RESULLERE İMAN 3
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber Allah’ın nebilerine, resullerine imanı anlamaya çalışıyorduk.
Allah’ın vahyettiği gibi gerçek manada iman etmezsek Allah bizden imanı kabul etmez; yani büyüklerimizden öğrendiğimiz kadarıyla; “ben iman ettim” demekle kimse iman etmiş olmaz. Bizim kendimizi mü’min zannetmemiz, Müslüman zannetmemiz bizi mü’min ve Müslüman yapmaz. Allah’ın tarif ettiği gibi mü’min ve Müslüman isek bu durumda mü’min ve Müslüman olmuşuz demektir. Eğer Allah’ın tarif ettiği mü’min ve Müslüman tarifine uymazsak istediğimiz kadar kendimizi mü’min ve Müslüman zannedelim, Allah bizi mü’min ve Müslüman kabul etmedikçe iman etmiş olmayız. Bunun için de Allah; kendisine, meleklere, kitaplarına, resullerine ve ahirete imanı nasıl anlatmışsa öyle iman etmemiz gerekir.
Daha önce anlatmıştım, bir daha söyleyeyim. Nasıl ki Allah’a şirk koşmak varsa aynı şekilde meleklere, kitaplara, resullere ve ahirete de şirk koşmak vardır.
Herhangi birini Allah’tan, Allah’ın sözünden daha çok sevdiğimizde Allah’a şirk koşmuş oluruz. Allah’ın bir isminde kendimizi veya herhangi birini Allah’tan daha önde görürsek o isimde Allah’a şirk koşmuş, Allah’ın o ismine iman etmemiş, dolayısıyla müşrik olmuş oluruz. Mesela; “Allah şunlara neden böyle muamele etti ya da bana neden böyle muamele etti? Ben olsaydım böyle yapardım, şöyle merhamet ederdim” dediğimizde kendimizi Allah’tan daha merhametli görmüş oluruz ki; bu, Allah’ın Rahman ve Rahim ismine şirk koşmaktır.
Meleklere neyi şirk koşarız?
Melek demek; güç, kuvvet, demekti. Meleki güç, kuvvet ve güzellik demekti. Allah’ın güzelliğini, güzel emrini yerine getiren varlıklar demekti. Meleklere şeytanı şirk koşarız. Ya güzelliği severiz ya da şeytaniliği severiz. Eğer biri, şeytanın verdiği vesveseyi güzellikten daha çok seviyorsa şeytanı meleklere şirk koşmuştur. Ondaki şeytani güçler, melekten daha kuvvetliyse bu durumda o meleğe değil şeytana iman etmiştir; çünkü şeytanı tercih etmiştir.
Aynı şekilde Allah’ın kitaplarına iman da böyledir. Herhangi bir kitabı Allah’ın kitabının önüne koyarsak, bizim için o kitap Allah’ın kitabından önce gelirse o kitabı ya da kitapları Allah’ın kitabına şirk koşmuş oluruz. Niyetimiz, gerekçemiz ne olursa olsun bu böyledir.
Resullere imanda ise kimi kendimize örnek aldıysak, Allah’ın tabiriyle kim bizim şahidimiz, örneğimiz, önderimiz, rehberimizse, kimin gibi olmak istiyorsak ve o kişi de bizim için peygamberden önce geliyorsa o da bizim için peygamber olmuş, nebi olmuş, resul olmuştur. Böylelikle de onu Allah’ın resulüne şirk koşmuş oluruz. Ahirete imanda ise dünyayı ahiretten çok seversek, dünyayı ahirete şirk koşmuş oluruz.
Allah hepimizi şirke düşmekten muhafaza etsin. Mü’min ve Müslüman olmadığı, Allah’a teslim olmadığı halde kendini Müslüman zannedip, kendi kendini kandıranlardan eylemesin inşallah!
Allah’ın resullerine imanı anlamaya çalışıyorduk. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i en güzel Allah anlatır. Allah, kitabında ona nasıl muamele ettiğini, ona nasıl bir vasıf verdiğini, ona neler emrettiğini, nasıl olması gerektiğini en ince ayrıntısına kadar vahyetmiştir. Elbette ki bizim bunların hepsini burada anlatmamız mümkün değildir, bir kısmını anlatmaya çalışıyoruz.
Allah’ın kitabını okurken Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve diğer peygamberleri tanırız. Onlar bizim için örnektir; çünkü resullere iman etmek için onları örnek almak gerekir, onların bize şahit olması gerekir.
Onun için Allah ayeti kerimede; “seni bütün insanlara şahit olarak (örnek olarak) gönderdik”653 buyurur. Mü’minlere hitap ederken de; “Allah’ın resulü size şahit olsun, örnek olsun. Siz de insanlara, bütün insanlığa şahit olun, örnek olun”654 buyurur. Yani örnek insan, örnek mü’min ve Müslüman olun. Eğer bize örnek olacak olanı tanımazsak ya kendi vehmimize, kendi zannımıza ya da başka birilerine uyarız.
Eğer biri ebedi hayatını dert edinmez; “benim gayem ebedi hayatımı dert edinmektir, Allah’ın rızasını kazanmaktır, Hz. İnsan olmaktır” demezse onun ahireti kazanması mümkün olmaz; çünkü o kişi ahirete iman etmemiş olur. Onun için Allah ayeti kerimede; “de ki: Allah’ı seviyorsanız bana tabi olun ki Allah da sizi sevsin ve günahlarınızı mağfiret etsin”655 buyurur. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tabi olmak imanın şartıdır, Allah bunu şart koşar. Sadece; “ben Allah’ın resulünü kabul ediyorum” demekle resule iman olmaz, bir de ona tabi olmak gerekir; yani onu adım adım izlemek ve onun gibi yapmak, onun gibi yapmaya çalışmak gerekir.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz Allah’ın bütün isimlerinde kâmildir; kâmil insan, Hz. İnsandır. Allah’ın tabiriyle azim bir ahlak üzeredir.656 Bütün isimler onda azimdir, büyüktür, tamdır; ama bu, diğer insanlar için geçerli olmayabilir, bir kul Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e bütünüyle uyamayabilir, bütünüyle onun gibi yapamayabilir; ama insan bütün çabasını, gayretini sarf edip, onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışmalıdır. Sahabelerden hiç kimse de bütünüyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi değildir; ama sahabelerin her birinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bir güzelliği öne çıkmış ve onlar o güzellikle Allah’ın rızasını kazanmıştır. Bizim de öyle olmamız lazım. Bütünüyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi olmamız biraz zor; ama en azından bir yönümüzle onun gibi olmamız, ona benzememiz, ona yakın olmamız lazım. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar benzer, ne kadar onun gibi yaparsak ona, Allah’a ve cennete o kadar yakın oluruz.
Allah, kitabında Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i ve diğer peygamberleri nasıl tanıtmış, hep beraber anlamaya çalışacağız inşallah!
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Ellezîne yubelligûne risâlâtillâhi ve yahşevnehu: “Onlar (peygamberler, Allah’ın resulülleri) Allah’ın risaletini tebliğ ederler ve Allah’tan haşyet duyarlar.” Haşyet; büyük olanın büyüklüğüne karşı duyulan edeptir, saygıdır. Resuller, Allah’ın risaletini tebliğ ederken bunu haşyetle yaparlar. Allah’ın bütün resulleri böyledir. Ve lâ yahşevne ehaden illâllâh:657 “Ve (onlar) Allah’tan başkasına haşyet duymazlar.” Bir tek Allah’a karşı haşyet duyarlar; yani Allah’tan başkasından korkmaz, başkalarının hesabını yapmazlar. Kim onlara ne demiş, niye söylemiş, nasıl yermiş, nasıl kötülemiş, küfürle, yanlışla, delilikle mi itham etmiş, her ne söylerse söylesinler başkasının hesabını yapmaz ve ondan haşyet duymazlar. Aynı zamanda “onlardan bana zarar gelir” diye de endişe etmezler.
Neden?
Çünkü Allah; “sen, rabbinin risaletini tebliğ et. O, seni insanlardan korur”658 buyurur. Bunun için endişe etme, dedi Allah. Aynı şekilde bütün mü’minler de böyledir. Bütün mü’minler böyle olmalıdır, böyle olmak zorundadır. Eğer biri, mü’min olduğunu iddia ediyorsa sadece Allah’tan haşyet duymalı, başka da hiç kimseden haşyet duymamalıdır. Biri mü’min değilse; “bana zarar gelir” düşüncesiyle insanlardan korkar; “insanlar benden uzaklaşır, beni kabul etmez” diye insanlardan korkar. Rızkından; “beni işten atarlar, para kazanamam” diye korkar. Böyle biri, Allah’a kulluğu ortaya koyamaz, Allah’ın vahyini taşıyıp takdim edemez; yani Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in resullüğünü yapamaz; çünkü o, mü’min değildir, kendi peygamberini örnek olarak alamamıştır.
Eğer pişman olacaksak bugün pişman olalım, yanlış yaptığımızı anlayacaksak bugün anlayalım. Bugün anlayalım ki düzeltelim; çünkü yarın (kıyamet günü) bunu anladığımızda iş işten geçmiş olur, o gün pişmanlık artık fayda vermez.
Ayetleri okurken bunu hep beraber anlayacağız.
Evet, onlar (mü’minler) Allah’tan başka hiç kimseden korkmazlar, haşyet duymazlar. Eğer mü’minler başkalarından haşyet duyarlarsa haşyet duyduklarını Allah’ın yerine koymuşlardır. Allah’a karşı duymaları gereken haşyeti başkalarına karşı duymuşlardır. Allah ayeti kerimede Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “sen insanlar ‘ne der’ diye hesap yaptın, ‘Allah ne der’ demeli değil miydin? Allah buna daha layık değil miydi”659 buyurur. Hesabı yapılmaya layık olan Allah’tır. “Allah ne der” denmeye layıktır. Bize düşen; “Allah ne der” deyip Allah’ın emrettiği, sevdiği gibi yapmaktır.
