MELEKLERE İMAN 2
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.
Hep beraber meleklere imanı anlamaya çalışıyorduk. “Sadece; ‘ben meleklere, meleklerin varlığına iman ettim’ demek, meleklere iman değildir” demiştik. Meleklere iman edebilmek için önce aklımızı, aklımızın bütün melekelerini kullanmamız gerekir.
O melekeler nedir?
İdrak etme; yani anlama melekesi. Taakkul; akıl etme, aklını kullanma, kullanıp anlama melekesi. Tefakkuh etme; fıkhın da geldiği yer olan fıkhetme, derinlemesine düşünme, tefekkür etme melekesidir. Eğer tefekkür bizde melekeye dönüşmemişse tefekkür yapamıyoruz demektir. Daha birçok melekeler vardır bunlar; tedebbür, tefekkür bir de hafıza… Tefekkür melekesi; ayetlerin, olayların, meselelerin arkasındaki manayı anlama melekesidir. Bir de hafıza melekesi vardır. Bunların hepsi aklın melekeleridir.
Bu melekelerin oluşması, kâmil olabilmesi için aklı kullanmak gerekir; yani hem hafızayı hem akletmeyi, taakkul etmeyi, tefakkuh etmeyi, derinlemesine düşünmeyi, tedebbür etmeyi, olayların arkasındaki manayı anlamaya çalışmayı, bir de onu hafızaya kaydetmeyi öğrenmemiz gerekir. Mesela; Allah Hz. Âdem için buyurdu ki; “Âdem, o ağaçtan yedi.”144 Fe nesîye:145 “Unuttu.” Unuttuğu için, bunu yaptı; yani hafıza melekesi kâmil olmadığı için Allah’ın söylediğini unuttu. Unuttuğundan dolayı da İblise kanıp ona uydu. Allah’ın kendisine bu ağaca yaklaşmayın dediğini unuttu. Bunun olmasının sebebi Hz. Âdem’in akli melekesi; yani hafıza melekesinin kâmil manada oluşmamasıdır. Zaten öyle bir imkânı da olmamıştı. İnsan yanlış yaptığında akli melekeleri gelişir, anlar; çünkü insan yanlış yapınca, eksik yapınca, acı çekince, sıkıntı yaşayınca melekeleri güçlenir.
Unutmayalım yanlış şeytandandır, eğer şeytanın bizi yanlışa düşürmesini, bize unutturmasını istemiyorsak akli melekelerimizi kemale erdirmemiz gerekir; yani Allah’ın emrettiği gibi düşünmemiz, tefekkür etmemiz, taakkul etmemiz, tedebbür etmemiz, tefakkuh etmemiz, kısaca bütün bu melekeleri kullanmamız gerekir. Aynı şekilde hafıza melekesi de böyledir. Unutmamak için onu da kullanmak gerekir.
Misal; hepimiz bilimsel olarak insanın, aklının en fazla yüzde 15 ya da 20’sini çalıştırdığını biliyoruz. Bu durumda yüzde sekseni yedekte bekliyor ve çalışmıyor demektir.
Peki, insan aklının yüzde 80’i nasıl çalışır?
Eğer bu melekeler çalışır, faal durumda olursa, o geriye kalan yüzde seksenlik bölüm de devreye girer. Bunun için tek bir yol vardır; o da tefekkür etmektir. Allah’ın ayetleri, varlığın yaratılışı, kendi yaratılışı üzerinde tefekkür etmek. İnsan kendini anlamak için tefekkür ettiğinde boşta olup yedekte kalan o yüzde seksenlik bölüm çalışır. O bölüm çalıştığı kadarıyla insan akıllı olur; yani aklını kullanmış olur, Allah’ın kendisine verdiğini kullanmış olur.
Bir de gönlün melekeleri vardır. Gönlün melekesi de iman melekesidir; yani sevme melekesi, muhabbet melekesi, aşk melekesi bunlar gönlün melekesi, gücü ve kuvvetidir. Meleke demek; güç ve kuvvet demekti. Meleklere iman ederken de önce melekelere iman etmek gerekir yoksa insan kaybeder.
Bir de takva melekesi vardır; yani Allah’a karşı sorumluluğunu bilme, anlama ve gereğini yerine getirmeye çalışma melekesi vardır. Takva insanda melekeye dönüştüğünde insan onu bir elbise gibi giymiş olur; yani, takva melekesi onda melekeye dönüştüğünde, büyüyüp kemale erdiğinde o kişi takvalı biri olur ve Allah’a karşı sorumluluğunu bir an bile unutmaz, sorumluluğu yerine getirmek için bütün çabasını, gayretini sarfeder; çünkü takva onda melekeye dönüştüğü için gücü ve kuvveti olmuş olur. Eğer onda meleke yoksa bu durumda onun gücü ve kuvveti de yoktur. Bir de Allah’a teslim olma, Müslüman olma melekesi vardır.
Kulun, Allah’a teslim olması, Müslüman olması gerektiğini bildiği halde teslimiyet gösterememesinin sebebi nedir?
Teslimiyet melekesi kemale ermediği için, olgunlaşmadığı için ya da o meleke hiç olmadığı içindir. İnsanda meleke olmayınca onun yerini şeytani bir güç alır. Bu bizim kendi tercihimizde olan bir şeydir.
Allah’ın her bir isminin karşılığında bir meleke vardır. Onun için önce anlamak, iman etmek lazım diyoruz. Anladık, bildik, öğrendik ondan sonra o bilgimizin bizde imana ve amele dönüşmesi gerekir diyoruz. İmana dönüşürken o bizde güç ve kuvvet olur, meleke olur. Allah’ın isimlerine iman ederken de bu böyledir. Allah’ın her bir isminin karşılığında bir meleke, bir güç ve kuvvet vardır. İman ettik, sevdik; fakat bu yetmez. Hemen sorumluluğunu yerine getirmek için; yani takvalı olmak için o ismi sevmemiz, bir de üzerimizde göstermeye, takvamızı, sorumluluğumuzu yerine getirmeye çalışmamız lazım. Yerine getirmeye çalıştıkça o bizde güç ve kuvvet olur, meleke olur. Onun için önce Allah’a iman, sonra meleklere iman etmek gerekir; yani Allah’ın isimlerinin üzerimizde tecelli etmesi gerekir.
Meleklere iman bu demektir. Bu meleklere imanın birinci basamağıdır. Bizdeki meleklerin, bizde güç ve kuvvet olması, meleke olması gerekir. Eğer öyle olursa ne olur? -Allah’ın isimleri, Allah’ın nuru bizde tecelli eder; ama öncesinde akletmek gerekir. Akletmezsek olmaz. Bu yüzden Resullullah (s.a.v.) Efendimiz; “Aklı olmayanın dini yoktur”146 buyurur. Aklı olmayanın dini olmaz. O kişi sorumlu da değildir; yani birinin aklı yoksa o, çocuk muamelesi görüp cennete gider. Aklı olan birisi ise sorumludur.
Peki, neyden sorumludur?
Elbette ki önce aklını kullanmaktan sorumludur. Resululah (s.a.v.) Efendimiz; “İnsanlar helak oldu, âlimler müstesna. Âlimler de helak oldu, âlim olup ilmiyle amil olan, ilmiyle amel edenler müstesna. Âlim olup ilmiyle amel edenler de helak oldu, âlim olup, ilmiyle amel ederek ihlas sahibi olanlar müstesna. Âlim olup, ilmiyle amel ederek ihlas sahibi olanlar da azim bir tehlikeyle karşı karşıyadır”147 buyurur.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ihlas sahipleri için; “azim bir tehlike içindedir” der. Önce bilmek, öğrenmek, aklını kullanmak ve âlim olmak gerekir. Âlim; Allah’ı bilen demektir. Bilmek ve öğrenmek yeter mi? -Yetmez, bilenler helak olur. Öğrendiğiyle amel etmesi gerekir; ama o da yetmez; çünkü sadece öğrendiğiyle amel edenler de helak olur. Bir de ihlas sahibi olması gerekir. İhlas, Allah’a karşı samimiyet, yaptığını Allah için yapmak demektir; ama unutmamak lazım ki Resulullah (s.a.v.) Efendimiz, onların da azim bir tehlike içinde olduğunu söyledi.
İhlas sahipleri neden azim bir tehlike içindedir?
Eğer birinin akli melekesi gelişmemişse, meleklere imanı tam değilse o helak olur. Bu konuda birçok örnekle karşı karşıyayız aslında. Bunlardan bir tanesini örnek vereyim; akli melekesi gelişmemiş biri Allah rızası için adam öldürür, Allah rızası deyip öldürür. Peki, samimi midir? -Samimidir. Allah rızası için katil olur, Allah rızası için zulmeder.
Tarihten bir örnek vereyim; Hz. Ali’yi şehit eden sahabeden İbn-i Mülcem diye bir zattır. Evet, burası önemlidir, Hz. Ali’yi şehit eden kişi sahabeden bir zattır. Hz. Ali şehit olduktan sonra onu yakalarlar ve o da idamı bekler. Bu arada bazıları ona işkence yapıp onun elini, kulağını, keser; ama İbn-i Mülcem tek kelime bile etmez. Sahabe onun hakkında; “sabaha kadar namaz kılar, Kur’an okurdu ve onun ufak bir korkusu ya da endişesi de yoktu” der. Bu kişi doğru yaptığını zannediyordu. Sabaha kadar Kur’an okur ve secde ederdi. Sabaha kadar Allah’ı zikreder ve tesbih ederdi. Sahabeler İbn-i Mülcem hakkında; “o kadar çok secde ediyordu ki alnında secde izi vardı” der. Ona işkence yapanlar onun dilini kesmek ister. Bunu yapanlar kim olursa olsun, elbette ki bu yanlış bir şeydir. Orda bulunanlar; işkence yapanlar onun dilini kesmek istediğinde İbn-i Mülcem’in ağladığını söylerler. Dilini kesmek isteyenler ona; “elini, kulağını kestik ağlamadın, şimdi niye ağlıyorsun?” diye sorunca İbn-i Mülcem; “dilimi keserseniz neyle Kur’an okuyacağım? Bu yüzden ağlıyorum, Kur’an okuyamayacağım için ağlıyorum” diye cevap verir.
Bakın, hem mü’min hem Müslüman, hem âlim hem ilmiyle amel ediyor hem de ihlas sahibidir, değil mi! Bundan daha fazla nasıl ihlas sahibi olunur! Peki, sorun nerdedir?
İşlediği cinayetin büyüklüğüne, bir de ihlasına bakın. Sadece o Cemel Savaşı’nda on binden fazla sahabe vefat etmiştir. On bin tane sahabe... Bunların çoğunluğu sahabedir ve mutlaka hepsi de; “biz doğru yapıyoruz” diye hareket etmiştir.
Peki, sorun nerdedir?
Sorun, meleklere imanı anlamamadadır. Meleklere iman anlaşılmadığı için akli melekeler gelişmemiş, olgunlaşmamıştır. Onun için onlarda meleklere iman yoktur dolayısıyla aklın bu melekeleri de çalışmaz. Saydığım bu melekeler onlarda çalışmadığı için yanlışa düşmüşlerdir. İşe, imana yanlış yerden başlamışlardır. Önce Allah’a sonra meleklere iman etmemiz gerekir. Melekelere, bizdeki güce ve kuvvete iman etmemiz gerekir. Bir örnek daha vereyim, tabi şimdi vereceğim bu örneği duyan bir âlim; “haşa, böyle bir şey olur mu” diyecek.
Mesela; Allah’ın Hâlık ya da Hallak ismi kulda nasıl tecelli eder?
