mi!

Sana gelen güzellik Allah’tan, kötülük ise kendi nefsinden gelir. Sen güzelliği kabul etmez, güzellikten kaçarsan; yani doğru yoldan kaçarsan karanlığa, kötülüğe düşersin; ama bu takdiri Allah yapmıştır. Zaten şerrin Allah’tan geldiğini söyleyenler de; “bakın takdiri Allah yapmış, bu yüzden şer Allah’tandır” demiştir. Allah çizgi ve sınır koyup bu sınıra “hududullah”1237 demiş ve “Allah’ın hududunu çiğnemeyin”1238 buyurmuştur. Hududu Allah koymuştur, hududu çiğneyen kuldur.

Kader demek; Allah’ın çizdiği sınır demek, hudud demektir. Kadera; “Sınır koymak, hudud koymak” demekti. Allah’ın koyduğu hududa kadar her şey rahmettir, güzelliktir. Hududu çiğneyip dışarı çıktığında karanlığa, zulmete gömülür, zalim olursun, kendine zulmetmiş olursun. Hayrı, güzelliği yaratan Allah’tır. O sınırı koyan da odur. Sınır aşılırsa şer olmuş olur. Bu durumda Allah sana şerri söyleyip; “burası şerdir, bu yol cehennemin yoludur” demiştir; ama sen onu dinlemediğin için kendine zulmetmiş oldun. Ebedi hayatın için takdiri sen yapmış oldun.

Evet, şahit olarak Allah yeter. Allah her şeye şahittir, her şeyi görendir, her şeye şahit olandır, her şeyi bilendir. İnnâ kulle şey’in halaknâhu bi kader:1239 “Muhakkak ki (gerçek şu ki); biz her şeyi bir takdirle (bir kaderle) yarattık.” Her şeye bir sınır, bir ölçü koymuşuz ve her şey için bir takdirimiz vardır. Allah her şeyi bir kaderle yaratmıştır. Kaderi olmayan, Allah’ın takdir etmediği hiçbir şey yoktur.

Peki, Allah insan için kaderi nasıl takdir etmiştir?

“Sen bana âbd olursan, Hz. insan olur, cennete gidersin. Bana âbd olmayı kabul etmezsen, seni âbd olasın diye yarattığım için başka bir şeye âbd olursun. İneğe taparsın, fareye taparsın, puta taparsın, nefsine, çocuğuna, hanımına, malına taparsın; yani onlara âbd olursun. Allah’tan başka neye âbd olursan ol ebediyyen kaybedersin. İnsanlığını kaybedersin; çünkü insan olabilmen için Allah’a âbd olman gerekir.” Allah’ın koyduğu ölçü bu ölçüdür. Allah gerisini sana bırakarak; “tercih senindir” demiştir.

Ramazan ayında, oruç tutmak bizim kendi tercihimiz midir, değil midir? -Tabi ki kendi tercihimizdir. Oruç tutmak bizim tercihimiz olduğu gibi tutmamak da kendi tercihimizdir. Allah, tercihi bize bırakmıştır. “Ben sizin oruç tutmanızı emrediyorum, oruç tutun, sizin için hayırlı olan budur. Eğer gücünüz yetiyorsa, hasta değilseniz tutun.”1240 Ama yine de isterseniz tutar, istemezseniz tutmazsınız, buyurdu. Bakın, Allah tercih hakkını insana verip; “tercih sizindir” demiştir.

Vallâhu halakakum ve mâ ta’melûn:1241 “Sizi de amellerinizi de yaratan Allah’tır.” Yani hiçbir şey, ne insan ne de insanın yaptıkları Allah’ın kudretinin, takdirinin dışındadır. Öncelikle kul, kendini Allah’ın takdiri içinde bilmelidir, amelleri de buna dâhildir. Allah sana; “bunu böyle yapabilirsin” dediyse yapabilirsin, izin vermezse onu yapamazsın, izin verdiği kadarıyla yapabilirsin; ama Allah neye hükmederse etsin o rahman ve rahimdir, o kerimdir ve senin için de o gereklidir.