Ayet devam eder; Ve kefâ billâhi hasîbâ:660 “Hesap görücü olarak Allah yeter.” Sen hesabı Allah’a göre yap, senin hesabını görecek olan insanlar değil Allah’tır. İnsanlar seni beğenmiş ya da beğenmemiş bu önemli değildir, senin hesabını onlar görmeyecek. Senin hesabını görecek olan Allah’tır, sen de hesabı Allah’a göre yap; çünkü hesap görücü olarak Allah yeter. Allah sana yetsin, başkalarının hesabını yapma dedi Allah.
Allah bunları kime söyler?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e söyler. Allah vahyederken önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e söyleyip nasıl bir gönül haline sahip olması gerektiğini öğretir. Hayata, insana nasıl bakması gerektiğini ve nasıl iman etmesi gerektiğini anlatır. Risaletini nasıl yapması gerektiğini, Allah’ın ayetlerini nasıl tebliğ etmesi ve anlatması gerektiğini ona öğretir. Öğretip eğitir ve yetiştirir. Tabi ki onunla beraber mü’minleri de aynı şekilde eğitir ve yetiştirir.
İttebi’ mâ uhıye ileyke min rabbik: “Sen, rabbinin sana vahyettiğine tabi ol.” Lâ ilâhe illâ huv: “Ondan başka ilah yoktur.” Eğer sen sana vahyolunana tabi olmaz, başkalarının sözüne tabi olursan onu Allah’ın yerine koymuş olursun ki Allah’tan başka ilah yoktur; yani başkasını ilah edinme. Ve a’rıd anil muşrikîn:661 “Müşriklerden de yüz çevir.” Yani Allah’ın vahyine uymayan, tabi olmayan o müşriklerden yüz çevir.
Eğer biri, Allah’ın vahyini bilmiyorsa vahye tabi olduğunu nasıl söyleyebilir! O kişi dinini, Allah’ı ciddiye almamıştır. Allah ne demiş, neden demiş, ne demek istemiş, bunlar onu ilgilendirmemiş demektir. Hiç kimse; “benim vaktim, zamanım, fırsatım yoktu” deyip mazeret üretemez. Eğer sana ebedi hayatın, Allah’ın rızası ve dostluğu, cennet lazımsa Allah’ın kelamını dinlemen, öğrenmen, okuman, anlaman ve ciddiye alman gerekmez mi!
Yâ eyyuhâr resûl: “Ey resul!” Ey Allah’ın resulü, ey Allah’ın risaletini yerine getiren. Bellıg mâ unzile ileyke min rabbik: “Rabbinin sana indirdiğini tebliğ et (anlat).” Ve in lem tef’al fe mâ bellagte risâletehu: “Eğer bunu yapmazsan, (Allah’ın sana indirdiği ayetleri) tebliğ etmezsen onun resullüğünü yapmamış olursun.” Risaletini yerine getirmemiş olursun. Vallâhu ya’sımuke minen nâs: “Allah seni insanlardan koruyacaktır.” Endişe etme, sen Allah’ın sana indirdiğini tebliğ et, Allah seni insanlardan koruyacaktır. İnnallâhe lâ yehdîl kavmel kâfirîn:662 “Allah kâfirleri hidayete erdirmez.” Hakikati örtenleri, anladığı halde inkâr edenleri, yüz çevirenleri, görmezden gelenleri Allah hidayete erdirmez. Anlamadığı halde anlamış gibi yapanları, anlayıp da kendi kendini kandıranları hidayete erdirmez; yani bunların hepsi küfür, hepsi hakikati örtmektir.
Ve lev şâallâhu mâ eşrakû: “Eğer Allah dilemiş olsaydı (o müşrikler) şirk koşamazlardı.” Ve mâ cealnâke aleyhim hafîzâ: “Biz seni onların üzerine muhafız kılmadık.” Sen onların bekçisi değilsin, senin vazifen tebliğ etmektir. Ve mâ ente aleyhim bi vekîl:663 “Sen onlar üzerinde vekil de değilsin.” Sen onların vekili değilsin, onların hesabını sana sormayacağım. Sen davetini yap ve Allah’ın sana indirdiğini tebliğ et. Sen onların üzerinde ne muhafızsın ne de vekilsin; çünkü hafız olan da, vekil olan da Allah’tır.
Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e gönül bakışının nasıl olması gerektiğini öğretir; yani ille de onları hidayete erdireceksin diye bir vazifen, bir muhafızlığın, bir vekâletin yoktur. Senin zaten bir vazifen var ve sen sadece vazifeni yap, diyor Allah.
Ve mâ erselnâke illâ kâffeten lin nâsi beşîran ve nezîra: “Biz seni bütün insanlara uyarıcı ve müjdeci olarak gönderdik.” Senin vazifen; Allah’ın ayetleriyle müjdelemek ve uyarmaktır. İman edenleri cennetle ve Allah’ın rızasıyla müjdelemek; iman etmeyenleri de hem dünyada hem ahirette başlarına gelecek olan Allah’ın elim azabıyla, muhin664 azabıyla, iç yakan alçaltıcı azabıyla uyarmaktır. Ve lâkinne ekseran nâsi lâ ya’lemûn:665 “Ama insanların çoğu bunu bilmez.” Demek ki Allah’ın nebilerinin, resullerinin asli vazifesi; Allah’ın vahyini tebliğ etmek, kulu rabbiyle, rabbinin vahyiyle buluşturmakmış.
Kul mâ kuntu bid’an miner rusul: “De ki: Ben kendi kendine türemiş bir resul değilim.” Ben resullerin ilki değilim. Allah’ın resulü ve nebilerin sonuncusuyum. Benden daha önce de resuller gelmiş geçmiş ve ben ilk resul değilim, de. Ve mâ edrî mâ yuf’alu bî: “(Bir de de ki: Allah) Bana ne yapar, ben bunu bilemem.” Yani bu konuda ben karar veremem ve Allah bana nasıl muamele edecek ben bunu bilmiyorum, de. Ve lâ bikum: “Ve size de (nasıl muamele edecek) bilmiyorum.” Yani senin rabbin Allah’tır ve sen Allah ile muhatapsın. Allah senin içini de, dışını da bilir. Allah’a iman et, rabbine âbd olmaya çalış. Zahiri tavrınla, hareketinle dışarıdaki insanlar seni mü’min olarak görebilir; ama bu geçersizdir dedi. İn ettebiu illâ mâ yûhâ ileyye: “Ben sadece bana vahyolunana tabi olurum.” Allah’ın bana vahyettiğine tabi olurum. Ve mâ ene illâ nezîrun mubîn:666 “Ben apaçık bir uyarıcıdan başka bir şey değilim.” Böyle söyle, dedi Allah. Ben bana vahyolunana tabi olurum. Ben böyleyim, eğer siz de mü’minseniz siz de böyle olun, de; yani kulum benimle, vahyimle muhatap olduğunu bilsin. Bununla beraber sen de bir kulsun ve sana vahyolunana tabi ol.
Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemîn:667 “Biz seni yalnız âlemlere rahmet olasın diye gönderdik.” Resulullah (s.a.v.) Efendimiz neyle rahmet olur? -Allah’ın vahyiyle, Allah’ın ayetlerini taşımakla rahmet olur. Kim onunla beraber olursa Allah’ın rahmetinin içine girer. Kim de rahmet olur, onun resulü olur, onun getirdiği vahyi taşırsa o vahyi taşıdığı insanlara rahmet olur.
Lekad câekum resûlun min enfusikum azîz: “Andolsun ki size sizin içinizden bir resul gönderdik ki o aziz (bir resuldür).” O, Allah’ın şereflendirdiği bir resuldür, şerefini Allah’tan alan bir resuldür. Aleyhi mâ anittum harîsun aleykum: “O, size karşı çok düşkündür. Sizin sıkıntıya uğramanız ona çok ağır gelir.” Bil mu’minîne raûfun rahîm:668 “Mü’minlere karşı rauf ve rahimdir.” Allah’ın Rauf ve Rahim ismi üzerinde kemaliyle tecelli etmiştir; yani size rıfk ile yumuşaklıkla muamele eder. Ona tabi olursanız aynı zamanda sizi yüceltir, ref eder. Sizi rauf yapar, siz de onunla beraber rahim olursunuz.
Fe bimâ rahmetin minallâhi linte lehum: “Allah’ın rahmetinden dolayı sen onlara yumuşak davrandın.” Uhud Savaşı’ndan önce Resulullah (s.a.v.) Efendimiz sahabeyle istişare eder. Sahabenin çoğunluğu; “düşmanı dışarıda karşılayalım” der. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ise içeride karşılamayı tercih eder. Çoğunluk dışarıda karşılayalım, deyince Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onları dinler ve düşmanı dışarıda karşılarlar.
Uhud Savaşı’nı hepimiz biliyoruz, aslında Uhud Savaşı bir hüsrandır. Yalnız bu savaş büyük bir imtihandı. “Düşmanları dışarıda karşılayalım” diyenler savaştan ilk önce kaçanlar oldu; ama buna rağmen Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “Allah’ın rahmetinden dolayı sen onlara yumuşak davrandın” buyurur. Allah, Rahim ismiyle Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e tecelli ettiği için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz onlara yumuşak davranmıştır.
Ve lev kunte fazzan galîzal kalbi: “Eğer sen (onlara) karşı katı kalpli olsaydın, kaba davransaydın.” Lenfaddû min havlike: “O zaman (onlar) senin etrafından dağılırlardı.” Fa’fu anhum: “Onları affet.” Vestagfir lehum: “Onlar için istiğfar et.” Allah’tan mağfiret dile. Ve şâvirhum fîl emr: “Onlarla istişare etmeye devam et.” İstişarede onlar yanlış yaptılar; ama sen yine de onlarla istişare etmeye devam et, dedi Allah. Fe izâ azamte: “Ne zaman ki (bir iş için) azmettin.” Bir işe karar verdin. Fe tevekkel alâllâh: “Allah’a tevekkül et (Allah’a güven).” İnnallâhe yuhibbul mutevekkilîn:669 “Allah, (kendisine) tevekkül edenleri (güvenenleri) sever.” Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i yetiştirirken ümmeti de beraberinde yetiştirir ve ona nasıl yapması, nasıl olması gerektiğini öğretir.