Tecelli etmese olmaz, ismin tecelli etmesi gerekir; çünkü Allah sendeki o gönül âlemini sana teslim etmiş, yaratma işini sana teslim etmiş, kendinden, Kadir isminden sana güç vermiş, kuvvet vermiştir. Bununla beraber bu yaratma işini; yani kendindeki yaratma işini, sana teslim etmiştir. Melek olmak istiyorsan, buyur, yapman gereken şey; tefekkürü, taakkulu, tedebbürü, tefakkuhu kullanmak; yani tek kelimeyle düşünmek, aklını kullanmaktır. Böyle yaparsan, Allah’ın isimleri üzerinde tefekkür ettiğinde Allah’ın ismi sende tecelli eder. Şeytani şeyler tefekkür ettiğinde ise şeytanın halleri sende tecelli eder. Bu, Hâlık isminin tecellisinden dolayıdır; ama unutmaman lazım ki bu isim senin üzerinden tecelli eder. Bunu sen yaptın, bu sana aittir.
Kim ne olmak isterse Allah “tamam” der. Kıyamet günü perdeyi açtığında ise; “bak kulum, ben bir şey yapmadım, bunları sen yaptın, ben seni tertemiz bir şekilde, ahsen-i takvim üzere, en güzel surette, en güzel kıvamda yarattım; ama bak sen kendine ne yapmışsın. Kendine şeytanlar icat etmiş, peyda etmişsin. Sen söylediğin için onlar sende tecelli etti. Zaten, bu takdiri ben yapmıştım, ben böyle hükmetmiştim; şöyle yaparsan böyle olursun, böyle yaparsan şöyle olursun demiştim” der. Yani sen şeytani şeyler düşünürsen sende tecelli edecek olan, meydana gelecek olan şeytandır; ama sen doğru akledersen, Allah’ı sever, Allah’a iman eder, Allah’a âbd olursan, Allah’ın isimleri sende meleke olur, güç ve kuvvet olur. O sensin yalnız; yani sen ya meleksin ya da şeytansın, ikisinden birisisin, Allah tercihi sana bıraktı.
Allah ayeti kerimede; ”biz her bir peygambere cinlerden ve insanlardan olan şeytanları düşman kıldık”148 buyurur. Cinlerden ve insanlardan olan şeytanlar, peygambere düşmandır. Yalnız düşman oldukları peygamberin şahsı değildir. Peygamber yıllarca onların içinde yaşar; ama hiç kimse ona düşmanlık yapmaz. Hatta müşrikler, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’e; “Muhammed-ul emin” derlerdi. Allah ona vahyini indirip; “vahyi tebliğ et” dediği zaman ise ona düşman oldular.
Bu durumda düşmanlık neyedir?
Allah’ın vahyinedir, Allah’ın kullarını hakka, hakikate, âbd olmaya davetinedir. Peygambere düşmanlık yapanlar Allah’a âbd olmayı, kul olmayı kabul edemediği için düşmanlık yapar. Peki, Allah’a kul olmayı neden kabul etmiyorlar? -Çünkü İblis oradan müdahale edip; “sen benim kulumsun” diyor da ondan. Bu yüzden Allah ayeti kerimede; “şeytana âbd olmayın, bana âbd olun”149 buyurur. Âbd olmak demek; sevmek demektir. Şeytanın sevdiğini seversen şeytana, Allah’ın sevdiğini seversen Allah’a âbd olursun.
Allah kendini, kendi isimlerini sever. Bütün varlıkta tecelli eden Allah’ın isimleridir. Allah’ın isimleri en kâmil manada insanda tecelli etmiştir. Onun için en kâmil sevgiye de insan layıktır.
Bir de gönlün melekeleri, hassaları, özellikleri vardır. Bu melekeler nedir?
Aşk, muhabbet, sevmek; yani iman, takva bir de teslimiyet ve kurbiyet; yani Allah’a yakınlık melekeleridir. Kul, Allah’a âbd olmakla, imanla, Allah’ın isimlerinin güzelliğinin üzerinde tecelli etmesiyle Allah’a kul olur. Esmau’l Husna, Allah’ın güzelliği onda ne kadar tecelli etmişse o, Allah’a o kadar yakın, Allah’a o kadar sevgilidir, Resullah (s.a.v.) Efendimiz’e de o kadar benzemiştir. Bunun peşinden fena ve beka gelir.
Fena ve beka; Kulun, bütün varlığından kurtulup üzerinde Allah’ın güzelliğinin bütünüyle tecelli etmesidir. Fena, insanın kendi nefsinden, varlığından, benliğinden kurtulması; beka da Allah’ın esmasının onda tecelli etmesi demektir.
Bir de başka bir hassa, özellik daha vardır; o da ikrah özelliğidir. Kerih görme, çirkin görme, buğz etme özelliği. Bu özellikte olanlar güzeli sever, çirkinlikten, güzelliği kaybetmekten de nefret eder. Güzelliğin karşılığı, çirkinliktir ve böyle biri çirkinliğe buğz eder. Meleği, melekliği sever, Allah’ı, Allah’ın isimlerini, Allah’ın nurunu sever. Şeytanı, iblisi de sevmez. Aydınlığı sever, karanlığı sevmez, nuru sever, zulmeti sevmez. Yoksa bu, karşımızdaki birini sevmemek demek değildir. Bu özellikteki biri karşısındaki birini sevmese bile ne yapar? -Onu kendinden uzak tutar. Ya da zulmetin karşılığı olan nuru sever ve onu alır, almaya çalışır; yani Allah’ın nuruyla nurlanır. Onun için Allah insanın yaratılışından hemen sonra bize melekleri ve iblisi anlatıp meleklerin bize secde ettiğini söylemiştir.
Melekler nasıldır?
Nurdan yaratılmış, rabbini hamd ile tesbih eden, Allah’ın her emrine itaat eden varlıklardır. Hamd ile tesbih etmek bu demektir. Sebehe; “aktı” demektir. Tesbih demek ise Allah’ın ona gösterdiği yolda akmak, hareket etmek demektir. Yoksa eline bir tesbih alıp tesbih çekmek demek değildir. Allah’ın emrettiği gibi tesbih eder; yani gereğini, vazifesini yerine getirir. Bunu yaparken de Allah’ı hamd ile överek yapar, Allah’ın kendisine yüklediği vazifeyi, sorumluluğu severek yerine getirir demektir. Allah, kullarını kendisine hamd etmesi için yaratmıştır.
Peki; bir kulun, Allah’ı hamd ile tesbih edebilmesi için ne yapması gerekir?
Allah’a âbd olması, Allah’ın gösterdiği yolda hareket etmesi, koşması, çaba gayret sarf etmesi gerekir. Onun için Allah; “müsabaka yapın, yarışın; kullukta, hayırda, güzellikte yarışın”150 buyurur. Onun için önce “la ilahe” dememiz gerekir. “La ilahe” demeden “illallah” diyemeyiz. “Allah bütün peygamberleri la ilahe illallah deyip dedirtmek için göndermiştir.” Allah ayeti kerimede; “bütün peygamberleri Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve sadece Allah’a âbd olun diye göndermiştir”151 buyurur.
Allah’a âbd olmak demek; hamd ile Allah’ı tesbih etmek demektir. Allah yolunda yürüyüp onun emrettiği şekilde yaşamak demektir. Melekler bunu yapar. Allah; meleklerin insana secde ettiğini söylemiştir.152 Ayetleri okurken meleklerin her bir insana tek tek secde ettiğini göreceğiz. Allah bazı ayetlerde Âdem bazılarında ise insan der.
Mesela Allah ayeti kerimede; “sizi yarattı sonra sizi tasvir etti ve sonra size ruhundan nefhetti sonra da meleklere Âdem’e secde edin (diye hitap etti)”153 buyurur. Önce siz zamirini kullanır; yani bu durumda Allah insana; “sen âdemsin” demiştir; Allah ayetin devamında meleklerin secde ettiğini İblisin ise secde etmediğini söyler.
Meleklerin secde etmesi ne demektir?
Bu; melek senin emrindedir, sen Hz. insansın, senin melekelerin senin emrindedir, demektir. Melekler sende melekeye dönüşsün, güç ve kuvvet olsun, sana secde etsin. Aklın, fikrin, düşüncen; yani aklın saydığımız bütün özellikleri bir de bedenin; elin, kolun, ayağın, gözün, dilin, dudağın sana itaat etmeli, sana secde etmelidir, senin onu kullanman gerekir, demektir.
Allah; “sen benim halifemsin” demiştir; ama baktığımızda kendimize hâkim olmadığımızı görürüz. Meleklerin olması gerektiği yerde; yani bize itaatin olması gerektiği yerde misal; gözümüzün bize itaat etmediğini anlarız; çünkü harama bakmak gözlerimizin bize itaat etmediğini gösterir. Aynı şekilde ayetleri dinlediğimiz halde başka şeylere kulak veriyorsak kulağımızın bize itaat etmemesinden dolayıdır. Allah yolunda elimiz, ayağımız, bize itaat etmiyor; çünkü gücümüz, kuvvetimiz buna yetmiyor. Hal böyleyse bizdeki bu âlem bize secde etmiyor demektir, melekler bize secde etmiyor, melekelerimiz, gücümüz, kuvvetimiz bize secde etmiyor demektir. Melekler bize secde ederse melekelerimiz, gücümüz, kuvvetimiz bize secde ederse; yani bütün organlarımız bize secde ederse o zaman biz Hz. Âdem oluruz.
Melekler, melekeler bize secde etmezse ne olur?
İblis gibi oluruz. Melekler Hz. Âdem’e secde ederken meleklerin yanında İblis de vardı; ama İblis secde etmemişti. Allah ayeti kerimede İblis için; “İblis kibirlenip secde etmemede direndi”154 buyurur. İblis, doğruyu bildiği halde, secde etmesi gerektiğini bildiği halde neden secde etmemek için direndi? -Çünkü kibirlenmişti. Sonuç olarak Allah onun için; “kâfir oldu” buyurdu. Yani İblis secde etmeyerek hakikati örttü.
İblis hangi hakikati örtmüştür?
İnsandaki melekler yerini almayınca iblis oraya girip müdahale eder, dolayısıyla şeytan orda kibirlenir. Sen; “doğru budur, bunu böyle yapma” dediğin halde gücün şeytanlara yetmez. Bu, şeytanların sana secde etmiyor demektir. Allah ayeti kerimede; “İblis (şeytan, şeytanlar) sizin apaçık düşmanınızdır. Onlara uymayın, tabi olmayın. Sizin dostunuz Allah’tır. Siz şimdi Allah’ı bırakıp iblisi (şeytanları) ve zürriyetini mi dost ediniyorsunuz! Bu ne kötü bir değişmedir”155 buyurur. Allah bu değişimi insanın kendisinin yaptığını söyler. “Sana secde etmesi gereken melekelerin iblisleşmiş, şeytanlaşmış ve sen benim dostluğumu şeytanın dostluğuyla değiştirdin. Bu ne kötü değiştirmedir, bunu sen yapıyorsun” der. Onun için hiç kimse; “benim gücüm yetmiyor” diye mazeret üretemez; çünkü Allah’ın, meleklere “secde et” emri vardır.
Allah meleklere secde emrini ne zaman vermiştir?
“Ben ona ruhumdan nefhettiğimde hepiniz toptan ona secde edin”156 dedi. Bu durumda sendeki melekelerin sana toptan secde etmesini, her organının, her zerrenin sana itaat etmesini istiyorsan; Allah’ın sana ruhundan nefhetmesi, sana nefhettiği o ruhun açığa çıkması, o güzelliğin sende tecelli etmesi gerekir. Yani El Esmau’l Husnaya kâmil manada iman etmen gerekir, bütün isimleri, bütün vasıflarıyla Allah’a iman etmen, Allah’ı sevmen sonra Allaha karşı takva sahibi olman, sorumluluğunu yerine getirmeye çalışman, teslim olup Müslüman olman gerekir.
