close

ALLAH’A İMAN

EUZUBİLLAHİMİNEŞŞEYTANİRRACİM BİSMİLLAHİRRAHMANİRRAHİM

Elhamdulillahi rabbil âlemin esselatu vesselamu aleyke ya seyyidel evveline vel ahirin ve ila cemiil enbiyayi vel murselin ve ila cemiil evliyayi vel hamdulillahi rabbil âlemin.

Bugün hep beraber Allah’a iman konusunu işleyeceğiz.

İnsan tanımadığı, bilmediği bir Allah’a iman edemez. Bu yüzdendir ki önce rabbimizi tanımamız gereklidir. Peki, rabbimizi nasıl tanıyacağız? -Rabbimiz kendini kelamında nasıl tanıtmışsa, anlatmışsa öyle tanıyıp, öyle anlamaya çalışacağız; yani rabbimizi, kelamında zikrettiği Esmau’l Husna’sından tanıyıp anlamaya çalışacağız.

Allah’a iman edebilmek için Allah’ın kelamında, Kur’an-ı Kerim’de zikrettiği esmasını, isimlerini bilmemiz gerekmektedir. Sadece bilmemiz yetmez, bu isimlerin hepsini tek tek ahsa (tahsil) etmemiz gerekmektedir.

Bu yüzdendir ki Allah’a iman konusunda El Esmau’l Husna sohbetlerini yaptık ve yaptığımız bu sohbetleri hem görsel hem de yazılı olarak kardeşlerimizin istifadesine sunduk. El Esmau’l Husna sohbetlerinin yazıya geçirilmiş hali toplam 7 ciltten meydana gelmektedir.

Daha önce söylediğim gibi; Allah’a iman edebilmek için Allah’ın isimlerine El Esmau’l Husna’sına tek tek iman etmemiz gerekir. Bu yüzden bizim şimdi anlatacaklarımız; “Allah’a iman” konusunun özetidir. Daha kapsamlı olarak “Allah’a iman konusunu öğrenmek isteyen kardeşlerimiz “El Esmau’l Husna” sohbetlerini Diyar Tv’den veyahut internetten izleyebilir, dinleyebilir ya da sohbetlerin yazılı halini alıp okuyabilirler.

Evet, bugün “Allah’a iman” konusunu kısaca anlamaya çalışacağız. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyor; “Fatiha, Kur’an’ın özüdür (özetidir).”

Allah Kur’an’da kendini ve kendisine halife olan insanı tanıtır. Demek ki biz Fatiha’daki esmayı anlarsak bütün Esmau’l Husna’yı da anlamış oluruz. Nitekim Allah’ın diğer isimleri, sıfatları Fatiha’daki isimleri tefsir eder, açıklar; yani yapmamız gereken bütün isimleri Fatiha’daki esmaya bağlamak, Fatiha üzerinden anlamaya çalışmaktır. Kısaca, Fatiha’yı okuduğumuzda hem Kur’an’ı hem de esmayı okumuş oluruz.

Önce Allah’ın Allah ismini, zat ismini anlamaya çalışalım. İsim olarak bir tek “Allah” ismi Allah’a isimdir. Gerisi Allah ismini tefsir eder, açıklar, Allah ismini tanıtır; yani Allah’ı tanıtır. Kısaca diğer isimler Allah’ı nasıl tanıtır, nasıl tanıtması lazım onu anlatmaya çalışayım.

Allah’ı gerçekten tanıyor muyuz, tanımıyor muyuz hep beraber bakacağız. Bir tek kendi üzerimizden değil çevremizdeki tanıdığımız insanlar üzerinden de Allah’ın isimlerini anlamaya çalışacağız. Allah’a gerçekten iman etmiş miyiz, etmemiş miyiz bakacağız. Sadece; “ben Allah’a iman ettim” demek yetmez. Böyle söylemek yeterli değildir.

Allah ayeti kerimede öyle buyurdu; “siz, ‘biz iman ettik’ dedikten sonra sizi imtihana tabi tutmadan sizi öyle bırakacağımızı, sizin imanınızı kabul edeceğimizi mi sandınız.”34

Bakacağız; Allah bizim imanımızı kabul ediyor mu, etmiyor mu veyahut Allah bizi neyle imtihana tabi tutar?

Allah bizi esmasıyla, isimleriyle imtihana tabi tutar; yani bir tek yanlış yapmamak, günah işlememek yetmez. Bir de yapmamız gerekenler vardır. Yapmamız gerekenleri yapmaya çalışırken onu Allah’ın isimleriyle yapıyoruz; çünkü Allah’a âbd olmaya, halife olmaya çalışıyoruz. Ya Allah’ın ismiyle muamele edip Allah’a halife oluruz, âbd oluruz ya da ona halife olmayı kabul etmeyip, Allah’a uymayarak şeytana ve nefsimize uyarız.

Esmau’l Husna’yı öğrenirken önce Allah ismini anlamaya çalışmıştık. El hamdu lillâhi rabbil âlemin:35 “Hamd âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Hamd, övmek demektir. Bir de övme, kendi hakkı olan demektir. Övmek Allah’a aittir, Allah kimi övdüyse o övgüye layıktır. Kimi övmediyse o da övgüye layık değildir. Eğer biz Allah’ın övdüklerini övüyorsak Allah’a hamd etmiş, hamdı Allah’a teslim etmiş; “hamd ona aittir” demiş oluruz. Eğer övmediklerini övüyorsak bu durumda kendimizi, nefsimizi ve aklımızı Allah’a şirk koşuyoruz demektir.

Bir, Allah’ın zatında Allah’a şirk koşmak vardır, bir de isimlerinde, sıfatlarında Allah’a şirk koşmak vardır. Herkes aklını sonuna kadar kullanıp bunu anlamalıdır. Anlamazsa yarın Kıyamet günü Allah perdeyi açtığında dehşete düşer. Allah ondan ne istemiş, nasıl yapmasını istemiş, o ne yapmış bunu görür. Yoksa böyle kaba bir idrakla; “işte herkes böyle yapıyor, herhalde böyledir, biz de böyle yapıyoruz” derse rabbine ters düşer. Böyle biri anlamamıştır, anlamak için çaba, gayret sarf etmemiş, aklını kullanmamış demektir.

Allah onun için ayeti kerimede buyurdu; “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan insanlardır.”36

İnsan, aklını nerde kullanmalıdır?

Rabbini tanımak için, kendini tanımak için, ebedi hayatını kazanmak için aklını kullanmalıdır. Yoksa aklını kulandı; ama dünyayı kazandı, dünyanın peşinden koştu, parayı, mevkiyi, makamı kazanmaya çalıştı. Aklı kullanmak bu değildir. Eğer böyle bir akla akıl denseydi; yemeğin peşinden koşmak, nefsin arzuları, istekleri peşinden koşmak hayvanda da vardır. O da kendine göre en güzel ot nerdeyse gider, onu yer. O da kendi nefsinin arzuları, istekleri peşinde koşar. O zaman hayvanların da akıllı olduğunu söylemek gerekirdi. İnsandan istenen bu değildir.

İnsanı hayvandan ayıran özellik nedir?

Allah’ın kendisine nefhettiği ruhtur. O ruh Allah’ın esmasıyla, zatıyla, sıfatıyla tecelli ettiği Allah’ın nurudur ve o rabbini ister. Ya Allah’ın sana nefhettiği ruha tabi olur Allah’ın sana nefhettiği ruh olursun, Allah’ın nuru olursun. Allah’ın isimleri sende tecelli eder, Hz. insan olur, Allah’a halife olursun ya da onu yok sayar vehmi, hayali olan arzuların peşinde koşarsın, zannın peşinde koşar, nefsin arzuları, istekleri peşinde koşar, hayvan olursun. İkisinden başka bir seçenek yoktur; fakat Allah’a âbd olmak, halife olmak nedir, Allah’ın isimleri birinde nasıl tecelli eder eğer biri bunu anlamadıysa bunu yapması da mümkün değildir.

Hamd âlemlerin rabbi olan Allah içindir. Her türlü övgüye layık olan odur. Onun bütün isimleri övgüye layıktır. Hangi ismi tecelli ederse etsin Allah övgüye layıktır. Kâinatta, varlıkta Allah’ın isminin tecellisinden, muamelesinden başka bir şey yoktur. Bu bizim kendi hayatımızda da böyledir. Allah sürekli bize bir muamelede bulunur. Muameleyi yaparken o muamele Allah’ın bir isminin tecellisidir. Hangi isimle tecelli edip bize muamele ederse etsin o övgüye layıktır. Eğer biri Allah’ın işini beğenmeyip kabul etmediyse Allah’ın o muamelesinden bir ismi kabul etmemiş, ona itiraz etmiştir. Bununla beraber kendi bildiğini Allah’ın önüne koyup kendini Allah’a şirk koşmuştur. Onun için Müslüman Allah’a bütünüyle teslim olandır.