Allah her şeyi yaratandır ve Allah her şey üzerinde vekildir. Her şeyin vekili ve her şeyin kefilidir. Allah’ın vekil ve kefil olmadığı hiçbir şey yoktur. Allah kuluna vekildir, vekil olarak Allah kuluna yeterdir. Allah ayeti kerimede; Kefâ billâhi vekîlâ:1242 “Vekil olarak Allah yeter” buyurur. Allah senin vekilindir. Sen Allah’a âbd olursan, Allah’a dost olmana, Hz. insan olmana, cennet olmana, cennete girmene, Allah vekil ve kefildir. Bu yüzden Allah; “ben senin vekilinim” der.

Allah aslında neye vekildir?

Allah söylediklerine vekil, söylediklerine kefildir. Allah neye hükmetmişse o senin için hayırdır ve sen de orda bulunursan hayrı bulursun. Neye şer demişse şer olarak hükmetmişse ve sen de orda bulunursan şerre düşersin. Allah bunun da vekilidir; yani Allah cennete nasıl vekil oluyorsa, cehenneme de vekil olup; şunu şöyle yapmaz da böyle yaparsan cehenneme gidersin” buyurmuştur. Allah buna da vekildir, Allah sözünden caymaz.

Allah ayeti kerimede; Elâ ya’lemu men halak: “Dikkat edin (aklınızı kullanın) yaratan bilmez mi?” buyurur. Yaratan yarattığını bilmez mi? Yaratan yarattığının ne olacağını, nasıl olacağını bilmez mi? Onun hakkındaki takdirini bilmez mi, o takdire karşılık onun ne yapacağını bilmez mi? Yaratan yarattığını bilmez mi? Ve huvel latîful habîr:1243 “O latiftir ve her şeyden haberdardır.” Her şeye, herkese lütfetmiştir. Latiftir ve haberdardır. Her şeyi her şeyle bilendir, Allah’ın bilmediği hiçbir şey yoktur.

Mâ esâbe min musîbetin fîl ardı ve lâ fî enfusikum: “Hem yerde (yeryüzünde) hem sizin kendi nefsinizde (kendi içinizde, kendi üzerinizde) hiçbir musibet meydana gelmez ki.” İllâ fî kitâbin min kabli en nebraehâ: “Biz onu daha önce bir kitapta yazmamış olalım.” Kadere iman edeceğiz ya nasıl iman etmemiz gerekir? -Başımıza her ne gelirse gelsin Allah onu daha önce yazmış ve onu takdir etmiştir. Neye göre? -İmtihanı kazanmamıza göre. Hz. insan olmamız, ebedi hayatımızı kazanmamız için takdir etmiş ve onu yazmıştır, her şey ona göre gelir. İster yeryüzünde, isterse de bizim kendi nefsimizde, kendi üzerimizde meydana gelsin Allah daha önce onu yazmıştır. İnne zâlike alâllâhi yesîr:1244 “Muhakkak ki bu, Allah’a göre kolaydır.” Size göre zor gibi görünebilir; ama Allah’a göre kolaydır.

Allah; “sen benim takdirimin, kudretimin içindesin, senin hayatının her anını yazmışım, sana gelen her imtihanı yazmışım, ona göre seni kazanasın diye imtihana tabi tutuyorum” dedi.

Ve indehu ummul kitâb: “Kitabın anası onun katındadır.” Yani ana kitap onun katındadır. Her şey o kitapta mevcut ve ana kitap onun katındadır. Yalnız; “Allah o kitapta dilediğini imha eder, dilediğini siler, dilediğini sabit kılar dilediğini de silmez.”1245

Demek ki Allah takdirini değiştiriyormuş. Yazdığı o kaderi değiştiriyormuş. Allah dilediğini imha eder, değiştirir; yani biri cennetlikse; ama sonra kendi tercihi, kendi iradesiyle küfrü tercih ederse Allah da onu ana kitaptaki cennetlikler arasından siler, cehennemliklerin arasına yazar.

Bir de bir kul güzel bir amel işlese mesela Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “sadaka ömrü uzatır”1246 buyurur. O kişi de ömrünün sonuna gelmiş ve sadaka vermiş, tasadduk etmiş, sadakatini ispatlamış, ahirete imanının sadakatini ispatlarsa Allah; “haydi kulum ahireti biraz daha kazan. Mademki sadakatini ispatladın, ahireti sevdiğini ispatladın, ahireti dünyaya tercih ettin, dünyayı ahirete kurban ettin. Ben de bu hayatta sana bir daha ömür verdim” der ve onun ömrünü uzatır. Neye karşılık? -Sadakaya karşılık. Kul güzellik yapar, Allah da onun ömrünü uzatır, üzerindeki belayı def eder. Belayı def etmek derken imtihanı kolay atlatır. Neden? -Güzellik yaptığı için, iyilikte bulunduğu için.