Bununla beraber Allah’a yakın olup mukarrebundan olman ve bu yakınlığı tatman gerekir sonra Allah fenayı, bekayı ihsan eder. Zaten bu yolu yürüdüğünde fena sende mevcuttur, sen çaban gayretinle o fenayı bulursun. Beka ise Allah’tandır, Allah tecelli eder. Allah tecelli etmeyene kadar Hz. İnsan olamazsın. Allah’ın nefhettiği o ruh sende tecelli etmiş olmaz.
Allah o secdeden hemen sonra İblise neden secde etmediğini sorduğunda İblis; “beni ateşten, onu çamurdan yarattın, bunun için ben ondan hayırlıyım”157 der. Allah bize ders verir, neyi yapmamamız gerektiğini bize öğretir; yani bize önce “la ilahe” demeyi öğretir. Allah bizim şeytandan nefret etmemizi, şeytana buğzetmemizi, düşmanı tanımamızı, düşmana âbd olmamamızı ister. Şeytanın; “onu çamurdan beni ateşten yarattın” sözünü bize söylüyorsa bize öğretmek için söylüyordur.
Allah bu ayette bizlere neyi öğretir?
“Sakın sen de böyle söylemeyesin, herhangi bir özelliğinden dolayı kendini bir başka insandan hatta bir başka varlıktan üstün görüp; ‘ben ondan hayırlıyım’ demeyesin” der. Allah bize nasıl durmamız gerektiğini öğretir.
Acaba bir taş mı hayırlıdır yoksa biz mi hayırlıyız?
Bütün varlık rabbini hamd ile tesbih eder.158 Taşlar da Allah’ı tesbih eder, hem de hamd ile tesbih eder. Allah’tan haşyet duyar. Bunun için de yukardan aşağı yuvarlanır.159 Bunun böyle olduğunu Allah söylemiştir. Taş hiç günah işlememiş, rabbine asi olup itiraz da etmemiştir. Bu durumda kendimizi taşın yanına koyup; “hangimiz daha hayırlıyız” diye bakalım. Kendi isyanımıza, günahımıza, yanlışımıza bakalım sonra kendimizi bir taşla kıyaslayalım. Kıyasladığımızda taşın bizden daha hayırlı olduğunu görürüz. Allah onun için insana; “hiçbir şey için, hiç kimse için, benim rengim budur, dilim böyledir ya da şöyle malım, mevkim var, babam şöyle âlimdi, ben peygamberin soyundan geliyorum bu yüzden ben daha hayırlıyım deyip İblis gibi olmayasın iblisleşmeyesin” der.
Ama şeytanın tuzağı çoktur. Şeytan, insanları tuzağa düşürmek için sağdan, soldan, önden, arkadan öyle bir gelir ki nerden geldiğini görüp anlamadan onun tuzağına düşer, ondan bir farkımızın kalmadığını, gönül tahtımıza şeytanın oturduğunu görürüz. Şeytanı düşman bilmek; “la ilahe” demektir. Meleklere iman da “illallah” demektir.
Evet, Allah’ın güzelliğine iman; Hz. insanın güzelliğine imandır. Bu, Allah’ın isminin tecellisine imandır, bu hakiki imandır.
Aklın melekelerini geçen sohbette ayetlerle anlatmıştık. Allah, aklımızı nasıl kullanmamız gerektiğini beyan etmişti. Eğer aklımızı kullanır Allah’a, meleklerine iman edersek hakkı, hakikati anlayabilir, bulabiliriz, hak ve hakikat olabiliriz. Onun için rahmetli hocam; “yol üç adımdır; bilmek, bulmak ve olmak, bilmeden bulunmaz, bulmadan olunmaz” buyurmuştu. Önce bilmen, öğrenmen, anlaman lazım. Bildin, öğrendin, anladıysan bulabilirsin ancak.
Peki, bulacağın kimdir?
Elbette ki rabbini, kendini, hakikatini bulursun. Yetmez, bir de olman gerekir; yani perdeler açıldı, Allah’ı her bir ismiyle müşahade ettin, her bir isminin tecellisiyle müşahade ettin. Yetmez! Bu, bulmaktır. Bir de olman lazım. Allah’ın her bir ismiyle sana tecelli etmesi lazım. Allah zatıyla, sıfatıyla sana tecelli ettiğinde olmak kısmını tamamlarsın. O zaman sen Hz. insan oldun, Allah’a halife, ayna oldun, Allah’ın senin üzerindeki muradını gerçekleştirdin demektir.
Böyle olmazsa ne olur?
Zanna uyarsın ve insan tercihini kendisi yapar. İblisin bütün fikirleri, düşünceleri, öğrettikleri, va’dettikleri zandan, vesveseden başka bir şey değildir. Hakkın, hakikatin olmadığı yerde zandan başka bir şey bulunmaz. Allah ayeti kerimede; “zan, ilimden hiç bir şey değildir. Onlar zanna uyuyorlar”160 buyurur.
Zanna uymamak için ne yapmak gerekir?
Vahyin bilgisine, vahyin ilmine sahip olmak gerekir; yani hakikati bilmek, hakikati haktan bilmek, Allah’tan öğrenmek gerekir. Yoksa zanna, şeytana uyulmuş olur. Belki insanlığın en büyük sorunu; iblisi, şeytanı, şeytanın düşman olduğunu unutmasıdır. Eğer insanlar birbirine düşmansa, insanlar dünyaya tapıyor, nefsine, arzularına, isteklerine âbd olmuşsa şeytanı düşman olarak unuttuğu içindir. Onun için Allah ısrarla, tekrar tekrar; “şeytan sizin düşmanınızdır”161 der. Bu, iman meselesidir. Nasıl ki meleklere iman etmemiz, melekleri sevmemiz gerekiyorsa aynı şekilde bunun tersi olarak da İblise karşı buğzedip iblisi düşman bilmemiz lazım. Eğer “la ilahe illallah” demek istiyorsak; iblisi düşman, melekleri de dost olarak bilmemiz lazım. Öyle ki meleklere iman etmiş olalım.
Meleklere imanı üç bölümde anlatmaya çalışıyorduk. Öncelikle geçen sohbette; aklın melekeleri nasıl güçlenir, nasıl kemale erer, melekleşir onu anlatmaya çalıştık. Yine konu hepsi bağlantılı olduğu için burdan açıldı.
Bir de İblisin nasıl düşman olduğunu, hilelerinin ne olduğunu bilmemiz gerekir.
Allah ayeti kerimede Hz. Âdem’in, kendisine kul olmayı unuttuğunu buyurur. Eğer biz de Allah’ın bize söylediğini unutursak İblisin tuzağına düşeriz. Onun için Allah’ın bize vahyettiklerini unutmamamız gerekir. Bu nedenle unutmamak için hafıza melekesini kullanmamız gerekir. Eğer Âdem babamızın hafıza melekesi yeterince güçlü olmuş olsaydı Allah’ın kendisine vahyini; “bu ağaca yaklaşma”162 demesini unutmazdı. Allah bize bunları; “o unuttu, sen unutma” demek için öğretir. Ben bir özetle kısaca ayetin mealini söyleyeyim, sonra ayetleri hep beraber anlayacağız inşallah.
Allah ayeti kerimede; “onlar (şeytan) tuzak kurar”163 buyurur. Eğer birinin akli melekeleri yeteri kadar olgunlaşmamışsa o kişi şeytanın tuzağına düşer ve onun bir tuzak olduğunu bile anlamaz. Onun bir tuzak olduğunu anlaması için akli melekelerinin çalışması, olgunlaşmış olması gerekir.
Mesela; fare yakalamak için fare tuzakları vardır. O tuzaklara fareler peyniri sevdikleri için peynir koyarlar. Fareler de gidip peyniri yemek maksadıyla tuzağa yakalanır. Fare onun peynir olduğunu bilir; ama onun üzerinde muhakeme etmez, düşünmez. Eğer aklı, muhakeme kabiliyeti olsaydı; “bu peyniri buraya niye koymuşlar, peynirin burada ne işi var” derdi; ama muhakeme kabiliyeti olmadığı için bunu düşünemez ve peyniri yeme istediğinden dolayı tuzağa yakalanır.
Hayatta her ne varsa insan için bir örnektir. Bu da bizim için bir örnektir.
Eğer insan da herhangi bir durum karşısında; “bu niye buradadır, bu fikir bana nerden geldi, bunu bana kim söylüyor, Allah mı gönlüme vahyediyor yoksa iblis mi bana bu vesveseyi veriyor” deyip onu muhakeme etmiyorsa şeytanın tuzağına düşer. Onun için dünya, mal, mevki, evlat, eşler her şey bir tuzaktır.
Bunları tuzak haline getiren kimdir?
Tabi ki İblis getirir. İblis tuzak olarak her birini kullanabilir; ama tam tersi de söz konusudur. Bu saydıklarımın hepsi bizim için nimet olabilir, meleke olabilir, ahireti kazanma gücü, Allah’ın rızasını kazanma gücü ve kuvveti olabilir. Allah, peygamberlerini kulları Hz. insan olsun, Allah’ın yeryüzündeki muradı gerçekleşsin, insanlar Allah’a iman edip âbd olsun, iki tercih arasında bırakılmış olsun, melek gibi olsun, melekler gibi rabbini hamd ile tesbih etsin, rabbinin güzelliğini üzerinde göstersin diye göndermiştir. Öteki safta da şeytan vardır. Peygamberlerin bize kulluğumuz için yaptığı yardımın yanında bir de ters tarafta şeytanın bize kurmuş olduğu tuzaklar vardır.
Evet, bu yüzden ne olursa olsun tuzağa düşmemek için fare gibi hareket etmemek gerekir. Mesela; biri birini çekiştirdiğinde hemen o çekiştiren kişiye; “neden onu çekiştiriyorsun, senin buradaki kazancın nedir? Bak şeytanın tuzağına düşmüşsün. Allah birbirinizi önünüzden ve arkanızdan çekiştirmeyin demedi mi? Sen niye çekiştiriyorsun, niye tuzağa düşüyorsun” diye sormamız gerekir. Çünkü o çekiştiren kişi şeytanın tuzağını görmelidir, dedikoduya şahit olan kişi o dedikoduyu yapan kardeşinin tuzakta kıvrandığını görmeli, onu o gıybetten, o dedikodudan hemen men etmelidir.
Bu dedikodu tuzağının devamı vardır. İblis sonra onları birbirine düşman eder, aradan çekilir ve ikisini de kullanmaya başlar. İblis bu tuzağı kendisinin düşman olduğunu unutturmak için yapar; “ben senin düşmanın değilim, senin düşmanın budur” der ve kendini onlara unutturur. Sonuç olarak ikisine de binip onları kullanır. Eğer tuzaklara karşı “neden” diye sormazsak farenin yaptığı gibi yapmış olur, o tuzağa hemen düşeriz. Böylelikle şeytanın verdiğini yeriz; yani kardeşimizin etini yeriz. O gıybet yapan zaten şeytana tabi olmuştur. Onun için her ne olursa olsun “niçin, niye böyle yapıyorsun, bunu yaparken neyi umuyorsun, neyi bekliyorsun?” diye sormamız gerekir. Allah’a göre bakıp hükmü Allah’a göre vermek gerekir.
