AHİRETE İMAN 1
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber; Allah’a, meleklere, kitaplara, resullere imanı anlamaya çalıştık. Allah’ın iman etmemizi emrettiği şeyleri mutlaka Allah’tan, vahiyden, Allah’ın kitabından öğrenmemiz lazım ki imanımız doğru bir iman olsun, yoksa imanımız hayali, vehmi bir iman olur, dedik.
Allah’ın bizden iman etmemizi istediklerinin karşılığında bir de onların şirki vardır. Allah ayeti kerimede; “Allah’a iman edin”810 buyurur. Allah’a iman; Allah’ı her şeyden, canından çok sevmektir. Allah’ın El Esmau’l Husnasını, güzel isimlerini bilmek, Allah’ı güzel isimleriyle tanımaktır. Tanıyıp, sevip Allah’a âşık olmak, âbd olmaktır. Bunları önceki sohbetimizde hep beraber anlamaya çalışmıştık. Şimdi de ahirete imanı anlamaya çalışacağız inşallah.
Eğer birini, bir şeyi Allah’tan daha çok seversek bu durumda onu Allah’a şirk koşmuş oluruz. Birinin sözü bizim için Allah’tan önce gelirse, onu Allah’a şirk koşmuş, Allah’a tercih etmiş oluruz. Böyle bir durumda Allah bizi mü’min olarak kabul etmez. Allah bununla ilgili ayeti kerimede; “insanlardan öylesi var ki; Allah’ı sever gibi başkalarını severler. Oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir”811 buyurur.
Bu ayetten neyi anlamamız gerekir?
Allah’ı her şeyden, herkesten çok sevmezsek mü’min olamayacağımızı anlamamız gerekir. Bunu Allah söylüyor.
Meleklere iman sohbetinde anlatmıştık; melekler saf nurdandı. Meleke ise; güç ve kuvvet demekti. Nurani güç ve kuvvet, insandaki nurani, manevi güç ve kuvvet demekti. Meleklere iman etmenin zıttı olarak meleklerin şirki de İblis ve şeytandı; yani nasıl ki meleki güç, nurani güç varsa aynı şekilde şeytani güç de vardır. İnsan tercihini kendisi yapar. Eğer meleklere iman ederse manevi gücü, nurani gücü alır ve manen güçlü olur. Yok, eğer gerçekten iman etmemişse onda şeytani güçler kuvvet bulur ve onun şeytani tarafı güçlenir. Bu durumda o kişi meleklere iman etmemiştir; çünkü onda şeytanın halleri tecelli etmiştir.
Kitaplara şirkte ise Allah’ın kitabına başka kitapları şirk koşarız. Allah’ın kelamından başka neyi en öne alır, kimin kelamını, hangi kelamı, hangi kitabı Kur’an’ın önüne koyarsak o da Kur’an’a şirk olur. Herhangi bir sözü Allah’ın sözünden daha çok seviyorsak o, Allah’ın sözüne şirktir. Hangi konuda olursa olsun; “bu konuda Allah ne buyurmuş” denmiyor, “falanca âlim ne söylemiş, falanca kitapta ne yazmış” deniyorsa o âlim, Allah’a şirk koşulmuştur. Onun sözü de Kur’an’a, Allah’ın kelamına şirk koşulmuş olur.
Bu yüzden herkesin, imanına şirki karıştırıp karıştırmadığına bakması lazım. Allah ayeti kerimede; “insanlardan öylesi var ki imanına şirki karıştırmadan iman etmez”812 buyurur. Yani Allah’a meleklerine, kitaplarına, resullerine, ahirete bütünüyle iman etmez, mutlaka şirki karıştırır. İçine şirk karışmış bir iman, iman değildir, iman olmaktan çıkmıştır. Nasıl ki bir damla idrar bir tas suya düştüğünde o su bozulup haram oluyorsa gönül iman ile dolu olmuş olsa bile şirk oraya düştüğünde o imanı bozar. O artık şirk karışmış bir iman olur ve Allah da o imanı kabul etmez.
Resullere iman ederken onlara neyi şirk koşarız, resullere imanda hangi şirkin tehlikesi vardır?
Allah, resulleri önümüze ayetlerini okuyup açıklasın, bize bilmediklerimizi öğretsin, nefsimizi tezkiye etsin, hikmeti öğretsin, kitabı öğretsin, talim etsin, bir de bize örnek olsunlar diye gönderir. Onlar Allah’ın ayetlerine iman eder sonra onu insanlara öğretir ve halleri, imanlarıyla da insanlara örnek olurlar. Eğer Allah’ın resulüne tabi olunmaz, onlar örnek alınmazsa bu durumda insan kendine başka bir örnek bulur. Böylelikle de kim kendine kimi örnek almışsa onu da Allah’ın resulüne, resullerine şirk koşmuş olur.
Eğer biri hayatı yaşarken; “ben de peygamberim gibi olmak, onun kazandığını kazanmak, peygamberler gibi olmak istiyorum” demiyorsa birilerini kendine örnek alır. Onun kendisine örnek aldığı kişi bir sanatçı, bir futbolcu, bir zengin ya da kötü yoldaki biri veya herhangi biri de olabilir. Kim olursa olsun o örnek aldığı kişi onun kendi peygamberine koştuğu şirkidir. Dolayısıyla onun peygamberi de Allah’ın resulü değil tabi olduğu, örnek aldığı o kişidir. Böylelikle de peygambere imanda örnek aldığı o kişiyi peygamberine şirk koşmuş olur.
Allah; “onlar aslında kimseyi, bir şeyi şirk koşmuyorlar. Aslında onlar kendi nefislerini (hevalarını) Allah’a şirk koşuyorlar (ilah ediniyorlar)”813 buyurur. Bütün bunların kaynağı insanın kendi nefsinin; “ben biliyorum, ben Allah’tan daha çok biliyorum” demesidir.
Ahirete imanı Allah emreder. Ahirete imanın şirki de dünyadır. Eğer ahireti dünyaya tercih etmez, ahireti dünyadan daha çok sevmezsek dünyayı ahirete şirk koşmuş oluruz. Tercih ettiğimiz dünyaysa bu durum da ahirete iman ederken imanımıza şirki karıştırmış oluruz ki bu, ahirete iman olmaz. Ahiretin mutlaka dünyanın önünde olması, mutlaka ahireti tercih etmemiz gerekir. Onun için Allah ayeti kerimede; “insanlardan öylesi var ki; ‘rabbim bana dünyada ver’ der. Böylelerinin ahiretten nasibi yoktur”814 buyurur.
Peki, ahiretten kimin nasibi vardır?
“Ya rabbi bana dünyada ve ahirette güzellik ver”815 diyenlerin nasibi vardır. Dünyadaki güzellik, Allah ile güzel olmaktır. Dünyada güzel olan ahirette de güzel olur. Bu güzelliğin devamında elbette ki maddi, zahiri nimetler de vardır.
Ahireti anlatırken öncelikle kıyameti, kıyamet yerini, hesabı anlamaya çalışacağız. Allah Kıyamet gününü, hesabı nasıl anlatır önce onu, sonrasında ise cenneti, cehennemi ve oradaki halleri hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah.
Allah Kıyamet gününü anlatırken; “Allah o gün ayetlerimizden yüz çevirmiş olanlarla konuşmayacak, Allah o gün onların yüzüne bakmayacak, Kıyamet günü Allah onları temize çıkarmayacak, o gün hiç kimse kimsenin günahını yüklenemez” buyurur. “Bir tek küfür de öncülük yapanlar kendisine uyanların günahlarını da yüklenir” buyurur.
Kıyamet ilgili ayetleri okurken Allah’ın o günü nasıl anlattığını hep beraber göreceğiz.
Allah başka ayetlerde; “o gün onları kör olarak haşr ederiz.” “O gün onları yüz üstü kör ve dilsiz olarak haşr ederiz.” “Kıyamet günü cehennemi kâfirlere arz ederiz” buyurur. “O gün huzura herkes önderiyle beraber gelir. Allah toplu halde onları huzura alır. O gün toplu halde huzura alır sonra o gün huzura herkes tek başına gelir” buyurur. “O gün mizanı kurarız adaletle hüküm verilir.” “O gün hak yoldan sırat-el mustekimden saptıranlara yangın azabı vardır.” “O gün kıyamet yerindekilere nida edilir. Allah’ın resullerine ne cevap verdiniz, denir.” “O gün orda davalaşacaksınız, birbirinizle hesaplaşacaksınız, hesabınız görülecek.” “O gün onlar pişman olacaklar” buyurur.
Bunlar kıyamet yerindeki insanın halleridir. Allah’ın, kıyamet yerinde kullarına muamelesidir. Bunu anlayabilmek için ahiretten dünyaya bakmak gerekir. Bu, hayatı yaşarken de böyledir. Eğer ahiretten, kıyamet yerinden dünyaya bakmaz, dünyadan ahirete bakarsak orası bize hayal gibi gelir; ama gönlümüzü kıyamet yerinde, hesap yerinde, ahirette tutarsak dünyaya baktığımız da buranın bir imtihan yeri olduğunu, dünyanın ahiretin tarlası olduğunu bu nedenle kazanmamız gerektiğini anlar ve buna iman ederiz. İmanımız yakin bir iman olur, tadarak oluşan bir iman olur. Onun için hep beraber gönlümüzü Allah’ın ayetlerine açalım. Hep beraber Allah her neyi söylemişse kendimizi bir an için orda, Allah’ın anlattıkları içinde görmeye, tatmaya çalışalım.
Allah Kıyamet Suresi’nde; “Kıyamet gününe, kendini kınayan nefse (kendini levm eden nefse) and olsun! İnsan kendisini yeniden diriltmeyeceğimizi, o çürümüş kemiklerinin bir araya gelmeyeceğini, onları toplamayacağımızı, onu diriltmeyeceğimizi zannediyor. Hayır, onun parmak uçlarını da bir araya getirir, eski haline döndürürüz. İnsan önündekini, hakikati, kıyameti yalanlamak ister. Sana kıyametin ne zaman olduğunu soruyorlar. O gün geldiği zaman göz dehşet içinde kalır. Ay tutulur, Güneş ve Ay bir araya getirilir. O gün insan; ‘kaçacak yer neresidir’ der. Hayır, sığınılacak yer yoktur. O gün sığınılacak, karar kılınacak, durulacak yer; ancak rabbinin huzurudur. O gün insan gelmiş, geçmiş bütün yaptıklarından haberdar edilir (her neyi yapmışsa hepsinden haberdar edilir). Doğrusu insan kendi nefsine karşı şahittir, yaptıklarını, nasıl yaşadığını bilir. Bütün mazeretlerini ortaya atsa, hepsini bir bir saysa ortaya dökse de o kendi kendisine şahittir”816 buyurur.