Nasıl teslim olacak?

Allah’ın muamelesine, hükmüne, emrine, vahyine, Allah’ın göndermiş olduğu peygamberin hayatına teslim olarak Allah’a teslim olacak yoksa o, Müslüman olmaz, Allah’a teslim olmuş olmaz. Biri, Allah’a teslim olmuyorsa başka bir şeylere teslim oluyor demektir. Ya nefsine teslim oluyor, ya şeytana teslim oluyor. Ya nefsine kul olmuş, âbd olmuştur ya da şeytana âbd olmuş, kul olmuştur.

Onun için Allah ayeti kerimede buyuruyordu; E lem a’had ileykum yâ benî âdeme en lâ ta’budûş şeytân, innehu lekum aduvvun mubîn:37 “Ey Âdem’in çocukları (ey Âdem)! Şeytana âbd olmayın, şeytana tapmayın diye sizden ahd almadım mı? O, sizin apaçık düşmanınızdır.”

Şeytan düşmanlığı nerden ve nasıl yapar?

Kula; “Allah’a teslim olma, Allah’ı kabul etme, itiraz et sonra ne yaparsan yap” diyerek düşmanlık yapar.

Ayetin devamında; Ve eni’budûnî: “Bana âbd olun.” Hâzâ sırâtun mustakîm:38 “Sırat-el mustakim budur.” Sen bana âbd olmaz, şeytana âbd olursan sırat-ı mustakimden çıkar, şeytana âbd olmuş olursun; yani şeytan sana bir şeyi tavsiye eder, sen de onun tavsiyesine uyup ona tabi olursan, onu seversen sevdiğine âbd olmuş olursun, dedi Allah

Hamd, Allah içindir. O ne yaparsa yapsın bütün varlıkta, bütün kâinatta hiçbir dengesizlik yoktur. Bir yerde bir dengesizlik, bir yanlışlık görüyorsak sorun o durumdan dolayı değildir. Sorun bizim kendi aklımızdan, gönlümüzden, imanımızdan, şirkimizden dolayıdır. Gördüğümüz eksiklik Allah’ı anlamadığımız, tanımadığımız içindir.

Hayat baştan sona imtihandır; yani kazanma imkânıdır. Bunun için iyi de kötü de, hak da batıl da, karanlık da aydınlık da, iman da küfür de olacak; çünkü Allah sana irade vermiş, seçme hakkı vermiştir; yani iki şıkkın olması gerekir ki ikisinden birini tercih edebilesin. Sen bu tercihinle kazanıyorsun. Küfür olmazsa iman tercihini nasıl yapacaksın! Batıl olmazsa hakkın tercihini nasıl yapacaksın! Güzelle çirkinlik olmazsa güzeli nasıl tercih edeceksin! Senin bütün gücün tercihindir, duandır.

Onun için buyurdu; “de ki: eğer duanız (tercihiniz, isteğiniz) olmasaydı Allah size neden kıymet versin.”39

Kıymetini, değerini tercihinden alırsın. Ya Allah’ı ya da başka bir şeyi tercih edersin. Allah’ı tercih etmediysen tercih ettiğin her ne olursa olsun o küfürdür. O, onu Allah’a şirk koşmaktır.

Onun için hamdımızın kime olduğuna ve kimi övdüğümüze bakmamız gerekir. Eğer övdüğümüz zenginler, mevki ve makam sahipleriyse, onları kıymete layık görüyor, onlara kıymet veriyor; “bunlar kıymetlidir, şereflidir” diyorsak Allah’a ters düşmüşüz demektir. Allah öyle söylemedi! Böyle yaparsak Allah’ın övdüğünü övmemiş oluruz. Allah’ın hiç övmediği birini, birilerini bir şeylerinden dolayı övüp; “Allah bilmiyor, ben daha iyi biliyorum, bu övgüye layıktır” demiş oluruz.

İnsan, Hz. insandır. Şerefini, kıymetini Allah’tan alır. Maldan, mülkten, mevkiden değil Hz. insan oluşundan dolayı alır. Kim Allah’a yakınsa, Allah’ın yolundaysa, kim Allah diyorsa Allah onu över. Övgüye o layıktır. Bakalım övdüklerimiz Allah’ın övdükleri midir yoksa Allah’ın övmediklerini mi övüyoruz. Hem kendimize hem çevremize bakıp bunu düşünelim.

“(Allah’ın isimlerinde haddi aşmayın.) Sınırı aşmayın, yoldan çıkmayın”40 dedi Allah. Eğer Allah’ın övmediklerini övüyorsak yoldan çıkmışız, haddimizi aşmışız demektir. Allah’a karşı haddimizi aşmışız. Kendimizi Allah’ın yerine koyup Allah’ın övmediklerini övmüşüz, demektir.

Akılımızı sonuna kadar kullanmak zorundayız; “ben anlamadım, ben bilmiyorum” dersek olmaz. Allah bunu kabul etmez. Allah ayeti kerimede; “Allah ne verdiğini, yarattığını bilmez mi, yaratan bilmez mi?”41 buyurdu. Bakalım hamdımız kimedir, Bakalım Allah’ımız kimdir?

Allah ismi Allah’ın zat ismidir. Allah ismi, bütün yönleriyle sevmek, muhabbet, seven, sevilmeye layık olan, bütünüyle muhabbet demekti. Bütün isimler bu isme, Allah’ın seven, sevilen, övülen ismine dâhil olur. Onun için Fatiha Suresi’ndeki ilk ayet hamdla, övgüyle, övülmekle başlar. Bir şeyi güzel görüp översen onu seviyorsun demektir; yani “Allah sevilmeye, övülmeye layıktır” dedi. Ne kadar seversen Allah senin için o kadar övgüye layıktır. Aynı şekilde Allah’ın işleri de böyledir. Yaratması, takdiri, hükmü, emirleri böyledir. Allah sevilmeye layıktır, övgüye aylıktır. Niye? -Çünkü onun bütün işi aşk iledir, muhabbetledir, sevmekledir, sevdiği içindir.

Bakıyoruz ilahımız kimdir, en çok kimi seviyoruz, en çok kimin sevgisini istiyoruz, kim beni sevsin, bizi sevsin diyoruz, kimin sevgisine, övgüsüne layık olmaya çalışıyoruz, kim beni övsün diyoruz? Anam mı beni övsün, babam mı övsün, eşim mi, çocuğum mu övsün, mahalledekiler mi, komşular mı övsün, akrabalar mı övsün yoksa Allah mı övsün diyoruz? Kimin övgüsünü istiyoruz, hep beraber bakalım.

Hamd Allah’a aitti. Övmek ona aitti. Birilerini Allah’ın önüne koyup; “bu beni övsün, benim ilk tercihim bunun övgüsüdür” diyorsak onu Allah’ın hamdında Allah’ın önüne koymuşuz demektir. Birinci derecede kimin övgüsünü istediğimize, kimin bizi övmesini, sevmesini istediğimize hep beraber bakalım. Fatiha’yı okurken, Kur’anı okurken böyle anlamak gerekir. Bakıyoruz hamdımız kimedir? Kimi övüyoruz, kim bizi övsün istiyoruz? Bizim ilahımız kimdir, sevdiğimiz kimdir, kime âbd olmuşuz, kimin sevgisi peşinde, muhabbeti peşinde koşuyoruz? Kim beni sevsin, kim benden razı olsun, kim beni övsün diyoruz?

Eğer bu Allah ise biz Allah’ın kuluyuz. Eğer sevdiğimiz, övdüğümüz Allah değilse; “Allah beni övsün” demiyor başkalarını onun önüne koyuyorsak Allah bizim için gönlümüzde ikinci plana girmiş, onu arkaya atmışız demektir.

Bunun için Allah ne buyuruyordu; “insanlardan öylesi var ki Allah’ı sever gibi başkalarını sever. Oysaki mü’minlerin Allah’a olan muhabbetleri çok şiddetlidir.”42

Allah mü’mini tarif etti, iman ettiğini iddia edenleri değil; “mü’minler, iman etmiş olanlar” dedi. Bakalım Allah’ı sever gibi başkalarını seviyor muyuz? Yani onların övgüsünü, sevgisini, rızasını Allah’ın önüne koymuş muyuz koymamış mıyız?

Birilerini onun gibi sevsen bile Allah kabul etmez. “İnsanlardan öylesi var ki” buyurdu. Yani “şaşılacak bir şey, nasıl beceriyor insan bunu, nasıl böyle yapabiliyor, aklını nasıl kullanmış, bu nasıl akıldır böyle, nasıl akıldır ki ona Allah’tan başkasının sevgisini, rızasını, övgüsünü tercih ettirmiş?” diyor Allah.