Hükmü Allah’a göre vermezsek hüküm İblise göre olur. Başka bir seçenek yoktur. Onun için ya Allah’a âbd olur, Allah’ı severiz, Allah’ın güzelliğinin bizde tecelli etmesi için çaba, gayret sarf ederiz ya da şeytana âbd oluruz, şeytan bizi kendisine âbd yapar ve bir de bakarız ki şeytanı, şeytanın işini sevmişiz; ama kime sorsan; “ben şeytanı sevmiyorum, ben şeytana âbd olmuyorum” der. O zaman sormak lazım; “onu sevmiyorsan niye onun işini yapıyorsun? Sen bu davranışlarınla gönüllü olarak onun işini yapmıyor musun?”
Böyle bir hal içinde olmamamız için de aklımızı kullanmamız, tefekkür etmemiz gerekir. Eğer Hz. insan olamamışsak bizdeki melekeler, güçler, kuvvetler bize secde etmiyor ve itaat etmiyorsa, İblis bizi başka tarafa çekiyor, şeytan bizi kontrol ediyorsa, bu durumda biz şeytana taviz vermişiz demektir. Hatta bunu severek yapıyorsak şeytana âbd olmamışız da ne olmuşuz!
Onun için meleklere iman etmek demek; “ben iblisi sevmiyorum, İblisin sevdiğini sevmiyorum, ben Allah’ı seviyorum, melekleri seviyorum, melekler gibi olmayı seviyorum” demektir. Bunun için de Allah’ın sevdiğini sevmek, sevmediğini de sevmemek gerekir. Eğer biri Allah’a İblis gibi itiraz edip insandan nefret eder, insana buğz eder; “ben ondan daha hayırlıyım” deyip kibirlenirse şeytan onun gönlündeki tahtı ele geçirmiş, onun gönül ülkesinde, vücut ülkesinde ona hükmediyor demektir. Bu durumda bakmamız lazım vücut ülkemizde kim hükmediyor, Allah mı, melekler mi hükmediyor, Allah melekleriyle mi hükmediyor, ruh kendi melekeleriyle mi hükmediyor, yoksa iblis kendi avanesiyle mi hükmediyor! Eğer tefekkür eder, aklımızı kullanırsak bunu anlarız.
Bu nedenle mü’min olabilmek için önce; “la ilahe” demek lazım ki “illallah” diyebilelim. “Ben iblisten nefret ediyorum, İblise buğz ediyorum, İblisin amelinden tiksiniyorum” demek lazım ki; “ben Allah’ı seviyorum, hakkı seviyorum, hakikati seviyorum, melekleri seviyorum, melek gibi olmayı seviyorum diyebilelim.
Allah ayetlerde İblisi anlatır; “İblis emrime asi olup Âdem’e secde etmedi, ‘ben ondan hayırlıyım, beni ateşten onu çamurdan yarattın’ dedi”164 buyurur. “Şeytanın adımlarına uymayın, o sizin apaçık düşmanınızdır.165 Şeytan sizi fakirlikle korkutur ve size aşırılığı, fehşayı emreder.166 Şeytan ancak dostlarını korkutur.167 Şeytanın arkadaşlığı ne kötü arkadaşlıktır”168 buyurur. Allah, bu durumda; “şeytana değil meleklere arkadaş olun, sizin arkadaşlarınız melekler olsun, sizin melekeleriniz melek olsun, şeytan olmasın” der. “Şeytan, içki ve kumarla aranıza düşmanlığı sokmak ister.”169 Onun için bir yerde şeytanın müdahalesi, hilesi varsa ondan da uzak durun. “Şeytan ve şeytanın dostlarıyla savaşın.”170 Bu durumda Allah gönül ülkemizi, gönül tahtımızı, vücut ülkemizi eğer şeytan ele geçirmişse; “onlarla savaşın ve onlardan kurtulun, bu savaşı hem şeytanla hem dostlarıyla içerde ve dışarda yapın” diye emreder.
Başka bir ayeti kerimede; “insan ve cinlerden olan şeytanları peygambere düşman kıldık”171 buyurur. “Onlar peygambere, peygamberliğe, Allah’ın vahyine mutlaka düşmandır, şeytanı dost edinenler onları ve kendilerini doğru yolda zannederler” buyurur. Allah bu ayette; şeytanı dost edinmiş, şeytanla beraber olmuş, şeytanla arkadaş olmuş, şeytanlaşmış; ama bundan haberi yok ve doğru yolda olduğunu zannediyor” der.
Bir de Allah; “şeytan sana bir vesvese verdiğinde hemen Allah’a sığın.”172 “Kur’an’ı okuduğunda taşlanmış şeytandan Allaha sığın”173 buyurur. Şeytan takva sahiplerine bir vesvese verdiğinde, onlara bir hile yapıp onları tuzağa düşürdüğünde, fitlediğinde174 o takva sahipleri onun şeytandan olduğunu hemen anlayıp şeytandan Allah’a sığınır, tövbe ederler” der.
Takva sahiplerinin gönül âlemindeki melekeleri çalışır. Onlar sorumluluğu kabul edip yerine getirdikleri için Allah onlara akıllarını kullanmaları karşılığında feraset ve basiret vermiştir.
Şeytan; hakka düşman, insana düşman, Allah’a düşmandır. Ayeti kerimede; şeytan da arkadaşları da cehennemliktir175 buyrulur. Allah başka bir ayeti kerimede; “şeytanlar kâfirleri tahrik edip kışkırtır”176 der. Yani kim şeytanın kışkırtmasına kapılırsa, şeytan kimi kışkırtırsa; “o kâfirdir” dedi Allah. Şeytan ancak kâfirleri kışkırtabilir; çünkü insan, Allah’ın rahmeti sayesinde şeytanın zararından kurtulabilir.
Evet, “ya Allah’ın indirdiğine tabi olursunuz ya da şeytana. Şeytan, aklını kullanmayanları delalete düşürür” buyurdu. “Hidayete erdikten sonra delalete düşenler şeytana tabi olmuşlardır” dedi.
Demek ki bir de hidayete erdikten sonra delalete düşmek, yoldan çıkıp sapmak varmış. İnsanları yoldan kim çıkarır? -Tabi ki şeytan. Çünkü böyleleri hidayetten sonra şeytana tabi olmuştur. Bu yüzden delalete düşmüştür.
Allah ayeti kerimede; “kim Rahman’ın zikrinden kör olur, Rahman’ın zikrini görmezden gelirse Allah onu şeytanına bağlar”177 buyurur. “O şeytanın yakını, karini olur, şeytanın uydusu olur, şeytanın etrafında döner durur, şeytan onu etrafında döndürür durur.” Dikkat edilirse Allah bu ayette; “Allah’ın zikrinden” değil “Rahman’ın zikrinden” dedi. Yani bu; “biri rabbini rahman olarak görmezse şeytan onun yakını olur” demektir.
Allah mahlûkata nasıl bir muamele yaparsa yapsın rahmetiyle, rahman olarak muamele eder. Kim bu şekilde muamele etmezse, Allah kendisine neyi vahyetmişse onun mutlaka rahmet olduğunu anlamazsa, iman edip bunu böyle kabul etmezse, Allah’ın emrine itaat ettiğinde rahmete ereceğine iman etmezse, ondan yüz çevir, ona karşı kör davranır, görmezden gelirse Allah onu şeytana bağlar. O; şeytanın yakını, dostu, uydusu olur, şeytanla beraber olur. Hem de her zaman beraber olur.
Kelime manası itibariyle İblis; hakkı batılla karıştıran demektir; çünkü iblis aynı zamanda “rabbim” der. “Rabbim bana mühlet ver.”178 Yani mühlet verirsen göreceksin ki ben haklıyım. Benim bunlardan üstün olduğumu göreceksin ayetinde olduğu gibi şeytan; “rabbim” deyip hakkı batılla karıştırır.
Şeytan bir de taan eden demektir. Taan ise; zanda bulunan demektir. Hakikat olmadığı zaman zanda bulunulur. Zannın olmaması, zandan kurtulunması için de hakikati anlamak, Allah’ın vahyini anlamak, muradını anlamak gerekir.
EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM
İz kâle rabbuke lil melâiketi innî hâlikun beşeren min tîn:179 “(Hatırla) Hani rabbin meleklere ben çamurdan bir beşer yaratacağım, dedi.” Fe izâ sevveytuhu: “Ne zamanki onu tasvir ettim.” Suretlendirdim, son aşamasına getirdim. Ve nefahtu fîhi min rûhî: “Ve ona ruhumdan nefhettim.” Fe kaû lehu sâcidîn:180 “Onun için hemen secdeye kapanın.” Fe secedel melâiketu kulluhum ecmaûn:181 “Bütün melekler hemen toptan ona secde etti.” Bütün melekler toptan. Bizim de bütün melekelerimizin, bütün güçlerimizin, kuvvetlerimizin, azalarımızın bize secde etmesi, itaat etmesi gerekir. İlla iblis: “İblis secde etmedi.” İstekbere: “Kibirlendi.” Büyüklük tasladı. Ve kâne minel kâfirîn:182 “Ve kâfirlerden oldu.” Hakkı, hakikati örtenlerden oldu. Nitekim hak, hakikat Allah’ın buyurduğudur.
Allah; “yeryüzünde halife yaratacağım, ona ruhumdan nefhedeceğim” dedi; ama iblis ona karşı kibirlendi. Böylelikle hakkı, hakikati örtmüş oldu. İnsanın da hakkı, hakikati örtmemesi için Allah’ın sevdiğini sevmesi, sevmediğini de sevmemesi, her bir insandaki güzelliği sevmesi gerekir. Eğer biri bir insanın üç beş hatasına bakıp onun güzelliğini örter, güzel tarafını yok sayar, görmezden gelirse onu örtmüş, ona karşı kâfir olmuş olur ki böylelikle ona haksızlık etmiş, ona zulmetmiş olur.
Ayet devam eder. Allah buyurur ki; Kâle yâ iblîsu: “Ey İblis!” Mâ meneake en tescude limâ halaktu bi yedeyye: “İki elimle yarattığıma secde etmekten seni alıkoyan şey nedir.” Neden secde etmedin? İki elimle yarattığım demek; özel olarak yarattığım, demektir. Estekberte em kunte minel âlîn:183 “Kibirlendin mi yoksa kendini yücelerden biri mi zannettin?” Kâle ene hayrun minhu: “(İblis) Dedi ki: Ben ondan hayırlıyım.” İblis, Allah’a; “ben sana secde etmiyorum” demiyor, “ona (Âdem’e) secde etmem” diyor. Ben ondan hayırlıyım; yani o benden hayırlı olsaydı secde ederdim, demektir bu. Halaktenî min nârin: “Beni ateşten yarattın.” Ve halaktehu min tîn:184 “Onu çamurdan yarattın.” Onun için ben ondan hayırlıyım dedi. Yani ırkçılık yaptı.
İki türlü ırkçılık vardır; bir zahiri, maddi ırkçılık, bir de manevi ırkçılık. Zencilerle beyazların yaptığı gibi ten renginden dolayı insanın maddi konuda hayırlı olduğunu düşünmesi, ne olursa olsun ırkçılıktır. Maddi konuda ister renginden, ister dilinden, ister yaşadığı memleketten dolayı, şeytan insana mutlaka ırkçılık yaptırır; çünkü onun da yolunu kaybettiği yer orasıdır. Şeytan, hilesine önce oradan başlar. Hiçbir şey bulamazsa aynı özelliklere sahip olunsa bile orda da bir ırkçılık yaptırır. Şehirlerle ilgili ırkçılık yaptırarak; “ben falan şehirdenim sen ise bu şehirdensin” dedirtir. Şeytan ırkçılıktan dolayı kaybettiği için insanlara da buradan yanlış yaptırmaya çalışır. Burası en tehlikeli yerdir. Bu söylediklerim maddi ırkçılıktır.