Şimdi de Allah’ın Kıyamet gününü anlattığı diğer ayetleri okuyalım.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
İzâ zulziletil ardu zilzâlehâ: “O gün yer şiddetli bir sarsıntıyla sarsılır.” Ve ahracetil ardu eskâlehâ: “Yer içindekini dışarıya atar (ölüleri dışarıya atar).” Ve kâlel insânu mâ lehâ: “İnsan der ki: Ne oluyor bu yere?” Yevme izin tuhaddisu ahbârahâ: “O gün yer, üzerinde olan bütün haberleri anlatır.” Yer konuşup kim nerde, dünyanın neresinde ne yapmışsa onu anlatacak. Bi enne rabbeke evhâ lehâ: “Çünkü rabbin yere vahyetmiştir.” Allah yere; “kim, nerde, ne yapmışsa konuş, anlat” demiştir. Orda ki yer, taş, toprak, ağaç da onu anlatır.
Yevme izin yasdurun nâsu eştâten: “O gün insanlar dağınık gruplar halinde dirilerek döner.” İnsanlar neden döndürülür? Li yurav a’mâlehum: “Amelleri kendilerine gösterilsin diye.” Fe men ya’mel miskâle zerratin hayran yerah: “Kim zerre (miskali zerre) kadar bir hayır işlemişse onu görecek.” Ve men ya’mel miskâle zerratin şerran yerah:817 “Ve kim de zerre kadar şer işlemişse onu görecek.” Allah onu ona gösterecek. Zerre; gözle görülemeyecek kadar küçük parçacık demektir. İnsan o gün hayır olsun, şer olsun onu mutlaka görür, buyurdu.
Yevme yefirrul mer’u min ahîh: “Kişi o gün kardeşinden kaçar.” Ve ummihî ve ebîh: “(Kişi) Anasından, babasından (kaçar).” Ve sâhıbetihî ve benî: “Hanımından (eşinden), oğullarından (çocuklarından kaçar).” Li kullimriin minhum yevme izin: “O gün herkesin kendisine yetecek kadar derdi, işi vardır.” Şe’nun yugnîh: “Herkesin büyük bir meşguliyeti vardır.” Herkesin, kendisini meşgul edecek meşguliyeti, işi vardır. Onun için kimse ne kardeşine, ne anasına, ne babasına, ne eşine, ne çocuklarına dönüp bakabilir, herkes birbirinden kaçar; çünkü o gün herkesin derdi kendisine yeterdir.
Vucûhun yevme izin musfirah: “O gün (bazı) yüzler vardır pırıl pırıl parıldar.” Dâhıketun mustebşirah: “Yüzü güleçtir, tebessüm halindedir (sevinçlidir).” Ve vucûhun yevme izin aleyhâ gaberah: “O gün (bazı) yüzler de vardır kararmıştır, toz toprak bürümüştür.” Terhekuhâ katerah: “Karanlık onun yüzünü kaplamıştır.” Ulâike humul keferatul fecerah:818 “İşte onlar kâfirlerle facirlerdir.”
Allah kıyametteki ilk anı anlatır. Fekeyfe tettekun: “Siz kendinizi nasıl koruyacaksınız?” İn kefertum: “Eğer siz küfretmişseniz.” İnkâr etmiş, hakikati örtmüşseniz kendinizi Allah’ın gazabından nasıl koruyacaksınız? Yevmen yec’alul vildâne şîbâ:819 “Çocuklar o gün ak saçlı ihtiyarlar gibi olacak.” Çocukları bir anda ak saçlı ihtiyarlar haline getirecek o günde kendinizi nasıl koruyacaksınız!
Fe zâlike yevme izin yevmun asîr:820 “İşte o gün çok şiddetli, çok zorlu bir gündür.” Evet, hepimizi böyle bir gün bekliyor. Kulûbun yevme izin vâcifeh:821 “O gün kalpler yerinden fırlar.” Fırlayacakmış gibi olur. Korkudan, heyecandan, Allah’ın haşyetinden fırlayacakmış gibi olur.
Yevme teşakkakul ardu anhum sirââ: “O gün yer yarılır, onlar da süratle çıkarlar.” Zâlike haşrun aleynâ yesîr:822 “Bu, bizim için kolay bir toplamadır.” Vucûhun yevme izin hâşia:823 “O gün bir takım yüzler zillete düşmüştür (zelil olmuştur).” Vucûhun yevme izin nâıme:824 “O gün yüzler de vardır mutludur.” Nimetin müjdesiyle mutludur.
El ehillâu yevme izin ba’duhum li ba’dîn aduvv: “Dostlardan bazıları o gün birbirlerinin düşmanıdır.” Dünyadayken birbirlerine dost olanlar o gün birbirlerinin düşmanlarıdır. İllâl muttakîn:825 “Muttakiler müstesna.” Muttakilerle dost olanlar, dostluğu muttakilerle yapmış olanlar müstesna geriye kalan bütün dostlar birbirinin düşmanıdır; çünkü onlar takva sahibi değilse, dostları takva sahibi değilse; yani Allah’a karşı sorumluluğa iman etmemiş, sorumluluğu yerine getirmemiş, sorumluluğu hatırlatmamış, birbirlerini Allah’a karşı sorumluluğa davet etmemiş ve birbirlerine bu konuda yardım etmemişlerse birbirlerinin düşmanıdır. Bu yüzden muttakiler hariç gerisi bütün dostlar birbirinin düşmanıdır.
Fe izâ nufiha fîs sûr: “Sûr’a üfürüldüğü vakit.” Fe lâ ensâbe beynehum yevme izin: “O gün aralarında nesep bağı (akrabalık bağı, kan bağı) kopmuştur.” O gün onların arasında akrabalık yoktur ve onlar artık akraba değildir. Allah o günde akrabalığın bittiğini söylüyor. Akrabalığın bittiği gibi kişi bir de anasından, babasından, eşinden, çocuğundan, kardeşinden kaçar. O gün herkes kendinden sorumludur, kendi hesabını kendisi verir ve herkes kendini Allah’ın azabından, gazabından kurtarmaya çalışır. Herkes o gün kendini kurtarma derdindedir. Ve lâ yetesâelûn:826 “Kimse kimseyi sormaz.” Senin durumun, halin nedir, diye kimse kimseyi sormaz; çünkü kimsenin böyle bir hali kalmamıştır. Kimse kendini düşünmekten, kendi derdine düşmekten dolayı kimseyi soramaz.
Böyle bir an mutlaka gelecek. Evet, Allah; o gün durum bundan ibarettir, durum böyledir, diye bize haber veriyor.
Allah bunu neden haber verir?
“Hazırlığını yap, tedbirini al” diyor da ondan. Yevme lâ yugnî mevlen an mevlen şey’a: “O gün dostun dosta hiçbir faydası olmaz.” Ve lâ hum yunsarûn:827 “Onlara yardım olunmaz.” Birbirlerine yardım edemezler.
Yevme izin yeveddullezîne keferû ve asavur resûle: “O gün peygamberi inkâr etmiş olanlar (peygambere asi olmuş olanlar) şöyle temenni ederler.” Lev tusevvâ bihimul ard: “Derler ki: Keşke yerle bir olsaydık.” Keşke toprak olsaydık, keşke yerin dibinden çıkmasaydık. Ve lâ yektumûnallâhe hadîsâ:828 “Keşke Allah’ın göndermiş olduğu, o hak kelamı (hak sözü) gizlemeseydik.” Ona unutulmuş, anlamamış muamelesi yapmasaydık.
Vel veznu yevme izinil hakk: “O gün mizan haktır.” Amellerin tartılması haktır. Fe men sekulet mevâzînuhu fe ulâike humul muflihûn:829 “Kimin tartısı ağır gelirse o kurtuluşa (felaha, saadete) erer.”
Ve yevme nahşuruhum cemîa: “O gün herkesi (bütün insanları) bir araya toplayacağız.” Summe nekûlu lillezîne eşrakû mekânekum entum ve şurakâukum: “Sonra o şirk koşanlara diyeceğiz ki: Nerde bana o şirk koştuklarınız?” Bana tercih ettikleriniz nerde, nerde o benden daha çok sevdikleriniz, o sevgisini istediğiniz, ‘benden razı olsun’ deyip bana şirk koştuklarınız, nerde o sözünü benim sözümün, kitabını benim kitabımın önüne geçirdikleriniz, nerde sizin bana şirk koştuklarınız! Fe zeyyelnâ beynehum: “Onların aralarını açmışız.” Birbirlerinden ayırmışız. Ve kâle şurakâuhum mâ kuntum iyyânâ ta'budûn:830 “Allah’a şirk koştukları diyecekler ki: Siz bize âbd olmadınız (bize tapmadınız). Sizin bize taptığınızdan bizim haberimiz yoktu.”
Yani “bizim sözümüzü, Allah’ın sözünün önüne koymuşsunuz, bizi ilah edinmiş, bize âbd olmuşsunuz; ama bizim bundan haberimiz yoktu. Onun için sizin bizi Allah’a ortak koşmanızı reddediyor, kabul etmiyoruz” diyecekler.
Yevme ned’û kulle unâsin bi imâmihim: “O gün bütün insanları imamlarıyla (önderleriyle) beraber huzura çağıracağız.” Bütün insanların bir imamı, bir önderi vardır. Kim, kendine kimi örnek almış, kime uymuşsa o kişi onun imamıdır. Bütün insanları imamlarıyla beraber çağırıp davet edeceğiz. Fe men ûtiye kitâbehû bi yemînihî fe ulâike yakraûne kitâbehum: “Kimin kitabı sağından verilirse onlar kitaplarını okuyacaklar.” Ve lâ yuzlemûne fetîlâ:831 “Onlara en ufak bir şekilde zulmedilmeyecek, haksızlık edilmeyecek.”
Yevme yed’ûkum: “O gün sizi davet edecek.” Fe testecîbûne bi hamdihî: “Ona hamd ederek onun davetine icabet edeceksiniz.” O gün gelmeden hamd edin. O gün geldiğinde, Allah sizi davet ettiğinde, ona hamd ederek davetine icabet edeceksiniz. Ve tezunnûne in lebistum illâ kalîlâ:832 “Şöyle zannedeceksiniz ki; dünyada çok az kalmışsınız.”
Yevme izin yettebiûned dâıye lâ ivece lehu: “O gün orada yanlış yapmayan davetçiye tabi olurlar.” Ve haşeatil asvâtu lir rahmân: “Rahman’ın haşyetinden dolayı sesler kesilmiştir.” O gün hiç kimse konuşamaz. Fe lâ tesmeu illâ hemsâ:833 “Orda sadece nefes sesleri işitilir.” Orda sadece insanların aldığı nefesin, soluğun sesi işitilir. Başka da bir ses işitilmez.