Fe lealleke bâhiun nefseke alâ âsârihim in lem yu'minû bi hâzâl hadîsi esefâ:670 “Onlar bu söze iman etmiyor diye nerdeyse arkalarından kendini kahredeceksin.” Onlar Allah’ın kelamını kabul etmiyor diye kendini nerdeyse kahredeceksin. Allah, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “böyle yapma, sen rabbinin risaletini tebliğ et. Onlar iman etmiyorlar diye, Allah’ın kelamını kabul etmiyorlar diye kendini böyle kahretme” dedi. Bu aynı zamanda davet eden herkes için de geçerlidir.
Vasbir li hukmi rabbik: “Rabbinin hükmüne sabret.” Fe inneke bi a’yuninâ: “Sen bizim nazarımızın önündesin.” Yani ben sürekli sana nazar ediyorum, nazarımın önündesin. Onun için hüküm ne olursa olsun rabbinin hükmüne sabret! Ve sebbih bi hamdi rabbike hîne tekûm:671 “Kalktığın zaman rabbini hamd ile tesbih et!” Bir işe başladığın zaman, Allah’ın vahyini tebliğ ettiğin zaman rabbini hamd ile tesbih et.
Ve enzir aşîratekel akrabîn: “(Öncelikle) Aşiretini ve yakın akrabanı uyar (davet et).” Öncelik onlarındır. O yüzden önce aşiretini uyar ve davet et, dedi Allah. Vahfıd cenâhake li menittebeake minel mu’minîn: “Mü’minlerden sana tabi olanlara rahmet kanadını ger.” Onlara karşı rahim ol. Fe in asavke fe kul innî berîun mimmâ ta’melûn: “Eğer sana asi olurlarsa (isyan eder, itiraz ederlerse) de ki: Ben sizin yapmış olduklarınızdan (amelinizden) uzağım.” Sana tabi olmadılarsa ben sizden ve sizin amelinizden uzağım, de; yani sizin yaptığınızı kabul etmiyorum, de. Ve tevekkel alâl azîzir rahîm:672 “Sen aziz ve rahim olan (rabbine) tevekkül et (ona güven).”
Vasbır nefseke meallezîne yed'ûne rabbehum bil gadâti vel aşiyyi: “Sen sabah akşam rabbinin rızasını isteyenlerle beraber ol (onlarla beraber) sabret.” Yurîdûne vechehu: “Onlar onun (Allah’ın) cemalini isterler.” Sen onlarla beraber ol, onlarla beraber sıkıntıya göğüs ger ve sabret. Ve lâ ta'du aynâke anhum, turîdu zînetel hayâtid dunyâ: “(O diğerleri gibi) Dünya hayatının ziynetine nazar etme, isteme.” Dünya hayatını seven, dünya hayatının süsünü sevenlere imrenme. Sen sabah akşam rabbinin cemalini isteyenlerle beraber ol. Ve lâ tutı' men agfelnâ kalbehu an zikrinâ: “Kalbi, bizi zikretmekten gafil olanlara aldırış etme (onlara bakma).” Vettebea hevâhu: “Onlar kendi hevalarına (nefsinin arzu ve isteklerine) uymuşlardır.” Onlar Allah’a ve resulüne tabi olmamış, kendi nefislerinin hevasına tabi olmuşlardır. Ve kâne emruhu furutâ:673 “Aşırılığa düşenlere tabi olma (itaat etme).” Kendi arzuları, istekleri peşinde gidip aşırılığa düşenlere tabi olma. Allah bunları Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e dolayısıyla bütün mü’minlere söyler.
Ve izâ raâkellezîne keferû in yettehızûneke illâ huzuvâ: “O kâfirler seni gördüklerinde ancak alaya alırlar.” E hâzâllezî yezkuru âlihetekum: “Sizin ilahlarınız hakkında ileri geri konuşan (onları küçümseyen) bu mu? (derler).” Ve hum bi zikrir rahmâni hum kâfirûn:674 “Oysaki onlar Rahman’ın zikrini inkâr edenlerdir.” O kâfirler, Rahman’ın ayetlerini, zikrini, vahyini inkâr eder. Bir de kâfirler; “başka şeylere ve başkalarına tapmayın, puta, dünyaya tapmayın” diyen Allah’ın resulü için; “bizim ilahlarımızı diline dolamış alaya alır” derler.
Peki, bu ayetten neyi anlamamız gerekir?
Hangi ayet olursa olsun mutlaka onu bugüne taşıyıp burada anlamamız gerekir. “Allah’ın vahyine gelin, Allah’ın resulüne tabi olun” denilip Allah’ın hükmü ortaya koyulduğunda birileri kendi ilahını hemen öne sürer ya da “ahiret dünyadan daha hayırlıdır, daha önemlidir” dendiğinde dünyaya tapanlar, dünyayı ahirete şirk koşanlar; “niye böyle söylüyorsun” deyip kızarlar; yani bu hiçbir zaman değişmez.
Kul innemâ ene beşerun mislukum: “De ki: Ben de sizin gibi bir beşerim.” Yûhâ ileyye ennemâ ilâhukum ilâhun vâhid: “Bana ilahınızın (ilahımızın) tek bir ilah olduğu vahyolunuyor.” Festekîmû ileyh: “Öyleyse ona dönün (tek olan Allah’a yönelin).” Vestagfirûhu: “Ondan mağfiret dileyin (ona istiğfar edin). Ve veylun lil muşrikîn:675 “Müşriklere yazıklar olsun!” Böyle yapmayanlara yazıklar olsun, veyl olsun, dedi Allah.
Kul innemâ ene beşerun mislukum: “De ki: Ben de sizin gibi bir beşerim.” Yûhâ ileyye ennemâ ilâhukum ilâhun vâhid: “Bana ilahınızın, (ilahımızın) tek bir ilah olduğu vahyolunuyor.” Fe men kâne yercû likâe rabbihî: “Kim ki rabbine kavuşmak istiyorsa.” Kavuşmayı umuyorsa, kavuşacağına iman etmişse. Felya’mel amelen sâliha: “O zaman salih amel işlesin.” Eğer iman etmişse, rabbine kavuşacağını umuyorsa salih amel işlesin, dedi Allah. Ve lâ yuşrik bi ıbâdeti rabbihî ehadâ:676 “Hiç kimseyi de rabbinin ibadetine ortak koşmasın (onu ortak yapmasın).” Yani ibadeti bir tek Allah’a yapsın. Hiç kimse için değil, sadece onun için yapsın.
Fe li zâlike fed’u vestekım kemâ umirt: “Sen (rabbine) davet et. (Rabbinin) Sana emrettiği gibi istikamet üzere ol (dost doğru ol).” Ve lâ tettebi’ ehvâehum: “Onların heveslerine (hevasına) tabi olma.” Ya, Allah’ın sana emrettiğine tabi olursun ya kendi hevesine ya da başkalarının heva ve hevesine tabi olursun; ama sen rabbinin sana vahyettiğine tabi ol, dosdoğru ol, buyurdu Allah. Ve kul âmentu bi mâ enzelallâhu min kitâb: “De ki: Allah, kitaptan neyi indirmişse ona iman etmişim.” Ve umirtu li a’dile beynekum: “Bir de aranızda adalet ile hükmetmekle emrolunmuşum.” Allâhu rabbunâ ve rabbukum: “Allah bizim de rabbimizdir, sizin de rabbinizdir.” Lenâ a’mâlunâ ve lekum a’mâlukum: “Bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz de sizedir.” Lâ huccete beynenâ ve beynekum:677 “Sizinle bizim aramızda tartışma konusu olacak (herhangi bir şey de) yoktur.”
Allah bunu resuller üzerinden bütün insanlara söyler; Ya, Allah’ı kabul edersin ya da etmezsin, hepsi bu kadardır. “Kabul edersen beraber yürürüz, şayet kabul etmezsen o zaman senin amellerin sana, benim amellerim ise banadır” de. Yani “Ben haklıyım” diye kendini savunmana, ispatlamana gerek yoktur. Kendini Allah’a ispatla. Eğer iman etmişsen istikamet üzere olup salih amel işlersin. Ameline bak, bu işler lafla olmaz, amelle olur. Allâhu yecmeu beynenâ ve ileyhil masîr:678 “Allah mutlaka bizi bir araya toplayacak ve dönüş de onadır.” Hepimizin hesabını görecek olan odur.
Fasbir kemâ sabera ulûl azmi miner rusul: “Azim sahibi resuller gibi sabret (azmet).” Resullerden azim sahibi olanlar gibi sen de azim sahibi ol ve azmet; yani tavrını ortaya koy, hak üzerinde diren, çabanı, gayretini sarf et, büyük dur, azim dur. Ve lâ testa’cil lehum: “Onlar için de acele etme.” Birileri yanlış yapıyorsa; onlara hemen ceza gelsin, hemen anlasınlar, hemen tabi olsunlar, deme. Bu konuda acele etme, dedi Allah.
Ke ennehum yevme yeravne mâ yûadûne lem yelbesû illâ sâaten min nehâr: “Onlar o gün (Kıyamet günü) azabı gördüklerinde sanki gündüzün bir saati kadar (bir kısmı kadar) kalmış gibi zannederler.” Dünya hayatı onlara bir saat yaşanmış bir hayat gibi gelir. Belâgun, fe hel yuhleku illâl kavmul fâsikûn:679 “Bu (Allah’ın, kullarına yaptığı) bir tebliğdir. (Allah) Fasık olanlardan başkasını helak etmez.” Yani Allah’a bile bile karşı gelenlerden başkasını Allah helak etmez.
Ve in kâdû le yeftinûneke anillezî evhaynâ ileyk: “Neredeyse onlar sana o vahyettiğimizden başka bir şeyi söylemen için seni fitneye düşüreceklerdi.” Başka bir şey söylemen için seni zorladılar. Li tefteriye aleynâ gayrahu: “Bize ondan başka (Allahın vahyettiğinin dışında başka bir şeyle) iftira etmen için (seni zorladılar).” Seni fitneye düşürmek için zorlamaya çalıştılar. Ve izen lettehazûke halîlâ:680 “(Eğer sen öyle yapsaydın) O zaman seni dost edinirlerdi.” Allah’ın resulünü, eğer onlar gibi yapsaydı dost olarak kabul ederlerdi; ama Allah’ın resulü onların dediğini kabul etmeyince onu düşman olarak gördüler.