Demek ki Allah’ın takdiri bize göreymiş, Allah takdirini ana kitapta değiştiriyormuş, dilediğini kulunun durumuna göre değiştiriyormuş. Onun için âlimlerimizin söylediği gibi; “her şey olmuş bitmiştir, kalem kırılmış, mürekkep kurumuştur, cennetlikler belli, cehennemlikler de bellidir” sözü doğru değildir. Allah öyle söylemiyor. Kimsenin kaderi anlatma gibi bir hakkı yoktur, kaderi Allah anlatıyor.

Söyledim; kaderi anlayabilmek için imanın beş şartını anlayıp onlara iman etmek gerekiyor ki kaderi anlayabilelim. Ve mâ erselnâ min resûlin illâ bi lisâni kavmihî li yubeyyine lehum, fe yudillullâhu men yeşâu ve yehdî men yeşâu ve huvel azîzul hakîm:1247 “Biz gönderdiğimiz bütün resulleri mutlaka kavminin diliyle (kavminin lisanıyla) göndermişiz ki; onlara beyan etsin” Allah’ın ne demek istediğini, Allah’ın, ayetlerini nasıl vahyettiğini anlatsın diye onların dilini konuşan bir resul gönderiyoruz. Öyle ki ayetleri beyan edip açıklasın. “Allah dilediğini dalalette bırakır.” Allah kimi ne zaman dalalette bırakır? -Allah, resulünü gönderdiğinde resulü de ona ayetleri beyan ederse; ama o, Allah’ı kabul etmez, resulünü kabul etmez, vahyini kabul etmezse işte Allah da onu dalalette bırakır. Dinlemeyen o, kabul etmeyen odur. Bu durumda Allah onu dalalette bırakır. Dolayısıyla o dalalette kalmayı tercih etmiştir. Allah da onu bu yüzden dalalette bırakır.

Men yeşâu kelimesi çift taraflıdır; Allah dilediğini dalalette bırakır, dalaleti dileyeni dalalette bırakır demektir. Ve yehdî men yeşâu: “(Allah) dilediğini hidayete erdirir.” Yani hidayeti dileyeni, peygambere tabi olup, onu kabul edip, onu dinleyeni de Allah hidayete erdirir.

Tercihi kim yapar?

Kul yapar. Kul ister hidayete, ister dalalete tercihini yapar. Allah da onun tercihini kabul edip onaylar. Ve huvel azîzul hakîm: “O aziz ve hâkimdir” her yaptığında bir hikmet vardır, bir muradı vardır. Bütün şeref, bütün kudret Allah’a aittir, Allah azizdir. Eğer kul, Allah’ın kendisine verdiği şerefi kabul etmezse şerefini kaybeder, dalalette kalır.

İnneş şeytâne lekum aduvvun fettehızûhu aduvvâ:1248 “Muhakkak ki şeytan sizin düşmanınızdır. Siz de onu düşman bilin.” Siz de onu düşman edinin, düşman olarak kabul edin. O kendi arkadaşlarını kendisine uyanları, kendisine tabi olanları ateşe, ateş ehli olmaya davet eder. Peygamberler de Allah’a, cennete davet eder. “Allah karanlıklardan nura davet eder, şeytan da nurdan karanlıklara davet eder.”1249 Allah başka bir ayeti kerimede; “o sizin düşmanınızdır, ona uymayın”1250 buyurur.

Uyarsanız ne olur?

Sizi cehennem ehli, ateş ehli olmaya davet eder. Uyarsanız ateş ehli olursunuz. Ayeti kerimede; “de ki: Hak, rabbinizden gelendir (hak, Allah’ın söylediğidir). Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun”1251 buyruldu. Dileyen rabbini kabul edip mü’min olsun, dileyen de rabbini kabul etmesin; vahyini kabul etmesin, peygamberini kabul etmesin kâfir olsun. Bu tercih insana ait bir tercihtir; çünkü Allah dilemek kelimesini kullandı.