Evet, Rahman’ın heybetinden, haşyetinden dolayı sesler kesilmiştir. Yevme izin lâ tenfauş şefâa: “O gün hiç kimsenin şefaati fayda vermez.” Kimse kimseye şefaat edemez. İllâ men ezine lehur rahmânu ve radıye lehu kavlâ:834 “Ancak Rahman’ın izin verdikleri müstesna, sözünü sevdiği kimseler müstesna.”
Rahman’ın izin verdikleri kimlerdir?
Âlemlere rahmet olanlar, Allah’ın rahmetini, Rahman ve Rahim ismini üzerinde göstermiş olanlardır. Evet, Ve radıye lehu kavla: “Bir de Allah’ın sözünden razı olduğu kimseler.” Allah’ın razı olduğu söz hangi sözdür? -Tabi ki; la ilahe illallah sözüdür. La ilahe illallah deyip Allah’a, hiçbir şeyi şirk koşmamaya, Allah’a teslim olmaya, Allah’ı sevmeye, Allah’tan haşyet duymaya, Allah’a âbd olmaya davet edenlerin sözünü Allah sever ve onların orda şefaatleri vardır, Allah onlara izin verir. Onun dışında ise hiç kimse konuşamaz, buyurdu.
Allah izni kime verdiğini de beyan eder; Ashâbul cenneti yevme izin hayrun mustekarra: “Kıyamet yerinde (o dehşet yerinde) Allah’ın cennet ehlini yerleştirdiği yer hayırlı bir yerdir.” Ve ahsenu makîlâ:835 “(Bir de orda istirahat etmeleri için onları yerleştirdiği yer) Güzeldir, en güzel yerdir.” Allah demek ki Kıyamet yerinde cennet ehlini orda özel, güzel bir yere istirahat etmeleri için yerleştiriyormuş.
Ve yevme teşakkakus semâu bil gamâmi ve nuzzilel melâiketu tenzîlâ: “O gün gökyüzündeki bulutlar yarılacak ve melekler indikçe inecek.” El mulku yevme izinil hakku lir rahmân: “O gün mülk Rahman’ındır (rahman olan Allah’ındır).” Ve kâne yevmen alâl kâfirîne asîr: “O gün kâfirler için çok zor ve çetin olacaktır. Ve yevme yeadduz zâlimu alâ yedeyhi yekûl: “O gün zalimler ellerini ısırıp diyecekler ki.” Ya leytenîttehaztu mear resûli sebîlâ:836 “Ne olurdu keşke ben de Allah’ın resulüyle beraber bir yol tutsaydım.” Yolu Allah’ın resulüyle beraber gitseydim derler ve ellerini ısırırlar.
Yâ veyletâ leytenî lem ettehız fulânen halîlâ: “Yazık bana, keşke falancayı dost edinmeseydim.”
Lekad edallenî: “(Der ki:) Beni saptırdı (nefsim, şeytan beni saptırdı).” Allah’ın resulüyle beraber bir yol tutmadığım için şeytan beni saptırdı. Aniz zikri ba’de iz câenî: “Bana zikir (Kur’an) geldikten sonra (beni saptırdı).” Ve kâneş şeytânu lil insâni hazûlâ:837 “Şüphesiz şeytan insanı yapayalnız ve yardımsız bırakandır.”
Yevme te’tî kullu nefsin tucâdilu an nefsihâ: “Herkes huzura gelip kendi nefsi için mücadele edecek.” Kendini kurtarmak için mücadele edecek, kendini savunacak, Allah onlara kendini savunma hakkı verecek, onlar da kendini kurtarmak için mücadele edip kendilerini savunacak. Ve tuveffâ kullu nefsin mâ amile: “Kim her neyi yapmışsa amelinin karşılığını tamamen (tamam olarak) öder.” Ve hum lâ yuzlemûn:838 “Onlar hiçbir şekilde zulme uğramaz.” Onlara haksızlık yapılmaz, o gün onlara ne mal ne de oğullar fayda verir.
Evet, Allah; Fel yevme lâ yemliku ba’dukum li ba’dın nef’an ve lâ darrâ: “işte bugün birbirinize fayda ve zarar verme gücüne malik değilsiniz (sahip değilsiniz).” Ve nekûlu lillezîne zalemû zûkû azâben nârilletî kuntum bihâ tukezzibûn: “O gün zulmedenlere tadın o yalanlamakta olduğunuz cehennemin ateş azabını diyeceğiz”839 buyurur.
Allah “inkâr edenler” değil “yalanlamakta olan” dedi; yani biri cehennemin var olduğunu bildiği halde gerekeni yapmıyor, kendini cehennemden korumuyorsa o kişi, cehennemi yalanlamıştır.
Yevme tukallebu vucûhuhum fîn nâri yekûlûn: “O gün onlar (Kıyamet günü, kıyamet yerinde) yüzleri ateşe çevrildikleri zaman diyecekler ki.” Yâ leytenâ ata’nâllâh: “Ne olurdu, keşke Allah’a itaat etseydik.” Ve ata’nâr resûlâ:840 “Keşke resule itaat etseydik (diyecekler).”
Yevme terâl mu’minîne vel mu’minâti yes’â nûruhum beyne eydîhim ve bi eymânihim: “O gün erkek ve kadın mü’minleri, nurları önlerinde ve sağlarında koşarken (yürürken) göreceksin.” Mü’minlerin önlerinden ve sağlarından nurları vardır. Buşrâkumul yevme cennâtun tecrî min tahtihâl enhâru hâlidîne fîhâ: “Onlara ‘bugün sizin için müjdeniz, orada ebedi olarak altlarından ırmaklar akan cennetlerdir’ denilir.” Zâlike huvel fevzul azîm: “İşte en büyük saadet budur.” Yevme yekûlul munâfikûne vel munâfikâtu lillezîne âmenûnzurûnâ naktebis min nûrikum: “O gün erkek ve kadın münafıklar, o nurları önlerinden ve sağlarından giden mü’min kadın ve erkeklere diyecekler ki; bizi bekleyin biz de sizin nurunuzdan istifade edelim.” Kîlerciû verâekum fel temisû nûrâ: “Onlara denir ki; siz geldiğiniz yere dönün, nuru orda arayın.” Nur kazanmak dünyadayken mümkündür, burada (Kıyamet günü) ise iş işten geçmiştir. Fe duribe beynehum bi sûrin lehu bâbun: “Aralarına hemen kapısı olan bir sur çekilir.” Bâtınuhu fîhir rahmetu ve zâhiruhu min kıbelihil azâb:841 “Onun iç tarafı rahmettir, dış tarafında da azap vardır.” Mü’minler o surun rahmet tarafında münafıklar da azap tarafında kalır.
Onlar mü’minlerle beraber yaşamış; ama münafık olmuşlardır. Allah’ın ayetlerine gerektiği gibi iman etmemiş, Allah’a ve resulüne itaat etmemiş, Allah’ın resulüne tabi olmamış, kendi akıllarının, nefislerinin, şeytanın peşinden gitmiş, Allah’ın vahyine iman etmemiş, işlerine geleni kabul etmiş, gelmeyeni kabul etmemişler, onun için de münafık olmuşlardır.
Yunâdûnehum: “(O münafıklar, mü’minlere) Nida ederler.” Onlara seslenip derler ki: E lem nekun meakum: “Biz de sizinle beraber değil miydik?” Kâlû belâ: “(O mü’minler) Diyecekler ki: Evet.” Siz de bizimle beraberdiniz, beraber yaşadık. Ve lâkinnekum fetentum enfusekum: “Ama siz kendi kendinizi, kendi nefsinizi fitneye düşürdünüz.” Kendi kendinize hile yapıp kendi kendinizi kandırdınız. Allah’ı kandıracağınızı zannederek kendinizi fitneye düşürdünüz. Ve terabbastum: “Ve sonucu gözettiniz.” Bakalım ne olacak dediniz, emin olmadınız, Allah’a güvenmediniz. Vertebtum: “Şüphe ettiniz.” Şüphelenip acaba dediniz. Ve garratkumul emâniyyu: “Siz kendi kendinize temennilerde bulundunuz.” O vehimleriniz sizin dileklerinizdir ve dilekleriniz sizi aldattı. Hattâ câe emrullâh: “Allah’ın emri gelinceye kadar.” Siz böyle kendi kendinizi kandırmaya devam ettiniz. Şüpheye, vesveseye devam ettiniz. Ve garrakum billâhil garûr:842 “O sizi aldatan (şeytan) sizi Allah’a karşı bile aldattı.” Sizi zanla aldattı ve siz Allah hakkın da bile su-i zanda bulundunuz.
Onun için imanda vesvese olmaz, şüphe olmaz, acaba denmez. Ya iman edersin ya da etmezsin, ortada durursan münafık olup kendi kendini kandırmış olursun. İşine geleni kabul eder, gelmeyeni kabul etmezsen münafık olursun.
Yevme izin tu’radûne: “O gün arz olunursunuz.” Lâ tahfâ minkum hâfiye: “Hiçbir haliniz gizli kalmaz.” Evet, Allah’a Allah’ın huzuruna arz olunursunuz ve hiçbir haliniz gizli kalmaz; yani içinizde, dışınızda yaptığınız, yapmadığınız, düşündüğünüz her ne varsa ortaya dökülür. Fe emmâ men ûtiye kitâbehu bi yemînihî fe yekûl hâumukraû kitâbiyeh: “Kitabı sağ elinden verilen der ki: Alın kitabımı okuyun, bakın.” Artık nasıl bir sevinçle seviniyorsa kitabını başkalarına da göstermek ister. İnnî zanentu ennî mulâkın hısâbiyeh: “Ben zaten hesabıma kavuşacağımı (rabbimin benim hesabımı göreceğini) biliyordum.” Hayatımı, kitabımı sağımdan alabilmeme göre yaşadım. Fe huve fî îşetin râdıyeh: “Artık o razı olunan bir hayat içindedir.” Allah onu razı edecek. Fî cennetin âliyeh:843 “O yüce cennetlerdedir.”
Len tenfeakum erhâmukum ve lâ evlâdukum: “O gün yakın akrabalarınız, evlatlarınız size hiçbir fayda vermez.” Yevmel kıyâmeti yefsılu beynekum: “Allah Kıyamet günü sizin aranızı ayıracak, sizi birbirinizden ayıracaktır.” Akrabalarınızın, evlatlarınızın sizinle olan yakınlığını kesecek, aranızı ayıracaktır. Vallâhu bi mâ ta’melûne basîr:844 “Allah sizin yaptıklarınızı görmektedir.”