Aynı şekilde hayatı yaşarken de bu böyledir. Her konuda Allah demek lazımdır. Her konuda… Hatta ayeti kerimede Allah ne buyurdu; “yarın şunu şöyle yaparım deme! Allah dilerse de!”43 Yani Allah yokmuş gibi, o muamele etmiyormuş gibi konuşup; “ben yaparım deme!” dedi.

Elhamdulillahi rabbil âlemin: “Övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah içindir.” Allah övgünün neden kendisine ait olduğunu, övgüye neden layık olduğunu anlatır, isimleriyle anlatır. Rabb ismiyle anlatır; çünkü o, âlemlerin rabbidir, övgüye layıktır. Allah akla hamdı beyan eder. Sevmeyi, övmeyi, övülmeyi beyan eder; çünkü o, âlemlerin rabbidir. Bütün âlemler ona aittir. Hepsini yaratan, rab olarak terkip eden odur. Hepsine yolu gösteren odur.

Önce nerden başlamak gerekir? -Kendimizden… Allah benim rabbimdir dememiz lazım. Bakacağız, Allah’a; “benim rabbimdir” diyor muyuz demiyor muyuz?

Rabb; terbiye eden, yolu gösteren aynı zamanda yaratan, her anda rahmetiyle, muhabbetiyle muamele eden demektir.

Allah yolu nasıl gösterir ve neyin yolunu gösterir?

Allah ayeti kerimede; “Allah sizi karanlıklardan nura davet eder. Şeytan da sizi nurdan karanlıklara davet eder”44 buyurur. Önce Allah davet ediyor. Allah, âlemlerin rabbidir. Bütün varlık üzerinde, mahlûkat üzerinde hükmü geçerli olan odur; ama insana, irade verdiği varlığa tercih etme hakkı vermiştir. Zaten insanı üstün kılan onun o tercih hakkıdır. Kendi iradesiyle Allah’ı tercih etmesidir, Allah’ı rab olarak tercih etmesidir. Allah, peygamberler ve kitaplar gönderip sonra kuluna; “tercih yap, beni tercih et, benim yolumu tercih et; benim sana gösterdiğim yol sırat-ı mustakim yoludur, cennet yoludur, bana dostluk yoludur dolayısıyla bana hamd yoludur” der.

Biri Allah’a hamd etmez, Allah’ı övmezse Allah’ın gösterdiği yolu beğenmez. Peygamberin örnekliğini kabul etmez, edemez. Hamd edemeyip; “benim tercih ettiğim yol, benim bildiğim yol daha doğrudur” deyip Allah’ın rabliğini kabul etmez; yani Kur’an’ı, Allah’ın vahyini, peygamberin hayatını, sünnetini, hadisini kabul etmez. Peygamberin örnekliğini kabul etmez.

Bunun bir de insanın üzerinde, hayatında farklı farklı şekilde zuhur etmesi, tecelli etmesi vardır. Nasıldır mesela?

Böyleleri öğrenmeye yanaşmaz. Allah’ın vahyini öğrenmeye yanaşmayıp; “gereksizdir, başka kitaplardan dinimizi öğreniriz” der. Ya da; “biz atalarımızdan böyle gördük. Anam, babam böyle yapmış, biz de böyle yapıyoruz” der. Allah’ın vahyini, Allah’ın rabliğini, rab sıfatıyla yolu göstermesini kabul etmediği için yolu öğrenmeye yanaşmaz, tenezzül etmez; ama dünyası için, üç kuruş para kazanmak için hayatını sarf edebilir; çünkü onun için bu gereklidir, bu lazımdır. Allah konuşmuş, Allah anlatmış, Allah onu cennete davet edip dostluğuna davet etmiştir. O karanlıktadır ki Allah onu karanlıklardan nuruna davet eder; ama o ise bu davet için; “gereksizdir” der.

Nasıl imandır bu! Böyle bir iman var mıdır?

Bu münafıklıktır. Bu insanın kendi kendini kandırmasıdır. Cenneti isteyen cennete koşar. “Genişliği yerle gök kadar olan cennete koşun” buyurdu. Cenneti isteyenler koşmalıdır. Koşmayanlar cennete giremez. Böyleleri bir de; “ben yanlış yapmadım, hata yapmadım” der. Sen yerinde durdun. Allah sana git orda otur mu dedi! Git orda dünyanın peşinden koş mu dedi! Senin rabbin para mı olsun, dünya mı olsun, dedi! Onun için her türlü fedakârlığı yapıyorsun. Gerisini; İmanı, İslam’ı, İhsanı da biliyorsun öyle mi! Nasıl biliyorsun, nerden biliyorsun! Allah’ı dinlemeden nasıl anlarsın sen bunu! Anlayamazsın.

Onun için Allah ayeti kerimede ne buyurdu; “onlar Allah’ın hidayet ettiği kimselerdir. Onların hidayetine uy.45 Allah’ın delalette bıraktığı kimseye veli olan mürşidi bulamazsın”46 dedi. Veli, mürşidi bulamayanlar delalette kalmıştır, dedi. Öyle kendi kendime yaptım, anladım yok! Buraya gelip bizimle muhatap olanlar, bizi dinleyenler bunu anlamıştır. Hiçbir şey bilmediğini anlamıştır. Rabbini gerçekten tanımadığını anlamıştır. Rabbinin kendisinden ne istediğini anlamadığını anlamıştır.

Bütün peygamberlerin, resullerin bir tek geliş sebebi vardır. Her biri geldiğinde Allah ayeti kerimede öyle buyurdu; “hiçbir nebi, hiçbir resul yoktur ki biz onu sadece ‘Allah’a âbd olun ve Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın’ deyip göndermemiş olalım.”47 Onların daveti bir tek bunaydı. “Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmayın ve yalnız Allah’a âbd olun.” O zaman peygamberine uymak mı istiyorsun; Allah’a hiçbir şeyi şirk koşmaman gerekir, sadece ona âbd olman gerekir, onu sevmen, onun rızası peşinde koşman, onun isimlerinde ona hiçbir şeyi şirk koşmaman, hamdını ona yapman gerekir.

Allah’ı rab olarak kabul etmek demek Kur’an’ın terbiyesini kabul etmek demektir. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını, örnekliğini kabul etmek demektir. Onu kendine örnek kabul edip ona uymaya, onun gibi yapmaya, onun gibi olmaya çalışmak demektir. Eğer sen Allah’ın yolunu öğrenmediysen Allah’ın rabliğini öğrenemedin. Rabliğini zaten kabul etmemişsin. Kabul edebilmen için önce öğrenmen lazım. Bütün Kur’an'ı baştan sona dinlemedikçe, anlamaya çalışmadıkça, tefekkür etmedikçe Allah’ı rab olarak kabul etmiş olmazsın.

Onun için bu sorumluluktan hemen kurtulmak için ne dedik?

Önce Fatiha’yı öğrenmek lazım dedik. Fatiha; Kur’an’ın özüdür, özetidir. Bunu anlayalım ki Allah’ı rab olarak kabul etmiş olalım. “O benim rabbimdir” dediğimizde doğru söylemiş olalım, münafık olmayalım diye Fatiha’yı öğrenmenin mutlaka gerekli olduğunu söyledik. Başka bir yolu yok. Hiçbir yol görünmüyor; çünkü Kur’an’ı öğrenmek uzun zaman alabilir. Ayetleri tek tek anlayıp üzerinde tefekkür etmek uzun zaman alabilir.

Peki, rahman ve rahim olan âlemlerin rabbi ne yapmıştır?

Allah, Fatiha için ayeti kerimede; “tekrar edilen yedi”48 buyurdu. “Senin tekrar tekrar okuduğun o yedi ayet” dedi. Kur’anın özü olan Fatiha… Çünkü öncelikle hemen iman etmen lazım. Yoksa ölüm her an gelebilir. Allah her an sana gel diyebilir ve sen Allah’ı rab olarak kabul etmemişsen zaten senin işin bitmiştir. Onun için önce Fatiha’yı öğrenmek lazım dedim. Fatiha’daki esmayı öğrenmek; yani özetle Allah’ı rab olarak, ilah olarak, Allah olarak kabul etmek lazım dedim.

Bakacağız Rabbimiz Allah mıdır başkaları mıdır?