Hak olan budur, kader budur. Allah tercihi kuluna verip; “ister iman et, ister iman etme. İster mü’min ol, ister kâfir ol, tercih senindir” dedi. Allah ayeti kerimede ne buyurdu; Ve lev şâe rabbuke le âmene men fîl ardı kulluhum cemîâ:1252 “Eğer Allah dileseydi yeryüzündekilerin hepsi iman ederdi.” Ama Allah böyle bir şeyi dilemedi. Tercihi kuluna verdi.

Onun için “hayır ve şer Allah’tandır, Allah böyle dilemiş” diyemezsin. Hiç kimse; “küfrümü, günah işlememi, ibadet yapmamamı Allah diledi” diyemez. Allah dileme fiilini, tercih hakkını sana bıraktı. Esmau’l Husna’sından sana isim vermiş ki hareket edip gerekeni yapabilesin; ama hareket ederken ilah değilsin, kulsun, âbdsin. Allah’ın külli kudreti içindesin.

“Allah dileseydi yeryüzündekilerin hepsi iman ederdi. İnsanlar Allah’a iman etmeyi sevmediği halde (ikrah ettiği halde, imandan tiksindiği halde) sen onları iman etmeye zorlayacak mısın?”1253 Allah; “öyle yapma, onu zorlama, ona tercih hakkı vermişim eğer isteseydim hepsi iman ederdi. Biri iman etmeyi sevmiyor; ama sen onu iman etmeye zorluyorsun. Öyle yapma eğer ben dileseydim iman ederdi zaten” buyurdu.

Böyle bir durumda senin nasıl yapman lazım?

Yapabiliyorsan imanı sevdir. İmandan ikrah etmesin, tiksinmesin. İmanın güzelliğini üstünde göster, senin üzerinden imanı sevsin. Kabul eder veya etmez tercih onundur. Bu tercihe Allah müdahale etmez, ettirmez. Ne kendisi müdahale eder ne de başkasına müdahale ettirir. Allah; “iman da bellidir, küfür de bellidir. Dileyen iman etsin, dileyen kâfir olsun”1254 buyurdu.

Allah ayeti kerimede; “rabbine yemin olsun (and olsun) ki; biz onların hepsini (bütün insanları) sorumlu tutacağız”1255 buyurdu. Allah insanları neden sorumlu tutacak? -Yaptıklarından, amellerinden, her neyi yapmışlarsa, kim neyi yapmışsa ondan sorumlu tutacak. Eğer insan amelleri kendisi işlemiyorsa Allah neden onu sorumlu tutsun. Demek ki Allah, kuluna tercih yapacak güç, kudret vermiş ki hesaba tabi tutup sorumlu tutuyor. Onun için; “işi Allah yaptı” demek yanlıştır. Herkes Allah’ın kudreti içindedir. Allah izin verir, müsaade eder kul da yapar.

Kul tercihini yaparken Allah’ın kendisine tecelli ettiği varlığıyla, varlıkta tutmasıyla, tecelli ettiği esmasıyla yapar. Dolayısıyla Allah ile yapmış olur; ama o tercih etmiştir, iradesini o kullanmıştır. Dolayısıyla yaptıklarından da sorumludur. Bu yüzden; “sorumlu tutacağız” dedi Allah. Onun için hiç kimse; “ben bundan sorumlu değilim, ben yaptıklarımdan sorumlu değilim, kaderim böyleydi” diyemez.

Fe men ya’mel miskâle zerratin hayran yerah ve men ya’mel miskâle zerratin şerran yerah:1256 “Kim zerre kadar hayır işlerse onu mutlaka görecek ve kim de zerre kadar bir şer işlerse onu mutlaka görecek.” Zerre kadar demek; gözle görülemeyecek kadar küçük olan demektir; yani kul gözle görülemeyecek kadar küçük bir hayır da şer de işlese bunun karşılığını mutlaka görecek, neden? -Sorumludur da ondan, o yapmıştır da ondan.

Allah; “size bir musibet geldiğinde o sizin kendi ellerinizle kazandıklarınızdan dolayıdır. (Bununla beraber Allah sizin hak ettiğiniz her musibeti de vermez) Allah çoğunu affeder”1257 buyurdu ayeti kerimede. Bir kısım musibetlerle kendinize gelesiniz, yanlış yapmayasınız diye size muamelede bulunur.