Ayet devam eder; Ve lev lâ en sebbetnâke: “Eğer biz seni sabit kılmasaydık.” Ayağını sağlam tutmasaydık, sağlamlaştırmasaydık. Lekad kidte terkenu ileyhim şey’en kalîlâ:681 “And olsun ki az da olsa nerdeyse meyletmiştin.” Onların istediği gibi bir şeyler söylemeye nerdeyse meyletmiştin. Allah bunu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e söyler; yani onlar iman etsin diye nerdeyse az da olsa onların istediği gibi bir şeyler söylemeye meylettin; ama biz seni sağlamlaştırdık, buna müsaade etmedik, dedi Allah. Onun için birileri yanlış yaptığında söz konusu Allah’ın vahyi olunca onda taviz olmaz.
Eğer Resulullah (s.a.v.) Efendimiz biraz da olsa onlar gibi yapsaydı ne olurdu?
İzen le ezaknâke di’fal hayâti ve di’fal memât: “(Allah’ın vahyinin dışında bir şey söyleseydin) Biz sana hayatın ve ölümün acısını kat kat tattırırdık. Summe lâ tecidu leke aleynâ nasîrâ:682 “Sonra bize karşı sana (yardım edecek) bir yardımcı da bulamazdın.” Yani sana öyle bir azap ederdim ki hem hayatın, hem ölümün acısını kat kat sana tattırırdım ve hiç kimse de sana yardım edemezdi. Allah birine azap ederse kim ona Allah’a karşı yardım edebilir!
Bu ayeti nasıl anlamak gerekir?
Eğer herhangi bir konuda sadece Allah’ın vahyettiğini, Allah’ın emrini söylemezsek, başkasının hevasına uyup onun söylediği gibi söylersek o zaman hayatın ve ölümün acısını kat kat tatmayı kabul ettik, bu durumda hiç kimse de Allah’a karşı bize yardım edemez demektir. Allah bu azabı kat kat tattırır da bunun farkında bile olmayız ve onu başka şeylere bağlarız. Allah’tan yüz çevirdiğimiz için bunun bir azap olduğunu anlayamayız. Azabı yaşar, feryat ederiz; ama bunu anlamaz, onu başka şeylere, başka sebeplere bağlarız.
Neden?
Her anda Allah’ın hükmettiğine iman etmemişiz, mülkün Allah’a ait olduğunu kavrayamamışız, Allah’ın kulu olduğumuzu, Allah’ın bize her anda muamele ettiğini kavrayamamış, anlayamamışız da ondan. Bu yüzden bunu tesadüfe bağlar ya da suçu birbirimize atarız. Allah’a şirk koşmak için bahaneler üretip; “senin yüzünden şöyle şöyle oldu, senin yüzünden hasta oldum, senin yüzünden verem oldum, kanser oldum” deyip buna vesile olanları Allah’a şirk koşarız. Allah’a şirk koşmak için birilerini suçlayacağız ya ondan böyle yaparız!
Yâ eyyuhân nebiyyu lime tuharrimu mâ ehallallâhu leke: “Ey Allah’ın nebisi (peygamberi)! Allah’ın helal kıldığı bir şeyi kendine neden haram kılıyorsun?” Tebtegî mardâte ezvâcike: “Zevcelerinin rızasını gözeterek.” Zevcelerinin rızası için Allah’ın helal kıldığı bir şeyi kendine neden haram kılıyorsun? Vallâhu gafûrun rahîm:683 “Allah, ğafur ve rahimdir.” Allah, peygamberini uyarır; yani tövbe et, Allah’ın helal kıldığı bir şeyi kendine haram kılma, buyurur.
Yâ eyyuhâl muzzemmil: “Ey örtüsüne bürünen!” Kumil leyle illâ kalîlâ: “Bir kısmı hariç geceleyin kalk, kıyamda dur (ayakta dur).” Nısfehû evinkus minhu kalîlâ: “Yarısı kadar veya ondan biraz daha eksilt.” Ev zid aleyhi ve rettilil kur’âne tertîlâ: “Ya da biraz arttır ve Kur’an’ı tertil üzere oku.” Kur’an’ı tane tane oku, diye tefsir edilir. Tertil demek tane tane demek değildir. Tertil; Allah’ın ayetlerini bütün hücrelerine yedirmek demektir. Neden böyle yapman gerekir? İnnâ se nulkî aleyke kavlen sekîlâ:684 “Çünkü biz sana ağır bir sözü vahyedeceğiz.”
Allah’ın vahyi ağırdır ve sen bu ağır vahyi taşıyacaksın. Bu vahyi taşıyabilmen için senin önce hazırlıklı olman gerekir. Bunun için de gece kalk, Allah’ın ayetlerini tertil üzere oku; yani üzerinde derinlemesine tefekkür et, tefakkuh et, tedebbür et. Her zerrene Allah’ın ayetleri iyice yedirilsin ki sana vahyedeceğimiz bu ağır sözü taşıyabilesin, dedi Allah.
Demek ki gece kalkmak Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e farzmış. Daha önce sahabe de onunla beraber kalkardı. Allah bunu bize farz kılmamıştır; ama Allah’ın vahyini taşıyanlar mutlaka gece kalkıp Allah’ın ayetlerini tertil üzere okumalı, ayetler üzerinde tefekkür etmelidir.
Mâ kâne muhammedun ebâ ehadin min ricâlikum: “Muhammed, sizin erkeklerinizden herhangi birinin babası değildir.” Ve lâkin resûlallâh: “Fakat (o) Allah’ın resulüdür.” Ve hâtemen nebiyyin: “Ve nebilerin sonuncusu (mührüdür).” Nebiliği mühürleyendir, hâtemen nebiyyindir. Ve kânallâhu bi kulli şey’in alîmâ:685 “Muhakkak ki Allah, her şeyi bilendir.” Allah, mü’minlere Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e karşı nasıl bir hal, nasıl bir tavır içinde olmaları gerektiğini beyan eder.
Huvellezî bease fîl ummiyyîne resûlen minhum yetlû aleyhim âyâtihî ve yuzekkîhim ve yuallimuhumul kitâbe vel hikmeh: “O ki ümmiler içinde okuma yazma bilmeyen, onun ayetlerini okuyan, kitabı öğreten, hikmeti öğreten, nefisleri tezkiye eden bir resul göndermiştir.” Ve in kânû min kablu le fî dalâlin mubîn:686 “Onlar daha önce apaçık bir delaletteydiler.” Allah’ın resulü gelmeden, onlara Allah’ın ayetlerini okuyup, hikmeti öğretip, nefislerini tezkiye etmeden önce onlar apaçık bir delaletteydiler.
Demek ki bize Allah’ın ayetleri okunmayana, beyan edilmeyene, kitap ve hikmet öğretilmeyene, nefsimiz tezkiye olmayana kadar apaçık bir delaletteymişiz. Bunu Allah söylüyor. Bunu böyle anlamak gerekir. Allah’ın ayetleriyle muhatap olmayanlar, hikmeti öğrenmeyenler, nefsi tezkiye olmayanlar apaçık bir delalettedir.
Ve in yekâdullezîne keferû le yuzlikûneke bi ebsârihim lemmâ semiûz zikra: “Kâfirler Allah’ın zikrini (ayetlerini) işittikleri zaman nerdeyse seni gözleriyle devirecekler.” Yani sana kin ve nefretle bakarlar. Ve yekûlûne innehu le mecnûn:687 “Ve (senin için) derler ki: Muhakkak ki o, gerçekten bir mecnundur (delidir).” Sana kin ve nefretle bakarlar, ellerinden gelse gözleriyle seni devirirler, dedi Allah.
Allah’ın ayetlerini okuduğumuzda, anlattığımızda bize öyle kin ve nefretle bakanlara Allah; “kâfir” dedi. Allah’ın ayetlerini okuduğumuz için; “Allah’a itaat edelim, ahireti dünyanın önüne alalım, Allah’ın rızasını gözetelim” dediğimizde birileri bizim söylediğimizi beğenmez, kin ve nefret ile bakarsa onlar Allah’ın ayetine göre kâfirmiş.
Kul in tuhfû mâ fî sudûrikum: “De ki: Siz göğsünüzdekini gizleseniz de, (içinizdekini gizleseniz de).” Ev tubdûhu: “Onu açıklasanız da.” Ya’lemhullâh: “Allah onu bilir.” Yani senin nasıl baktığını bilir. Allah’ın ayetleri sana okununca neyi hissettiğini, neyi düşündüğünü açıklasan da gizlesen de Allah bilir. Ve ya’lemu mâ fîs semâvâti ve mâ fîl ard: “(O), Göklerde ve yerde ne varsa hepsini bilir.” Seni mi bilmeyecek? Vallâhu alâ kulli şey’in kadîr:688 “Allah her şeye kadirdir.” Dilerse seni hemen helak eder. Eğer Allah, sana imkân tanıyorsa bu, seni bilmediği ya da senin onu kandırdığın manasına gelmez.
Ayet devam eder; Yevme tecidu kullu nefsin mâ amilet min hayrin muhdâran ve mâ amilet min sû’: “Her nefis, hayır olsun veya şer olsun her neyi yapmışsa o gün onu kendi önünde hazır bulur.” Çünkü onu kendisi göndermiştir. Kul, hayırda ve şerde neyi göndermişse Kıyamet günü onu kendi önünde hazır bulur. Teveddu lev enne beynehâ ve beynehû emeden baîdâ: “O ister ki onunla (işlediği günahlarıyla, yanlışlarıyla) kendi arasında çok uzun bir mesafe olsun.” Yani onu görmek istemez. “Keşke bu amelim benden uzak olsaydı, önümde olmasaydı” der. Ve yuhazzirukumullâhu nefseh: “Allah sizi kendisinden sakındırıyor.” Allah; bana karşı dikkatli olun, azabımdan, gazabından sakının, diyor. Vallâhu raûfun bil ibâd:689 “Allah, kullarına karşı rauftur.”
Allah sizi kendisinden sakındırır, bununla beraber kullarına karşı rauftur, yumuşak muamele eder, buyurdu Allah. Yalnız o yumuşak muameleye aldanmamak gerekir. Burada yumuşak muamelede bulunuyorsa biz güzel yapalım, doğru yapalım diyedir. Ahirette yanlışımızın karşılığını bulup cezasını çekeceğiz. Onun için Allah’ın bu dünyadaki raufluğuna, rıfk ile muamele etmesine aldanıp ahirette de bana rıfk ile muamele eder, demeyelim. Allah bizi kendisinden, zatından sakındırır.