Kulillâhu yuhyîkum summe yumîtukum summe yecmeukum ilâ yevmil kıyâmeh: “De ki onlara: Allah sizi diriltiyor sonra sizi öldürecek sonra Kıyamet günü sizi diriltecek.” Lâ raybe fîhi ve lâkinne ekseran nâsi lâ ya’lemûn:845 “Onda hiçbir şekilde şüphe yoktur (Allah sizi mutlaka diriltecek); ama insanların çoğu bunu bilmiyor.” Bunu anlamamış, kavramamış, hayatı yaşarken o gün için yaşamıyor, o gün için tedbirini almıyor, hesabını yapmıyor.
Ve lillâhi mulkus semâvâti vel ard: “Göklerin ve yerin mülkü Allah’a aittir, Allah’ındır.” Ve yevme tekûmus sâatu yevme izin yahserul mubtılûn: “O gün (Kıyamet günü) o bozguncular hüsrana uğrayacak.” Ve terâ kulle ummetin câsiye: “O gün bütün ümmetleri (bütün kavimleri) diz üstü çökmüş göreceksin.” Herkes diz üstü çökmüştür. Kullu ummetin tud’â ilâ kitâbihâ: “Bütün ümmetler kendi kitabına çağrılacak.” Yahudiler Tevrat’a, Hristiyanlar İncil’e, diğer kitap ehli ise kendi kitabına davet edilecek. “Her birinin kitabı açılacak ve onlara; ‘gelin bakalım, kitabınıza ne kadar uymuşsunuz’ denilecek ve onlar kitaplarının ölçüsüne vurulacak.” El yevme tuczevne mâ kuntum ta’melûn:846 “O gün her ne amel işlemişseniz onun karşılığı (kitabınıza göre) size verilecek.” Onun için; “amel kitabı buradadır. Amellerimizi Allah’ın kitabına, hesabına göre ortaya koyarsak hesabımız bellidir, hesabımızı anlarız” diyoruz.
Hâzâ kitâbunâ yentıku aleykum bil hakk: “İşte, bu bizim kitabımız Allah size karşı hakkı söylüyor.” Evet, o gün bizim kitabımız size karşı hakkı söyleyecek. “Kazanıp kazanmadığınızı benim kitabım söyleyecek” dedi Allah. İnnâ kunnâ nestensihu mâ kuntum ta’melûn:847 “Muhakkak ki biz sizin yapmakta olduğunuzu yazıyorduk.”
Ve kîlel yevme nensâkum kemâ: “Onlara diyeceğiz ki: Bugün (Kıyamet günü) biz sizi unutacağız.” Niye size unutulmuş muamelesi yapıp sizi zebanilere teslim edeceğiz? Nesîtum likâe yevmikum hâzâ: “Çünkü siz bu güne kavuşacağınızı unuttunuz.” Hesap gününe kavuşacağınızı, hesabınızın görüleceğini unutup hesap yokmuş gibi davrandığınız için biz de bugün sizi unutacağız. Ve me’vâkumun nâr: “Ve sizin varacağınız yer ateştir (cehennemdir).” Ve mâ lekum min nâsırîn:848 “Ve size yardım edecek hiç kimse de yoktur.” Neden? -Çünkü siz bizi, bizim hesap günümüzü, sizi hesaba çekeceğimiz günü unuttunuz.
Zâlikum bi ennekumuttehaztum âyâtillâhi huzuva: “Çünkü siz Allah’ın ayetlerini ciddiye almadınız (Allah’ın ayetlerini), alaya aldınız.” Alay ettiniz. Ve garratkumul hayâtud dunyâ: “Dünya hayatı sizi aldattı.” Dünya hayatının peşine takıldınız. Dünyada zevki sefa sürmeye, rahat etmeye çalıştınız, hesabı, ahireti unuttunuz. Fel yevme lâ yuhracûne minhâ: “Bugün artık ateşten çıkarılmayacaksınız.” Ateşten çıkmak yok. Ve lâ hum yusta’tebûn:849 “Sizden özür de kabul edilmeyecek.” İstediğiniz kadar tövbe edip özür dileyin kabul edilmeyecek; çünkü ayetlerimi alaya alıp ciddiye almadınız, hafife aldınız.
Vetlu aleyhim nebeellezî âteynâhu âyâtinâ: “Onlara o ayetlerimizi verdiğimiz kimsenin haberini oku.” Fenseleha minhâ: “(Onlara ayetlerimizi vermiştik) Onlar ayetlerimizden sıyrılıp çıktı.” Yani hiç yokmuş gibi, ayetleri almamış, dinlememiş gibi sıyrılıp çıktı. Fe etbeahuş şeytân: “Şeytan onu peşine taktı.” O, şeytanın peşine takıldı. Fe kâne minel gâvîn:850 “Böylece haddini aşanlardan oldu.” Demek ki biri, Allah’ın ayetlerinden sıyrılıp çıkınca şeytanın peşine takılıyor, böylece haddini aşanlardan oluyormuş.
Evet, ayet devam ediyor; Ve lev şi’nâ le rafa’nâhu bihâ: “Eğer o isteseydi Allah onu o ayetlerle (ref eder, yüceltir) yükseltirdi.” Ve lâkinnehû ahlede ilâl ard: “Ama o, arza saplandı.” Toprağa saplandı, toprağın peşinden, dünyanın peşinden gitti. Vettebea hevâhu: “Onlar nefislerinin heva ve heveslerine uydular.” Böyle birinin misali neye benzer; Fe meseluhu ke meselil kelb: “O kimsenin misali köpeğe benzer.” İn tahmil aleyhi yelhes: “Onun üzerine varsan; (senin bu yaptığın yanlıştır, sen Allah’tan yüz cevirmişsin, dünyanın peşine takılmışsın dersen ağzında akan salyayla beraber) nefes nefese sana doğru hırlar.” Ev tetrukhu yelhes: “Ona bir şey söylemesen de yine bunu yapar.” Yani ona bir şey anlatsan da anlatmasan da, onu davet etsen de etmesen de o, köpek gibi yine dişini gösterip sana hırlar. Zâlike meselul kavmillezîne kezzebû bi âyâtinâ: “İşte ayetlerimizi yalanlayan bir kavmin sonu budur.”
Allah’ın ayetlerini yalanlayan, yalan sayanların sonu böyledir. Onlar dilini çıkarıp bir köpek gibi solur. Bunlar ayetleri inkâr etmez; ama ciddiye de almaz, dünyaya takılıp dünya hayatının peşinden koşar. Faksusil kasasa leallehum yetefekkerûn:851 “Sen kıssayı kendilerine anlat. Belki düşünür, tefekkür ederler.” Belki tefekkür edip anlar ve köpek olmaktan kurtulurlar, dedi.
Sâe meselenil kavmullezîne kezzebû bi âyatinâ: “Ayetlerimizi yalan sayan kavmin hali ne kötüdür.” Ve enfusehum kânû yazlimûn: “Onlar kendi kendilerine (kendi nefislerine) zulmetmektedirler.” Men yehdillâhu fe huvel muhtedî: “Allah kimi hidayete erdirirse (kim Allah’ın hidayeti, Allah’ın vahyiyle hidayete ererse) hidayeti bulan odur.” Ve men yudlil: “Kim de (Allah’ın hidayetinden yüz çevirirse) delalette kalır.” Allah onu delalette bırakır; çünkü o kişi Allah’ı dinlememiştir. Fe ulâike humul hâsirûn:852 “İşte hüsrana uğrayanlar onlardır.”
Ve lekad zere’nâ li cehenneme kesîran minel cinni vel ins: “Gerçek şu ki (hakikat şudur ki); biz insanların ve cinlerin çoğunu cehennem talibi olarak çoğalttık (çoğalmalarına müsaade ettik).” Lehum kulûbun: “Onların kalpleri vardır.” Lâ yefkahûne bihâ: “O kalpleriyle anlamazlar.” Ve lehum a’yunun lâ yubsırûne bihâ: “Onların gözleri vardır, o gözleriyle görmezler.” Manevi olarak bakmazlar. Ve lehum âzânun lâ yesmeûne bihâ: “Onların kulakları vardır, onunla işitmezler.” Evet, manevi olarak dinleyip anlamaya çalışmazlar. Ulâike kel en’âm: “İşte onlar (hayvanlar) davarlar gibidir.” Bel hum edallu: “Hatta onlardan daha şaşkındır, daha delalettedirler.” Ulâike humul gâfilûn:853 “İşte gafil olanlar onlardır.”
Ayet devam ediyor; Ve lillâhil esmâul husnâ: “En güzel isimler Allah’ındır.” Bütün güzellikler Allah’a aittir. Fed’uhu bihâ: “Ona o isimlerle dua edin.” O isimleri davet edin. Allah o isimlerle size dua etsin, o isimlerle size muamele etsin, siz de o isimlerle insanlığa, varlığa muamele edin, o isimlerle isimlenin, Allah’ın güzelliği sizde tecelli etsin. Fed uhu biha: “Artık onunla amel edin, siz de Allah’ın isimleriyle davet edin, Allah’ın isimleriyle Allah’a dua edin, Allah’ı davet edin, Allah’ın isimleriyle mahlûkatı davet edin.” Ve zerûllezîne yulhıdûne fî esmâihî: “Allah’ın isimlerinde sapmış olanları bırakın.” Allah‘ı bilmeyenleri, tanımayanları Allah’a kendine göre başka isim vermiş olanları bırakın, onları terk edin, onlardan uzak durun. Se yuczevne mâ kânû ya’melûn:854 “Allah onları o yaptıklarından dolayı cezalandıracaktır.” Allah’ın isimlerinde aşırı gittikleri için, Allah’ın isimlerinden saptıkları için Allah onları cezalandıracak.
Ve mimmen halâknâ ummetun: “Sizden (sizin içinizden) yarattığımız bir ümmet vardır ki.” Bir cemaat, bir topluluk vardır ki. Yehdûne bil hakk: “Onlar, hakka hidayet ederler.” Neyle hidayet ederler? -Allah ayetin başında; “en güzel isimler Allah’ındır” buyurmuştu ya işte onlar da Allah’ın isimleriyle hakka davet eder, hakka hidayet ederler. Ve bihî ya’dilûn: “Onunla adalet ederler.” Onunla hakkı teslim ederler, herkesin hakkını herkese teslim ederler.” Vellezîne kezzebû bi âyâtinâ se nestedricuhum min haysu lâ ya’lemûn:855 “Ayetlerimizi yalan sayan (yalanlayan) kimseleri hiç bilmedikleri bir yerden helaka peyderpey yaklaştıracağız.” Onlar helak olurken bunun farkına bile varmazlar, buyurdu.