Allah başka bir ayette; E lem tera: “Görmediniz mi (görmüyor musunuz, görmez misiniz)?” Bu, etrafınıza bir bakın ve görün demektir. Ennallâhe yescudu lehu: “Onlar Allah’a secde eder.” Allah’a secde edenler kimdir? Men fîs semâvâti ve men fîl ard: “Hem gökte hem yerde bulunan kim varsa.” ‘Men’ canlı kim varsa Allah’a secde eder. Veş şemsu vel kameru ven nucûmu vel cibâlu veş şeceru ved devâbbu: “Güneş ve Ay, yıldızlar, dağlar, ağaçlar, hayvanlar (secde eder).” Ve kesîrun minen nâs:1258 “İnsanların birçoğu da (secde eder)” buyurur. Allah hem gökte hem yerde olanların secde ettiğini söylerken iş insanlara gelince insanlar secde ediyor demedi. Demek ki insanların birçoğu da secde etmiyormuş. Allah’ın saydıklarının hepsi kendisine tercih hakkı vermediği varlıklardır. Dolayısıyla onlar iradesiz olarak secdede, Allah’a itaattedir. Allah onları ne için yaratmışsa onun gereğini yerine getirirler; ama insana gelince; “sadece insanların birçoğu secdededir” buyurdu. Birçoğu da Allah’a itiraz edip secdede değildir.

Secde etmeyenler Allah’ın büyüklüğünü kabullenemeyip secde etmez; “rabbim Allah’tır, rabbim doğru söylemiştir, rabbim haktır” demez, diyemez. Onun için Allah iş insanlara gelince sadece; “insanların birçoğu secdededir” buyurdu.

Evet, ayet devam ediyor; Ve kesîrun hakka aleyhil azâb: “Ve çoğunun üzerine de (çoğuna da, o secde etmeyenlere de) azap hak olmuştur.” Allah’ın gazabı onlara hak olmuştur. Niye? -Secde etmedikleri için. Demek secde edip etmemek kulun kendi tercihiyleymiş. İstersen Allah’a secde edersin istersen etmezsin. İstersen kabul edersin, istersen etmezsin. Yoksa; “Allah bana müsaade etmedi” demek yanlıştır; yani tercih insanındır.

Ve men yuhinillâhu fe mâ lehu min mukrimin, innallâhe yef’alu mâ yeşâu:1259 “Allah kimi alçaltırsa hiç kimse ona ikram edemez. Allah dilediğini yapandır.” Yani Allah sınırı belirlemiş, takdirini yapmış, ölçüyü koymuştur. Doğru yapan, güzel yapan, güzellik bulur; yanlış yapan da yanlışı bulur. Onun için hiç kimse Allah’a; “yanlış yapanlara da ihsan et, ikram et” diyemez.

“Allah sizi topraktan yarattı sonra sizi nutfe haline getirdi. Sonra sizi çiftler haline getirdi (çift; yani erkek ve dişi olarak yarattı).” Onun ilmi (hükmü) olmaksızın ne bir dişi (ne bir kadın) gebe kalır ne de doğurur.” Yani tesadüf diye bir şey yoktur. “Allah ömür sahibi olan birine ömür verir. Bununla beraber dilediğinin de ömrünü kısaltır. Muhakkak ki bu bir kitaptadır. Bu, Allah’a kolaydır.”1260 Yani Allah sana tercih hakkı vermiş, ikramda bulunmuş, ömür vermiştir. Bununla beraber ömrünün herhangi bir yerinde sana; “dur bu kadar yeter. Aslında ben sana yüz yıllık ömür vermiştim; ama sen on senede kendini bu kadar rezil ettin, daha fazla rezil etme, gel” diyebilir. “Dilediğinin ömrünü kısaltır, dilediğinin de uzatır” buyurdu çünkü. Bu uzama ve kısalma insanların etkisine göre değil bize göre, ömrü uzayana ve ömrü kısalana göredir. Allah ömrü uzayana ve kısalana göre muamele yapar ve Allah’ın muamelesi her neyse o bütünüyle hayırdır.