Bir de manevi ırkçılık vardır. Zaten şeytan ilk başta bunu söylemiştir. Bu; Ene hayrun minhu: “Ben ondan hayırlıyım.” Yani; “ben hayırlıyım” Irkçılığıdır. Ne yazık ki insanlar, Müslümanlar, Cemaatler, tarikatlar, mezhepler İblisin bu tuzağına düşmüştür. Bu da manevi ırkçılıktır. Bu ırkçılık maddi ırkçılıktan çok daha tehlikelidir.
Manevi ırkçılıkta ne denilir?
“Bizim cemaat falan cemaatten iyidir, benim mezhebim diğer mezheplerden iyidir, üstündür, hayırlıdır.” Bu ırkçılığı yapanlar, Allah’ın ismini kullanıp ırkçılık yapar, dini kullanıp ırkçılık yapar. Bu manevi ırkçılık tuzağına düşenler, üstünlük tasladığı; “ben ondan hayırlıyım” dediği için kardeşini öldürecek, onunla savaşacak kadar ırkçılığı şiddetle yapar ve yaptırır.
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’den sonra sahabenin düştüğü tuzak, ırkçılık tuzağıdır. Bir kısmı manevi tuzağa düşerken bir kısmı da zahiri tuzağa düşmüştür. Mesela bazıları; “İmamlık Kureyş’e aittir, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sülalesine aittir” der. Böyle söyleyenler maddi ırkçılık, böyle söylemeyenler ise kendilerine fetvalar çıkarıp; “hak yolda olan, doğru yolda olan biziz ve biz Allah’ın emriyle hareket ediyoruz, bu yüzden biz onlardan hayırlıyız” deyip manevi ırkçılık yapar. Söyledim, sadece Cemel Vakası’nda on bin kişiden fazla insan şehit olmuştur ki hemen hemen tamamına yakını sahabedir.
Bunları sahabeye kim yaptırmıştır?
Elbette ki İblis yapmıştır. Buradaki sorun; meleklere gerektiği gibi iman etmemede, aklını kullanmamadadır. Bu tuzağa düşenler aynı zamanda ihlas sahibidir. Söyledim, hem âlimdir, ilmiyle amel eder hem de bununla beraber ihlas sahibidir; ama aklını kullanmamıştır.
Bir mü’min, bir Müslüman şeytanın tuzağına düşüp İblisin onun önüne koyduğu yolda yürümez, onun önüne koyduğu yemeği yemez, onun tuzağını, hilesini de görür, görmelidir. İnsan böyle bir duruşla bu dünyada durmalıdır ki; “kul olarak Hz. Âdem gibi sadece ben varım, bir de rabbim vardır. Benim rabbime kul olmam, âbd olmam lazım, gerisi, benim için bir imtihandır” diyebilsin.
Bütün insanları, bütün varlığı, her şeyi; evladını, hanımını, malını, insanları, annesini, babasını neyi varsa imtihan olarak görmelidir. “Nasıl yaparım da Allah’a âbd olurum, halife olur, Hz. insan olurum” deyip bir kendini bir de rabbini görmelidir. Sorumluluğunu bilip öyle bir yerine getirmesi lazımdır ki Allah kendisine hangi sorumluluğu vermişse bunu unutmamalıdır; çünkü kul, Allah’a ve kendine karşı sorumludur, âbd olmakla sorumludur. İnsanlara karşı, eşine, çocuğuna, annesine, babasına, akrabasına, komşusuna, diğer mahlûkata karşı sorumludur. Her bir sorumluluğunu tek tek bilip onunla Allah’a karşı sorumluluğunu yerine getirmeye çalışmalıdır. Yoksa; “şunlar şöyle yaptı, hadi onları düzeltelim!” derse olmaz. Sen daha kendini düzeltmemişsin, sen kim başkasını düzeltmek kim!
Böyle düşünen biri bunu nasıl yapar; “hadi şunlara yardım edelim!” der. Sen önce kendine bir yardım et, sen kendine yardım ettin mi? Sen kendin tuzakta kıvranıyorsun, senin senden haberin yok. Şeytan sana binmiş seni kardeşine karşı kullanıyor. Günde bin sefer İblise uyup; “ben ondan hayırlıyım, ben ondan üstünüm” diyorsun. Sen kendini unutmuşsun. Allah ile olmak böyle midir, Allah’a iman, Allah’a teslimiyet, Allah’a karşı takva sahibi olmak, Allah’a yakın olmak böyle midir!
Allah ayeti kerimede; “Allah her neyi yaratmışsa onu hak ile yaratmıştır”185 buyurur. Allah’ın her şey üzerinde, bütün mahlûkat üzerinde bir muradı vardır. Sana düşen, Allah’ın senin üzerindeki muradı gerçekleşsin diye hayatını yaşayıp gerekeni yapmaktır. Kendini unutup başkalarıyla uğraşırsan hakkı bulamazsın, böyle bir hal ile Allah’ı anlaman mümkün olmaz.
Cennet geniştir. Resulullah Efendimiz; “Allah, cennete en son girene bu dünyanın altı misli kadar bir yer verecek”186 buyurur. En son girene altı misli kadar yer, bak ne kadar büyük. Allah bize cennette bu dünya kadar yer verse yine yeterlidir, demektir bu.
İnsanların cennete gitmesi için bizim çaba gayret sarf etmemiz lazım. İnsanların cehenneme gitmesini şeytan, İblis ister. Melekleri anlatırken göreceğiz; melekler yeryüzündekiler için onların günahına istiğfar eder, onlar adına tövbe edip Allah’a; “onları affet, mağfiret et” diye yalvarırlar. Sen meleklere iman ederken senin de onların yaptığını yapman gerekir; yani dua edip insanları cennete taşımaya çalışmak yerine eğer İblisin yaptığı gibi cehenneme göndermeye çalışıyorsan sende bir sorun var demektir. Hakkı, hakikati ortaya koyup; “la ilahe illallah” deyip “bak yanlış yapma” demek ayrı şeydir. Birilerini küfürle itham edip onları cehenneme göndermek, onları düşman bilmek ise apayrı bir şeydir.
Bunun ölçüsü nedir?
Diyelim ki biri, birinin hatasını, kusurunu ona söyler; ama onu söylemeden önce gönlünden onun kazanmasını isteyip ona dua eder; “onun şöyle yanlışı var, keşke şöyle olmasaydı, böyle olsaydı, nasıl yaparım da ona dua ederim” derse bunun yaptığı gıybet olmaz; çünkü yardım etmek istiyor, ona dua ediyor. Onun, kardeşinin kurtuluşunu istemek, ona rahmet olmak gibi bir derdi vardır; ama yok “bu kötüdür” deyip kardeşini aşağılıyorsa işte o zaman İblis ona binmiş demektir. Onu ne adına yaparsa yapsın, mazereti ne olursa olsun kardeşini küçümserken iblis ona binmiştir.
Sad Suresi’ne devam ediyoruz; Kale fahruc minhâ: “Allah, çık oradan dedi.” Fe inneke racîm:187 “Sen kovuldun.” Eğer biri kibirlenir, büyüklenirse, kendini yukarda, kibirlendiği kişiyi de aşağıda görmüş olur. Allah; “in oradan, sen kovuldun” dedi. Eğer Allah birini kovarsa onu kim tutabilir, kim onu nereye koyabilir! Onun için kibirlenmek, maddi veya manevi ırkçılık yapmak, insanı Allah’ın rahmetinden uzaklaştırır ve kovdurur. Böyle yapana; “in aşağı derim” dedi. Neden? -Çünkü bunu yapanlar İblise uymuştur. Eğer Allah, birini rahmetinden çıkarır, rahmetinden kovarsa o zalim olur, o kendine ve başkalarına zulmedenlerden olur.
Allah ayetin devamında; Ve inne aleyke la’netî: “Lanetim senin üzerinedir” buyurur. Seni lanetledim, seni rahmetimden mahrum bıraktım. İlâ yevmid dîn:188 “Din gününe kadar (hesap gününe kadar).” Demek ki biri böyle yaparsa Allah onu lanetliyormuş. Bir kul, Allah’ın lanetine uğrarsa onun neyi kalır!
Kale rabbi fe enzırnî: “(İblis) Dedi ki: Rabbim bana müsaade et.” İlâ yevmi yub’asûn:189 “İnsanların tekrar dirildiği güne kadar.” Yani kıyamete kadar bana müsaade et. Kâle fe inneke minel munzarîn:190 Allah buyurdu ki; “sana müsaade ettim.” İlâ yevmil vaktil ma’lûm:191 “O belli güne kadar sana müsaade ettim.”
Allah, İblise müsaade etmiştir. Şeytanlara değil sadece İblise müsaade etmiştir. İblis cinlerdendi, geriye kalan şeytanlar ise İblise tabi olmuştur. İblise tabi olanlar ister cin ister insan olsun fark etmez şeytan olur. Zaten cinlerden biri İblise tabi olmamışsa o mü’mindir, Müslümandır. İblise tabi olunca şeytan olur. Aynı şekilde insanlar da İblise tabi olunca şeytan olur, bunu Allah söylüyor. Yoksa şeytan öyle özel bir varlık değildir.
Allah cinleri anlatırken cinler kendileri için; “bir kısmımız doğru yoldayız, bir kısmımız orta yolu tutmuşuz, bir kısmımız da o beyinsiz olanımıza; yani İblise uymuşuz”192 der. Aklını kullanmayan, beyinsiz olan İblistir. Sefih, sufeha; aklını kullanmayan demektir. Yani biri aklını kullanmayıp İblise dost oldu mu şeytan oluyormuş.
Sure devam eder; Kâle fe bi izzetike le ugviyennehum ecmaîn:193 İblis “dedi ki: İzzetine yemin ederim ki onların hepsini azdıracağım.” İblis, bunu Allah’a söylüyor. Nasıl bir kulmuş, aynı zamanda Allah’a; “rabbim” deyip Allah’ın izzeti üzerine yemin içiyor.
İzzetine yemin ederim ne demektir?
“Bütün izzet, bütün şeref senindir, senden ayrı kalan şerefsiz kalır” demektir. İblis; “izzetine yemin olsun ki ben de onların hepsini, Âdem’i ve zürriyetini yoldan çıkartıp azdıracağım, onları kışkırtacağım” der. Zaten onun kışkırtmaktan, vesvese vermekten başka bir gücü yoktur. Devamında; İllâ ibâdeke min humul muhlasîn:194 “Ancak onlardan sana muhlis olarak, halis olarak, samimi olarak âbd olanlar müstesna” der.
İhlası anlamak gerekir. Biraz önce örnekler verdim. İhlas öyle kendimize göre olmaz; yani biri “ben samimiyim, hacca gitmek istiyorum” dediği halde Kabe’ye doğru gitmesi gerekirken ters tarafa giderse ne olur? -Kendini başka bir yerde bulur. Birinin sadece ihlaslı olması yetmez, bir de yolu bilmesi, öğrenmesi gerekir. Bilip öğrenmesi için de aklını kullanması gerekir. İblis, aklını kullansaydı iblis olmazdı. Mü’minler de şu anda bu konumdadır. Kibirlenenler, manevi, zahiri ırkçılık yapanlar da aynı şekilde akıllarını kullanmadıkları için bu yanlışa düşmüştür. Eğer akıllarını kullansalardı İblisin durumuna düşeceklerini bilir, anlarlardı. Bunu anlamadıkları için halis muhlis Müslüman gibidirler, gerçekten samimidirler; ama akıllarını kullanmadıklarından dolayı ne yaptıklarının farkında değildirler. Söyledim, Allah rızası için adam öldürüp Allah rızası için küfrederler. Hatta öyleleri vardır ki Allah rızası için sahabeye küfreder. Bunlar bir de samimi yani…
Sure devam eder; Kâle fel hakku vel hakka ekûl:195 “(Allah) Doğru söyledin.” Bu söylediğin haktır, sen de doğruyu söyledin. “Ve ben hep hakkı söylerim” buyurur. “Sen iblissin, senin bu sözün yanlıştır” demedi ona. Yani iblis bile doğruyu söylese Allah; “bu doğrudur” der.