Allah Kıyamet gününe kadar İblise izin vermiştir, İblis de insanın peşindedir. Eğer insanı kendine benzetir, ona secde ettirmez, Allaha isyan ettirir, itiraz ettirirse; kazanacağını zanneder; çünkü sözü öyle almıştı, bu yüzden bu kadar hararetle çalışır; yani kendi kurtuluşunu insanın kaybetmesinde bulur. “Eğer insan kaybederse ben Allah’ın huzurunda haklı duruma gelmiş olurum, o zaman da rabbim beni affeder” diye umut eder; çünkü sözünü kendince ispatlamış olur.
Ve izâ huyyîtum bi tahıyyeti: “Size bir selam verildiği zaman.” Fe hayyû bi ahsene minhâ: “Ondan daha güzeliyle onu selamlayın.” Siz de daha güzeliyle karşılık verin. Ev ruddûhâ: “Ya da aynı ile mukabele edin.” Aynen iade edin. İnnallâhe kâne alâ kulli şey’in hasîbâ:856 “Muhakkak ki Allah her şeyin hesabını sorandır.” Yani biri sana bir iyilikte bulunduğunda, sen daha güzelini yap, bir selam verdiğinde, sen daha güzeliyle selam ver, en azından aynısı ile mukabele et; çünkü “Allah bunun hesabını soracak” buyurdu. Yani bu; insanın insana karşı yaptığı nankörlüğün hesabı çok ağır demektir.
Allâhu lâ ilâhe illâ hu: “Allah odur ki; kendisinden başka ilah olmayandır.” İlah Allah’tır. Le yecmeannekum ilâ yevmil kıyâmeti lâ raybe fîh: “Andolsun ki (O) sizi, hakkında hiçbir şüphe olmayan kıyamet gününde bir araya toplayacaktır.” Birbirinize sadece selam vermiş olsanız bile o selamlaştığınız kimselerle beraber hepinizi toplayıp, hesabınızı görecek. Ve men asdeku minallâhi hadîsâ:857 “Allah’tan daha doğru sözlü kim olabilir!”
Kul li men mâ fîs semâvâti vel ard: “De ki: Göklerde ve yerlerde her ne varsa kimindir?” Kul lillâh: “Allah’ındır de.” Ketebe alâ nefsihir rahmeh: “Allah rahmeti zatına yazmıştır.” Allah, kullarına rahmetiyle muamele edeceğini zatına yazmıştır. Le yecmeannekum ilâ yevmil kıyâmeti lâ raybe fîh: “Andolsun ki (O) sizi, hakkında hiçbir şüphe olmayan kıyamet gününde bir araya toplayacaktır.” Ellezîne hasirû enfusehum: “O kimseler ki kendi nefsini hüsrana uğratmışlar.” Fe hum lâ yu’minûn:858 “Onlar iman etmezler.” Demek ki iman etmeyenler kendi nefislerini hüsrana uğratmıştır.
İn kullu men fîs semâvâti vel ard: “O gün göklerde ve yerde kim varsa.” İllâ âtir rahmâni abdâ: “Sadece Rahman’a âbd olarak huzura gelir.” Herkes kulluğu kabul etmiş, o anda artık kul olmuştur. Lekad ahsâhum ve addehum addâ: “Allah her şeyi (hepsini) bir bir saymış, bir bir tespit etmiştir.” Ve kulluhum âtîhi yevmel kıyâmeti ferdâ:859 “Kıyamet günü onların hepsi (her biri, tek tek) ferd olarak tek başına huzura gelecek.” Her bir kul, her bir âbd Allah’ın huzuruna tek başına gelecek.
Kul innemâ unzirukum bil vahy: “De ki: Ben sizi Allah’ın vahyiyle uyarıyorum.” Ve lâ yesmeus summud duâe izâ mâ yunzerûn: “O sağırlar ne kadar uyarılsalar da daveti işitmez.” Ve le in messethum nefhatun min azâbi rabbik: “And olsun ki onlara rablerinden bir azap dokunsa.” Rabbinin azabından bir anlık azap onlara dokunsa. Le yekûlunne yâ veylenâ innâ kunnâ zâlimîn:860 “Derler ki: Yazıklar olsun bize! Biz gerçekten kendimize zulmetmişiz.” Biz zalimlermişiz, derler.
Ve nedaul mevâzînel kısta li yevmil kıyâmeh: “Kıyamet günü terazileri adalet için koyacağız.” Fe lâ tuzlemu nefsun şey’â: “Hiç kimseye en ufak bir şekilde zulmedilmez.” Ve in kâne miskâle habbetin min hardalin eteynâ bihâ: “Eğer yapılan amel hardal tanesi ağırlığında da olsa onu mutlaka getirir, o mizana koyarız.” Ve kefâ binâ hâsibîn:861 “Hesaba çekici olarak biz yeteriz.” Allah, hesaba kendisinin çekeceğini söylüyor.
Bu ayette hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir; İnneke meyyitun: “Muhakkak ki sen öleceksin.” Ve innehum meyyitûn: “Onlar da ölecek.” Summe innekum yevmel kıyâmeti inde rabbikum tahtasımûn:862 “Sonra Kıyamet günü Allah’ın huzurunda birbirinizle davalaşacaksınız.” Birbirinizden davacı olacak, hesaplaşacaksınız.
Fe men azlemu mimmen kezzebe alâllâh: “Allah’a iftira edenden daha zalim kim vardır!” Allah’a iftira edip ayet dışında herhangi bir şeyi Allah’a isnat edenden daha zalim kim vardır! Ve kezzebe bis sıdkı iz câehu: “Hem de Allah’ın hak olarak (doğru olarak) gönderdiği ayetleri ona geldikten sonra yalan sayandan (daha zalim kim vardır)!” E leyse fî cehenneme mesven lil kâfirîn:863 “Cehennemde kâfirlere yer mi yok?”
Vellezî câe bis sıdkı ve saddeka bihî: “Doğruyu getiren ve onu tasdik eden yok mu?” Doğruyu tasdik edip doğruyu taşıyan kimse yok mu; yani Allah’ın vahyine iman edip Allah’ın vahyini taşıyan kimseler yok mu? Ulâike humul muttakûn: “İşte muttakiler onlardır.” Lehum mâ yeşâûne inde rabbihim: “Onlara rablerinin katında her ne isterlerse vardır.” Zâlike cezâul muhsinîn:864 “İşte bu güzel olanların (güzel yapanların) mükâfatıdır.”
Li yukeffirallâhu anhum esveellezî amilû: “Onların daha önce işledikleri o kötü yanlışlarını (günahlarını) Allah inkâr edip üstünü örtecek.” Onlara hiç işlememişler gibi muamele edecek. Ve yecziyehum ecrahum bi ahsenillezî kânû ya’melûn:865 “Onlara yaptıkları amellerin karşılığı olarak en güzelini verecek.” Yani Allah onların en güzel kıldığı namazları hangi namazsa bütün namazlarını da öyle kabul edecek. Onların amellerinin en güzeliyle onlara muamele edip onları mükâfatlandıracak.
E leysallâhu bi kâfin abdehu: “Allah kuluna kâfi değil midir!” Ve yuhavvifûneke billezîne min dûnihî: “(Allah kuluna kâfi olduğu halde) Onlar seni Allah’tan başka şeylerle korkutmaya çalışıyorlar.” Ve men yudlilillâhu fe mâ lehu min hâd: “Allah kimi delalette bırakırsa ona bir hidayetçi bulamazsın.” Kimse onu hidayete erdiremez. Ve men yehdillâhu fe mâ lehu min mudıllin: “Allah kime de hidayet verirse kimse onu delalete düşüremez.” Allah’ın hidayeti; Allah’ın hitabı, Allah’ın vahyidir, Kur’an’dır. E leysallâhu bi azîzin zîntikâm:866 “Allah azizdir; bütün güç, bütün şeref ona aittir ve Allah intikam sahibidir; muntekimdir.”
Eğer biri Allah’a şirk koşmuşsa Allah onun şirkini başına geçirir. Kendi nefsini Allah’a şirk koşmuşsa Allah onu rezil rüsva eder, onun hiçbir şey olmadığını ona tattırır. Allah ayetin devamında; “onlara gökleri, yeri kim yarattı? diye sorsan muhakkak ki; ‘Allah’ derler. De ki: ‘Gösterin bana sizin Allah’tan başka taptığınız, âbd olduğunuz şeyleri eğer Allah bana bir zarar vermeyi dilerse o zararı benden kim kaldırabilir ya da Allah bana bir rahmetle muamele ederse o rahmeti tutacak kimse var mıdır?’ De ki: Allah bana yeter. Tevekkül edenler, Allah’a tevekkül etsin”867 buyurur.
Kul yâ eyyuhân nâsu kad câekumul hakku min rabbikum: “De ki: Ey insanlar, size Rabbinizden gerçek (Kur’an) gelmiştir.” Fe men ihtedâ fe innemâ yehtedî li nefsih: “Kim Allah’ın vahyini (ayetlerini) dinlerse kendi nefsi için hidayete ermiştir.” Ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ: “Ve kim de ters tarafa giderse (yoldan saparsa) kendi aleyhinde delalete düşmüştür (sapmıştır).” Ve mâ ene aleykum bi vekîl:868 “Ben sizin üzerinize bir vekil değilim (de).”
Ve men yehdillâhu fe huvel muhted: “Allah kime hidayet vermişse (kim Allah’ın hidayetiyle, vahyiyle, peygamberiyle hidayete ermişse) o hidayet üzeredir.” Ve men yudlil fe len tecide lehum evliyâe min dûnihî: “Allah kimi de delalette bırakırsa (kim Allah‘ın hidayetiyle hidayete ermezse) delalette kalır. (Allah kimi delalete bırakırsa) Ona yardım edecek dostlar bulamazsın.” Kimse ona yardım da edemez. Ve nahşuruhum yevmel kıyâmeti alâ vucûhihim: “Biz Kıyamet günü onu yüz üstü haşrederiz.” Alâ vucûhihim: Yüz üstü; yani ayakta duramayacak, yılan gibi yüz üstü sürünecek; çünkü o, Allah’ın hidayetiyle hidayete ermemiştir. Umyen ve bukmen ve summâ: “Hem de kör, dilsiz ve sağır olarak.”
Kör olarak haşredilmesinin sebebi; Allah’ın vahyine karşı, afaktaki vahiylere karşı kör olmasından dolayıdır. Dilsiz olmasının sebebi; hakikati ikrar etmeyip söylemediği içindir. Bu nedenle ne görmeye ne de konuşmaya layıktır. Allah’ın ayetini sağır olarak dinler, bu nedenle işitmez, anlamak istemez. Ayetlere karşı sağır davranmıştır, onun için işitmeye layık değildir. Yürümeye de layık değildir; çünkü Allah yolunda yürümemiştir, bu nedenle de Kıyamet günü yüz üstü sürünür.