İnnallâhe lâ yazlimu miskâle zerretin ve in teku haseneten yudâıfhâ ve yu’ti min ledunhu ecran azîmâ:1261 “Allah hiç kimseye zerre kadar zulmetmez (haksızlık etmez). Eğer sen güzel olursan (bir güzellik yapar, bir güzellikle güzel olursan) Allah onu kat kat artırır ve azim bir ecir verir.” Yani sen güzellik yapmaz, güzel olmazsan artma da olmaz; ama sen bir tane yaparsan Allah da onu kat kat artırır. Yetmez, bir de kendinden azim bir ecir verir, karşılık verir. Kendinden azim demek; kendi katından, kendinden kat kat karşılık verir, demektir.

Ecir; ücret, karşılık demektir. Yani sen bir kişiye rahmet edip bir güzellik yapsan Allah’ın güzelliğiyle, Esmau’l Husna’sından bir isimle karşındakine muamele etsen bir güzellik yaptığın için Allah güzelliğini kat kat artırır. O sendeki güzelliği kat kat arttırması yetmez, bir de sana kendinden özel olarak azim bir güzellik verir; yani seni kendine, kemalata, kâmil insan, Hz. insan olmaya doğru çeker.

Allah’ın tecellisinin ölçüsü olmaz, o güzelliği katından kat kat verince öyle bir ikramda bulunur ki kendinden güzelliği kula verir. Neye karşılık? -Yaptığı o güzelliğe karşılık. Yani Allah’ın hangi ismiyle güzel yaparsak, Allah o ismiyle bize tecelli eder. Birine ikram edersek Allah da bize Kerim ismiyle, Vehhab ismiyle, Ekrem ismiyle ikram eder. Rahmet edersek, Allah da Rahman ismiyle, Rahim ismiyle bize ikram eder. Birini imanından dolayı seversek, Allah için seversek Vedud isminden, İlah isminden bize ikram eder. Birini Allah için Allah’ın terbiyesiyle bir ayetle terbiye eder, düzeltirsek, ona yardım eder, Rab ismiyle muamele edersek Allah da bize Rab ismiyle tecelli edip bizi terbiye eder. Allah’ın her bir ismi yaptıklarımıza göre böyle tecelli eder; yani Allah’ın takdiri kulun işlediği amele göredir. Öyle kendi kendine, rastgele değildir.

“Allah böyle takdir etti, biz de yazılmış olanı oynuyoruz” demek küfürdür. “Olmuş, bitmiş bir senaryoyu oynuyoruz” cümlesi küfür bir cümledir. Allah öyle söylemiyor. Allah; “Dilediğinin ömrünü azaltır, keser, dilediğinin ise ömrünü uzatır. Dilediğinin rızkını daraltır, dilediğininkini açar, dilediğine hesapsız verir” buyuruyor. “Zerre kadar hayır işlemişseniz onu göreceksiniz, şer işlemişseniz onu göreceksiniz” buyurur Allah.

Yani ebedi hayatın senin takdirine göre, tercihine göre belirlenir. Kendi ebedi hayatının tercihini; yani takdirini kendin yaparsın. Bu tercih hakkını Allah sana vermiştir.

Allah ayeti kerimede; “de ki: Ey mülkün sahibi Allah’ım! Mülkü dilediğine verirsin. Dilediğin kimseden de o verdiğin mülkü çekip alırsın. Dilediğini aziz eder (şerefli kılarsın) dilediğini de (izzetini, şerefini alır) zelil edersin. Hayır, senin elindedir. Muhakkak ki sen her şeye kadirsin”1262 buyurur. Allah; “duanı böyle yap” diyor.

Bu ayetten anlamamız gereken nedir?

Allah hayrın ne olduğunu, şerefin ne olduğunu, zenginliğin, mülkün ne olduğunu beyan etmiştir. Bu bizim anlamadığımız bir şey değildir. Nerde beyan etmiştir? -Peygamberiyle, kitabıyla beyan etmiştir. Kim izzeti, şerefi diliyorsa Allah şerefi ona verir, kim de şerefi kabul etmezse Allah onu zelil eder. Bu tercihi yine kulun kendisi yapar.

Mülk deyince insanın önce kendini anlaması gerekir. Kendine bile sahip olamayan bir insan neye sahip olabilir; yani bir köleye bir başkasının malını teslim etsen o daha kendi kendinin sahibi değilken daha o kölenin sahibi varken o teslim ettiğin mal onun olur mu? -Olmaz.