Ayet devam eder; Kul in kuntum tuhibbûnallâh: “De ki: Eğer siz Allah’ı seviyorsanız.” Fettebiûnî: “Bana tabi olun.” Yuhbibkumullâhu ve yagfir lekum zunûbekum: “(Eğer siz bana tabi olursanız) Allah da sizi sever ve sizin günahlarınızı mağfiret eder.” Vallâhu gafûrun rahîm:690 “Allah ğafur ve rahimdir.”
Yani Allah’ı sevdiğimizi iddia ediyorsak, Allah’ı gerçekten seviyorsak bu durumda yapmamız gereken şey; peygambere tabi olmak, ona uymaktır. Eğer bunu yaparsak Allah da bizi sever ve günahlarımızı mağfiret eder; çünkü Allah ğafur ve rahimdir; ama Allah’ın resulüne tabi olmazsak Allah’ı sevdiğimizi ispatlamış olmayız. Bu durumda bizim sevgimiz yalan bir sevgi; yani laftan ibaret bir sevgi olur.
Kul: “De ki.” Etîûllâhe ver resûl: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” Fe in tevellev: “Eğer dönerlerse.” Fe innallâhe lâ yuhibbul kâfirîn:691 “Muhakkak ki Allah, kâfirleri sevmez.” Eğer Allah’a ve resulüne itaat etmekten yüz çevirirlerse Allah kâfirleri sevmez.
Bu durumda ayet hangi manaya gelir?
Allah’ı sevmeyen, resulüne tabi olamaz. Dolayısıyla Allah’ın resullerini sevmeyenler, Allaha ve resulüne itaat etmeyenler kâfirdir ve Allah kâfirleri sevmez. Yani “beni sevdiğini söylemenle iş bitmiyor, beni sevdiğini, imanını ispatlaman için resulüme tabi olman gerekir. Resulüme tabi olursan seni sever ve günahını mağfiret ederim. Eğer Allah’ın resulüne tabi olmaktan yüz çevirirsen bil ki Allah kâfirleri sevmez. O zaman sen de kâfir olmuş olursun” dedi Allah.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” Etîullâhe ve resûlehu: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” Ve lâ tevellev anhu: “Ondan yüz çevirmeyin.” Ve entum tesmeûn:692 “Siz onu dinliyorsunuz.” Onu dinlediğiniz halde ondan yüz çevirmeyin. Onu dinliyorsunuz derken dinledikleri Allah’ın ayetleridir.
Ve etîullâhe ve resûlehu: “Allah’a ve resulüne itaat edin.” Ve lâ tenâzeû fe tefşelû: “Birbirinizle çekişmeyin, birbirinize düşmeyin.” Ve tezhebe rîhukum:693 “(Eğer birbirinizle çekişirseniz, birbirinize düşerseniz) Rayihanızı kaybederseniz.” Rayihanız (kokunuz) gider; çünkü mü’min Allah’ın güzelliğini yansıtır, bu yüzden mü’minin imanı güzel kokar; ama birbirinizle tartışırsanız mü’minin kokusunu kaybedersiniz, dedi Allah.
Güzel koku, insanı çeker, pis koku da tiksindirip uzaklaştırır, Allah ayette; tartışınca o mü’minlik kokusunu kaybedersiniz, buyurdu. Bu yüzden; “mü’minler tartışmaz” diyoruz. Okuduğumuz ayetlerde; “bizim amellerimiz bize, sizin amelleriniz de sizedir. De ki: Aramızda tartışma konusu olacak herhangi bir şey yoktur. Bizi bir araya toplayıp hesaba çekecek olan Allah’tır”694 diye Allah zaten beyan etmişti.
Ya iman edersin ya etmezsin. Neden tartışıp kendini ispatlamaya çalışıyorsun, neden ille de; “ben doğruyu yapıyorum” diyorsun? Bir kul olarak amelinle, ahlakınla, ibadetinle kendini Allah’a ispatlaman gerekir. Eğer tartışırsan rayihanı kaybedersin.
Vasbirû: “Sabredin!” İnnallâhe meas sâbirîn:695 “Allah sabredenlerle beraberdir.” Eğer birileri ille de tartışıyorsa onlara karşı sabredin; yani Allah o tartışıp münakaşa yapanların belasını verir. Mü’minseniz kokunuzu kaybetmeyin, Allah’a ve resulüne itaat edin. Eğer tartışıp birbirinizle münakaşa ederseniz Allah’a ve resulüne itaat etmemiş olursunuz, dedi Allah.
Onun için ısrarla söylüyoruz;
Dinimizi Allah’tan öğrenmemiz lazım. Ne yapmamız, nasıl konuşmamız, nasıl düşünmemiz, hayatı nasıl yaşamamız gerektiğini Allah’tan öğrenmemiz lazım. Bu durumda birbirleriyle tartışanlar kaybetmiştir. Böyle olanlar Allah’a ve resulüne itaat etmemiş ve mü’min olma kokusunu kaybetmiştir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû atîûllâhe ve atîûr resûle ve ulil emri minkum: “Ey iman ettiğini iddia edenler! Allah’a itaat edin, resulüne itaat edin. Bir de sizden olan emir sahibine (ulu’l-emre itaat edin).” Fe in tenâza’tum fî şey’in: “Herhangi bir konuda anlaşmazlığa düşerseniz.” Fe ruddûhu ilâllâhi ver resûl: “Onu hemen Allah’a ve resulüne götürün.” Yani Allah o konuda ne hüküm vermişse onu alın, Kur’an’a, sünnete ve hadise götürün. “Bana göre şöyledir, âdetimiz böyledir, bizim geleneklerimiz böyledir” demeyin. Onu Allah’a ve resulüne götürün. İn kuntum tu’minûne billâhi vel yevmil âhir: “Eğer siz Allah’a ve ahirete iman etmişseniz (böyle yaparsınız).” Yok, iman etmemişseniz, kendinize, örfünüze, törenize, âdetinize veya birilerine göre hareket edersiniz. Zâlike hayrun ve ahsenu te’vîlâ:696 “Bu, sonuç bakımından daha hayırlı ve güzel olandır.” Herhangi bir konuda anlaşmazlığa düştüğümüzde onu Allah’a ve resulüne götürmek hüküm açısından en hayırlı ve en güzel olandır.
Ve men yutiıllâhe ver resûl: “Kim, Allah’a ve resulüne itaat ederse.” Fe ulâike meallezîne en’amellâhu aleyhim: “Allah, onları kendisine nimet verdiği kullarıyla beraber eder.” Minen nebiyyîn: “Nebilerle (beraber eder).” Ves sıddîkîn: “Sıddıklarla (beraber eder).” Veş şuhedâ’: “Şahitlerle (beraber eder).” Ves sâlihîn: “Salihlerle (beraber eder).” Onlar Kıyamet günü Allah’ın kendisine nimet verdiği kullarla beraberdir. Ve hasune ulâike rafîkâ:697 “Bunlar ne güzel arkadaştırlar.”
Allah’ın nimet verdiği bu zümreyle beraber olmak için Allah’a ve resulüne itaat etmek gerekir. Biri; “ben Allah’a ve resulüne itaat ediyorum” derse bu durumda onun arkadaşları nebiler, sıddıklar, şahitler ve salihlerdir. O yüzden bunlardan birinin halini üzerinde göstermesi gerekir; yani biri ona bakınca; “bu gerçekten sadıklardandır, salihlerdendir, şahitlerdendir” diyebilmelidir. Yoksa öyle lafla; “ben Allah’a ve resulüne itaat ettim” demek olmaz. Bu, kendimizi kandırmak olur.
Men yutiir resûl: “Kim resule itaat ederse.” Fe kad atâallâh: “Allah’a itaat etmiştir.” Ve men tevellâ: “Kim de yüz çevirir (dönerse).” Fe mâ erselnâke aleyhim hafîzâ:698 “Biz seni onun üzerine bekçi olarak göndermedik.” Bu; o, tercihini yapmış, onu bırak onun cehenneme kadar yolu var, demektir.
İnnellezîne yubâyiûneke innemâ yubâyiûnallâh: “O sana biat edenler Allah’a biat etmiştir.” Yedullâhi fevka eydîhim: “Allah’ın (kudret) eli onların eli üzerindedir.” Fe men nekese fe innemâ yenkusu alâ nefsih: “Kim ahdine vefa göstermezse kendi aleyhinde dönmüş olur.” O biatının gereğini yerine getirmeyenler, ondan dönenler kendi aleyhlerinde dönmüş olurlar. Ve men evfâ bi mâ âhede aleyhullâh: “Kim de Allah’a verdiği o ahde vefa gösterirse.” O biatının gereğini yerine getirirse. Fe se yu’tîhi ecran azîmâ:699 “Ona azim bir ecir (azim bir karşılık) vardır.” Çünkü o, Allah’a verdiği sözü yerine getirmiştir.
İnnemâ kâne kavlel mu’minîne izâ duû ilâllâhi ve resûlihî li yahkume beynehum: “Aralarında hükmetmesi için Allah’a ve resulüne çağrıldıkları zaman mü’minlerin sözü sadece şudur.” En yekûlû semi’nâ ve ata’nâ: “İşittik ve itaat ettik, demeleridir.” Yani gelin, Allah ve resulü hüküm versin, Allah’ın kitabına göre hüküm olsun, dendiğinde onların sözü sadece “işittik ve itaat ettik” demektir. Sözü; “işittik ve itaat ettik” olmayanlar mü’min değildir. Ve ulâike humul muflihûn:700 “İşte kurtuluşa erenler (felaha erenler) bunlardır.” Böyle demeyip Allah’ın hükmünü kabul etmeyenlere ise kurtuluş yoktur.
Ve men yutıillâhe ve resûlehu: “Kim, Allah’a ve resulüne itaat ederse.” Ve yahşallâhe: “Allah’a karşı haşyet duyarsa.” Ve yettakhi fe ulâike humul fâizûn:701 “Ondan sakınırsa işte kurtuluşa erenler (saadete erenler) bunlardır.”