Allah bu ayette bize neyi öğretir?
“Bir kâfir de doğruyu söylese doğru doğrudur, hak haktır. Senin düşmanın da olsa o doğruyu söylediyse doğru doğrudur. Sen de hep hakkı söyle” der. Allah ayeti kerimede; “herhangi bir konuda şahitlik yapmaya çağırıldığınızda şahitlik yapmazlık etmeyin, şahitliği doğru yapın” buyurur. “O şahitlik senin annenin, babanın, kardeşinin aleyhine olsa bile doğruyu söyle, doğrudan yana ol.”196 Yani “bu, benim yakınımdır, ben ona göre şahitlik yapayım, demeyesin, sakın bunu yapmayasın, ondan bir zarar gelse bile yanlış yapma. Bırak zarar gelsin. Haktan zarar gelmez. Zarar gibi görünür; ama zarar gelmez” dedi Allah.
Le emleenne cehenneme minke: “And olsun ki seni cehenneme koyacağım.” Kiminle? Ve mimmen tebiake minhum ecmaîn:197 “Seni ve sana tabi olanların hepsini.” Hepinizi toptan cehenneme dolduracağım. Allah; “seni ve sana tabi olan her kim varsa hepinizi toptan cehenneme dolduracağım” diye yemin etti. Eğer Allah bizi şeytanla beraber toptan cehenneme doldursun istemiyorsak şeytanı düşman bilmemiz, şeytanın işini, fiilini, verdiği vesveseyi sevmememiz, ondan uzak durmamız gerekir.
Bazen arkadaşlar; “şeytan şöyle vesvese verdi, şeytan böyle vesvese verdi” diye söyler. Böyle olmaz, bu hal gerçek bir mü’mine yakışmaz. Şeytan vazifesini yapıyor. Sen niye şeytanla uğraşıyorsun, onu dinliyorsun. Sana düşen hakla, hakkın vahyiyle olmaktır. Bırak köpek gibi havlasın, sen yoluna devam et; ama bir de bakıyorsun ki o da havlayanın peşinden gidip onunla uğraşıyor. Oysaki onun işi seninle uğraşmaktır; ama senin işin onunla uğraşmak değildir. Sana düşen; onu ciddiye almamak, onun verdiği vesveseye takılmamak, köpek havlamış demektir.
Bir mü’minin şeytanın vesveselerine karşı; “sen ki rabbinin emrine itaatsizlik yaptın, onun vahyine karşılık fikir beyan ettin. Senden hiç hayır gelir mi! benden uzak dur” demesi gerekir. Diyelim ki hata yapıp düştün. Senin rahman, rahim, gafur, tevvab ve afuvv olan bir rabbin vardır. Allah sana; “önemli değil, kalk yoluna devam et” dedi.
Ve kezâlike cealnâ li kulli nebiyyin aduvven şeyâtînel insi vel cinni: “Biz cinlerden ve insanlardan olan her bir şeytanı peygamberlere düşman kıldık.” Cinlerden ve insanlardan olan şeytanlar peygambere, peygamberliğe, Allah’ın vahyine düşmandır. Yûhî ba’duhum ilâ ba’dın: “Onlar birbirlerine vahyederler.” Birbirlerine halleriyle, tavırlarıyla, işaretle vahyederler. Zuhrufel kavli gurûrâ: “Birbirlerine yaldızlı sözler söylerler.” Ve lev şâe rabbuke, mâ fealûhu:198 “Eğer rabbin dileseydi bunu yapamazlardı.”
Yani; hakla hakikat, batılla küfür bir yanda olsun diye buna ben müsaade etmişim; ama şeytanlardan olan insanlar ve cinler birbirlerine; “sen ne güzel yapıyorsun, sen ne akıllısın, sen ne güzel konuştun öyle” deyip yaldızlı sözler söyleyerek birbirlerini aldatırlar. Karşılığında da; “haydi, mü’minleri, Müslümanları yer ve Allah’ın vahyine tabi olanları küçümse” derler. Mü’minleri yerip birbirlerini över, birbirlerine; “bilim adamı, işte akıllı adam, modern adam” şeklinde yaldızlı sözler söylerler. Bunun gibi daha birçok örnek vardır artık aklınıza ne gelirse.
Mesela; kadının üzerinden elbisesini soyup ona; “modern kadın” derler. Yaldıza bak, nasıl da yaldızlı bir söz! Kadını soyup çıplak hale getirir sonra da onun için; “medeni cesareti var” derler. Medeni cesaret sözüyle onu soyunmaya teşvik ederler. Hadi gel de kafanı taşa vurma! Bir de mü’min, Müslüman da durup onu seyreder. Bir süre sonra bakarsın ki o da çoluk çocuğunu şeytana kaptırmış.
Onun için bütün kardeşlerimiz bunu iyice anlamalıdır. Şeytan sadece dışardan müdahale etmez, evimizin içinden de müdahale eder. Televizyonla, internetle başka şeylerle müdahale eder ki bu onun en büyük davet silahıdır. Oradan kendine öyle bir davet yaptırır, Allah yolundan öyle bir saptırır ki farkına bile varmayız. Bir de bakarız ki çoluk çocuğumuz ters tarafa doğru gitmiş, onları artık ateşten kurtaramayız.
Peki, yapılması gereken şey nedir?
Bütün kardeşlerimize söylüyoruz, şeytanın kullandığı bütün kanalları televizyonlarından silmeleri gerekir. “Yok, efendim işte şu dizi böyle güzeldir” dersek şeytan orda öyle hileler yapar ki çocuğumuz, ailemiz hiç farkında olmadan şeytanın tuzağına düşer.
Kimin evinde huzursuzluk varsa bilsin ki orada şeytan vardır. Bilsin ki orda şeytanın bir hilesi, bir oyunu vardır. Özellikle kimin evinde huzursuzluk varsa o evdeki kardeşlerimiz on gün boyunca bunu yapıp televizyondaki kanalları silsinler, sadece Allah’ı, peygamberi anlatan kanallar kalsın. Doğru veya yanlış anlatan fark etmez bir tek İslami kanallar kalsın. Bu yüzden biz de Diyar TV kanalını açtık. Bununla beraber buradan bir şey öğrenmeye çalışalım. Hangisini dinlemek istiyor, seyretmek istiyorlarsa fark etmez o kanallardan birini izlesinler. Sonuçta bütün mesele; gönüllerin Allah’a dönmesi, İblisle beraber olmamasıdır. Bakın on gün sonra o eve eğer huzur gelmezse, şeytan oradan çıkmaz, melekler o eve girmezse hesabını bana sorun.
Ayet devam ediyordu; “rabbin dilemeseydi bunu yapamazlardı.” Çünkü bu bir imtihandır. Senin aydınlığı alabilmen için, melek olmayı, melekleri, meleke edinmeyi anlayabilmen için şeytanı görmen lazım; yani “illallah” diyebilmek için senin önce “la ilahe” demen lazım. Bu yüzden Allah buna müsaade etmiştir. Fe zerhum ve mâ yefterûn:199 “Onları o düzdükleri iftiralarla baş başa bırak.” Yani; “orası seni ilgilendirmez, sen kendi işine bak” demektir bu.
Hz. İbrahim, babasına; Yâ ebeti lâ ta’budiş şeytân: “Babacığım, şeytana âbd olma.” İnneş şeytâne kâne lir rahmâni asıyyâ:200 “Çünkü şeytan, Rahman’a asi olmuştur.” Rahman olan rabbine asi olmuş, rahmetten mahrum kalmıştır. Yâ ebeti innî ehâfu: “Babacığım, ben senin için korkuyorum, endişe ediyorum.” En yemesseke azâbun miner rahman: “Rahman’dan sana bir azabın dokunmasından korkuyorum” demiştir.
Eğer Rahman azap ederse ne olur?
Birinin öyle kötü bir durumda olması gerekir ki rahmetiyle tecelli eden Rahman ona azap etmiş olsun; yani onda iyilikten, güzellikten, merhamete layık hiçbir şeyin olmaması, bütünüyle iblis gibi olması gerekir ki o kişi Rahman’ın gazabına uğrasın. Fe tekûne liş şeytâni veliyyâ:201 Eğer Rahman sana gazap eder, azap ederse “şeytana dost olursun.” Bu durumda gazaba uğrayan kişi şeytanın dostu olmuş demektir. Yoksa Rahman’ın azabına uğramazdı.
İnneş şeytâne lekum aduvvun: “Muhakkak ki şeytan sizin düşmanınızdır.” Fettehızûhu aduvvâ: “Siz de onu düşman olarak bilin.” Onu düşman edinin.” İnnemâ yed’û hızbehu: “O, kendi taraftarlarını (kendisine taraf olanları, arkadaşlarını, dostlarını, askerlerini).” Li yekûnû min ashâbis saîr:202 “(O kendi arkadaşlarını ateş olmaya) Cehennem ehli olmaya davet eder.” O sizin düşmanınızdır, siz de onu düşman edinin. Eğer düşman edinmezseniz bilin ki; o, taraftarlarını ateşe, cehenneme davet eder.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (ey iman ettiğini iddia edenler)!” İnnemâl hamru vel meysiru vel ensâbu: “İçki, kumar, dikili taşlar.” Vel ezlâmu ricsun min ameliş şeytân: “Bunlardan kaçının, bunlar şeytanın ameli, pisliktirler.” Fectenibûhu: “Ondan ictinab edin (ondan sakının, kaçının).” Leallekum tuflihûn:203 “Eğer böyle yaparsanız felaha erersiniz.” Yoksa iflah olmazsınız.
İnnemâ yûrîduş şeytânu: “Şeytanın isteği (dilemesi) odur ki.” En yûkiâ beynekumul adâvete: “Bunlarla (içkiyle, kumarla, o dikili taşlarla) aranıza kin sokmayı ister.” Vel bagdâe: “Düşmanlık sokmak ister.” Yani bu sizin aranızda düşmanlığı meydana getirir. Fil hamri vel meysiri: “İçki ve kumar (aranıza düşmanlık koyar).” Ve yasuddekum en zikrillâh: “Bir de sizi Allah’ın zikrinden alıkoymak ister.” Şeytanın muradı budur. Ve anis selâti: “Namazdan alıkoymak ister.” Fe hel entum muntehûn:204 “Siz bunlardan (içkiden, kumardan) vazgeçtiniz değil mi?” buyurdu Allah.