Eğer Kur’an’ın terbiyesiyle terbiye olmuyor, âlemlerin rabbinin kelamıyla, vahyiyle terbiye olmuyor, sırat-ı mustakime girip yürümüyorsak, gönlümüzü Allah’ın, âlemlerin rabbinin emrettiği gibi düzene koymuyorsak, Allah ile bakmıyor, onunla düşünmüyor, onunla dinlemiyor, onunla hareket etmiyorsak rabbimiz Allah olmamıştır. Kiminle hareket ediyorsak, kendimizi kime göre ayarlıyorsak bizim rabbimiz odur.

Eğer Allah’tan başkasının terbiyesini kabul ettiysek, falan zatın, filan zatın ya da falan âlimin kitabı deyip onun kitabıyla terbiye olmaya çalıştıysak bizim rabbimiz o olmuş olur. Hangi kitabı okursak okuyalım, kime uyarsak uyalım bakmamız gereken Allah’tır. Okuduğumuz kitapları, ayetleri daha iyi anlamak için, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını daha iyi anlamak için okuyorsak bu doğrudur. Yoksa; “işte bizim kitapta böyle yazıyor, üstadımızın kitabında böyle yazmış, hocamızın kitabı böyledir, hocamız böyle söylemiş, bizim cemaat böyle söylüyor” demek Allah’ı rab olarak kabul etmemektir. Yarın Allah bizi huzuruna aldığında bunun böyle olduğunu herkes görecektir.

Allah konuşsun; ama sen Allah’ı değil de başka birilerini ciddiye al. Birileri senin rabbin, senin terbiyecin olsun, seni terbiye etsin, düzenlesin, terkip etsin, senin ahlakını kendine göre düzeltsin… Allah senin rabbin değil o senin rabbindir. Allah demek yerine üstadını, cemaatini zikredersen onlar senin Allah’ın olmuş, ilahın olmuştur. Gerekçen ne olursa olsun o fark etmez. Müşrikler de puta taparken; “biz bunlara tapmıyoruz” dediler. Allah buyurdu ayeti kerimede; “peki, niye böyle tapıyorsunuz?” Ne dediler; “onlar bize şefaat etsin diye.”49 Şefaat demek şifa demektir. Şefaat demek; hakkı, hakikati, yolu göstermek demektir.

Eğer biri Allah adına şefaat ediyorsa Allah’ın yolunu, Allah’ın vahyinin yolunu, peygamberin hayatının, örnekliğinin yolunu gösterir. Kendine göre bir yol göstermez!

Allah’ın bu isminin bir de halife olarak kulda tecellisi vardır. Bakacağız Allah’ın Rab ismi bizde tecelli etmiş mi etmemiş mi? Ya da kimi rab edinmişiz, kimin rabliği bizim üzerimizde tecelli etmiş?

Eğer Allah’ın Rabb ismi bizde tecelli etmişse biz de kendimizi ve ehlimizi yakıtı taşlar ve insanlar olan ateşten korurken50 Allah’ın vahyiyle, peygamberin örnekliğiyle koruruz. Onlara vahyin talimini yaparız. Çoluk çocuğumuza Allah’ın ayetlerini okur, onları açıklar, yolu, doğruyu onunla gösteririz. Allah’ın vahyi bizim evimizde hâkim olur. Allah’ın hükmü bizim evimizde geçer.

Evimizde Allah’ın hükmü geçmiyorsa bu durumda kim bizi terbiye etmiş, rabbimiz kim olmuş olur?

Anamızdan, babamızdan, atamızdan, çevremizden öğrendiklerimizle ailemize muamele ediyorsak aynı şekilde onların rabliği bizim üzerimizde tecelli etmiş olur. Biz de onların rabliğiyle ev halkına muamele etmiş oluruz. Bu, Allah’ı rab olarak kabul etmediğimizi gösterir. Bu da; Allah’ın Rabb ismi bizde tecelli etmemiş, başka rabler bizde tecelli etmiş demektir.

Elhamdulillahi rabbil âlemin deyince bütün bunları anlamak gerekir. Benim bu söylediklerim “Elhamdulillahi rabbil âlemin” ayetinin kısaca tefsiriydi. Bunun üzerinde arkadaşlar tefekkür ettikçe sonsuz bir deryayla karşı karşıya gelirler. Eğer biri bir tek bu ayeti okursa bu ayet onu kurtarır, yolu gösterip ona iman ettirir. Bütün varlığa Allah’ın Rabb ismiyle muamele ettirir. Onu cennete götürür, Allah’ın rızasına, Allah’ın hamdına götürür, Allah’ın övgüsüne götürür, Allah onu över. Bir tek bu ayetle dahi bunlar gerçekleşir. Onun için Fatiha Suresi Kur’an’ın tefsiridir.

Sonra “Er rahmânir rahîm”51 dedi Allah. Hep beraber Rahman ve Rahim ismini anlamaya çalıştık. Bakacağız rahman olarak kimi görüyoruz. Biz de rahman olmuş muyuz, olmamış mıyız? Allah’ın Rahman ismi bizde tecelli etmiş mi etmemiş mi?

Esmau’l Husna’yı anlatırken başta söyledim. Allah’ın rahman oluşu farklıdır, Allah’ın Rahman isminin kulda tecelli etmesi farklıdır. Yoksa bir kulda Allah’ın Rahman ismi tecelli edince kul; “benim rahman oluşum Allah’ın rahman oluşu gibidir” demez, diyemez. Böyle bir şeyi aklından bile geçiremez; çünkü bu küfür olur. Evvel, ahir, zahir, batın olan Allah’tır. İnsan ise Allah’ın yaratmış olduğu kuludur. Allah’ın sıfatları zatidir; yani bizatihi ona aittir, ona mahsustur. Bir de kulu yaratıp, kendi sıfatlarından vererek ona tecelli etmiştir. Bu yüzden kulda tecelli eden esmayla Allah’ın isimleri, sıfatları birbiriyle kıyaslanmaz. Kıyas yapılmaz yani.

Bakalım; bizim rahmanımız Allah mıdır değil midir? Rahman ve rahim olarak Allah’ı mı biliyoruz yoksa bizim için rahman ve rahim olan başkaları mıdır? Bu ismi Allah’tan başkasına verip Allah’ı rahman ve rahim olarak gördüğümüz gibi başkalarını da rahman ve rahim olarak biliyor ve görüyor muyuz; yani rahman ve rahim olan Allah’ı sevdiğimiz gibi rahman ve rahim oluşundan dolayı başkalarını da seviyor muyuz? Sevdiğimiz, rahmeti umduğumuz bu kimseler anamız, babamız, evladımız, en yakınlarımız olabilir. Bakalım bunları rahman ve rahim olarak görüyor muyuz?

Eğer Allah’tan önce ya da Allah’a güvenir gibi, rahmetini umar gibi birinden rahmet umuyorsak onu Allah’ın Rahman isminde, Rahim isminde Allah’a şirk koştuk demektir. Bunlar ister anamız, babamız, evladımız olsun, isterse de başka yakınlarımız olsun o fark etmez. Herhangi bir şeye, bir rahmete ihtiyacımız olduğunda ilk hatırladığımız Allah mıdır yoksa başka birileri midir? “Benim rahman ve rahim olan rabbim var, o mutlaka bir vesileyle bana yardım eder. Acaba kimi bana vesile eder” deyip vesileye mi bakıyoruz yoksa vesileyi rahman ve rahim olan Allah’ın yerine koyup; “bu bana yardım eder mi, bu bana rahmet eder mi, merhamet eder mi” diyoruz?

Gönlümüzdeki imanımızı şirkten temizlememiz lazım; çünkü Allah ayeti kerimede öyle buyurmuştu; “onlar imanlarına şirki karıştırmadan iman etmezler”52 İman ederler ama imanlarına şirki karıştırırlar; yani Allah’ın isimlerinde başkalarını da Allah’a ortak görürler. Bir kul, Allah deyince onun için her şey bitmelidir, her şey bitmeli. Sevdiği, övdüğü Allah olmalıdır. Rabbi Allah olmalıdır, yolu gösteren Allah olmalıdır. Rahmeti umduğu Allah olmalıdır, ona güvenmelidir, ondan istemeli, ondan beklemelidir. Yoksa Allah’ı ilah olarak, rab olarak, rahman olarak, rahim olarak kabul etmemiş demektir. İmanımızı şirkten temizlememiz gerekir. Rahman ve Rahim olarak Allah’ı kabul etmemiz gerekir.

Bu ismin bizde tecelli etmesi için ne lazımdır?

Ve mâ erselnâke illâ rahmeten lil âlemîn53 ayetinde buyrulduğu gibi bizim de âlemlere rahmet olan Resulullah (s.a.v.) Efendimiz gibi âlemlere rahmet olmaya çalışmamız lazım ki Allah’ın bu ismi bizde tecelli etsin. Allah’ın bütün isimleri için bu böyledir.