Lâ tec’alû duâer resûli beynekum ke duâi ba’dıkum ba’d: “Aranızda birbirinizi çağırdığınız gibi (Allah’ın) resulünü öyle çağırmayın.” Kad ya’lemullâhullezîne yetesellelûne minkum: “Allah sizden, diğerini siper ederek kaçanları bilir.” Livâzâ felyahzerillezîne yuhâlifûne an emrihî en tusîbehum fitnetun ev yusîbehum azâbun elîm:702 “Böylece onun emrine aykırı davranmış olanlar, kendilerini fitneye düşürmüşlerdir. Onlara acıklı, (elim) bir azap vardır. (Eğer sakınabiliyorlarsa Allah’ın azabından) sakınsınlar.” Yani Allah’ın resulü herhangi bir konuda hüküm verdiğinde, onları davet ettiğinde o birbirlerini siper edip kaçanlar kendini Allah’ın azabına karşı korusun bakayım. Allah “kaçmayın” diyor. Bunlar, kendini kandırıp peygamberi de kandırmaya çalışanlardır.
Ve mâ kâne li mu’minin ve lâ mu’minetin izâ kadallâhu ve resûluhu emran en yekûne lehumul hıyeratu min emrihim: “Allah ve resulü herhangi bir konuda hüküm verdiği zaman hiçbir mü’min erkek ve mü’min kadın için kendi işlerinde iradeleriyle seçme hakkı olmaz.” Eğer mü’minseler Allah ve resulüne itaat etmeleri lazım; yani mü’minler böyledir. Onlar o konuda kendi iradelerini kullanmazlar; yani onların kendilerine göre seçim hakkı yoktur. “Allah ve resulü şöyle emretmiş, ben de böyle istiyorum” diyemezler. Ve men ya’sıllâhe ve resûlehu: “Kim, Allah’a ve resulüne asi olursa.” Yani kim, Allah ve resulünün emri ve hükmü karşısında kendi tercihini ortaya koyup asi olursa; Fe kad dalle dalâlen mubînâ:703 “O apaçık bir delaletle delalete düşmüştür.” Kısacası dinden, imandan çıkıp delalete düşmüştür.
En nebiyyu evlâ bil mu’minîne min enfusihim: “Allah’ın peygamberi, mü’minler için kendi nefislerinden daha önce gelir (daha sevgilidir).” Yani mü’minler, peygamberi kendi nefislerine tercih ederler. Ve ezvâcuhu ummehâtuhum:704 “Onun zevceleri de onların anneleridir.” Ümmetin anneleridir.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman ettiğini iddia edenler!” İttekûllâhe ve âminû bi resûlih: “Allah’a karşı takva sahibi olun ve onun resulüne iman edin.” İman ederseniz ne olur? Yu’tikum kifleyni min rahmetih: “O, size rahmetinden iki kat verir.” Ve yec’al lekum nûran temşûne bih: “Size bir nur verir ki o nurun ışığında yürürsünüz.” Bu, manevi bir yürümedir. Ve yagfir lekum: “Sizi mağfiret eder.” Vallâhu gafûrun rahîm:705 “Allah ğafur ve rahimdir.”
Yani kim, Allah’a karşı takva sahibi olur ve resulüne iman ederse Allah ona rahmetinden iki kat verir. Bir de ona nurunda, ışığında yürüyecek bir nur verir. Bu nur, gönüldeki nurdur; onunla hakkı ve batılı, yanlışı ve doğruyu, güzelliği ve çirkinliği ayırt eder. Allah’ın rızasının ve gazabının nerde olduğunu ayırt eder. Bu nurun ışığı ona resulüne iman etme karşılığında hakkı ve batılı, güzelliği ve çirkinliği, gazabı ve rahmeti gösterir. Bununla beraber Allah onun günahlarını da mağfiret eder, Allah ğafur ve rahimdir.
Fe keyfe izâ ci’nâ min kulli ummetin bi şehîdin: “(Kıyamet günü) Her ümmetten bir şahit (bir örnek) çıkaracağımız zaman (onların halleri) nasıl olacak?” Yani kim kime uymuşsa, o uyduğu kimse onun için şahittir, örnektir; çünkü onu örnek almıştır. Allah her topluluktan, her cemaatten, her kavimden bir şahit; yani onların örneğini çıkaracaktır. Ve ci’nâ bike alâ hâulâi şehîdâ:706 “Seni de hepsinin üzerine şahit olarak getireceğiz.” Örnek kimdir? -Elbette ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir.
Allah, Kıyamet günü bütün cemaatlerden, kavimlerden, ümmetlerden, kabilelerden, topluluklardan örnek çıkarıp Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ölçüsüne vuracak. O örnek olanlar, önde yürüyenler Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e ne kadar uymuşsa onun o kadar şahididir, onun şahitliğini o kadar yapar. O önde yürüyenlere uyanlar da ona göre Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e uymuş olur. İş şahitte biter. Eğer biri, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in şahidi olduğunu, ona varis olduğunu iddia ediyorsa Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in ahlakının, tavrının, amelinin, imanının, teslimiyetinin, takvasının ve Allah’a olan yakınlığının onun üzerinde görülmesi gerekir. Bu, hayali değildir yalnız! Ona uyanlar da ona uyduğu kadarıyla Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’i örnek almış olurlar. Allah, Kıyamet günü bizi bu ölçüye vuracağından; “onların hali ne olacak” buyurdu.
Yevme izin yeveddullezîne keferû ve asavur resûle lev tusevvâ bihimul ard. Ve lâ yektumûnallâhe hadîsâ:707 “O gün (Kıyamet günü), kâfirler ve (yoldan çıkıp) resulümüze asi olanlar yerle bir olmayı isteyecekler; çünkü hiç kimse Allah’tan hiçbir şeyi gizleyemez.” Toprak olmayı, yerin dibine geçmeyi isteyecekler ve onlar Allah’tan hiçbir şeyi gizleyemezler; yani onlar kendi kendini kandırmıştır. Kim, resulümüze asi olmuşsa onun işi bitmiştir, dedi Allah.
Ve yevme neb’asu fî kulli ummetin şehîdâ: “O gün her ümmetten (her kavimden, her cemaatten) bir şahit çıkaracağız.” Aleyhim min enfusihim: “Kendi nefislerinden.” Ve ci’nâ bike şehîdâ alâ hâulâi: “Seni de hepsinin üzerine şahit olarak getireceğiz.” Ve nezzelnâ aleykel kitâbe tibyânen li kulli şey’in ve huden ve rahmeten ve buşrâ lil muslimîn:708 “Biz sana bu kitabı her şeyin bir beyanı (açıklayıcısı) olarak indirdik. Müslümanlar için (Allah’a teslim olanlar için) hidayet, rahmet ve müjde olsun diye (indirdik).”
Ve mâ erselnâ min resûlin illâ li yutâa bi iznillâh: “Biz bir resul gönderdiğimizde sadece Allah’ın izniyle kendisine itaat edilsin diye göndeririz.” Yani seyredilsin diye değil, kabul edilsin diye değil, kendisine itaat edilsin diye göndeririz, dedi Allah. Ve lev ennehum iz zalemû enfusehum: “Onlar kendi nefislerine zulmettiklerinde.” Yanlış yaptıklarında, günaha düştüklerinde, nifaka düştüklerinde, şirke düştüklerinde. Câûke: “Sana gelseler.” Festagferûllâh: “Allah’a istiğfar etseler.” Vestagfera lehumur resûl: “Resul de onlar için istiğfar etse.” Le vecedûllâhe tevvâben rahîmâ:709 “Allah’ı tevvab ve rahim olarak bulurlardı.”
Demek ki biri, kendine zulmettiğinde önce kendisi istiğfar etse, sonra da Allah’ın resulüne gidip; “sen de benim için istiğfar et” dese, Allah’ın resulü de onlar için Allah’a istiğfar etse onlar, Allah’ı tevvab ve rahim olarak bulur; yani Allah onların tövbelerini kabul edip onlara rahmetiyle muamele eder. Peki, dua istenir mi istenmez mi! bunu Allah’tan öğrenmek gerekir. Demek ki Allah’ın resulüne gidip; “benim için istiğfar et” demek doğruymuş. İstiğfar edince de Allah’ı tevvab ve rahim olarak bulurlar; yani onu affederim, mağfiretini kabul ederim, tövbesini, bana dönüşünü kabul ederim ve ben de ona dönerim, dedi Allah.
Allah bu ayette Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e buyurur; “ey nebi! Kadınlar biat etmek için sana geldiklerinde onların biadını al. Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmamak, hırsızlık yapmamak, zina yapmamak, çocuklarını öldürmemek, elleriyle ayakları arasında bir şey uydurmamak, iyilikte sana karşı gelmemek hususunda (sana biat edeceklerse onların biadını al). Onlar için Allah’tan mağfiret dile. Allah, ğafur ve rahimdir.”710
Allah başka bir ayeti kerimede; “Allah ve melekleri, peygambere selat ederler. Ey iman edenler! Tam bir teslimiyetle siz de ona selat edin, onu destekleyin”711 buyurur. Yani onun arkasında yürüyün, onun bıraktığı emaneti taşıyın.
Yine bir ayeti kerimede; “ey iman ettiğini iddia edenler! Allah’ın ve onun resulünün önüne geçmeyin. Allah’a karşı takva sahibi olun. Allah semi’ ve âlimdir”712 der. Yani Allah her şeyi işiten ve her şeyi bilendir. Allah’ın resulünün önüne geçmeyin demek sadece yürürken önüne geçme demek değildir. Ona karşı edepli ol, onunla beraber ol, o bir şeyi söylediğinde sen başka bir şey söyleyip onun önüne geçerek ona yolu göstermeye çalışma, sen onun arkasından git, o sana yolu gösterir, demektir.