Allah mülkü dilediğine verir. Dilediğini, dileyeni kendi kendine mülk eder. Beden insanın mülküdür; yani bedenin senin bineğindir, atındır, eşeğindir. Sen ona sahip olursan onu Allah yolunda yürütürsün. Onunla kazanırsın, böylelikle o senin mülkün olur. Allah senin için takdir ettiği mülkü sana vermiştir. Gerisini onun için kullanman gerekir; ama bedenin, iraden sana ait olmadıysa şeytan oraya hükmettiyse, sen kendi kendine ait olmayıp; “şeytan bana hükmediyor, şeytan beni zorluyor, şeytan bana böyle vesvese verdi, ben de onun peşinden gidiyorum” dediysen, sen daha kendine sahip olmamışsın. Sen daha kendi bedenine sahip değilsin, bedenin senin mülkün değil başka bir şeye sahip olabilir misin? -Hayır, olamazsın. Senin eline ne verilirse verilsin şeytanın eline verilmiş olur. Mal verilince onu Allah’ın yolunda değil, şeytanın yolunda, cehennemin yolunda harcarsın.

Önce insanın kendi kendisine malik olması gerekir. Kim kendisine malik olmak isterse Allah bunu ona verir. Onu aziz eder, şerefli eder. Kim de bunu kabul etmezse kendini kaybeder, zelil olur.

Kaderi beraber anlamaya çalıştık. Kader; Allah’ın ilmidir gibi kısa bir açıklamayla açıklanabilir; ama kader, Allah’ın bir tek ilmi değildir. Kader; Allah’ın kudreti, takdiridir. Kader, Allah’ın bütün isimleriyle yaptıklarıdır, yarattığıdır. Kader; Allah’ın Halık isminin, Hallak isminin, Rahman, Rahim, Kerim isminin bununla beraber Cabbar ve Kahhar isimlerinin de tecellisidir. Allah’ın takdir ettiği her ne varsa esmasından tecelli etmiştir. Dolayısıyla kader, El Esmau’l Husna’nın dışında bir şey değildir.

Evet, bu nedenle kaderi anlamak için Allah’a, Allah’ın El Esmau’l Husna’sına iman gerekir. Meleklere, insana verdiği güce, kuvvete El Esmau’l Husna’sının kendisindeki tecellisine, melekeye iman etmek gerekir. Allah’ın kitaplarına, indirdiğine vahyine iman etmek gerekir.

Vahiy okumayı gerektirir. Kulun hem afaktaki hem kendi nefsindeki, enfüsteki hem de Allah’ın indirdiği ayetleri okuması gerekir ki kaderi anlayıp iman eedebilsin. Kaderi anlamak peygamberlere imanı gerektirir. Kulun, peygamberleri kendine örnek, önder, imam, rehber kabul edip tabi olması, onun gibi olmaya çalışması gerekir ki kaderi anlamış olsun. Yoksa kader öyle iki kelimeyle; “hayır ve şer Allah’tandır” demekle anlaşılmaz. Bu, insanın kendi kendine yaptığı zulümdür, haksızlıktır.

Kader konusunda ben bu kadar anlatmış olayım, inşallah anlaşılmıştır. Bununla beraber dışarda kaderle ilgili konuşmak doğru değildir; çünkü bu ümmetin bir imanı vardır, kaderle ilgili bir imanı vardır. Bu yüzden; “kader, imanın şartlarından değildir” dersen adam; “nasıl olur” deyip orda itiraz etmeye başlar.

Bunun için yapılması gereken şey nedir?

Allah’a imanı anlatmaktır. O ne zaman rabbini tanır, Allah’ın kul üzerindeki muradını anlarsa Allah’ın takdiri neymiş bunu anlar. Bilir ki; Allah’ın insan üzerindeki takdiri kulun Allah’a âbd olmasıdır. Bunu anlarsa, gerisini de anlar. Onun için bu konuya dokunmak arkadaşları zor durumda bırakabilir. Sonra arkadaşlar sorulan sorulara cevap veremeyebilir. Cevap veremediğimiz bir konuda konuşmayalım, konuşmamız doğru değildir. Kardeşlerimiz gerekirse bu sohbeti arkadaşlara dinletebilir, okutabilir; ama bundan daha öncelikli şeyler vardır.