Ve kul li ibâdî: “Kullarıma söyle.” Yekûlûlletî hiye ahsenu: “Sözün en güzelini söylesinler.” Konuşurken en güzel şekilde konuşsunlar, sözün en güzelini söylesinler. İnneş şeytâne yenzegu beynehum: “Şeytan onların arasını açmak (bozmak) ister.” Onun için sözün en güzelini söylesinler. İnneş şeytâne kâne lil insâni aduvven mubînâ:205 “Çünkü şeytan, insanın apaçık düşmanıdır.” Eğer aralarının bozulmasını istemiyorlarsa, bana kul olmayı kabul etmişlerse kullarıma söyle; “sözün en güzelini söylesinler, en güzel şekilde konuşsunlar” dedi Allah.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler!” Udhulû fîs silmi kâffeh: “(Eğer siz iman etmişseniz) Hep beraber toptan selamete, barışa girin.” Ve lâ tettebiu hutuvâtiş şeytân: “Şeytanın adımlarına tabi olmayın.” Birbirinizle barışık olmazsanız, hep beraber, cemaat halinde, ferd halinde, millet halinde, kavim halinde barışta olmazsanız eğer şeytana uymuş, şeytanı adım adım takip etmiş olursunuz, dedi. İnnehu lekum aduvvun mubîn:206 “Kesinlikle o sizin apaçık düşmanınızdır.”
Bunu bilin artık, bunu unutmayın; yani bir sorun, bir sıkıntı, bir savaş, bir kin, bir buğz, bir nefret, bir kötülük, bir zulüm varsa bilin ki orda şeytana uyulmuş, tabi olunmuştur, şeytan adım adım izlenmiştir. Oradakiler Allah’ı dinlememiş, sözün en güzelini söylememiştir, bu yüzden sorun çıkmıştır.
Ve lâ yasuddennekumuş şeytân: “Şeytan sizi alıkoymasın.” Size set olmasın, engel olmasın. İnnehu lekum aduvvun mubîn:207 “O sizin apaçık düşmanınızdır.” Yani şeytan; barışa, kardeşliğe mani olmasın. Size set olup önünüze geçmesin, onu önünüzden çekin, kovun.
Vellezîne yunfikûne emvâlehum riâen nâs: “O kimseler ki insanlar görsünler diye mallarını riya ile verirler.” İnsanlar görsün diye infak ederler. Ve lâ yu’minûne billâhi: “Böyle yapanlar Allah’a iman etmemiştir.” Ve lâ bil yevmil âhir: “Ahirete iman etmemiştir.” Biri verdiğini Allah rızası için, ebedi hayatı için vermiyorsa, gösteriş yapıp veriyorsa bu kişi Allah’a ve ahirete iman etmemiştir. Ve men yekuniş şeytânu lehu karînen: “Şeytan kime arkadaş olursa o böyle yapar.” Fe sâe karînâ:208 “O ne kötü arkadaştır.”
Ferîkan hadâ: “Allah bir kısmına hidayet verdi.” Ve ferîkan hakka aleyhimud dalâleh: “Bir kısmının üzerine de delalet hak oldu.” Saptılar, delaleti hak ettiler. İnnehumuttehazûş şeyâtîne evliyâe min dûnillâh: “Çünkü onlar Allah’tan başkasını, şeytanı dost edindiler.” Dostun Allah olması gerekirken Allah’ı dost edindiler; ama bir de Allah’ın berisinde; “min dûnillah” şeytanı da dost edindiler; yani şeytana uyup tabi oldular. Şeytanın verdiği vesveseyi, şeytanın yolunu sevdiler. Ve yahsebûne ennehum muhtedûn:209 “(İşin daha kötüsü bunu böyle yaparken) Onlar bir de hidayette olduklarını zannederler.” Hidayette olduklarını hesap ederler. Hesapları böyledir.
Allah bunu kime söylüyor?
Mü’minlere söylüyor. Allah’a sözde iman etmiş, Bir de şeytanı, Allah’ın berisinde dost edinmişler ve bir de hidayette olduğunu hesap ediyorlar, diyor Allah. Birine şeytan dost olmuşsa Allah’ın dostluğu nerde kalmıştır!
E lem tera ennâ erselnâş şeyâtîne alâl kâfirîne: “Görmedin mi biz şeytanları kâfirlerin üzerine gönderdik.” Teuzzuhum ezzâ:210 “Onları tahrik edip kışkırtır.” Şeytan kimi kışkırtıyorsa, kim şeytanın peşine takılmışsa o kâfirdir.
Hel unebbiukum alâ men tenezzeluş şeyâtîn:211 “Şeytanın kime indiğini size haber vereyim mi?” Tenezzelu alâ kulli effâkin esîm:212 “İftira eden, yalancı ve günahkarların hepsine inerler.” Şeytan, hakikati inkâr eden, görmezden gelip batılı hakkın önüne koyanlara; yani Allah’ın doğru dediğini kabul etmeyip onun karşısına başka bir şey getirerek ona doğru diyenlere iner; çünkü doğru olarak, Allah’ın doğrusunu kabul etmeyince hakikati ters yüz etmiş olurlar.
Li kulli effâkin esîm: “Bir de her günahkâra.” Şeytan bir de günahkâr ve yalancı olanlara iner. Hem günahkârdır hem de hakikati inkâr edip ters yüz eder. Şeytanın indiği kişiler bunlardır; yani peygamberin vahyine tabi olmadığı için şeytan ona vesveseyi vahyedip ilham eder. Yulkûnes sem’a: “Bunlar şeytana kulak verirler.” Ve ekseruhum kâzibûn:213 “Ve çoğunluğu yalancıdır.” Yalancılara kulak verirler. Nitekim hakkın, hakikatin olmadığı yerde yalan vardır, zan vardır, vehim vardır; yani şeytanın vesvesesi vardır, başka bir şey yoktur.
İnnel mubezzirîne kânû ihvâneş şeyâtîn: “O saçıp savuranlar şeytanın kardeşleridir.” Ve kâneş şeytânu li rabbihî kefûrâ:214 “Şeytan ise rabbine karşı nankördür.” Rabbi ona nimet vermiş; ama o, Allah yolunda sarf edip ebedi hayatını kazanmak yerine saçıp savurur. Allah böyleleri için; “bunlar şeytanın kardeşleridir” buyurur. Allah bu sefer arkadaş demeyip kardeş dedi. Yani; “aynıdırlar” dedi.
Eş şeytânu yeidukumul fakra: “Şeytan sizi fakirlikle korkutur.” Ve ye’murukum bil fehşâ: “Fehşayı (aşırı gitmeyi) emreder.” Vallâhu yeidukum mağfireten minhu: “Allah size kendinden bir mağfireti va’d eder.” Sen yanlış yaptıysan tövbe et, mağfiret iste ben de seni mağfiret edip hiç yanlış yapmamışsın gibi sana muamele edeyim; yani seni temizliyeyim, der. Ve fadlâ: “Ve fazileti.” Allah kendinden sana bir fazileti, ikramı va’d eder, seni yüceltmeyi, Hz. insan yapmayı va’d eder, fazilet budur. Vallâhu vâsiun alîm:215 “Allah vasi ve âlimdir.” Rahmeti sınırsız olandır, rahmeti, ilmi her şeyi kuşatandır. Zatıyla, sıfatıyla tecelli edip bütün varlığı kuşatan ve her şeyi bilendir.
İnnemâ zâlikumuş şeytânu yuhavvifu evliyâ: “Şeytan ancak dostlarını korkutur.” Kim şeytanın korkutmasıyla korkarsa o şeytanın dostudur. Fe lâ tehâfûhum: “Onlardan korkmayın.” Şeytandan, şeytanlaşmış insanlardan, Allah’a düşman olanlardan korkmayın. Ve hâfûni: “Benden korkun.” Niye şeytandan korkuyorsun! Korkacaksan benden kork, beni kaybetmekten, bana âbd olamamaktan korkman lazım. İn kuntum mü’minîn:216 “Eğer siz mü’minseniz.” Mü’min değilseniz korkun. Eğer mü’minseniz onlardan değil, şeytandan değil benden korkmanız gerekir, dedi Allah.
Ellezîne âmenû yukâtilûne fî sebîlillâh: “O kimseler ki mü’mindirler (Müslümandırlar) Allah yolunda savaşırlar.” Allah iman edenleri anlatır. Onlar Allah yolunda savaşırlar. Vellezîne keferû yukâtilûne fî sebîlit tâgûti: “Kâfirler de şeytanın yolunda savaşır.” Kim, Allah’tan başka her neyin yolunda savaşırsa savaşsın o tağuttur. O, şeytanın gösterdiği bir yoldur ve kâfirler de şeytanın yolunda savaşır. Fe katilu evliya eşşeytan: “Şeytanın dostlarını öldürün.” İnne keydeş şeytâni kâne daîfâ:217 “Şüphesiz şeytanın tuzağı zayıftır.”
Şeytanın dostları nerededir?
Bizde, bizim gönlümüzdedir. Allah; “nefsin o şeytani halini öldür, temizle. Ya Allah yolunda savaşır şeytana galip gelirsin yâ da şeytanın yolunda savaşır kâfir olursun” dedi. Allah bir de; “korkma” dedi. İnne keydeş şeytâni kâne daîfâ: “Şeytanın tuzağı, gücü zayıftır. Sen bunu yaparsın, yapabilirsin; yani kendini, nefsini, bütün azalarını, şeytanın kontrolünden kurtarabilir, bu savaşı kazanabilirsin” dedi. Kazanırsan ne olur? -Kazanırsan şeytanın yerini melekler alır, melekeler alır.
Ve mâ kâne lehu aleyhim min sultân: “Oysaki şeytanın insan üzerin de zorlayıcı bir gücü, bir saltanatı yoktur.” Bunun böyle olmasına Allah’ın müsaade etmesinin sebebi; İllâ li na’leme men yu’minu bil âhirah: “Ahirete iman edenleri ayıralım diye” Ahireti sevip iman edenler belli olsun diye, kim ahireti tercih ediyor, kim başka şeyi tercih ediyor, bu belli olsun diyedir. Allah kimi ayıracak; Mimmen huve minhâ fî şekkin: “Ahiret hakkında şek ve şüphe duyanları (ayıracak).” Eğer biri ahirete karşı şüphe içindeyse bu durumda o, şeytana uyar ve tabi olur. Ve rabbuke alâ kulli şeyin hafîz:218 “Senin rabbin her şeyi koruyan, her şeyi muhafaza eden, her şeyi görüp gözetendir.” Yani eğer mü’minseniz korkmayın rabbiniz sizi korur, sizi muhafaza eder, siz rabbinizin gözetimi altındasınız, dedi Allah.
Ke meseliş şeytân: “Şeytanın durumu şöyledir.” İz kâle lil insânikfur: “İnsana; küfret (nankörlük yap, kâfir ol) der.” Fe lemmâ kefer: “İnsan kâfir olunca.” Rabbine karşı nankörlük yapınca şeytan der ki: Kâle innî berîun minke: “Ben senden beriyim (senden uzağım).” Yani “ben senin gibi değilim ve olamam” der. İnnî ehâfullâhe rabbel âlemin:219 “Çünkü ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım” der. Yani şeytan kâfir olanlara, Allah’a karşı nankörlük yapanlara; “ben senden beriyim ben âlemlerin rabbi olan Allah’tan korkarım, ben bunu yapmam” der.
İnnellezînerteddû alâ edbârihim min ba’di mâ tebeyyene lehumul hudâ: “Kendilerine hidayet belli olduktan sonra (hidayeti anladıktan sonra o dönenler, irtida edenler) küfre düşenler.” Şeytânu sevvele lehum: “Onları şeytan kışkırtmıştır.” Onlar da şeytanın kışkırtmasıyla şeytana uymuş, şeytana tabi olmuşlardır. Onun için hidayetten sonra delalete düşmüşlerdir. Ve emlâ lehum:220 “(Bunun sebebi) Onlar uzun emellere kapılmışlardır.” Dünya hayatları hakkında uzun uzun hesap yaptıkları içindir, uzun emellerinden dolayıdır.