Allah ayetin devamında; “ey iman ettiğini iddia edenler! Sesinizi Allah’ın resulünün sesinden daha fazla yükseltmeyin.” Peygamberin sesinden daha yüksek sesle konuşmayın, sesiniz onun sesinden yüksek olmasın. “Birbirinizi çağırdığınız gibi ona bağırmayın (onu öyle çağırmayın). Yoksa siz farkında olmadan amelleriniz boşa gider”713 buyurur. Sadece ona karşı yaptığınız saygısızlıktan dolayı amelleriniz boşa gider. Onun için, edebi olmayanın hiçbir şeyi olmaz. Kişinin sesi kaba olabilir, bu ayrı bir şeydir, Allah böylelerini zaten ayırt etmiştir. Bu yüzden; “Allah’ın resulünün yanında sesini alçak tutmaya çalışanlar; Allah onların kalplerini takva ile imtihan etmiştir. Onlar için bir mağfiret ve büyük bir ecir vardır”714 buyurur.
“O odaların (duvarın) arkasından sana seslenenler var ya onların çoğu aklını kullanmıyor.” Yani birbirini çağırdıkları gibi dışarıdan seni çağıranlar, aklını kullanmayanlardır. Kafaları ermiyor, akılları ermiyor; yani hala işin ciddiyetini anlamamışlar, dedi Allah. “Eğer onlar, sen onların yanına çıkıncaya kadar sabretmiş olsalardı bu, kendileri için daha hayırlı olurdu. Allah, ğafur ve rahimdir.”715
Yâ eyyuhâllezîne âmenû in câekum fâsikun bi nebein: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler)! Bir fasık size bir haber getirdiğinde.” Fe tebeyyenû:716 “Onu beyan ettirin.” Bir fasık nasıl bir haber getirir? -Tek kelimeyle kötü bir haber, kötüleyici bir haber getirir.
“Onu beyan ettirin” demek ne demektir?
Onu beyan ettirin demek, onu araştırın, demek değildir. Zaten Allah Hucurât Suresi’nin 12. Ayeti’nde; Ve lâ tecessesû: “Casusluk yapmayın.” Başkasının hatasını, kusurunu araştırmayın, buyurur; yani Allah araştırmayı yasaklamış, haram kılmıştır.
Peki, onu beyan ettirmek ne demektir?
O haberi getirene; bu haberi niye getirdin, senin buradaki amacın nedir, bunu yaparken neyi kazanacağını umuyorsun, diye sorup ona beyan ettirmek demektir. Diyelim ki biri gelip; “falanca adam şöyle şöyle yapmış, onun böyle bir yanlışı vardır” derse bu durumda bir fasık sana haber getirmiş olur, senin de onu; “sen gelip falancayı bana niye çekiştiriyorsun, bunu yaparken neyi kazanmayı umuyorsun, bunu bana söylemendeki çıkarın nedir, senin derdin nedir” deyip ona beyan ettirmen gerekir. Beyan ettirmek böyledir. Allah, fasıkın getirdiği haberi beyan ettirin, dedi. Zaten bir fasık bir haber getirdiğinde biz ona bunu beyan ettirirsek bir daha o haberi bize taşımaz. Eğer haberi beyan ettirmezsek suçun yarısı bize ait olmuş olur.
Evet, ayet devam eder; En tusîbû kavmen bi cehâletin: “Yoksa cehaletle bir kavme (bir topluluğa, bir cemaate) kötülükte bulunursunuz.” Böyle olunca ne olur? Fe tusbihû alâ mâ fealtum nâdimîn:717 “(Sonra cahillikle) Yaptığınız bu yanlıştan dolayı pişman olursunuz.” Pişman olmamak için onu beyan ettirin; yani o fasık size gelip, birini kötülese ve siz de o kişi hakkında kötü düşünüp kötü konuştuysanız cahillikle yanlış yaptınız demektir. Bu durumda o yaptığınızdan dolayı ilerde pişman olursunuz. Bu nedenle Allah; “böyle yapmayın, bir fasık haber getirirse onu beyan ettirin” buyurur. Zaten fasığın haberi bellidir; kötü, kötüleyici, yerici, küfürle itham edici bir haberdir. Her ne olursa olsun onu beyan ettirmek gerekir. Bunu Allah söylemiştir, Allah bunu söylerken bize kul olmayı öğretir.
“Bilin ki Allah’ın resulü aranızdadır. Eğer o, birçok işte size uymuş olsaydı elbette ki (size uyduğundan dolayı) siz sıkıntıya düşerdiniz. Ancak Allah size imanı sevdirdi. Onu kalplerinizde süsleyip çekici kıldı ve size küfrü, fıskı ve isyanı çirkin gösterdi. İşte onlar, doğru yolu bulmuş olanlardır.”718 Eğer biri imanı, mü’mini, mü’minin imanını seviyorsa o kişi, mü’mindir. Bununla beraber fasıklığı, çirkinliği, küfrü ve isyanı sevmemesi lazım ki mü’min olabilsin. Yoksa hepsini birbirine karıştırıyorsa o münafık olur, mü’min olmaz.
“Mü’minlerden iki topluluk çarpışırsa onların aralarını bulup düzeltin. Eğer biri haksızlıkla diğerine saldırıda bulunursa siz de o haksızlıkla saldırıda bulunana karşı Allah’ın emrine dönünceye kadar (barışa dönünceye kadar) onunla savaşın. Eğer onlar dönerlerse (pişman olurlarsa, tövbe ederlerse) bu durumda adaletle aralarını bulun (adil davranın). Muhakkak ki Allah adil davrananları sever.”719 Allah, mü’minlerin kavga etmesini, savaşmasını yasaklamıştır. Eğer ikisinden yahut iki topluluktan biri, kavga etmekte ısrar ederse siz de hep beraber o saldırana saldırın, dedi Allah.
Toptan saldırınca ne olur?
O kavgada ısrar eden kişi, mecburen durur. Durunca ise; “devam etmeyin, aralarını hemen düzeltin, aralarında adaletle hüküm verin. Allah adil olanları sever” dedi; yani Allah, mü’minlerin tartışmasını, münakaşa etmesini, savaşmasını, kavga etmesini asla ve asla kabul etmez.
İnnellezîne yuhâddûnallâhe ve resûleh: “Gerçekten (Allah’a ve resulüne karşı asi olup) Allah ve resulünün koyduğu sınırı tanımayanları.” Kubitû kemâ kubitellezîne min kablihim: “Kendilerinden öncekileri nasıl alçaltmışsak onları da öyle alçaltacağız.” Ve kad enzelnâ âyâtin beyyinât: “Oysaki biz apaçık ayetler indirmişiz.” Yani her şeyi beyan etmişiz, her şeyin sınırını koymuşuz, çizmişiz. Ve lil kâfirîne azâbun muhîn:720 “Kâfirler için alçaltıcı bir azap vardır.” Allah’ın ve resulünün koyduğu sınırı tanımayıp kendileri sınır koymaya çalışanlar; kendileri din üretip Allah’ın hükmü olmadığı halde; “Allah’ın hükmü budur” ya da; “biz böyle istiyoruz” diyenlerdir.
“Bu, onların Allah’a ve onun resulüne başkaldırıp ayrılık çıkarmaları dolayısıyladır ki; kim, Allah’a ve resulüne başkaldırıp ayrılık çıkarırsa muhakkak ki Allah, cezası şiddetli olandır.”721
“Allah’a ve resulüne iman edenler Allah’a ve resulüne başkaldıran kimselere asla sevgi göstermezler. O onların yakınları, akrabaları, babaları, çocukları, kardeşleri ve aşiretleri olsa bile. Onlar öyle kimselerdir ki Allah onların kalplerine imanı yazmış, onları kendinden bir ruh ile desteklemiştir. Onları altlarından ırmaklar akan cennetlere koyacak ve onlar orda ebedi olarak kalacaklardır. Allah onlardan razı olmuş, onlar da Allah’tan razı olmuşlardır. İşte onlar, Allah’ın taraftarlarıdır. Muhakkak ki Allah’ın taraftarı olanlar felah bulmuşlardır (felah bulanların ta kendileridirler).”722
İnnellezîne keferû ve saddû an sebîlillâh: “O kâfir olanlar ve Allah yolundan alıkoyanlar.” Ve şâkkûr resûle min ba’di mâ tebeyyene lehumul hudâ: “Onlara hidayet kesin belli olduktan sonra ayrılık çıkaranlar (itiraz edenler, zorluk çıkaranlar).” Len yedurrûllâhe şey’â: “Onlar hiçbir şeyle Allah’a zarar veremezler.” Yani bundan onlar zarar görürler. Ve seyuhbitu a’mâlehum:723 “Onların amelleri boşa gitmiştir.”
Allah diğer ayeti kerimelerde de şöyle buyurur;
“Onlara (münafıklara) ‘Allah’ın indirdiğine ve (Allah’ın) resulüne gelin’ denildiğinde, o münafıkların senden kaçabildiklerince kaçtıklarını görürsün.”724
“Onlara; ‘Allah’ın indirdiğine ve peygambere gelin’ denildiğinde; ‘atalarımızı üzerinde bulduğumuz şey bize yeter’ derler. Peki ya ataları bir şey bilmiyor ve hidayete ermiyor idiyseler de mi öyle yapacaklar (atalarının dinine uyacaklar).”725
Bir de Allah, kendi resullerini yalanlayanları beyan eder.
Allah, kendi resullerini yalanlayan bütün kavimleri helak etmiştir. Allah, Şuarâ Suresi’nde Nuh kavmi, Âd kavmi, Semud kavmi, Lut kavmi ve Eyke halkının kendi resullerini yalanladığından bahseder. Fakat Kıyamet Günü herkes Allah’ın resullerini kabul eder.
“(Cehenneme gidenlere, cehennemin kapısındaki melekler) Derler ki: Size sizin içinizden resuller gelmedi mi? Size Allah’ın ayetlerini okumadılar mı? Onlar da: Evet, (geldiler ve Allah’ın ayetlerini okudular) derler. (Melekler:) O zaman kendiniz dua edin, derler. Kâfirlerin duası sadece delalettir (boşunadır).”726 Çünkü o cehenneme gidenler, cehennemdeki bekçilere; bizim için dua edin, rabbimiz bizi mağfiret etsin, der. Melekler de kendiniz dua edin; ama Allah’ın resullerini kabul etmeyen bir kavmin duasını Allah kabul etmez, diye cevap verir.