Me’vâhum cehennem: “Onların gideceği yer de cehennemdir.” Kullemâ habet zidnâhum saîrâ:869 “Onların ateşinin alevi ne zaman azalsa onu artırırız.”
Zâlike cezâuhum bi ennehum keferû bi âyâtinâ: “Bu cezanın sebebi onların bizim ayetlerimizi inkâr etmiş olmalarıdır.” Ve kâlû e izâ kunnâ izâmen ve rufâten: “Biz bir yığın kemik olduktan sonra (toz haline geldikten sonra) mı dirileceğiz (hesaba çekileceğiz).” E innâ le meb’ûsûne halkan cedîdâ:870 “Allah bizi yeniden yaratacak (ve bizi hesaba çekecek) öyle mi, demelerinden dolayıdır.”
Ve cealnâhum eimmeten yed’ûne ilân nâr: “Biz onları (Firavun’u, Firavun gibilerini, şeytanlaşmış olanları) ateşin öncüleri kıldık.” Ateşin öncüleri, ateşin imamları kıldık, ateşe davet eden imamlar kıldık. Demek ki ateşe davet eden imamlar da varmış. Ve yevmel kıyâmeti lâ yunsarûn:871 “Kıyamet günü onlara yardım edilmeyecek.”
Ve etba’nâhum fî hâzihid dunyâ la’neten: “Bu dünya hayatında onlara lanet vardır.” Allah onları lanetlemiştir. Allah’ın onları lanetlemesinin sebebi nedir? -Ateşe, cehenneme, Allah’tan başka bir şeye davet ettikleri için lanetlenmişlerdir. Allah bu yüzden onlar hakkında; dünya hayatında onları lanetlemişiz, arkalarına laneti takmışız, onların arkalarından gidenlere de lanet olsun, buyurur. Ve yevmel kıyâmeti hum minel makbûhîn:872 “Kıyamet gününde de onlar çok iğrençtirler (çok tiksindiricidirler).” Allah onlar için; “Kıyamet günü onlar iğrenç ve tiksindiricidir” dediyse acaba onlar nasıl bir hal alırlar! Dünyadayken onların peşinden gidenler, imamlarının nasıl bir halde olduğunu görünce acaba nasıl bir hal alırlar!
Bu ayet Hz. Âdem’le Havva Annemize bir de İblise gelen bir hitaptır. Allah bu ayeti düşmanımızın kim olduğunu bilelim diye bize anlatır. Kâlehbitâ minhâ cemîan ba’dukum li ba’dın aduvv: “(İblise) Oradan inin, (dünyaya inin) hem de birbirinize düşman olarak inin dedi.” Fe immâ ye’tiyennekum minnî huden: “Benden size bir hidayetçi geldiğinde.” Hidayete ermiş, hidayete davet eden hidayetçi geldiğinde. Fe menittebea hudâ: “Kim benim hidayetçime uyarsa.” Fe lâ yadıllu ve lâ yeşkâ:873 “Artık o; yoldan çıkmaz (sapmaz, şaki olmaz).”
Ve men a’rada an zikrî: “Kim de benim zikrimden (ayetlerimden, Allah demekten) yüz çevirirse.” Fe inne lehu maîşeten danken: “Ona da dar bir geçimlilik vardır.” Onun dünya hayatındaki geçimliliği daralır. Ve nahşuruhu yevmel kıyâmeti a’mâ:874 “Kıyamet günü de onu kör olarak haşr ederiz.”
Kâle rabbi lime haşertenî a’mâ: “Diyecek ki: Rabbim neden beni kör olarak haşrettin.” Ve kad kuntu basîrâ: “Ben daha önce (dünyadayken) görüyordum.” Gözlerim vardı. Neden bugün beni kör olarak haşrettin? Kâle kezâlike etetke âyâtunâ: “Dedi ki: Size ayetlerimiz geldiğinde.” Fe nesîtehâ: “Siz onu unuttunuz.” Ayetlerimi unutup anlamamış gibi yaptınız. Ve kezâlikel yevme tunsâ:875 “Bugün de siz (bizim ayetlerimizi nasıl unuttuysanız) öyle unutulacaksınız.”
Allah bunu kimler için söyledi?
Hidayetçisine tabi olmayanlar, Allah’ın zikrinden yüz çevirenler için söyledi. Zikir; “Allah Allah” demektir, Allah’ın vahyi ve ayetleri demektir. Kim Allah’ın hidayetçisine tabi olmaz, zikrinden yüz çevirir, Allah’ın ayetlerine karşı kör ve sağır davranır, onları unutursa Kıyamet günü Allah onu kör olarak haşreder ve ona unutulmuş muamelesi yapar. Allah öyle buyurdu.
Ve kezâlike neczî: “İşte biz onları böyle cezalandırırız.” Men esrafe ve lem yu’min bi âyâti rabbihî: “Kim israf ederse (kim haddini aşar, hayatını boşa harcarsa) ve rabbinin ayetlerine iman etmezse.” Ve le azâbul âhırati eşeddu ve ebkâ:876 “Ahiretteki azap daha şiddetli ve bakidir (ebedidir).”
Allah, insanları kendi yolundan saptırıp başka yollara çekenlerin halini anlatır; Sâniye ıtfihî li yudılle an sebîlillâh: “Allah yolundan saptırmak için dilini eğer, büker, güzel konuşmaya çalışır.” Böyleleri bunu, Allah yolundan saptırmak için yapar. Lehu fid dunyâ hızyun: “Böyle yapanlar için dünyada bir rezillik vardır.” Ve nuzîkuhu yevmel kıyâmeti azâbel harîk:877 “Kıyamet günü de ona yangın azabını tattıracağız.” Yangın iki türlüdür; biri iç yangını diğeri de dış yangınıdır; yani biri cehennem azabıdır, öteki de içerdeki azap, içerdeki yangındır.
Ve kâle innemâttehaztum min dûnillâhi evsânen: “(Hz. İbrahim kendi kavmine) Dedi ki: Siz Allah’ı bırakıp putlara mı tapıyorsunuz (putları mı ilah ediniyorsunuz)? Meveddete beynikum fîl hayâtid dunyâ: “Bu sizin aranızda, dünya hayatında bir sevgi olsun diye mi (böyle yapıyorsunuz)?” Yani birbirinizi sevmek için mi birbirinizi destekliyorsunuz? Biri puta tapınca öteki de puta tapan arkadaşı onu sevsin diye onun yolundan gidip, onun gibi söyler. Siz bunun için mi böyle yapıyorsunuz, dedi Allah. Hz İbrahim dedi ki; Summe yevmel kıyâmeti yekfuru ba’dukum bi ba’d: “Sonra Kıyamet günü birbirinizi inkâr edeceksiniz.” Birbirinizden yüz çevirecek, birbirinize karşı kâfir olacak, birbirinizin düşmanı olacaksınız. Ve yel’anu ba’dukum ba’da: “Ve Kıyamet günü birbirinize lanet edeceksiniz.” Birbirinize uyduğunuz için.
Onların birbirlerine uymalarının sebebi nedir?
“Ben onun yolundayım, onun olduğu yere tabi olmuşum, onun gittiği yere, gittiği cemaate gidiyorum o da beni sevsin” diye düşünmeleridir. Veya düşünceleri ne olursa olsun insanların sevgisini kazanmak için birbirlerine uyarlar. Oysaki Allah; “bunu böyle yapınca Kıyamet günü birbirinizi inkâr edecek, birbirinize lanet edeceksiniz” dedi. Devamında ise; Ve me’vâkumun nâr: “Varacağınız yer de ateştir.” Ve mâ lekum min nâsırîn:878 “Ve hiç kimse de size yardım edemez” buyurdu.
Ve cealnâ minhum eimmeten yehdûne bi emrinâ: “Onları emrimizle hidayete erdiren imamlar kıldık.” Neden? Lemmâ saberû: “Sabrettiklerinden dolayı.” Onları, sabırlı kul olmalarından dolayı emrimizle hidayete erdiren imamlar kıldık. Ve kânû bi âyâtinâ yûkınûn:879 “(Onlar ayetlerimize iman etmekle beraber) Ayetlerimize karşı kesinkes (hakkal yakin) bir şekilde inanıyorlardı.” Yani emindiler, ikna olmuşlardı. Kendi nefislerini ikna etmişlerdi, Allah’ın ayetlerine nefisleriyle teslim olmuşlardı.
İman gönül işidir. Bir de iman etmekle beraber sabrettiklerinden ve ayetlere karşı yakin sahibi olduklarından dolayı onları emrimizle hidayete erdiren imamlar, hidayetçiler, resuller kıldık” buyurdu.
İnne rabbeke huve yafsilu beynehum yevmel kıyâmeti fîmâ kânû fîhi yahtelifûn:880 “Kıyamet günü onların o ihtilaf ettiği şeyler konusunda Allah mutlaka hükmünü verecek (aralarını ayıracak).” Allah onları hidayetçi kılmıştır ve onlar Allah’ın izniyle davet ederler, bu durumda insanlar onlara itiraz ederse Allah Kıyamet günü o itiraz edenlerin aralarını ayırıp onlar hakkındaki hükmünü verir, buyurdu.
Ve kulle insânin elzemnâhu tâirahu fî unukıh: “Biz her insanın boynuna amel defterini (onun yaşadıklarını, peşinden koştuğunu, amelini) asmışız (astık).” Ve nuhricu lehu yevmel kıyâmeti kitâba: “(O boynundakini) Kıyamet günü bir kitap olarak önüne koyacağız.” Yelkâhu menşûrâ: “(O kendi kitabına) Açılmış olarak kavuşacak.” Ikra’ kitâbe: “Ona kitabını oku denir.” Kefâ bi nefsikel yevme aleyke hasîbâ:881 “Bugün hesap sorucu olarak sen kendine yetersin.” Sen kendi nefsine hesap sorucu olarak yetersin, denir.
Menihtedâ fe innemâ yehtedî li nefsih: “Kim hidayete ererse kendisi için hidayete erer.” Ve men dalle fe innemâ yadıllu aleyhâ: “Kim de delalete düşerse, (delalet yoluna giderse) o da kendi aleyhine delalete gitmiştir (sapmıştır).” Ve lâ teziru vâziratun vizra uhrâ: “Hiç kimse bir başkasının günahını yüklenemez.” Ve mâ kunnâ muazzibîn: “O gün hiç kimseye azap etmeyiz.” Ne zamana kadar? Hattâ neb’ase resûlâ:882 “Onlara resulluk yapan gelene kadar.” Hiç kimseye azap etmeyiz.