Öncelikli olan şey nedir?

Öncelikle Allah’ın imanın şartı olarak saydıklarına iman etmek gerekir. Kadere iman etmeden evvel hele bir Allah’a iman edelim sonra kaderi anlarız. İmanın o beş şartına; Allah’a, meleklerine, kitaplarına, resullerine, ahirete iman ettiğimizde kaderi de anlarız. Bunlara iman etmeden kaderi anlayamayız; çünkü bu bir bütündür.

Evet, Allah hepimizi kendisini gerçek manada tanıyanlardan eylesin. El Esmau’l Husna’sını anlayıp, tanıyarak kendi üzerinde yaşayanlardan, gösterenlerden eylesin. Allah’ın takdirini, kaderini anlayanlardan eylesin. Kendisinin Allah’ın takdiri Allah’ın kaderi içinde olduğunu anlayanlardan, böyle yaşayanlardan eylesin. Her anda hükmün Allah’a ait olduğunu, Allah’ın kendisine cüz-i bir iradeyle irade verip onu sorumlu tuttuğunu anlayanlardan eylesin.

Allah hepinizden razı olsun.

İnşallah bundan sonra sohbetimiz bir saati geçmeyecek, bu imanla ilgili bölüm olduğu için biraz uzadı. İmanla ilgili olan bölümü Allah ihsan etti tamamladık. Tam iki sene oldu. İki senedir imanı anlatıyoruz. Bundan sonra kısaca İslam’ı, İslam’ın beş şartını anlatacağız. Onun peşinden de ihsanı anlatacağız; çünkü üçüne birden din denir. İman, İslam, İhsan bu üçü bir araya geldiğinde Allah’ın dini olur. Bunlardan biri eksik olursa din eksik olmuş olur.

İnşallah bundan sonra her bir sohbette İslam’ın bir şartını; kelime-i şehadeti, namazı, orucu, haccı, zekâtı anlatacağız. Onun peşinden de ihsanı anlatacağız.

İhsan; güzellik demektir, muhsin ise; güzel olan demektir. Allah ayeti kerimede; “Allah muhsinleri sever”1263 buyurdu. İhsan aynı zamanda; ikram eden, güzelliğinden ikram eden demektir. İhsan; Allah’ın huzurundaymış gibi bir hayat yaşamak demektir. İhsan; aşk demek, samimiyet demek, ihlas demektir. İhsan; Allah’a âbd olmak demektir. Bundan sonra bu konuları işleyeceğiz inşallah.

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Şura /52 ↩
  2. Nisa /79 ↩
  3. Talak /3 ↩
  4. Tin /4,5 ↩
  5. Fatiha /2 ↩
  6. En’am /102 ↩
  7. Hicr /29 ↩
  8. Bakara /115 ↩
  9. Bakara /19 ↩
  10. Zariyat /56 ↩
  11. Nisa /136 ↩
  12. Bakara /177 ↩
  13. Bakara /177 ↩
  14. Araf /172 ↩
  15. Bakara /177 ↩
  16. Nisa /78 ↩
  17. Nisa /78 ↩
  18. Nisa /79 ↩
  19. Bakara /151 ↩
  20. Nisa /13 ↩
  21. Bakara /229 ↩
  22. Kamer /49 ↩
  23. Bakara /184 ↩
  24. Saffat /96 ↩
  25. Ahzab /3 ↩
  26. Mulk /14 ↩
  27. Hadid /22 ↩
  28. Rad /39 ↩
  29. Heysemi, Mecmaü’z- Zevaid, 3/63 ↩
  30. İbrahim /4 ↩
  31. Fatır /6 ↩
  32. Bakara /257 ↩
  33. Bakara /168, Bakara /208 ↩
  34. Kehf /29 ↩
  35. Yunus /99 ↩
  36. Yunus /99 ↩
  37. Kehf /29 ↩
  38. Hicr /92-93 ↩
  39. Zilzal /7,8 ↩
  40. Şura /30 ↩
  41. Hacc /18 ↩
  42. Hacc /18 ↩
  43. Fatır /11 ↩
  44. Nisa /40 ↩
  45. Ali İmran /26 ↩
  46. Ali İmran /148 ↩