Allah rahman ve rahimdir. Zatında rahmandır, fiillerinde kullarına muamele ederken rahimdir; ama Allah’ın kuldaki isminin tecellisi böyle değildir. Bunun tam tersidir. Arkadaşların bunu asla unutmaması gerekir.

Sen rahim olmak mı istiyorsun? “İşte ben rahim olayım, Allah’ın kullarına karşı merhametli olayım, âlemlere rahmet olayım, Allah’ın rahmetini saçayım” demekle kimse rahim olmaz. “Ben bunu istiyorum” demekle de kimse rahim olamaz.

Kulun ne yapması lazım? -Bunu kazanması lazım. Peki, nasıl kazanacak?

Allah rahimdir, rahmetiyle muamele eder. Kul eğer rahim olmak istiyorsa insanlara rahmetle muamele edip bu isminin tecellisini kazanması lazım. Tabi Allah’ın kullarına karşı merhametli olmaya çalıştıkça, merhametli oldukça, Rahim ismiyle muamele ettikçe Allah’ın Rahim ismi onda tecelli eder. Onun için Allah sıfatıyla tecelli eder, kul ise önce amel eder sonra Allah’ın o ismi onda tecelli eder; yani Allah bizatihi rahman ve rahimdir, kulun rahim oluşuysa onun ameliyle bağlantılıdır; yani kulun o isimleri kazanması lazımdır. Allah bütün isimleriyle zaten kula tecelli etmiş; ama her bir ismin onda kemale ermesi lazımdır. Allah bizi dünyaya zaten bunun için; kemale erip Hz. insan olalım, Allah’ın tecelli ettiği o isimleri kemale erdirip kâmil insan olalım diye göndermiştir. Bütün ameller, ibadetler hepsi bunun içindir. İbadet deyince bir tek namaz, oruç, hac, zekât deyip geçiştirmeyelim, bu doğru olmaz.

Allah’a âbd olmak her anda, her nefestedir. Her anda kulluğunu yapmaya çalışırsan, Allah’ın isimleriyle muamele edersen Hz. insan olursun ve bütün hayatın ibadet olur. Her anda Allah’ın huzurunda Allah’a âbd olmuş olursun. Allah’ı sevdiğini ispatlamış olursun. Allah’ın sevgisini, bununla beraber Allah’ın isimlerinin tecellisini, nurunu kazanıp meleklerin secde ettiği varlık olursun.

Fatiha’daki isimleri kısaca anlattım. Öz itibariyle anlarsak diğer isimlerini anlarken çok daha kolay bir şekilde anlamış oluruz inşallah. “Errahmanir rahim” ayetinden sonra “Mâliki yevmid dîn”54 ayeti gelir. Allah maliktir. Allah din gününün malikidir. Allah malikül mülktür. Allah bizim malikimizdir.

Her şeyi önce kendi üzerimizden anlamamız gerekir. Bizim malikimiz, sahibimiz Allah’tır. Üzerimizde söz hakkına sahip olan Allah’tır. Bakacağız bizim malikimiz gerçekten Allah mıdır? Malikimizin Allah olduğuna iman etmiş miyiz, etmemiş miyiz? -Eğer malikimizin Allah olduğuna iman edersek Allah’a teslim oluruz; yani Müslüman oluruz.

Eğer Allah’a teslim olamıyorsak bu, onu rahman ve rahim olarak, rab olarak kabul edemediğimizden dolayıdır. Onu hamda layık, övgüye layık göremediğimizden dolayıdır. Onun bizi gerçekten sevip bizi aşkından, muhabbetinden yarattığına iman etmediğimizden dolayıdır.

Allah’ın bir ismi inkâr edildiğinde o isim kendisine iman edilmeyince kadar o isimle beraber diğer isimler de gider; yani sen Allah’ın Malik ismine iman etmeyince diğer isimlere de iman etmemişsin demektir. Bir kul Allah’ın bir tek ismine iman ederse o isim onun kurtuluş kapısı, cennet kapısı olur; çünkü o isim diğer isimleri de beraberinde getirir.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; İnne lillahi tis’un ve tis’ine ismen: “Allah için, Allah’a ait 99 isim vardır.” Femen ehsaha: “Kim onları tahsil ederse (kim onlardan bir tanesini tahsil ederse)” Fekad dahele cenneh: “O, cennete girmiştir.”55

Âlimler bu hadisi açıklarken; “böyle biri kendini cennete girmiş bilsin dedi; ama ben öyle söylemeyeceğim. Fekad dahele cenneh: “O, cennete girmiştir” dedi. Girecek demedi, giriyor demedi, girmiş gibidir de demedi! Fekad dahele cenneh: “O, cennete girmiştir” dedi.

Ne demektir bu?

Onun gönlü cennet olmuştur. O, cennettir; çünkü girecek demedi cennete girmiş, dedi. O cenneti garantilemiştir; çünkü o, cennet olmuştur. Cennet onun kendi gönlüdür. O da kendi gönlünde Allah ile beraberdir. Bu, marifet cennetidir. Bu; Allah’ı bilme, Allah’ı tanıma cennetidir. O, cennete girmiştir. Tek bir isim onun kapısı olur, gerisi tamamlanır, gerisi dengeye gelir. Dolayısıyla bütün 99 esma onun gönlüne tecelli eder ve o gönül cennete döner, marifet cennetine döner.

Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bu dünyada kim cennete girerse o, ahiretteki cenneti unutur.” Onu hatırlamaz, oraya bakamaz olur.

Sahabe sorar;

-Ya Resulullah! Bu dünyada cennet mi vardır?

Buyurur ki;

-Evet, bu cennetin ismi marifet cennetidir.

Bu cennet; Allah’ı bilme, tanıma cennetidir.

Kul, Allah’ı nasıl bilir? -Allah, isimleriyle o gönüle tecelli edince kul onu bilir. Allah’ın isimlerine iman edince o isimler de onun gönlünde tecelli edince işte o gönül cennete döner. Onun için fekad dahele cenneh: “O, cennete girmiştir” buyurdu; yani o, cennettedir.

Cennette Allah’ın cemali vardır. Peki, bu cennette de cemalullah var mıdır?

Evet, Bu cennette de Allah’ın cemali vardır. Onun için Allah’ın cemalini müşahede etmeyi anlamayanlar burayı idrak edemedikleri için anlamamışlardır. O gönlün cennete döndüğünü, o gönlün cennet olduğunu anlamamışlardır. Onun gönlündeki cennete Allah’ın tecelli ettiğini, cemalini müşahede ettirdiğini anlamadıkları için Allah’ın cemalini müşahedeyi de anlamamışlardır.

Niye anlamıyorlar?

Çöplüğe dönmüş bir gönül nasıl bunu anlar. Şirke boğulmuş bir gönül bunu nasıl anlayabilir! Bunu anlayamaz, aklı buna ermez.

Bakacağız bizim malikimiz kimdir? Malikimiz Allah mıdır yoksa anamız, babamız, evladımız, devletimiz mi ya da şeytan mı, nefsimiz mi bizim malikimizdir, bize malik olmuştur, bizim sahibimizdir?

Eğer nefsimiz bize malik olursa bizi istediği yere sürükler. Hayatımıza bakalım hayatı nasıl yaşıyoruz, kiminle, nerde yaşıyoruz? Neyin peşinden, kimin peşinden koşuyor ya da sürükleniyoruz? -Eğer peşinden koştuğumuz Allah’ın rızası, dostluğu, cemaliyse, ebedi hayatımızsa, derdimiz Allah ise işte o zaman Allah bize Malik olmuş, Allah bize sahip olmuştur. Bize Malik olması için, sahip olması için Allah’a teslim olmuşuz demektir; çünkü Allah insana tercih etme hakkı vermiş, irade vermiştir. İradesiyle tercih etme hakkı vermiştir.

Eğer Allah bizim malikimiz değil, birileri bizim malikimiz ise onlar bizim hayatımıza yön verip; “senin böyle böyle yapman lazım” der. Niye diye sorduğunda; “çünkü senin sahibin benim ondan” der. “Ben senin aklına sahibim, ben senin iradene sahibim, ben senin bedenine sahibim. Onun için sen düşünme, ben senin yerine düşünürüm. Sen tercih etme, ben senin yerine tercih ederim. Sen kendine göre bir şeyler yapma. Benim senin için yaptığım tercihle sen hayatını yaşa” der.

Ne der mesela?

“Senin okul okuman lazım. Bir işe sahip olman lazım” der. Haydi, bunu erkeğe yaptı, kız çocuğuna bile yapar. Niye? -“Senin malikin benim, senin sahibin benim” diyor da ondan. Ya da; “senin şu işi yapman lazım, şunu şöyle yapman, hayatını böyle yaşaman lazım” der.