Bu hitap Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’edir; Kezâlike nakussu aleyke min enbâi mâ kad sebaka ve kad âteynâke min ledunnâ zikrâ: “Sana geçmişin haberlerinden bir kısmını böylece anlatıyoruz ve muhakkak ki sana kendi tarafımızdan bir zikir verdik (ayetlerimizi) verdik.” Men a’rada anhu: “Kim ondan yüz çevirirse.” Fe innehu yahmilu yevmel kıyâmeti vizrâ: “O gün Kıyamet günü ağır bir vebal yükünü sırtlanmış, yüklenmiş olur.” Tabi ki inkâr edince cezasını çekecek. Hâlidîne fîh: “O orada (cehennemde) ebedi olarak kalacak.” Ve sâe lehum yevmel kıyâmeti hımlâ: “Kıyamet günü onlar için ne kötü bir yüktür.” Yevme yunfehu fîs sûr: “O gün Sûr’a üfürülür.” Ve nahşurul mucrimîne yevme izin zurkâ:883 “O gün o (günahkârları) mücrimleri gözleri morarmış, kıpkırmızı olmuş olarak toplayacağız.”
Yetehâfetûne beynehum: “Onlar kendi aralarında gizli gizli görüşecek, konuşacaklar.” İn lebistum illâ aşrâ: “(Diyecekler ki:) Biz dünyada on gün kaldık.” Dünya hayatı bize on gün gibi geldi. Nahnu a’lemu bimâ yekûlûn: “Biz onların ne konuştuğunu biliyoruz.” İz yekûlu emseluhum tarîkah: “O zaman onlara yol gösteren (onların yol göstericileri) diyecek ki.” İn lebistum illâ yevmâ:884 “(Dünyada) Sadece bir gün kaldınız.” Dünya hayatı bir gündür.
Yevme izin yettebiûned dâıye lâ ivece lehu: “O gün orada dosdoğru iş yapan (hakikate davet eden) davetçiye tabi olurlar.” Ve haşeatil asvâtu lir rahmân: “(O kıyamet günü) Rahman’ın haşyetinden sesler kesilmiş olur.” Fe lâ tesmeu illâ hemsâ: “Sadece nefes sesi gelir.” İnsanlar nefes nefese kalır. Yevme izin lâ tenfauş şefâa: “O gün kimseden şefaat kabul edilmez.” Kimsenin şefaati fayda vermez. İllâ men ezine lehur rahmânu ve radıye lehu kavlâ:885 “Rahman’ın izin verdikleri ve razı oldukları müstesna.”
Li yahmilû evzârahum kâmileten yevmel kıyâmeh: “(O gün) Kıyamet günü herkes kendi günahını tamamen yüklenir.” Ve min evzârillezîne yudıllûnehum bi gayri ilm: “Ve ilimleri olmadığı halde saptırdığı kişilerin de günahlarını yüklenir.” Yani biri, herhangi birilerini ilmi olmadığı halde konuşup kendine davet etmiş, onlara “doğru böyledir, hak böyledir” demişse bu durumda kendi günahını tamamen yüklendiği gibi ilmi olmadan saptırdığı bu kişilerin günahlarını da onları saptırdığı kadarıyla o gün kendi üstüne yüklenir. E lâ sâe mâ yezirûn:886 “Dikkat edin bu (yüklenilen şey) ne kötü şeydir.” Yani başkasının günahını yüklenme kendi günahınla gel, bilmiyorsan bari konuşma. İlmin olmadan niye konuştun, başkasının günaha girmesine niye vesile oldun! Böyle yaptığın için onun günahını yükleneceksin ve bu yüklendiğin şey ne kötü bir yüktür, dedi Allah.
İlâ fir’avne ve melâih: “Firavun’un ehli ve ileri gelenleri.” Fettebeû emre fir’avn: “Firavun’un emrine tabi oldular.” Firavun’a uydular. Ve mâ emru fir’avne bi reşîd: “Aslında Firavun’un emri akla uygun bir şey değildi.” Akıllıca bir şey değildi ve onlar da bunu biliyordu. Yakdumu kavmehu yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü o kavminin önüne geçecek.” Fe evredehumun nâr: “Onları ateşe götürecek.” Ve bi’sel virdul mevrûd:887 “Vardıkları yer ne kötü yerdir.” Yani birileri insanın önüne düşüp bir de insanı ateşe doğru götürüyormuş. Evet, ateşe götürenlerden uzak durmak, onlara uymamak gerekir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenûttekûllâh: “Ey iman edenler! Allah’a karşı takva sahibi olun.” Vebtegû ileyhil vesîleh: “Allah’a yaklaşmaya, yakın olmaya vesile arayın.” Ve câhidû fî sebîlih: “Onun yolunda cihad edin.” Allah’a yakın olmak için mücadele edin, çabanızı, gayretinizi sarf edin. Leallekum tuflihûn:888 “Böyle yaparsanız felaha erersiniz.”
İnnellezîne keferû: “O küfredenler.” Kâfirler. Lev enne lehum mâ fîl ardı cemîa: “Yeryüzündekilerin hepsi onların olmuş olsa.” Ve mislehu meahu: “Onunla beraber bir o kadar daha olsa.” Li yeftedû bihî: “Bunları fidye olarak verseler.” Min azâbi yevmil kıyâmeh: “Kıyamet gününün azabından kurtulmak için.” Mâ tukubbile minhum: “Onlardan bu kabul edilmez.” Ve lehum azâbun elîm:889 “Onlar için elim bir azap vardır.” Yani biri kâfir olmuş, müşrik olmuşsa bütün dünyayı ve bir o kadarını da Allah yolunda sarf etmiş olsa bile ondan kabul edilmez; çünkü Allah, imansız bir ameli kabul etmez.
İnnellezîne yektumûne mâ enzelallâhu minel kitâb: “Kim Allah’ın indirmiş olduğu kitaptan bir şeyi ketmederse (gizlerse).” Ve yeşterûne bihî semenen kalîla: “Ve onu az bir menfaat karşılığında satarsa.” Yani Allah’ın indirmiş olduğu kitaptan herhangi bir şekilde bir şeyi gizler, bunu bir menfaat karşılığında satarsa mesela; muska yapıp satarsa. Ulâike mâ ye’kulûne fî butûnihim illen nâr: “Onların o karınlarına doldurdukları (yedikleri) şey ateşten başka bir şey değildir.” Onlar midelerine, karınlarına ateş dolduruyorlar. Ve lâ yukellimuhumullâhu yevmel kıyâmeh: “(Allah) Kıyamet günü onlarla konuşmaz (konuşmayacak).” Ve lâ yuzekkîhim: “Allah onları temizlemeyecek.” Temize çıkarmayacak, onları savunmayacak, mağfiret etmeyecek. Ve lehum azâbun elîm:890 “Onlar için elim bir azap vardır.”
Ulâikellezîneşteravud dalâlete bil hudâ: “İşte hidayete karşılık delaleti satın alanlar bunlardır.” Hidayeti de bilirler; ama hidayeti verip delaleti satın alırlar. Vel azâbe bil magfireh: “Bunlar mağfirete karşı azabı (delaleti) satın alanlardır.” Fe mâ asberehum alen nâr:891 “Bunlar ateşe karşı (ne dayanıklı) ne de sabırlıdır.” Demek ki böyle yapanlar Allah’ın azabına, gazabına dayanacağını düşündüğü için böyle yapıyormuş. Çünkü Allah bunlar için; ne dayanıklı ne de sabırlıdırlar, dedi.
Zâlike bi ennellâhe nezzelel kitâbe bil hakk: “Allah, kitabı hak ile indirmiştir.” Ve innellezînahtelefû fîl kitâbi le fî şikâkin baîd:892 “Muhakkak ki bu kitabın içindekilerden ihtilafa düşenler haktan uzak derin bir ayrılık içindedir.” Kitapta ihtilaf, ayrılık yoktur, kitapta hak vardır. Eğer biri bir başkasına; “sen şöyle söylüyorsan ben de böyle söylüyorum” deyip ihtilaf ediyorsa ikisinden biri yalan söylüyor demektir; çünkü Allah; bu kitapta ihtilaf yoktur, buyurdu.
Leysel birre en tuvellû vucûhekum kıbelel maşrıkı vel magrıb: “Sizin yüzünüzü doğuya ya da batıya çevirmeniz iyilik değildir.” Ve lâkinnel birre: “İyilik odur ki.” Men âmene billâh: “Kim Allah’a iman eder.” Vel yevmil âhır: “Ahiret gününe (iman eder).” Vel melâikeh: “Meleklere (iman eder).” Vel kitâb: “Kitaplara (iman eder).” Ven nebiyyîn: “Peygamberlere (iman eder).” Ve âtel mâle alâ hubbihî zevil kurbâ vel yetâmâ: “Ve sevdiği halde sevdiği maldan (Allah’ı sevdiği için) onun yolunda verirse (iyilik odur).”
Bunlar malını kime verir?
Vel mesâkîne vebnes sebîli ves sâilîne ve fîr rıkâb: “İsteyenlere, yolda kalmışlara, miskinlere, boyunduruk altında olanlara (hürriyetini kaybedenlere malı verirler).” Ve ekâmes salâte ve âtez zekât: “Namazı ikame ederler ve zekâtı verirler.” Vel mûfûne bi ahdihim izâ âhed: “Ahitleştiklerinde (söz verdiklerinde) sözlerini yerine getirirler.” Ves sâbirîn: “Sabrederler.” Fîl be’sâi ved darrâi ve hînel be’s: “Savaşta, en şiddetli anda, hastalık anında (sabredenler).” Ulâikellezîne sadakû: “İşte sadık olanlar (doğru olanlar, iyi olanlar) bunlardır.” Ve ulâike humul muttekûn:893 “Muttakiler de bunlardır.”
İnnellezîne yeşterûne bi ahdillâh: “O; Allah’ın ahdini (va’dini, ayetlerini az bir menfaate) satanlar.” Ve eymânihim semenen kalîla: “(Allah’ın ahdini) Yeminlerini az bir pahaya satanlar.” Allah’a verdiği sözü, kulluk sözünü, vahyi taşıma sözünü az bir pahaya satmış olanlar. Ulâike lâ halaka lehum fîl âhırah: “Onlar için ahirette bir nasip yoktur.” Ve lâ yukellimuhumullâh: “Allah onlarla konuşmayacak.” Ve lâ yenzuru ileyhim yevmel kıyâmeh: “Kıyamet günü Allah onlara bakmayacak.” Ve lâ yuzekkîhim: “Onları temize çıkarmayacak, (savunmayacak).” Ve lehum azâbun elîm:894 “Onlar için elim bir azap vardır.” Çünkü onlar Allah’ın ayetlerinden sapmış, Allah’ın ayetlerini yok saymış, bildiği halde Allah’ın ayetlerinden sırf menfaat elde etmek için ayetleri kullanmıştır.