Fe ve rabbike: “Rabbine and olsun ki.” Rabbine yemin olsun ki. Le nahşurennehum veş şeyâtîne summe le nuhdırannehum havle cehenneme cisiyyâ:221 “And olsun ki biz onları da o şeytanları da mutlaka haşr edeceğiz, huzurumuzda toplayacağız. Sonra onları cehennemin etrafında diz çökmüş olarak hazır bulunduracağız.” İnsanlardan ve cinlerden olan şeytanları cehennemin etrafında diz çöktürüp hazır bulunduracağız; çünkü onlar burada da cehennemin etrafında diz çökmüş ve hazır bulunuyorlardı. Nerde bir şeytanlık, nerde bir zulüm, bir haksızlık, bir günah, Allah’tan bir uzaklaşma varsa parmaklarını oraya sokuyorlardı. Onlar da cehennemin etrafında şu anda toplanıp diz çökmüş, şeytana itaat etmişlerdir, isyana itaat edip diz çökmüşlerdir. Onun için orda cehennemin etrafında hazır toplanırlar; çünkü buradaki halleri budur.
Ve lekad saddaka aleyhim iblîsu zannehu:222 “And olsun ki iblis insan hakkında ki zannını tasdik ettirdi.” Doğru söyledi, ispatladı.
Şeytan ne demişti?
“İnsanların çoğunu kendime bağlayacağım, çoğunu şükreder bulmayacaksın, çoğunu azdıracağım”223 demişti ve zannını doğru çıkardı. Fettebeûhu: “Çoğu ona uydu.” İnsanlar, şeytana tabi oldu. İnsanlar, peygambere tabi olması gerekirken İblise tabi oldu. İlla feriken minel mü’minin:224 “Ancak mü’minlerden bir fırka müstesna.” Gerisi şeytana tabi oldu.
Acaba bu bir fırka olan mü’minler kimdir nasıl yaparsak o fırkadaki mü’minlerden oluruz?
Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “Yahudiler yetmiş bir, Hristiyanlar yetmiş iki, benim ümmetim ise yetmiş üç fırkaya ayrılır. Biri hariç yetmiş ikisi cehennemliktir”225 buyurur. Bu hadis, bu ayetin tefsiridir. “Mü’minlerden bir fırka hariç gerisi İblise tabi oldu” buyruldu ayeti kerimede.
Ve immâ yenzeganneke mineş şeytâni nezgun: “Eğer şeytandan sana bir vesvese bir kışkırtma gelirse.” Festeız billâh: “Hemen Allah’a sığın.” İnnehu huves semîul alîm:226 “Çünkü (Allah) seni işitir ve bilir.” Yani Allah seni korur, hemen Allah’a sığın.
İnnellezînettekav izâ messehum tâifun mineş şeytân: “O takva sahiplerine şeytandan bir vesvese geldiğinde.” Tezekkerû: “Hemen düşünürler, tefekkür ederler, Allah’ı zikrederler.” Fe izâhum mubsırûn:227 “Hemen bakarsın ki şeytanın hilesini görüp bilmişlerdir, anlamışlardır.” Takva sahipleri Allah’ı zikredip tefekkür ederek şeytanın bir tuzak kurduğunu, bunun şeytanın hilesi olduğunu anlar; çünkü takva sahibi demek veli demektir. Demek ki şeytan, veliye de hile yapabiliyor, vesvese verebiliyormuş.
Fe izâ kara’tel kur’âne: “Kur’an’ı okuduğun, kıraat ettiği zaman.” Festeız billâhi mineş şeytânir racîm:228 “Kovulmuş, taşlanmış şeytandan Allah’a sığın.” Ve kul rabbi eûzu bike: “De ki: Rabbim sana sığınıyorum.” Min hemezâtiş şeyâtîn:229 “Şeytanın kışkırtmasından sana sığınırım de.” Allah, kullarını şeytandan kendine sığınmaya davet eder. Aynı şekilde Kur’an’daki son iki sure olan Felak ve Nas Sureleri de Allah’a sığınma ayetlerini barındırır.
Şeytanla ilgili son iki ayet kaldı onu da tamamladıktan sonra inşallah sonraki sohbetimizde de meleklere imanı anlatacağız.
Akletmeden, anlamadan gece gündüz ibadet etsek bile şeytanın tuzağına düşmekten kurtulamayız. Onun için aklımızı kullanıp önce anlamamız gerekir. Bilmeden, anlamadan tefekkür edemeyiz. Tuzağa düşmemek için bir ilmimizin, bir bilgimizin olması gerekir.
Son iki ayeti de beraber anlayalım inşallah.
Yâ eyyuhâllezîne âmenû: “Ey iman edenler (iman ettiğini iddia edenler).” Lâ tettebiû hutuvâtiş şeytân: “Şeytanın adımlarına uymayın.” Şeytanın adımlarına tabi olmayın. Ve men yettebi’ hutuvâtiş şeytân: “Kim şeytanın adımlarına uyar, tabi olursa.” Fe innehu ye’muru bil fahşâi vel munker: “Bilsin ki şeytan fehşayı (fuhuşiyatı, aşırılığı) ve kötülüğü emreder.” Ve lev lâ fadlullâhi aleykum ve rahmetuhu: “Eğer Allah’ın fazileti ve rahmeti sizin üzeriniz de olmasaydı.” Mâ zekâ minkum min ehadin ebeden: “Sizden hiç biriniz (hiç kimse) ebediyyen ondan kurtulamazdı (temize çıkamazdı).” Yani her biriniz şeytana mutlaka uymuş, adımlarına tabi olmuşsunuz eğer Allah’ın sizin üzerinizdeki rahmeti, fazlı olmasaydı hiç kimse temize çıkamazdı; ama Allah rahmetiyle, fazlıyla muamele edip sizi temizler. Ve lâkinnallâhe yuzekkî men yeşâ: “Ama Allah dilediğini, dileyeni temizler.” Kim temizlenmeyi dilerse Allah da onun temizlenmesini diler ve onu temizler.
Yani Allah bu ayette; “istiğfar et, temizlenmeyi iste, bana dön, şeytana bulaşma, bulaşıp kirlendiysen bu durumda yapman gereken şey temizlenmeyi, nefsini tezkiye etmeyi istemektir. Sen temizlenmeyi istersen ben de senin temizlenmeni ister ve seni temizlerim” buyurur. Vallâhu semî’un alîm:230 “Allah her şeyi işiten ve her şeyi bilendir.” Allah senin bunu isteyip istemediğini bilendir. Dua edersen Allah bunu işitir, muameleyi ona göre yapar. Temizlenmeyi istemezsen tercih senindir, temize çıkamazsın.
Bir de Kıyamet günü iblis (şeytan) kendini savunur. Hiç kimse; “iblis bana böyle yaptı, onun için böyle oldu” diyemez. Onu mazeret gösterip kendini temize çıkaramaz. Ve kâleş şeytânu lemmâ kudıyel emr: “İş olup bittikten, hesap görüldükten (cennetlikler, cehennemlikler belli olduktan) sonra şeytan der ki;” İnnallâhe vaadekum va’del hakk: “Allah size vaatte bulundu. Allah’ın va’di elbette ki haktır.” Allah her neyi va’dettiyse şu anda onun hak olduğunu hepiniz gördünüz.
Yani Allah neyi va’d etmişse; şöyle güzel yaparsanız cennete, şöyle kötülük yaparsanız cehenneme giderseniz demişse; tercihini iyiden yana kullananlar öbür tarafta karşısında cenneti, kötülük yapanlar ise cehennemi bulur ve Allah’ın va’dinin hak olduğunu görürler.
Şeytan der ki; Ve vaadtukum fe ahleftukum: “Ben de size vaatte bulundum ama va’dimden döndüm.” Yani size yalan söyledim. Şunu şöyle yaparsanız, hayatı böyle yaşarsınız deyip hayatı ebediymiş gibi gösterdim. Aynı zamanda vaatte bulundum; “Allah’ın rahmeti çoktur, bir şey olmaz, siz böyle yapın sonra tövbe edersiniz, Allah yine de sizi affeder diyerek tövbe etmenizi, iman etmenizi, Allah’a dönmenizi geciktirdim, sonuçta kurtuluşu va’dettim; ama yalan söyledim, va’dimde yalancı çıktım” der.
Her bir insan zaten şeytanın bu şekilde va’dine kapıldığı için yanlış yapar. Öyle ki insanlara küfretmeyi ibadetten sayanlar vardır. Bu yanlışı onlara kim yaptırır, kim onlara bu vaatte bulunur? -Tabi ki şeytan.
Ama şeytan yalancı çıktığını ve va’di hak olanın Allah olduğunu söyler. Allah’ın Kur’an’daki va’di neyse Allah’ın va’di odur. Ve mâ kâne liye aleykum min sultân: “Benim sizin üzerinizde hiçbir saltanatım, hiçbir gücüm yoktu.” Yani “sizi hiçbir şeye ben zorlamadım; çünkü benim böyle bir gücüm, böyle bir yetkim yoktu. Ancak siz melekleri kovar, beni davet ederseniz, benimle olmak, bana dost olmak isterseniz, bana teslim olur, kendinizi bana teslim ederseniz, ben de sizi kullanırım. Siz bunu yapmazsanız benim böyle bir gücüm yoktur. Siz beni tercih ederseniz sizde bir gücüm olur” der.
İllâ en deavtukum: “Ben sadece sizi davet ettim.” Benim bütün gücüm davet etmektir. Festecebtum lî: “Siz de davetime hemen icabet ettiniz.” Allah da sizi iman etmeye, kendine davet ediyordu; ama siz Allah’ın davetine değil benim davetime icabet ettiniz. Fe lâ telûmûnî ve lûmû enfusekum: “Beni levm etmeyin (beni kınamayın) kendi nefsinizi (kendinizi) kınayın.” Mâ ene bi musrihikum ve mâ entum bi musrihiyy: “Ne ben sizi kurtarabilirim, ne de siz beni kurtarabilirsiniz.” Olan olmuştur, iş bitmiştir. İnnî kefertu bi mâ eşraktumûni min kabl: “Ben sizin beni Allah’a şirk koşmanızı bundan önce de reddetmiş ve kabul etmemiştim.” Bunu kabul etmiyorum; yani “sanki benim sizin üzerinizde bir gücüm var da ben onu yapmışım. Bunu daha önce de söylediğim gibi benim böyle bir gücüm yoktur. Ben davet ettim siz de davetime icabet ettiniz. Onun için beni Allah’a şirk koşmanızı kabul etmiyorum” der. Yani biri Allah’ı tercih etmeyince İblisi, şeytanı Allah’a şirk koşmuş olur. Şeytan da; “böyle bir şeyi benim için söyleme, bundan Allah’a sığınıyorum” dedi. İnnez zâlimîne lehum azâbun elîm:231 Şeytan, “muhakkak ki zalimler için iç yakan elim bir azap vardır” dedi ve kendini de savundu.
Allah, hepimizi şeytanı düşman olarak bilenlerden eylesin. Meleklere iman edip, melekleri sevip, melekleri dost bilenlerden eylesin. Şeytanın tuzağına düşenlerden, şeytanın adımlarına uyanlardan, şeytanlaşmış insanlardan eylemesin. Allah bizi şeytanın amelini, işlerini; içkiyi, kumarı, günahı, kerih görenlerden, şeytanı kendi gönlünden, kendi nefsinden, kendi aklından, fikrinden gerçek manada kovanlardan, temizleyenlerden eylesin. Akıl melekelerini kullanıp, güçlendirip kemale erdirenlerden eylesin. Aklını gerçek manada kullanıp, tefekkür edip tezekkür eden teakkul edip tedebbür edenlerden, şeytana karşı tedbirini alanlardan eylesin.
Allah hepinizden razı olsun.