Neden böyle söyler?

“Malikin benim, senin sahibin benim dolayısıyla senin rabbin benim. Sana neyi öğrettiysem yolu nasıl çizdiysem öyle yürü; çünkü senin rabbin benim, senin rahman ve rahimin benim, seni en çok düşünen benim, en çok seven benim, en çok merhamet eden benim bu yüzden senin için tercih ettiğim yol, hayat biçimi, hayat tarzı övgüye layıktır, değerlidir. Hamde layık olan da benim. Dolayısıyla senin beni sevmen lazım, beni tercih etmen lazım, benim sana gösterdiğim yolu tercih etmen lazım; çünkü senin Allah’ın benim” der. Onun için böyle söyler.

Kulluk öyle kolay bir şey değildir, basit bir şey değildir. Kâinattaki en zor şey Allah’a âbd olmaktır, kul olmaktır, iman etmektir, Allah’ı tercih etmektir. Allah’ı zatıyla, sıfatıyla kabul etmektir. Peki, öğrenmeden, anlamadan bu iş nasıl olacak.

Öyleleri var ki; iki kelime öğrenip iki de kitap okuyarak kendini sanki Allah’ın ilmiyle ilimlenmiş gibi takdim eder ve yol göstermeye başlar. Sen daha hangi tarafa döneceğini bilmiyorsun. Sen daha Allah’a iman etmemişsin. Senin Allah ile bir bağın yok. Senin gönlün şirk doludur. Günde bin türlü şirk işliyorsun. Sen Allah’ın yolunu nasıl gösterirsin! Buna nasıl cesaret edebilirsin!

Ya da; “işte mürşit olmadan da olur. Okuyun, kendi kendinize yapın” denilir. İyi de gönüldeki bu kadar şirkle bu iş nasıl olacak? Senin önce bir “la ilâhe illallah” demen lazım. Hele önce bir “la ilâhe” de, ondan sonra “illallah” dersin. “La ilâhe” demeden, “ilah yoktur” demeden, “hiç kimse benim ilahım değildir, hiç bir şey benim ilahım değildir” demeden “illallah” diyemezsin. “Allah benim ilahımdır” diyemezsin. Bu öyle kolay bir şey değildir. Öyle “la ilâhe illallah” de tamamdır, böyle bir şey yok.

Eğer biri; “la ilâhe illallah Muhammed’un Resulullah” derse onun gönlü cennet olur. O, zaten cennet olduğu için onun tabi ki gideceği yer de cennet olur. O, velidir, Allah dostudur. “La ilâhe illallah” demek öyle kolay bir şey değildir!

Bakacağız Allah’ın Malik ismi bizde tecelli etmiş midir, etmemiş midir ya da ne kadar tecelli etmiştir?

Eğer Allah’ın Malik ismi bizde tecelli etmişse Allah’ın mülkü olduğumuzu kabul etmişiz, iman etmişiz, Allah’a teslim olmuşuz demektir. Böyle olunca kendimizi hiçbir şeye, hiç kimseye sahip göremeyiz. Eğer biri başkasının mülküyse onun kendine ait mülkü olabilir mi? Allah kendisine neyi emanet olarak verirse versin o kişi bunun emanet olduğunu bilir. Nitekim o, kendisinin kendisine ait olmadığını bilir.

Eğer biri Allah’ın malikliğini kabul ettiyse hayatını Allah’a göre yaşar; çünkü o, maliki yevmiddindir. Böyle biri aynı zamanda hiç kimseye, hiçbir şeye maliklik taslamaz. Hiçbir şeye; “ben bunun sahibiyim” demez. Evladı olsun, hanımı olsun, kim olursa olsun hiç birine; “ben bunun sahibiyim” demez, diyemez.

Herkes; “maliklik taslıyor muyum, taslamıyor muyum” diye kendine bakmalıdır. Eğer birinde Malik ismi tecelli etmişse o kişi Allah’ın kendisinin sahibi olduğunu bilir. Dolayısıyla muhatap olduğu her ne varsa, her kim varsa onun da Allah’a ait olduğunu kabul eder. Ona sahip çıkmaya, sahibiymiş gibi davranmaya, düşünmeye kalkışmaz, haddini aşmaz. Rabbine saygısızlık yapıp kendini Allah’a şirk koşmaz.

Kul, Allah ismiyle beraber bu beş ismi söyleyince ne söylemiş olur? -Elhamdulillahi rabbil âlemin: “Övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah içindir” der, sonra Errahmanir rahim: “Rabbim rahman ve rahimdir” der, sonra Maliki yevmiddin: “Malik olan Allah’tır, rabbimdir” der. Böyle bir kulun işi bitmiştir, kendini anlamış, rabbini anlamış ve tanımıştır. Artık söyleyeceği tek bir söz vardır o da; “İyyâke na’budu ve iyyâke nestaîn”56dir. Artık bunu der, diyebilir.

Bunları anlamadan bunu söyleyemez. Söylerse boş konuşmuş olur. Allah bunu söylesin diye Fatiha’yı tekrar tekrar kuluna tekrarlattırıp; “İyyake na’budu ve iyyake nestain” buyurdu. “Yalnız sana âbd oluyoruz,” ben âbd oluyorum, demedi; çünkü varlıkta ne varsa hepsi Allah’ın âbdidir. Her şey Allah’ın kulu ve âbdidir. Allah her şeyin maşukudur. Böyle bir kul bunu anlamıştır artık. Her şey diridir ve her şey irade sahibidir, bunu anlamıştır.

Bir, iradesini tercih edebilen kul vardır, bir de tercihi olmayan kullar vardır. Bütün varlık, Allah’ın kendisine tercih etme hakkı verdiği insan ve cinler hariç iradesiz kuldur; yani Allah’a âşıktır. Onların itiraz etme gücü, böyle bir halleri yoktur. Onun için Allah bize öğretiyor.

Allah yerleri ve gökleri yarattığında ikisi bitişikken ayırdı onları.57 Yerleri ve gökleri demek bütün varlığı demektir. “Onlara; ister isteyerek ister istemeyerek gelin” dedi. İster “tev’an” tav olmuş olarak aşkla, muhabbetle gelin, ister de muhabbetsiz gelin, dedi. İster istemeyerek gelin demek; yani sizi ben getiririm demektir. Onlar ne dediler; “biz aşkla, muhabbetle geldik”58 dediler.

Allah burada neyi öğretir?

Her şey aşk ile Allah’a teslim olmuş durumda itaat halindedir. Allah’ın emrini, hükmünü aşkla, muhabbetle yerine getirir. Allah bize bunu öğretir. “Sen de iradenle bunu tercih et, işi, Allah’a âbd olmayı, aşkla, muhabbetle yap” der.

“Yalnız Sana âbd oluyoruz” derken bütün varlık hep beraber her şeyle sana âbd oluyoruz. Biz sana aşığız ya rabbi! Biz seni övüyoruz. Sen bizim rabbimizsin, rahmanımızsın, rahimimizsin, malikimizsin ya rabbi! Diyoruz. Onun için Ve iyyake nesta’in: “Ve biz seni istiyoruz.” Bizim istediğimiz sensin. Seni istiyoruz, seni senden istiyoruz. Seninle olmak istiyoruz. Varlığımızı vehimden kurtarıp seninle hakiki varlığı tatmak, yaşamak istiyoruz. Esman bizde tecelli etsin istiyoruz. Seninle senin nurun olmak istiyoruz. Karanlıktan, zulmetten kurtulup nurunla nurlanmak istiyoruz.

Kime âbd oluyoruz, kimi istiyoruz, kimin gibi olmak istiyoruz, diye bir bakalım?

Kimin gibi olmaya çalışıyorsak ona âbd olmuşuz demektir. Eğer Allah, peygamberini bize örnek olarak gösterip; “o sizin için örnektir”59 dediyse bizim de onu örnek olarak kabul etmemiz lazım. Tabi, Allah kimler için bunu söyledi? -“Sabah akşam rabbinin vechini, cemalini isteyenler için, rabbini çok çok zikredenler, rabbini isteyenler için o örnektir” dedi. “Onun gibi olup rabbinle beraber ol, rabbinin nuru ol” dedi. Yoksa onu taklit et, demedi; çünkü Allah taklidi kabul etmez.

Hiç kimse bir başkası olamaz; çünkü Allah onu özel olarak yaratmıştır. O, Allah katında tecellisiyle de özeldir. Mesele onun Allah’ın nuruyla tecelli etmesidir. Allah’ın nuruyla nurlanmasıdır. Onu terkip eden onun rabbidir çünkü. Onun için birine; “şuna benze” denmez. Bu, yanlış bir şeydir. Fıtrat değişmez; çünkü fıtrat, rabbinin terkip ettiği bir mizaçtır. Hiç kimse onu hiçbir şekilde değiştiremez. O, değişikliğe uğramaz. Ne olur? -Onun o terkibi kemale erer, olgunlaşır, kâmil olur; yani Allah’ın isimleri onda terkip edildiği gibi tecelli eder.