Evet, ayet devam ediyor; Ve inne minhum le ferîkan yelvûne elsinetehum bil kitâb: “Onlardan bir kısmı vardır ki (o ehli kitaptan, ilim sahiplerinden bir kısım vardır ki) dillerini eğer, bükerler.” Neden dillerini eğip bükerler? Li tahsebûhu minel kitâb: “Okuduklarını kitaptan zannedesiniz diye.” Yani söyledikleri Allah’ın ayetiymiş gibi sanılsın diye dillerini eğer, bükerler. Oysaki okudukları Allah’ın kitabı değildir. Ve mâ huve minel kitâb: “Hâlbuki o, bu kitaptan değildir.” Ama Allah’ın kitabından sanılsın diye sanki ayet okuyormuş gibi onu okur dillerini eğip bükerler. Ve yekûlûne huve min indillâh: “(Hatta) Derler ki: Bu, Allah katındandır.” Allah böyle söylemiştir; yani Allah’ın ayetidir demeseler de Allah katındandır, derler. Ve mâ huve min indillâh: “Hâlbuki o, Allah katından değildir.” Allah öyle söylememiştir, onların söylediği sözler Allah’ın hükmü değildir. Ve yekûlûne alâllâhil kezib: “Allah namına yalan söylerler.” Allah’a iftirada bulunurlar. Ve hum ya’lemûn:895 “Hem de bildikleri halde, bile bile.”
Ben mü’minim, Müslümanım diyen yüz binlerce kişi bu konumdadır. İlmi olmadığı halde konuşur; “Allah böyle istemiş, şu haramdır, şu helaldir” deyip hüküm vererek; “Allah böyle söylemiş” der. Hâlbuki Allah; “ben öyle söylemedim o, benim katımdan değildir. O kişi benim katımdan sanasınız diye dilini eğip büküyor, bana iftira atıyor ve benim adıma yalan konuşuyor. Hem de okuduğunun ayet olmadığını bildiği halde; ‘Allah böyle söylemiş, Allah böyle istiyor, Allah’ın emri böyledir, şu helaldir, şu haramdır, bu hükmü Allah vermiş’ diyor. Bunlar benim adıma yalan söyleyip, bana iftira atıyorlar” buyurur.
Ve in câdelûke fe kulillâhu a’lemu bimâ ta’melûn: “Eğer onlar seninle mücadele ederlerse onlara; ‘Allah sizin yaptığınız şeyleri en iyi bilendir’ de.” Allâhu yahkumu beynekum yevmel kıyâmeti fîmâ kuntum fîhi tahtelifûn:896 “Allah Kıyamet günü o ihtilaf ettiğiniz (birbirinize muhalefet ettiğiniz) şeyler hakkında aranızda mutlaka hükmünü verecektir.” Yani kim doğru, kim yanlış söylemişse Allah hükmünü verecektir.
Men kâne yercû likâallâh: “Kim Allah’a kavuşmayı arzu ederse (arzu ediyorsa).” Fe inne ecelallâhi le âti: “Muhakkak ki Allah’ın (ona kavuşmak için) tayin ettiği o ecel vakti mutlaka gelecektir.” Ve huves semîul alîm:897 “O semi’ ve âlimdir (her şeyi işiten ve her şeyi bilendir).”
Ve men câhede fe innemâ yucâhidu li nefsih: “Ve kim cihad ederse (Allah’ın rızasını, dostluğunu, ebedi hayatını kazanmak için Allah yolunda cihad eder, mücadele ederse) o kendisi için cihad edip mücadele etmiştir.” İnnallâhe le ganiyyun anil âlemin:898 “Allah âlemlerden müstağnidir.” Allah’ın hiçbir varlığa, hiçbir şeye ihtiyacı yoktur. Mücadeleyi, cihadı yapan kendisi için yapmıştır.
Vellezîne âmenû ve amilûs sâlihât: “O iman edip salih amel işleyenlerin.” Le nukeffirenne anhum seyyiâtihim: “Biz onların günahını inkâr edeceğiz (örteceğiz).” Ve le necziyennehum ahsenellezî kânû ya’melûn:899 “Onları yaptıklarının en güzeliyle mükâfatlandıracağız.” Karşılık vereceğiz.
Ve vassaynâl insâne bi vâlideyhi husnâ: “Biz insana; anasına ve babasına güzellik yapmasını (güzel davranmasını) tavsiye ettik.” Ve in câhedâke li tuşrike bî: “Eğer onlar seninle, bana şirk koşman için mücadele ederlerse.” Mâ leyse leke bihî ilma: “Hem de bilmedikleri halde.” Bilmeden ya da senin bilgin olmayan bir konuda. Fe lâ tutı’humâ: “İkisine de itaat etme.” İş şirke, Allah’a şirk koşmaya geldi mi ikisine de itaat etme. İleyye merciukum: “Dönüşünüz banadır.” Yani, sana hesap soracak olan benim, dedi Allah. Fe unebbiukum bimâ kuntum ta’melûn:900 “Ben size yaptıklarınızı haber vereceğim.”
Vellezîne âmenû ve amilûs sâlihâti le nudhılennehum fîs sâlihîn:901 “O iman edip salih amel işleyenleri salihlerin arasına dâhil edeceğiz.” Onları nefsini ıslah etmiş kullarımın arasına katacağım, buyurdu Allah.
Ve minen nâsi men yekûlu âmennâ billâh: “İnsanlardan öylesi var ki; ‘biz Allah’a iman ettik’ der.” Fe izâ ûziye fîllâh: “Ama Allah yolunda bir eziyete uğradığı zaman.” Ceale fitneten nâsi ke azâbillâh: “İnsanlardan gelen o fitneyi (o sıkıntıyı) Allah’ın azabı gibi zanneder (öyle tutar).” Ve le in câe nasrun min rabbi: “Eğer rabbinden bir yardım (bir zafer) gelirse.” Le yekûlunne innâ kunnâ meakum: “Derler ki: Biz de sizinle beraberdik.” E ve leysallâhu bi a’leme bi mâ fî sudûril âlemin:902 “Allah herkesin gönlündekini (niyetini) en iyi bilendir.” Ve le ya’lemennallâhullezîne âmenû ve le ya’lemennel munâfikîn:903 “Allah iman edenleri bilir, münafıkları da bilir (münafıklar da iman edenleri bilip tanıyacak).” Sıkıntıya katlanamayanlar münafıktır, onlar da bunun böyle olduğunu bilecek.
Ve kâlellezîne keferû lillezîne âmenû: “Kâfirler, iman edenlere dedi ki.” İttebiû sebîlenâ: “Bizim yolumuza uyun.” Velnahmil hatâyâkum: “Sizin hatalarınızı (günahlarınızı) biz yükleneceğiz.” Sizin günahınız bizim boynumuza olsun, dediler. Ve mâ hum bi hâmilîne min hatâyâhum min şey: “Hâlbuki onların günahlarından herhangi bir şeyi yüklenecek değildirler.” İnnehum le kâzibûn:904 “Onlar yalancıdır.”
Ve le yahmilunne eskâlehum: “Onlar kendi günahlarını yüklenecekler.” Ve eskâlen mea eskâlihim: “Kendi yükleriyle birlikte başka da birçok yükü yüklenecekler.” Kimin yanlış yapmasına vesile olmuş, sebep olmuşlarsa onların da günahını yüklenecekler. Ve le yus’elunne yevmel kıyâmeti ammâ kânû yefterûn:905 “Yaptıkları o iftiradan dolayı Kıyamet günü mutlaka hesaba çekilecek, sorgulanacaklardır.”
Kıyamet yerindeki hesaptan anlatmaya çalıştık. Allah’ın anlattıklarını özellikle ayetlerden anlamaya çalışıyoruz; çünkü her şeyi rabbimizden öğrenmemiz gerekir. Yoksa tek bir ayeti sohbet boyunca, iki saat boyunca okuyup izah edebiliriz; ama söz hakkı Allah’ındır. Bize düşen; onu kısaca izah etmek, açıklamaktır. Allah zaten açıkladığı için ayrıca bizim bir şey açıklamamız da gerekmez; çünkü kıyamet, ahiret hiç kimsenin görmediği ve bilmediği bir şeydir, gaybtır. Gaybı da bilen Allah’tır. Allah gaybı ayetlerinde nasıl açıklamışsa biz de öyle anlayacağız inşallah.
İnşallah kıyamet yerinden sonra hep beraber hesabı öğreneceğiz. Cenneti, cehennemi, cennetteki ve cehennemdeki halleri beraber anlamaya çalışacağız. Öyle ki ahiret denildiğinde bir bilgimiz olsun. Şimdi kıyamet denince bizde bir parça da olsa bilgi oluşmuştur.
Zaten ayetlerin hepsini okumak mümkün değildir, sadece ayetlerden bir kısmını okuyabildik. Kıyametle, ahiretle ilgili ayetlerin hepsini okuyamadık ve tamamlayamadık. Onun için her şeyi rabbimizden öğrenelim, rabbimizden öğrenelim ki bir ilmi olmadan konuşup; “bu Allah katındandır” diyenlerden olmayalım. Bu yüzden biz de Allah’ın katından olanları; yani ayetleri okuyacağız inşallah.
Allah bizi; dilini evirip, çevirip okuduğunu Allah’ın ayetlerinden zannetsinler diye insanlara bir şeyler öğretmeye kalkışanlardan eylemesin. Allah bizi böyle şeylerden muhafaza eylesin. Allah bizi kendisine iftira atanlardan, onun adına yalan konuşanlardan, yalan iftirada bulunanlardan eylemesin. Allah bizi gazabına uğrayanlardan değil samimi mü’minlerden, Allah’ın ayetlerini okuyup anlamaya çalışanlardan eylesin. “Rabbim Allah’tır” deyip Allah’a, vahyine teslim olanlardan eylesin. Allah bizi mü’minlerden, ahirete, Kıyamet gününe, hesaba iman edenlerden, hayatını kıyamet yerindeki hesaba göre yaşayanlardan eylesin. Hesabını veremeyeceğimiz hataları, yanlışları, günahları işlememeyi bizlere nasip etsin. Hatalarımız, günahlarımız, hesabını veremeyeceğimiz yanlışlarımız varsa da Allah hepimize tövbeyi, istiğfarı nasip eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