Ve li kulli ummetin resulün: “Her ümmetin (her kavmin) bir resulü vardır.” Feizâ câe resûluhum: “(Kıyamet günü) Onların resulü getirildiğinde.” Kudıye beynehum bil kıst: “Aralarında adaletle hüküm verilir.” Kimlerin arasında hüküm verilir? -Kavim ile kavmin resulü arasında hüküm verilir; yani kavim, resule ne kadar uymuş, nasıl uymuşsa ona hakkı teslim edilir. Ve hum lâ yuzlamûn:727 “Onlara (hiçbir şekilde, asla) zulmedilmez.” Yani Allah bir kulun hesabını görürken, onun tabi olduğu resulüne göre, hidayetçisine göre; yani şahidine, örneğine göre muamele edecek. Her kavmin de bir resulü vardır, dedi Allah.
Allah diğer ayeti kerimelerde bununla ilgili olarak şöyle buyurur;
“O gün kendine zulmeden, ellerini dişleyecek; keşke Allah’ın resulüyle beraber bir yol tutmuş olsaydım (onunla beraber yolu yürüseydim) diyecek.”728 “Onların yüzü ateşe (cehenneme) döndürüldüğü gün; eyvahlar bize! Keşke Allah’a ve resulüne itaat etseydik, derler.”729
“İnkâr edenler cehennemin kapısına bölük bölük sevk edilirler. Sonunda oraya geldikleri zaman onun (cehennemin) kapıları onlara açılır ve (o kapıları açan cehennemin) bekçileri onlara derler ki: Size rabbinizin ayetlerini okuyan ve bu günle karşı karşıya geleceğinizi söyleyip uyaran, Allah’ın resulleri size gelmedi mi? Onlar: Evet, derler. Ancak azap kelimesi kâfirlerin üzerine hak oldu.”730 “Onlar sizi razı etmeye çalışırlar oysaki Allah ve resulü razı edilmeye daha layık değil midir?”731 Birbirinizi razı edeceğinize Allah ve resulünü razı edin, buyurdu Allah.
Her neyi öğrenmeye çalışıyorsak mutlaka ayetlerden öğrenmeye çalışıyoruz. Allah o konuda nasıl buyurmuşsa, onu nasıl beyan etmişse öyle anlamaya çalışıyoruz ki işi doğru öğrenelim, kendi kendimize bir zanda, bir vehimde bulunmayalım ya da başkalarının söylediğine bakıp onu ya da onun sözünü Allah’ın vahyinin önüne koymayalım. Onun için öğreneceklerimizi ayetlerle anlatmaya, kendimizden bir şey ilave etmemeye çalışıyoruz.
Her neyi öğrenirsek öğrenelim onu mutlaka Allah’tan öğrenmemiz lazım dedik. Allah bir kulu hesaba çektiğinde kul orda tek başınadır. Allah ayeti kerimede; “and olsun ki bugün seni ilk yarattığım gibi tek başına huzurumdasın”732 buyurur. Yani İlk yarattığım gibi benimle nasıl baş başaydıysan bugün de yine benimle baş başasın, dedi Allah.
Allah, “kulum bunu niye böyle yaptın, niye bunu böyle düşündün” diye bize sorsa ne dememiz gerekir?
“Ya rabbi, sen söyledin. Sen böyle vahyetmiştin, onun için ben de böyle yaptım” diyebilmemiz gerekir. Yoksa; “ya rabbi falanca böyle söyledi” dersek Allah’tan alacağımız cevap; “peki, ben ne söyledim. O, öyle söyledi de ben ne söyledim” olur. Her ne olursa olsun sözümüz; “ya rabbi, sen söyledin” olmalıdır. “Ben sana itaat ettim, senin vahyine tabi oldum, senin resulüne tabi oldum” diyebilmemiz gerekir. Eğer bunu diyebiliyorsak yanlış anlamış olsak bile korkup endişe etmeyelim; “ya rabbi, senin bana verdiğin akılla, ilimle, marifetle, ben bu kadar anladım” dersek Allah bize azap eder mi, hâşâ!
Onun için imanımızı Allah’ın vahyine göre düzeltmemiz, imanımızı Kur’an’a arz etmemiz, aynı şekilde imanımız, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’ın imanıyla eş midir değil midir diye, imanımızı Allah’ın resulünün imanına arz etmemiz gerekir. Allah bu yüzden ayeti kerimede; “Allah’ın resulü, kendisine indirilene iman etti, mü’minler de (onun iman ettiği gibi iman etti)”733 buyurur.
Bakacağız, biz de onun iman ettiği gibi iman etmiş miyiz etmemiş miyiz? Allah, hangi sorumluluğu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e yüklemişse ona iman edenler de o sorumluluğun altına girmiştir. “Ben, Allah’ın resulüne ve ona indirilene iman ettim” dediğimizde bu durumda Allah’ın o kitapta vahyettikleri için Allah’a söz verdik demektir; yani “ya rabbi, sen her neyi söylemişsen ona iman ettik, işittik ve itaat ettik” demiş oluruz, yoksa imanımız olmaz.
Allah ayeti kerimede; “biz, kitapta hiçbir şeyi eksik bırakmadık”734 diye buyurur. Bununla beraber onun açıklanması gerekir. Allah başka bir ayette ise; “Eğer yeryüzündeki ağaçlar kalem, denizler (mürekkep) olsa, onun 7 (yedi) katı daha deniz eklense (Allah’ın kelamını yazsanız) Allah’ın kelimeleri bitmez”735 buyurur. Yani bu Kur’an tamamen tefsir olmaz. Bize düşen; ondan kana kana içip büyümektir, Hz. İnsan olmaktır. Yoksa; “ben onu komple anladım, öğrendim, bildim, öğretiyorum, bunun manası budur” demek yanlıştır; çünkü bir deryayı bir tasa sığdıramazsın. Sen deryadan içmeye bak!
Bizim tek bir iddiamız olmalıdır; o da kulluktur.
Yoksa “en doğruyu ve en güzelini ben yapıyorum, en üstün benim, Allah’a en yakın benim” demek yanlış bir şeydir. Bir tek iddia olmalıdır; o da kulluk iddiası olmalıdır. Bu iddiayı da Allah’a yapıp; “ben senin kulunum” dememiz gerekir. Bir de kendi nefsimize yapıp nefsimize; “sen Allah’ın kulusun, kulluğunu Allah’a yapman lazım” dememiz gerekir. Kulluğumuzu başkalarına değil Allah’a ispatlamamız lazım! Kendimizi beğendirmemiz, sevdirmemiz, rızasını kazanmamız gereken Allah’tır, başkası değil!
Eğer başkalarının hesabını yapıp; “herkes benden razı olsun ya da şunlar benden razı olsun, beni övsün, beni sevsin” dersek onları Allah’ın önüne koymuş oluruz ki bu, şirktir. Kim yaparsa yapsın, yapan cemaat olsun, tarikat olsun, şeyh olsun o fark etmez. Eğer biri böyleyse, başkasının rızasını Allah’ın rızasının önüne koymuş demektir.
Mü’min, Allah’tan haşyet duyar. Allah’ın büyüklüğünü bilir ve ne sevgide, ne itaatte, ne de tabi olmakta herhangi bir şeyi onun önüne koyar. Mü’min hiçbir konuda hiçbir şeyi, hiç kimseyi Allah’ın önüne koymaz. Aynı şekilde resulünün, kitabının, ahiretin önüne de dünyayı koymaz. Eğer mü’min, herhangi bir şeyi bunların önüne koyarsa ne olur? -Şirk olur. Şirki, imanına karıştırır ve imanı bozulur; yani imanı, iman olmaktan çıkar.
Söylemiştim; bir tas suya bir damla idrar düşse o su haram olur. İmana da bir kelimelik şirk düşse, şirk bulaşsa iman haram olur, iman, iman olmaktan çıkar. O artık iman olmaz; yani biri; “ben her konuda Allah’ı kabul ediyorum; ama Allah’ın 99 ismi içerisinde bir ismini kabul etmiyorum. Allah’ın peygamberini kabul ediyorum; ama şu konuda örnekliğini kabul etmiyorum. Allah’ın kitabını kabul ediyorum; ama şu ayeti kabul etmiyorum” derse küfre, şirke düşer.
Hiç kimse imansız cennete giremez. Amelsiz girebilir; ama imansız cennete giremez. Eğer birinin imanı yoksa, gece gündüz ibadet halinde olsa da cennete giremez; çünkü imansız amel bir işe yaramaz.
İman demek; insanın kalitesi demektir. Kalitemizi yükseltmeye çalışmamız gerekir. Kaliteli insan, kaliteli mü’min olmaya çalışmak gerekir ki imanımız iman olsun. Ve Allah’ı ne kadar çok sever, teslim olur, itaat edersek imanımız da o kadar kaliteli olur. İman kaliteli olunca amel de kaliteli olur. Kalitesiz bir imandan kaliteli bir amel meydana gelmez.
Zahiri olarak bakıldığında herkes insan gibi görünür; ama Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Allah sizin suretinize, siretinize bakmaz. Sizin kalbinize bakar”736 buyurur. Yani Allah, senin gönlüne bakar, senin içinde olana bakar. Bu yüzden herkes kendi içini kontrol etmeli, temizlemeli, tezkiye etmelidir. Mesela zahiri olarak baktığımızda, bir kamyon karpuzun hepsi dışarıdan karpuz gibi görünür; ama kestiğimizde birinin olgunlaştığını, tatlı olduğunu ötekinin de kelek olduğu için yenilmediğini görürüz. İnsan da öyledir. Öyleleri vardır ki, dışarıdan bakılınca insan görünür; ama içi açıldığında bambaşka biri, bambaşka bir şeydir.
Allah içimizi biliyor. Kıyamet günü içimiz dışımıza çıkacak, ortaya çıkacak. Allah o gün amelimizi, kitabımızı önümüze koyacak. Onun için hesap günü gelmeden içimizi düzeltelim, olgunlaştırıp kemale erdirelim. Olgunlaşmak, tatlanmak; yani tatlı olmak gerekir.
Allah hepimizi nebilerine, resullerine gerçek manada iman edenlerden eylesin. İmanı anlayanlardan eylesin. Kendi kendini kandırıp iman ettiğini zannedenlerden eylemesin. Kendi kendini kandıranlardan eylemesin. Allah hepinizden razı olsun.