Bakacağız kime, neye âbd olmuşuz, kimin gibi olmaya çalışıyor ve olmak istiyoruz, bir de kimden istiyor, neyi istiyoruz?

“İyyake ne’budu ve iyyake nesta’in” ayetinden sonra İhdinâs sırâtel mustakîm:60 “Bizi sırat-el mustakime hidayet et!” ayeti gelir; yani istediğini bir tek kendin için istemiyorsun. Hem seninle beraber olanlar için, hem içinde bulunduğun topluluk için, cemaat için, hem de bunu bütün insanlar, bütün insanlık için istiyorsun. Allah; “ben deme” dedi. Bir tek kendini düşünüp; “ben kurtulayım deme. Senin kurtuluşun bütün insanlarla beraberdir. Beraber bulunduğun insanlarladır” dedi; yani bir tek ben kurtulayım dersen kurtuluşa eremezsin, hidayette olamazsın. Seninle beraber olanların da hidayette olması gerekir ki sen de onların içinde hidayette olasın. Yoksa hidayette olsan bile hidayetini koruyamazsın.

Onun için Allah buyuruyordu; “Allah’a karşı sorumluluğunuzu kabul edin. Sadıklarla beraber olun.”61 Allah’a karşı sakadatini ispatlamış olanlarla beraber olun. Sadık olmaya çalışanlarla beraber olun. Yoksa sen sadık olsan bile sadakatini kaybedersin. Onun için “İhdinâssırâtel müstakîm” diyorsun. Onun için “iyyake ne’budu ve iyyâke nesta’in” diyorsun; yani bir tek; “ben kendimi kurtarayım, ben böyle olayım” demek yeterli değildir. O hidayetle beraber bir de içinde bulunduğun insanlarla beraber hidayette olman lazım ya da hidayettekilerle beraber, Allah’a karşı sadakatini ispatlamış olanlarla beraber olmaya çalışman lazım.

Ordan kaçarsan ne olur?

Hidayeti kaybedersin. Allah’a âbdiyeti, âbd olmayı kaybedersin.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyurdu; “Kim hak üzere olan cemaatten kıl kadar ayrılırsa o, delalete düşmüştür.” Yani öyle; “tamamdır ben işi öğrendim, bu iş bitti” demekle iş bitmez. Hayatın boyunca hayatının sonuna kadar hak olan cemaatle beraber hakkı istemen lazım.

“İyyake ne’budu ve iyyake nesta’in” demek; feryat edip “ya rabbi! Biz senin âbdiniz, yalnız sana âbd oluyoruz. Biz senin kulunuz, senin aşığınız, senin rızan peşinden koşuyoruz. Bizim istediğimiz sensin, senin rızandır, senin dostluğundur, senin cemalindir. Bizi hidayette kıl ya rabbi, hidayetinde olalım” demektir. Allah hidayeti beyan etti.

İhdinâssıratel müstakîm ayetinden sonra Sırâtallezîne en’amte aleyhim:62 “Kendisine nimet verdiğin kullarının yoluna” ayeti gelir; yani o kimseler ki onlara nimeti vermişsin.

Allah nimet verdiği kulları başka bir ayeti kerimede beyan edip buyurur ki: “Onlar; nebilerdir, sıddıklardır, salihlerdir, şehitlerdir.”63 Allah’ın nimet verdiği kullar bu dört zümredir. Nebiyi bulamamış olabilirsin. Nebinin zamanına, vaktine yetişmemiş olabilirsin ki şu anda böyledir.

Bu durumda yapman gereken kiminle beraber olmaktır?

Allah’a karşı sadakatini ispatlamış olanlarla beraber olmaktır. Bunlar; “Allah’ın resulleridir, Mürşid-i Kâmillerdir.” Diyelim ki bulunduğun yerde bir Mürşid-i Kâmil bulamadın o zaman bir veliyle beraber olman gerekir; ama bu bir kişi olmaz. Onun bir cemaat, bir topluluk olması gerekir. O veli nereye bağlıysa senin de oraya bağlı olman gerekir. Bulunduğun yerde de onunla beraber olmaya çalışman gerekir.

Sonra şehitler; yani şahitler, dedi. Şahit olmuş olanlar. Ameli imanına şahit olmuş olanlar; yani ameli ne olursa olsun ameli imanına şahitlik yapıp ameli güzel olanlar. Şehit aynı zamanda canını Allah yoluna koymuş olan insan demektir. Hayatını Allah’ın rızasını kazanmak için sarf eden insan demektir. Dolayısıyla böylelerinin ameli imanına şahitlik yapar.

Diyelim ki bunu da bulamadın, en azından nefsini ıslah etmiş, salih olmuş, ameli salih olanlarla beraber olman gerekir. Ameli salih demek; hem kendi nefsi ıslah olmuş, hem de nefsi ıslah etmeye davet eden, ona yardım eden demektir, gerçek dost demektir.

Ne buyurdu Hz. Ali Efendimiz; “gerçek dost sen Allah’ı zikrettikçe sana yardım edendir. Sen Allah’ı unutunca da sana Allah’ı hatırlatandır.”

Bunun tersi de gerçek düşmandır. Sen Allah’ı zikredince seni Allah’ı zikretmekten men ediyor, alıkoymaya çalışıyorsa bu gerçek düşmandır. Sen Allah’ı hatırlayınca sana Allah’ı hatırlatmaya değil büsbütün unutturmaya çalışıyorsa bu gerçek düşmandır. Eğer biri dostunu, düşmanını anlamadıysa onun, aklını kullandığını nasıl söyleyebiliriz. Onun için Allah; “canlıların en kötüsü aklını kullanmayan insanlardır”64 diye buyurmuştu. Dostunu, düşmanını ayıramayan biri aklını kullanmamış, kullanmıyor demektir.

“İhdinâssıratel müstakîm…” Sırat-el müstakim Allah’ın yoludur, Allah’ın gösterdiği yoldur. Bakalım bizim sırat-el mustakim olarak gösterdiğimiz yol gerçekten sırat-el mustakim midir, yolu Allah’tan mı öğrenmişiz yoksa birilerinden mi öğrenmişiz, yoksa birileri mi bize yol göstermiştir. Bizim sırat-el mustakim dediğimiz yol kimin yoludur, hangi üstadın yoludur, hangi âlimin yoludur? Ya da hangi mezhebin, tarikatın, cemaatin yoludur bakacağız.

Bakmadan anlaşılmaz, bakmadan görülmez. Bakacağız sırat-el mustakim diye bildiğimiz yolumuz kimin yoludur! Bizim kendi kendimize sırat-el mustakim dediğimiz; ama Allah’ın sırat-el mustakim demediği yol kimin yoludur? Bir yol ki Allah ile gidilmemişse, Allah’ın vahyiyle, peygamberin hayatıyla, sünnetiyle anlaşılmamışsa o nasıl sırat-el mustakim olur. Sen istediğin kadar ona sırat-el mustakim de! Birilerinin söylemesiyle o yol sırat-el mustakim olmaz.

Onun için Resulullah (s.a.v.) Efendimiz buyuruyordu; “Yahudiler 71 fırka, Hristiyanlar 72 fırka, benim ümmetim de 73 fırka olacak. Bu 73 fırkanın 72’si cehennemliktir.65

“Ben mü’minim, ben Müslümanım” diyor; namaz kılıyor, oruç tutuyor, ibadet yapıyorlar. Peki, neden cehennemliktirler?

Başka bir hadiste sahabe anlatır;

Resulullah (s.a.v.) Efendimiz ile beraber dışarda gölgelikte bir yerde oturmuştuk. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz eline bir ağaç parçası alıp kumun üstüne bir çizgi çizdi devamında o çizginin etrafına böyle bir sürü çizgiler çizerek sonrasında buyurdu ki; “şu ortadaki yol sırat-el mustakim yoludur. Benim ve sahabemin gittiği yoldur. Bu yol Allah’a giden yoldur. Bu etraftaki çizgilerin de her biri bir yoldur; ama kim bu yollardan birine saparsa bu her bir yolun sonunda bir şeytan durur. Bir de bakar ki şeytana dost olmuş, arkadaş olmuştur.”

O sırat-el mustakimin hidayetçisi kimdir?

Hidayetçisi Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’dir. Bu yol sırat-el mustakimdir. O önde, sahabe de onun arkasında yürür. Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sırat-el mustakimin içinde çizdiği diğer yolların her biri de bir yoldur; ama sırat-el mustakimden ayrılır yalnız. Bu yoldakiler Allah’ı, peygamberi, Kur’an’ı kabul eder sonra ondan ayrılır.

O yolun hidayetçisi kimdir?

Şeytandır. O diğer yolların hepsi için bu aynen geçerlidir. O kurtuluştaki tek yol Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesiyle gittiği yoldur. Eğer biri kurtuluşta olmak, sırat-el mustakimde olmak istiyorsa hidayetçiyle beraber sırat-el mustakimde olmalı, sırat-el mustakimde yürümelidir. Biri ancak sırat-el mustakimde giderse Allah’ı bulur; çünkü Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “bu yollardan herhangi birine sapanlar yolun sonunda şeytanı, sırat-el mustakimde gidenler ise Allah’ı bulur” dedi.

Sırat-el mustakimde gidenler Allah’ı nasıl bulur? -Gönülleri cennete döndüğü zaman, Allah gönüllerine tecelli ettiği zaman Allah’ı bulmuş olurlar.

Demek ki sırat-el mustakim Allah’ı bulma yoluymuş. Öyle kendi kendine hayal kurma yolu değilmiş. Dünyada saltanat sürme yolu değilmiş. Allah’ın kendisine nimet verdiği kullar; gönülleri cennete dönmüş, kendileri Allah ile dirilmiş olan kullardır. Esmau’l Husna’nın tecelli ettiği kullardır. Allah’a gerçek manada halife olmuş, Hz. insan olmuş olan kullardır. Gerisi bir hayalin peşinde koşup kendi kendilerine bir hayal kurar ya da birileri hayal kurmuş, onlar da onun o hayaliyle beraber hayale dalmış kimselerdir.

“İhdinassırat-el müstakim. Sıratellezine en’amte aleyhim” dediğimizde mutlaka bir topluluğun, bir cemaatin, bir kavmin, bir ümmetin içinde olmamız gerekir. Bakacağız; arkadaşlarımız, kardeşlerimiz kimlerdir. Allah’a âbd olmaya, dost olmaya, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in hayatını örnek almaya çalışanlar mıdır? Her anda Allah ne der diyen kullar mıdır? Buna bakalım, bakmamız gerekir. Yoksa onların (arkadaşlarımızın, kardeşlerimizin) başka dertleri mi var, başka bir şey peşinden mi koşuyor? Dertleri Hz. insan olmak mıdır yoksa başka bir şey midir? Yoksa dünyadan bir şeyler mi istiyorlar? Buna bakmamız lazım.

Ğayril mağdubi aleyhim ve led dallîn:66 “Bunun dışında kalanlar gazaba uğrayanlardır, delalette kalanlardır” dedi Allah. Allah bunu kuluna söyletir. Fatiha’yı okuyan herkes bunu söyler. Bu ayeti okurken aslında; “eğer sırat-el mustakimin dışında kalırsam Allah’ın gazabına uğrarım, delalette kalırım, uçurumdan aşağı düşerim, cehenneme yuvarlanırım” demiş olursun.

Eğer Allah’a âbd olmaya çalışanlarla, Allah’ın hidayet ettiği kimselerle, nimet verdiği kullarıyla beraber değilsek; “rabbim Allah’tır” deyip gerçek manada; “lâ ilâhe illallâh Muhammed’un Resulullah” diyenlerle beraber değilsek bu durumda gazaba uğrayanların ya da delalette kalanların yolunda olmuş, onlarla beraber onların gittiği yere gitmiş oluruz.

Fatiha okununca bir de üstüne “âmin” deriz. Biri Fatiha’yı okurken ya da biz kendi kendimize Fatiha’yı okuduğumuzda “âmin” deriz. Eğer Fatiha’ya iman etmemişsek; yani gerçek manada “elhamdulillahi rabbil âlemin” demezsek, Allah’ı övmez Allah’ın övgüsü peşinde koşmazsak; “o rahman ve rahimdir” deyip rahmanımız, rahimimiz olarak onu kabul etmezsek “lâ ilâhe illâ Rahman” demeyip, onu Rahman’ımız olarak kabul etmez, kendimizi bir şey zannedersek, sadece Allah’a “iyyake ne’budu ve iyyâke nesta’in” demez, onu sevmezsek, derdimiz o değil, onun rızası, dostluğu, cemali değilse, ondan istemezsek, onu istemezsek, “ihdinassırat-el müstakim, sıratellezine en’amte aleyhim” ayetini okuduğumuz halde sırat-el mustakimde değilsek, Allah’ın sırat-el mustakim dediği, Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in sahabesiyle gittiği yolda değilsek, Allah’ı dinlemez, vahyini ciddiye almazsak, Allah’ın nimet verdiği kullarla beraber olmazsak, onlarla beraber Allah’ın rızasını kazanmaya çalışmazsak, Allah’a; “ğayril mağdubi aleyhim ve led dallîn” ayetinde “bizi gazaba uğrayanların, delalette kalanların yoluna bırakma” duasını yapmaz sonra “âmin” dersek bu bizim için tam bir beddua olur. Böyle yapan biri kendine beddua eder. Biz de ona “âmin” deriz. Kendi kendimize okuduğumuzda da kendi kendimiz için beddua etmiş oluruz.

Ne buyurdu Resulullah (s.a.v.) Efendimiz; “insanlardan öylesi var ki Kur’an’ı okur, Kur’an onlara lanet eder.”

Kur’an onlara niye lanet eder?

Kur’an’ı okur; ama gereğini yapmazlar. Dalga geçmiş gibi olurlar. Okumak sadece dil ile okumak değildir. Dil ile okuyunca; yani “elhamdulillahi rabbil âlemin” deyince onu okumuş olmazsın. Okumak o değildir. Okuduğunu anladın, övme ve övülme âlemlerin rabbi olan Allah’a aittir, Allah içindir, desen, bunu da, manasını da anlasan okumuş olur musun? -Yine okumuş olmazsın. Bir de bu söylediğine iman etmen lazım. İman etsen, Allah’ı övsen, övgüsünü kabul etsen yeter mi, okumuş olur musun? -Yine okumuş olmazsın. Bir daha okuman gerekir.

Peki, tam okuyuş nasıldır?

Bir de o halinin senin imanının üzerinde amele dönüşmesi gerekir ki onu okumuş olasın. Kur’an’ı okumak, esmayı ve Fatiha’yı okumak böyledir.

Allah hepimizi gerçek manada Kur’an’ı, Allah’ın okunan kitabını okuyanlardan eylesin! Kur’anı okuduğu halde Kur’an’ın lanet ettiği kimselerden eylemesin! Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in buyurduğu gibi; “size bir emanet bırakıyorum ki ona sarıldıkça asla delalete düşmezsiniz. O, Allah’ın kitabı Kur’an’dır.”67 Hadisi şerifinde Resulullah (s.a.v.) Efendimiz’in bıraktığı emanete ihanet edenlerden bizi eylemesin! Bizi emanete sadık olanlardan, sadakat gösterenlerden eylesin! Allah’ın vahyini, kitabını okuyarak, onu imana dönüştürüp amele dönüştürenlerden eylesin!

Allah hepinizden razı olsun.

Okuyucuda açSesli dinle

Dipnotlar
  1. Ankebut /2 ↩
  2. Fatiha /2 ↩
  3. Enfal /22 ↩
  4. Yasin /60 ↩
  5. Yasin /61 ↩
  6. Furkan /77 ↩
  7. Mâide /87 ↩
  8. Mulk /14 ↩
  9. Bakara /165 ↩
  10. Kehf /23, 24 ↩
  11. Bakara /257 ↩
  12. En’am /90 ↩
  13. Kehf /17 ↩
  14. Enbiya /21, 25 ↩
  15. Hicr /87 ↩
  16. Yunus /18 ↩
  17. Tahrim /6 ↩
  18. Fatiha /3 ↩
  19. Yusuf /106 ↩
  20. Enbiya /107 ↩
  21. Fatiha /4 ↩
  22. Tirmizî, İbn-i Hibban, Hâkim ↩
  23. Fatiha /5 ↩
  24. Enbiya /30 ↩
  25. Fussilet /11 ↩
  26. Ahzab /21 ↩
  27. Fatiha /6 ↩
  28. Tevbe /119 ↩
  29. Fatiha /7 ↩
  30. Nisa /69 ↩
  31. Enfal /22 ↩
  32. Dârimî, Ebu Muhammed Abdullah b. Abdurrahman, Dâru İhyâi Sünnetü’n-Nebeviyye Tsz, Sünen, Siyer,75 ↩
  33. Fatiha /7 ↩
  34. Sahih-i Müslim, İmare, 36 ↩